Η ατμόσφαιρα στην πύλη 138 του Διεθνούς Αεροδρομίου Newark Liberty, για την απευθείας πτήση της United προς το Τελ Αβίβ το Σάββατο, είναι τεταμένη.
Από την Melissa Francis/The Daily Mail
Το δρομολόγιο είχε ανασταλεί για πέντε μήνες μετά τις επιθέσεις της Hamas στις 7 Οκτωβρίου 2023, καθώς ρουκέτες έπεφταν βροχή στο Ισραήλ, με ορισμένες να στοχεύουν το Διεθνές Αεροδρόμιο Ben-Gurion στο Τελ Αβίβ. Η United Airlines επανέλαβε τις πτήσεις τον Μάρτιο του 2024, για να τις διακόψει ξανά με την έναρξη της σύγκρουσης των ΗΠΑ με το Ιράν τον Φεβρουάριο.
Έξι μήνες αργότερα, το δρομολόγιο λειτουργεί και πάλι. Και μετά συνέβη το περιστατικό με τη FlyDubai.
Τρεις μέρες αργότερα, περπατώ στο Newark, ξεκινώντας το 22ο ταξίδι μου στο Ισραήλ μέσα στα τελευταία δυόμισι χρόνια.
Μετά την 7η Οκτωβρίου, ένιωθα τόσο μπερδεμένη και απογοητευμένη από τον τρόπο που τα κυρίαρχα μέσα ενημέρωσης κάλυπταν τις τρομοκρατικές επιθέσεις (γράφω αυτά τα λόγια ως δημοσιογράφος με τριακονταετή εμπειρία), που δεν μπορούσα πλέον να ξεχωρίσω την πραγματικότητα από τη μυθοπλασία. Έτσι, πήγα η ίδια στο Ισραήλ, χωρίς συνοδούς, χωρίς εγκεκριμένο από την κυβέρνηση πρόγραμμα, έχοντας μαζί μου μόνο μια κάμερα και ανοιχτό πνεύμα.
Το ταξίδι κατέληξε στη δημιουργία ενός ντοκιμαντέρ, με τίτλο «The Prophet» (Ο Προφήτης), το οποίο παρακολουθεί τον 55χρονο έφεδρο του ισραηλινού στρατού και πρώην αλεξιπτωτιστή, συνταγματάρχη Erez Eshel, ο οποίος επέστρεψε στο πεδίο της μάχης στο πλευρό των γιων του.
Τώρα, επιστρέφοντας στο Τελ Αβίβ τρία χρόνια μετά τις επιθέσεις της Hamas, διαπιστώνω ότι κάτι σε αυτή τη χώρα έχει αλλάξει — βαθιά και απολύτως κατανοητά.
Melissa Francis
Μόλις το αεροπλάνο βρεθεί στον αέρα, η διάθεση αλλάζει. Γίνεται σχεδόν ευχάριστη. Τυπικά ισραηλινή. Το πλήρωμα της πτήσης παραμένει επιφυλακτικό.
Δέκα ώρες αργότερα, ξεκινάμε την κάθοδο. Η αεροσυνοδός μάς υπενθυμίζει ότι, βάσει των ισραηλινών κανόνων ασφαλείας, κάθε επιβάτης οφείλει να παραμείνει στη θέση του κατά τη διάρκεια των τελευταίων 30 λεπτών πριν από την προσγείωση, σε απόσταση περίπου 180 μιλίων από την ακτή. Το πιλοτήριο θα παραμείνει κλειδωμένο.
Στο αεροδρόμιο Ben-Gurion η ουρά για τους κατόχους ξένων διαβατηρίων είναι μεγάλη. Είναι σαφές ότι δεν είμαι η μόνη μη Ισραηλινή που έκρινε πως αυτή είναι μια απολύτως λογική στιγμή για μια επίσκεψη. Έξω από το αεροδρόμιο, ο οδηγός του ταξί μου εμφανίζεται πολύ λιγότερο αισιόδοξος. Ο 32χρονος γιος του, όπως μου λέει, δεν άντεχε άλλο και έφυγε οριστικά από το Ισραήλ.
Όσο για τον ίδιο; Στις επόμενες εκλογές θα ψηφίσει υπέρ μιας «μεγάλης αλλαγής». Αυτή η αντίφαση, ανάμεσα στην αψηφισιά και την εξάντληση, την αυτοπεποίθηση και τη βαθιά δυσπιστία, είναι πανταχού παρούσα. Κάτω από αυτήν κρύβεται κάτι ακόμη πιο σοβαρό και γεμάτο προβληματισμό.
Το πρωί της Δευτέρας βρίσκομαι στην Ιερουσαλήμ για να συναντήσω τον Καρδινάλιο Pierbattista Pizzaballa, τον Λατίνο Πατριάρχη της Ιερουσαλήμ.
Ο Καρδινάλιος Pizzaballa γεννήθηκε σε μια μικρή πόλη κοντά στο Bergamo της Ιταλίας και έφτασε στην Ιερουσαλήμ ως 25χρονος ιερέας των Φραγκισκανών τον Οκτώβριο του 1990, κατά τη διάρκεια της Πρώτης Ιντιφάντα. Όταν έφτασε, δεν μιλούσε σχεδόν καθόλου άλλη γλώσσα πέρα από τα ιταλικά —τη μητρική του γλώσσα—, αλλά έμαθε τα εβραϊκά τόσο καλά, ώστε να μπορεί να τα διδάσκει και να μεταφράζει σε αυτά την καθολική λειτουργία.
Περισσότερες από τρεις δεκαετίες αργότερα, είναι ο άνθρωπος που έχει αναλάβει να ποιμάνει τη Λατινική Καθολική Εκκλησία σε μία από τις πιο περίπλοκες, από θρησκευτική και πολιτική άποψη, περιοχές του κόσμου. Για μένα, αυτό τον καθιστά έναν από τους πιο ενδιαφέροντες ανθρώπους για να ρωτήσει κανείς σχετικά με τους Ισραηλινούς, τους Παλαιστίνιους και τους Χριστιανούς. Έχει περάσει πάνω από 35 χρόνια βυθισμένος και στους τρεις αυτούς κόσμους.
Ένα από τα πιο σημαντικά πράγματα που μου λέει είναι και ένα από τα πιο απλά: Ο κόσμος είναι συντετριμμένος. Όλοι τους.
Με στέλνει στο Taybeh, ανατολικά της Ramallah στη Δυτική Όχθη, για να διαπιστώσω ιδίοις όμμασι πόσο δύσκολη είναι η κατάσταση για τους Χριστιανούς που ζουν σε παλαιστινιακό έδαφος.
Αν δεν έχεις περάσει χρόνο στη Δυτική Όχθη, ίσως να μην αντιλαμβάνεσαι τι παράξενο γεωγραφικό παζλ αποτελεί. Η περιοχή είναι κατακερματισμένη στις Ζώνες Α, Β και Γ, με τμήματα που συχνά δεν βγάζουν κανένα λογικό νόημα καθώς τα διασχίζεις οδηγώντας.
Η Ζώνη Α τελεί υπό τον πολιτικό και στρατιωτικό έλεγχο της Παλαιστινιακής Αρχής.
Η Ζώνη Β τελεί υπό παλαιστινιακή πολιτική διοίκηση, με το Ισραήλ να διατηρεί τον τελικό έλεγχο της ασφάλειας.
Η Ζώνη Γ τελεί υπό ισραηλινό πολιτικό και στρατιωτικό έλεγχο. Απαγορεύεται στους Ισραηλινούς πολίτες να εισέρχονται στη Ζώνη Α. Εγώ είμαι Αμερικανίδα, οπότε η απαγόρευση αυτή δεν ισχύει για μένα.
Στέλνω ένα ψηφιακό στίγμα της τοποθεσίας μου σε μια έμπιστη επαφή ασφαλείας.
Στα χαρτιά, οι διακρίσεις αυτές ακούγονται γραφειοκρατικές. Επί τόπου, εκείνοι καθορίζουν το πόσο ασφαλής νιώθεις, ποιος μπορεί να ταξιδέψει πού και τι συμβαίνει όταν κάποιος αποφασίζει ότι δεν ανήκεις εκεί.
Κατά τη διάρκεια μιας προηγούμενης επίσκεψής μου στη Hebron, ένας αξιωματούχος της Παλαιστινιακής Αρχής σταμάτησε απότομα το SUV του μπροστά μου, βγήκε από το όχημα και με άρπαξε από τα μπράτσα. Δεν μπορούσα να καταλάβω αμέσως τι στο καλό συνέβαινε. Τότε συνειδητοποίησα τι προσπαθούσε να διαπιστώσει. Έβγαλα το αμερικανικό μου διαβατήριο και τον διαβεβαίωσα ότι δεν ήμουν Ισραηλινή. Και, ναι, ότι δεν ήμουν Εβραία.
Εδώ, η ταυτότητα δεν είναι αφηρημένη έννοια και ο κίνδυνος δεν είναι θεωρητικός.
Τον Μάρτιο του 2024, ένας 57χρονος Εβραίος Ισραηλινός εισήλθε στη Dhahiriya, μια παλαιστινιακή πόλη της «Ζώνης Α» κοντά στη Hebron, προκειμένου, όπως αναφέρθηκε, να επισκεφθεί γιατρό. Σύμφωνα με τις ισραηλινές αρχές και τα δημοσιεύματα των μέσων ενημέρωσης, ένας Παλαιστίνιος του επιτέθηκε αφού αντιλήφθηκε ότι ήταν Εβραίος, μαχαιρώνοντάς τον στην κοιλιακή χώρα. Ευτυχώς, ο άνδρας επέζησε.
Προσπαθώ να συναντήσω τον πατέρα Bashar Fawadleh στην Taybeh. Δεν τα καταφέρνουμε. Οι δρόμοι είναι κλειστοί. Μια τεράστια πορτοκαλί πύλη εμποδίζει τη διαδρομή μας και Ισραηλινοί στρατιώτες μας λένε με πολύ απότομο ύφος ότι, σε καμία περίπτωση, δεν πρόκειται να πάμε στην Taybeh σήμερα.
Αυτό είναι το συνηθισμένο, σύμφωνα με τον πατέρα Bashar. Μου λέει τηλεφωνικά ότι Ισραηλινοί έποικοι εισέρχονται σε ιδιωτικούς ελαιώνες Παλαιστινίων ανατολικά της Taybeh, συλλέγοντας ελιές και προκαλώντας ζημιές στα δέντρα. Οι οικογένειες της περιοχής βασίζονται σε αυτά τα δέντρα για το εισόδημά τους, αλλά και ως δεσμό με τη γη στην οποία ζουν οι οικογένειές τους εδώ και γενιές. Και πάλι, αυτό είναι το συνηθισμένο, με τη διαφορά ότι τώρα ο κόσμος αρχίζει να φεύγει.
Η ανεργία στην κοινότητά του ξεπερνά το 30%. Ο τουρισμός έχει καταρρεύσει. Η μετακίνηση είναι δύσκολη. Η καθημερινή ζωή —ήδη δύσκολη από μόνη της— έχει γίνει ακόμη πιο δύσκολη. Οι Παλαιστίνιοι χριστιανοί εδώ, λέει, αισθάνονται εγκαταλελειμμένοι και εκτεθειμένοι σε κίνδυνο. Από όλους.
Είναι ένα συναίσθημα που, όπως διαπίστωσα, μοιράζονται τόσο οι Ισραηλινοί όσο και οι Παλαιστίνιοι χριστιανοί.
Ο Zalli Jaffe, αντιπρόεδρος της Μεγάλης Συναγωγής της Ιερουσαλήμ, απορρίπτει κατηγορηματικά κάθε υπαινιγμό ότι οι Ισραηλινοί αγνοούν ή υποβαθμίζουν τα περιστατικά βίας από εποίκους εις βάρος Παλαιστινίων. «Δεν επιθυμώ τίποτα περισσότερο από το να έρθει ο Καρδινάλιος στη Μεγάλη Συναγωγή, να συναντήσει το ποίμνιό μου και να διαπιστώσει ιδίοις όμμασι ότι καταδικάζουμε με τον πιο έντονο τρόπο τη βία που αποδίδεται σε εποίκους», μου λέει.
«Όποιος βλάπτει αθώους Παλαιστίνιους πρέπει να αντιμετωπίζεται με τη μέγιστη αυστηρότητα. Εμείς πολεμάμε τη βαρβαρότητα, όχι τους αθώους ανθρώπους». Την Τρίτη, φτάνω στο Ganei Yehoshu’a, στο πάρκο HaYarkon του Τελ Αβίβ, όπου περίπου δύο χιλιάδες 19χρονοι με πρόσωπα γεμάτα φρεσκάδα σέρνουν τις βαλίτσες τους στο γρασίδι, τις στοιβάζουν και σχηματίζουν κύκλους – έτοιμοι να ξεκινήσουν αυτό που ίσως αποτελεί τη μεγαλύτερη περιπέτεια της ζωής τους.
Erez Eshel
Αποτελούν τη νεότερη φουρνιά των Ακαδημιών Ηγεσίας Ein Prat, οι οποίες ιδρύθηκαν από τον Erez Eshel, το πρόσωπο στο οποίο εστιάζει το ντοκιμαντέρ μου. Είναι περισσότερο γνωστός γι’ αυτό παρά για τη στρατιωτική του δράση: ίδρυσε το κίνημα των προ-στρατιωτικών ακαδημιών και, για περισσότερα από 25 χρόνια, το Ein Prat διαμορφώνει την επόμενη γενιά ηγετών στο Ισραήλ και σε όλο τον κόσμο, καλλιεργώντας τον χαρακτήρα, την ηθική ακεραιότητα και την επιθυμία να προσφέρουν το καλό στον κόσμο.
Και εκεί, για να καλωσορίσει αυτή τη νέα ομάδα νεοσυλλέκτων, βρίσκεται ο Erez.
«Το όνομά μας είναι ελευθερία», λέει στους νεοσύλλεκτους. «Είμαστε εκείνοι που θέλουν να εφαρμόσουν στην πράξη την ιδέα μιας ελεύθερης κοινωνίας. Δηλώνουμε αισιόδοξοι. Όμως είναι κάτι πολύ περισσότερο από αισιοδοξία. Είμαστε άνθρωποι της Tikvah — της ελπίδας. Ποια είναι η διαφορά ανάμεσα σε έναν αισιόδοξο και σε κάποιον που διακατέχεται από Tikvah; Ο αισιόδοξος λέει ότι όλα θα πάνε καλά. Ότι κάποιος άλλος θα αναλάβει δράση. Ότι θα γίνουν θαύματα. Οι άνθρωποι της Tikvah λένε: Αν είμαστε μαζί, θα χτίσουμε τις ικανότητες. Θα χτίσουμε τη δύναμη. Θα χτίσουμε τη δέσμευση. Και δεν φοβόμαστε…»
Σταματά και το σκέφτεται.
«…τίποτα».
Αν υπάρχει κάτι στο οποίο οι Ισραηλινοί και οι Εβραίοι ανά τον κόσμο φαίνεται να συμφωνούν όλο και περισσότερο, είναι ότι, για άλλη μια φορά, μόλις τρία χρόνια μετά την 7η Οκτωβρίου, αντιμετωπίζονται ως ο νούμερο ένα δημόσιος εχθρός της διεθνούς κοινής γνώμης.
Η πιο πρόσφατη έρευνα «Global 100» της Anti-Defamation League (ADL), που δημοσιεύτηκε τον Ιανουάριο του 2025, διαπίστωσε ότι το 46% των ενηλίκων παγκοσμίως —περίπου 2,2 δισεκατομμύρια άνθρωποι— έτρεφαν απόψεις που η ADL χαρακτηρίζει ως βαθιά ριζωμένες αντισημιτικές πεποιθήσεις. Το ποσοστό αυτό είναι αυξημένο σε σχέση με το 26% που καταγράφηκε όταν ξεκίνησε η έρευνα το 2014. Η μεθοδολογία είναι συγκεκριμένη: οι συμμετέχοντες θεωρείται ότι υιοθετούν αντισημιτικές απόψεις εάν χαρακτηρίσουν τουλάχιστον έξι από τα έντεκα αρνητικά στερεότυπα για τους Εβραίους ως «μάλλον αληθή» ή «οπωσδήποτε αληθή».
Η έρευνα μετρά την εχθρότητα απέναντι στους Εβραίους· δεν τεκμηριώνει ότι οι Εβραίοι αποτελούν κυριολεκτικά τον υπ’ αριθμόν ένα στόχο παγκοσμίως. Ωστόσο, αν περάσει κανείς αρκετό χρόνο στο Ισραήλ, η διάκριση αυτή μπορεί να αρχίσει να φαντάζει καθαρά θεωρητική.
Σε έναν κόσμο όπου ο αντισημιτισμός διογκώνεται, ίσως τελικά να μην υπάρχει άλλο μέρος για να καταφύγουν οι Εβραίοι.
Οι Εβραίοι του εξωτερικού προχωρούν σε αγορές ακινήτων. Σύμφωνα με το Υπουργείο Οικονομικών, οι αγορές κατοικιών στο Ισραήλ από αγοραστές του εξωτερικού αυξήθηκαν κατά 18% το πρώτο τρίμηνο του τρέχοντος έτους, με τον αριθμό των Γάλλων αγοραστών να αυξάνεται κατά περισσότερο από το μισό και εκείνον των Βρετανών κατά 54%.
Πλέον, οι Ισραηλινοί κοιτάζουν τις Ηνωμένες Πολιτείες —κάποτε έναν απαραίτητο σύμμαχο— και βλέπουν κάτι διαφορετικό: νεότερους Αμερικανούς των οποίων η στάση απέναντι στο Ισραήλ διαφέρει αισθητά από εκείνη των γονιών τους· μια ολοένα και πιο κομματικοποιημένη αντιπαράθεση γύρω από το Ισραήλ· διαδηλώσεις στους αμερικανικούς δρόμους και στα πανεπιστημιακά campus· καθώς και μια πολιτική ρητορική που θα ήταν δύσκολο να φανταστεί κανείς να προέρχεται από το κυρίαρχο αμερικανικό πολιτικό σκηνικό πριν από μία γενιά.
Για τους Ισραηλινούς που είναι ήδη πεπεισμένοι ότι η ιστορία τούς έχει διδάξει να μην βασίζονται σε κανέναν άλλον για την επιβίωσή τους, αυτό αποτελεί επιβεβαίωση των υποψιών τους.
Το ερώτημα στο οποίο προσπαθώ να απαντήσω τώρα είναι τι σημαίνει αυτό για τη σχέση του Ισραήλ με τις Ηνωμένες Πολιτείες και με τον υπόλοιπο κόσμο.
Άραγε, η εμπειρία της 7ης Οκτωβρίου, οι πόλεμοι που ακολούθησαν και η έξαρση του αντισημιτισμού στο εξωτερικό έπεισαν τους Ισραηλινούς ότι η διεθνής αποδοχή δεν είναι ανέφικτη, προκειμένου να ξεπεράσουν αυτή τη θύελλα; Τι συμβαίνει όταν η χώρα που επί μακρόν θεωρούσε τις ΗΠΑ σωτήρα της αρχίζει να αναρωτιέται αν αυτή η σχέση είναι μόνιμη;
Δύο άλλοι οδηγοί ταξί μού είπαν, χωρίς ίχνος αστεϊσμού: «Δεν σας χρειαζόμαστε. Εσείς μας χρειάζεστε». Νιώθουν ότι δεν έχουν πια ανάγκη κανέναν.
Φεύγω από τη χώρα με ένα ακόμη πιο ανησυχητικό ερώτημα: Μετά από όλα όσα έχουν υποστεί οι Ισραηλινοί και οι Εβραίοι, θα τους άφηνε ποτέ ο κόσμος να επιβιώσουν μόνοι τους;
