Η κραυγή είναι αυτό που θυμάται ο κόσμος. Η Noa Argamani, στο πίσω μέρος μιας μοτοσικλέτας, καθ’ οδόν προς τη Γάζα, με τα χέρια της τεντωμένα να φωνάζει: «Μη με σκοτώσετε». Αυτή η εικόνα, που κυριάρχησε στα πρωτοσέλιδα των εφημερίδων έγινε παγκοσμίως γνωστή.
Από τη Natalie Lisbona/The Daily Mail
Λίγα μέτρα πιο πέρα, ο σύντροφός της, ο 33χρονος Avinatan Or, οδηγούνταν βίαια, μέσα από τα χωράφια, από άνδρες προερχόμενους από τη Γάζα, εντελώς ανήμπορος να αντιδράσει.
Το βίντεο διαρκεί μόλις λίγα δευτερόλεπτα. Ωστόσο, έμελλε να γίνει μία από τις πιο χαρακτηριστικές εικόνες της επίθεσης της 7ης Οκτωβρίου, της χειρότερης σφαγής Εβραίων μετά το Ολοκαύτωμα, η οποία άφησε πίσω της 1.200 νεκρούς και 251 ομήρους που μεταφέρθηκαν στη Γάζα.
Τώρα, με τη συμπλήρωση τριών ετών από εκείνη την ημέρα, ο Or περιγράφει για πρώτη φορά πώς ο ίδιος και η Argamani, σύντροφός του τότε για πάνω από έναν χρόνο, προσπάθησαν να διαφύγουν από το μουσικό φεστιβάλ Nova, προτού χωριστούν βίαια για περισσότερα από δύο χρόνια.
Ο Or αποκάλυψε επίσης πώς άντεξε χρόνια απομόνωσης βαθιά κάτω από τη Γάζα και πώς έσκαψε κρυφά το δικό του τούνελ σε μια απεγνωσμένη προσπάθεια διαφυγής, μόνο και μόνο για να συλληφθεί και να υποστεί άγρια βασανιστήρια από τους απαγωγείς του.
Περιγράφει την τολμηρή απόπειρα απόδρασής του και την περίοδο της αιχμαλωσίας του στα απομνημονεύματά του με τίτλο «Through the Earth» («Μέσα από τη Γη»), βιβλίο που έγινε αμέσως μπεστ σέλερ στο Ισραήλ και πρόκειται σύντομα να μεταφραστεί στα αγγλικά.
«Φύγαμε οδικώς από τον χώρο του φεστιβάλ και προσπαθήσαμε να φτάσουμε στον κεντρικό δρόμο», μας είπε ο Or. «Άρχισαν να μας πυροβολούν, οπότε κάναμε αναστροφή και μπήκαμε στο χωράφι. Βρήκαμε εκείνο το σημείο και κρυφτήκαμε μέσα σε ένα χαντάκι».
Για περίπου δύο ώρες, το ζευγάρι παρέμεινε κρυμμένο και σιωπηλό. «Στην πραγματικότητα, δεν μιλούσαμε», είπε ο Or.
«Όσο ήμασταν στο αυτοκίνητο, σκεφτόμουν —δεν ξέρω— πως είμαι περήφανος για εκείνη, γιατί στάθηκε πολύ, πολύ καλά. Δεν πανικοβλήθηκε και διατήρησε την ψυχραιμία της. Της είπα: “Μπράβο, είμαι πολύ περήφανος για σένα”. Και όσο κρυβόμασταν, μέναμε σιωπηλοί, χωρίς να μιλάμε, επικοινωνώντας μόνο με τα βλέμματα».
Γύρω στις 10:30 το πρωί, άκουσαν τα τρομακτικά βήματα και αραβικές φωνές.
«Άκουσα έναν άνδρα να πλησιάζει προς το μέρος μας», θυμάται ο Ορ. «Άκουσα τα βήματα. Και τότε καταλάβαμε ότι θα μας εντόπιζαν. Όταν μας είδε, φώναξε: “Υπάρχουν Εβραίοι εδώ”».
Ο Or είπε ότι άκουσε την Argamani να ουρλιάζει και προσπάθησε να τη βοηθήσει να διαφύγει, αλλά το ζευγάρι περικυκλώθηκε.
«Ξαφνικά, άκουσα τη Noa να ουρλιάζει, γύρισα και προσπάθησα απλώς να φτάσω κοντά της, προσπάθησα να τη βοηθήσω να ξεφύγει», είπε. «Μας είχαν κυκλώσει πολλοί. Άρχισαν να μας μεταφέρουν στη Γάζα».
Το ζευγάρι αναγκάστηκε να βαδίσει πεζή για περίπου 15 λεπτά. Καθώς κατευθύνονταν προς τα σύνορα, ο Or λέει ότι κοιτούσε συνεχώς ψηλά, ψάχνοντας απεγνωσμένα στον ουρανό για κάποιο αεροσκάφος και στο έδαφος για οποιοδήποτε σημάδι ισραηλινών δυνάμεων. Όμως δεν είδε τίποτα.
Στη συνέχεια, όταν βρίσκονταν ίσως 100 ή 200 μέτρα από τα σύνορα, έφτασε μια μοτοσικλέτα και απομάκρυναν την Argamani.
Εδώ ξεκινά το βίντεο που είδε όλος ο κόσμος: η Argamani να απομακρύνεται ουρλιάζοντας πάνω στη μοτοσικλέτα, τείνοντας το χέρι της προς τον Or.
Λίγα μόλις μέτρα πιο πέρα, ο Or ακινητοποιείται από μια μεγάλη ομάδα ανδρών, με τα χέρια του δεμένα πίσω από την πλάτη.
«Σε εκείνη την κατάσταση, ήξερα ότι δεν μπορούσα να κάνω τίποτα, καθώς με είχαν κυκλώσει ίσως και 25 άτομα», είπε. «Στο βίντεο φαίνονται τέσσερα ή πέντε από αυτά».
Καταλάβαινε ότι αν προέβαλλε αντίσταση, αυτό πιθανότατα θα σήμαινε τον θάνατό του.
«Ήμασταν περικυκλωμένοι και κατάλαβα ότι το να ουρλιάξω ή να αρχίσω να παλεύω δεν ήταν επιλογή, γιατί θα σήμαινε το τέλος».
Το θέαμα της απομάκρυνσης της Argamani τού προκάλεσε ένα συντριπτικό αίσθημα αδυναμίας. «Ήταν καθήκον μου να την προστατεύσω», θυμάται να σκέφτεται, «και δεν μπορούσα να κάνω τίποτα γι’ αυτό».
Μετά, η μοτοσικλέτα εξαφανίστηκε.
Όσα συνέβησαν στον Or αμέσως μετά δεν καταγράφηκαν ποτέ στο περιβόητο βίντεο. «Και αμέσως αφού την πήραν, άρχισαν να με λιντσάρουν». «Ίσως δέκα ή δεκαπέντε άτομα άρχισαν να επιχειρούν να με λιντσάρουν».
Περιέγραψε πώς δέχτηκε χτύπημα από πίσω με μια μεγάλη ξύλινη σανίδα. «Καθώς περπατούσα, ένας από αυτούς πλησίασε από πίσω μου κρατώντας μια σανίδα, μια μεγάλη ξύλινη σανίδα και τη χτύπησε με δύναμη στο κεφάλι μου. Άρχισα να αιμορραγώ· το αίμα έτρεχε στο πουκάμισο και στο πρόσωπό μου. Και τότε άρχισαν όλοι να με χτυπούν με γροθιές και κλωτσιές».
Τελικά, όπως είπε ο Or, ένας ένοπλος τρομοκράτης της Hamas πυροβόλησε στον αέρα, διασκορπίζοντας την ομάδα που βρισκόταν γύρω του.
Τον έβαλαν σε μια άλλη μοτοσικλέτα και τον μετέφεραν πέρα από τα σύνορα, στη Γάζα. Μέσα σε λίγες ώρες, βρισκόταν σε υπόγειο χώρο.
Η Argamani είχε εξαφανιστεί.
«Την επόμενη φορά που την είδα», είπε ο Or, «ήμουν στο νοσοκομείο, 738 ημέρες αργότερα».
Για μεγάλο μέρος εκείνων των 738 ημερών, λάμβανε ψευδείς πληροφορίες: «Από την πρώτη μέρα, ρωτούσα αν γνώριζαν κάτι για τη Noa», είπε. «Έλεγα: “Απαγάγατε την κοπέλα μου. Μπορείτε να μου πείτε κάτι γι’ αυτήν;”»
Αρκετές εβδομάδες μετά την έναρξη της αιχμαλωσίας, ένας από τους απαγωγείς του τού απάντησε τελικά. «Ένας από αυτούς μου είπε: “Η Noa είναι στο σπίτι”». Κι εκείνος τον πίστεψε. «Και από εκείνη τη μέρα», είπε, «για μένα, ήταν ελεύθερη».
Όμως η Hamas τού είχε πει ψέματα. Στην πραγματικότητα, δεν απελευθερώθηκε παρά μόνο την 245η ημέρα του πολέμου, όταν ειδικές δυνάμεις εισέβαλαν στη Γάζα σε μια τολμηρή επιχείρηση που στοίχισε τη ζωή στον επίλεκτο στρατιώτη Arnon Zmora.
Ο Or πέρασε 738 ημέρες κάτω από τη γη, τις περισσότερες σε πλήρη απομόνωση, χωρίς ηλιακό φως, καθαρό αέρα ή κατάλληλη τουαλέτα. Με ύψος 1,93 μ., δεν μπορούσε καν να σταθεί όρθιος μέσα στα χαμηλά τούνελ και η σπονδυλική του στήλη παρέμενε κυρτωμένη όλο αυτό το διάστημα.
«Δεν μπορούσα να τεντώσω το σώμα μου. Προσπαθούσα να γυμνάζομαι μέσα στο τούνελ. Παρόλο που πεινούσα πολύ και ήμουν εξαντλημένος» (του έδιναν ελάχιστη τροφή κάθε τέσσερις ημέρες, την οποία έπρεπε να διαχειριστεί ο ίδιος με φειδώ) «και ένιωθα απόγνωση, ήξερα ότι ήταν κάτι καλό που έπρεπε να κάνω. Συνέχιζα την προσπάθεια και, σιγά-σιγά, αυτό με βοήθησε μακροπρόθεσμα».
Η μάχη του δεν αφορούσε μόνο τη διατήρηση της σωματικής του επιβίωσης, αλλά και το να εμποδίσει τους απαγωγείς του να πάρουν τον έλεγχο του μυαλού του.
«Μου τα πήραν όλα. Όμως πάλευα να διατηρήσω το μυαλό μου καθαρό. Παρόλο που μου στερούσαν τη σωματική ελευθερία, αγωνιζόμουν να μην τους επιτρέψω να μου στερήσουν την πνευματική ελευθερία. Από την πρώτη μέρα που μπήκα στο τούνελ, άρχισα να μετράω ό,τι μπορούσα. Τις μέρες, τον χρόνο, τις αποστάσεις, τις διαστάσεις των τούνελ. Την πρώτη φορά που με έβαλαν μέσα στο τούνελ, μετρούσα τα βήματα που έκανα».
Έμαθε μόνος του αραβικά ακούγοντας τους απαγωγείς του και επινόησε δικές του μεθόδους για να παρακολουθεί το πέρασμα του χρόνου. Ακόμη και χωρίς ρολόι ή φυσικό φως, παρατηρούσε τις ανεπαίσθητες μεταβολές του φωτός πέρα από την κουβέρτα που κάλυπτε την είσοδο του τούνελ και προσπαθούσε να υπολογίσει πότε ξεκινούσε η κάθε νέα μέρα.
Κατανοούσε επίσης ότι η επιβίωσή του εξαρτιόταν από τους άνδρες που τον φρουρούσαν.
«Τις περισσότερες φορές υπήρχαν δύο φρουροί μαζί μου και κατάφερα να αναπτύξω κάποιου είδους σχέση μαζί τους. Αυτή ήταν μία από τις βασικές μου αποστολές. Όμως, ένας διοικητής με μισούσε πραγματικά. Όχι μόνο εμένα, μισούσε κάθε Ισραηλινό. Δεν είχε σημασία ποιος ήσουν. Ήθελε πραγματικά να κάνει τη ζωή μου όσο πιο δύσκολη γινόταν, να με φτάσει στα όριά μου και να χειροτερέψει τις συνθήκες διαβίωσής μου».
Έπειτα από περίπου τέσσερις μήνες κάτω από τη γη, ο Or αποφάσισε ότι δεν μπορούσε πλέον να περιμένει απλώς κάποιον άλλον να καθορίσει αν θα ζούσε ή θα πέθαινε.
«Ήξερα ότι έπρεπε να κάνω κάτι. Δεν μπορούσα απλώς να κάθομαι», είπε.
Παρατηρώντας το κελί του για τυχόν αδύνατα σημεία, εντόπισε ένα ανεπαίσθητο ρεύμα αέρα πίσω από έναν τοίχο με σάκους άμμου και συνειδητοποίησε ότι ίσως υπήρχε κάποιο άλλο πέρασμα από πίσω.
Χωρίς κατάλληλα εργαλεία, άρχισε κρυφά να σκάβει χρησιμοποιώντας κομμάτια πλαστικού και άλλα μικροαντικείμενα που είχε συγκεντρώσει. Αργότερα, κατάφερε να κλέψει μια μικρή αξίνα για να διευκολύνει το σκάψιμο.
Κάθε φορά που η εξάντληση απειλούσε να τον λυγίσει, ανάγκαζε τον εαυτό του να συνεχίσει.
«Τα όρια του ανθρώπινου σώματος είναι πολύ πιο πέρα από ό,τι νομίζουμε. Επομένως, μπορείς να τα καταφέρεις· αρκεί να συνεχίσεις την προσπάθεια».
Μετά από μέρες σκαψίματος, κατάφερε τελικά να διαπεράσει τα σακιά με την άμμο και να εισέλθει στον κατάμαυρο χώρο που βρισκόταν πέρα από αυτά. «Μπορούσες να γευτείς το σκοτάδι και μετά να το μυρίσεις», θυμόταν.
Αξιοποιώντας την εμπειρία του στην ηλεκτρολογία και τις κατασκευές, εγκατέστησε καλώδια για να μεταφέρει φως βαθύτερα στη σήραγγα και πέρασε περίπου τρεις μήνες σκάβοντας προς την επιφάνεια.
Τελικά, έφτασε στα ερείπια ενός σπιτιού που είχε καταρρεύσει, απ’ όπου μπορούσε να δει τον ουρανό και να ακούσει ανθρώπους σε κοντινή απόσταση.
Η ελευθερία φαινόταν να βρίσκεται σε απόσταση αναπνοής.
Όμως, πίσω στη σήραγγα, το πρόγραμμα είχε αλλάξει και, ακριβώς τη στιγμή που ο Or βρισκόταν βαθιά μέσα στη σήραγγα που είχε σκάψει ο ίδιος, έφτασε ένας από τους απαγωγείς του φέρνοντας τη διμηνιαία προμήθεια τροφίμων. Τον ανακάλυψαν, τον επέπληξαν και στη συνέχεια τον βασάνισαν.
«Μου έδεσαν τα χέρια πίσω από την πλάτη και με κρέμασαν από το ταβάνι. Οι καρποί μου είχαν πρηστεί υπερβολικά και υπέστην νευρική βλάβη στα χέρια. Με έδεσαν σε μια πλαστική καρέκλα για να μου στερήσουν τον ύπνο».
Ο Or πιστεύει ότι οι δεξιότητες και οι εμπειρίες που είχε αποκομίσει σε όλη τη διάρκεια της ζωής του τού έδωσαν τα εφόδια για να συνεχίσει να επιβιώνει.
«Κάθε βήμα στη ζωή μου με προετοίμαζε γι’ αυτό» — μια αναφορά στην επίλεκτη μονάδα καταδρομών ερήμου στην οποία υπηρέτησε κατά τη διάρκεια της στρατιωτικής του θητείας.
Υπήρξε μια άλλη στιγμή κατά τη διάρκεια της αιχμαλωσίας του, την οποία ο Or θα θεωρούσε αργότερα ως ένα πραγματικό θαύμα.
Την 79η ημέρα της παραμονής του κάτω από τη γη, και αφού είχαν περάσει επτά χρόνια χωρίς να μιλήσει στον Θεό, ένιωσε ξαφνικά την ανάγκη να προσευχηθεί.
Βόμβες συγκλόνιζαν τη σήραγγα και φοβόταν ότι «η επόμενη βόμβα» θα έριχνε το μπετόν πάνω στο κεφάλι του.
«Είχα την έντονη αίσθηση ότι έπρεπε να μιλήσω», θυμόταν.
Για πρώτη φορά μετά από επτά χρόνια, στράφηκε στον Θεό. Προσευχήθηκε αναφερόμενος στη βιβλική εντολή να τιμά τον πατέρα και τη μητέρα του, λέγοντας στον Θεό ότι εκείνος είχε κάνει το χρέος του — και τώρα είχε έρθει η σειρά του Θεού.
Ώρες αργότερα, μια βόμβα χτύπησε τη σήραγγα. Καθώς ο Or προσπαθούσε να διαφύγει μέσα από τα συντρίμμια, η σήραγγα κατέρρευσε γύρω του, σκοτώνοντας τον τρομοκράτη που βρισκόταν ακριβώς πίσω του. Εγκλωβισμένος στα συντρίμμια, πίστευε ότι θα θαβόταν ζωντανός, μέχρι που δύο τρομοκράτες που βρίσκονταν μπροστά του άπλωσαν τα χέρια τους, τον έπιασαν και τον απεγκλώβισαν.
Λίγα δευτερόλεπτα αργότερα, το τμήμα του κτιρίου από το οποίο μόλις είχε διαφύγει κατέρρευσε.
Είχε γλιτώσει οριακά, για μερικά δευτερόλεπτα.
Όταν ρωτήθηκε αν πίστευε ότι ο Θεός είχε εισακούσει τις προσευχές του, η απάντησή του ήταν απλή: «Απολύτως».
Μετά από 738 ημέρες, η τελική συμφωνία για την απελευθέρωση των ομήρων τού χάρισε την ελευθερία. Ωστόσο, ακόμη και τις τελευταίες του στιγμές υπόγεια, ο Or θυμάται ότι ένας από τους απαγωγείς του τού απηύθυνε μια ανατριχιαστική προειδοποίηση.
Λίγο πριν από την απελευθέρωσή του, ένας διοικητής της Hamas, ο Salim, του είπε να επιστρέψει στο σπίτι του, να χαιρετήσει τους γονείς του και, στη συνέχεια, να εγκαταλείψει το Ισραήλ.
«Πήγαινε στην Ευρώπη, πήγαινε στις ΗΠΑ, κάνε ό,τι θέλεις… αρκεί να φύγεις από το Ισραήλ», θυμάται να του λένε.
Όταν ο Or ρώτησε τον λόγο, ο Salim του απάντησε ότι, όσο υπήρχε το Ισραήλ, η Hamas θα επαναλάμβανε τα γεγονότα της 7ης Οκτωβρίου «ξανά και ξανά».
Η ελευθερία σήμαινε επίσης ότι έπρεπε να αντιμετωπίσει το πόσο είχε αλλάξει η ζωή κατά τη διάρκεια των 738 ημερών της απουσίας του. Η σχέση του με την Argamani, η οποία είχε γίνει παγκοσμίως γνωστή εξαιτίας εκείνων των συγκλονιστικών εικόνων της 7ης Οκτωβρίου, τελικά δεν άντεξε στη δοκιμασία που πέρασαν.
«Οι άνθρωποι αλλάζουν λόγω διαφόρων καταστάσεων μέσα σε δύο χρόνια», εξήγησε.
Ωστόσο, παρά το τεράστιο ενδιαφέρον του κοινού για το ζευγάρι, ο Or δηλώνει ότι υπάρχουν πτυχές της ιστορίας τους που επέλεξαν να κρατήσουν για τον εαυτό τους.
«Υπάρχουν κάποια πράγματα που θέλουμε απλώς να μείνουν μεταξύ μας», είπε.
Ο τρομοκράτης που εικονίζεται να απομακρύνει την Argamani με τη μοτοσικλέτα στις 7 Οκτωβρίου εξουδετερώθηκε αργότερα από τις Ισραηλινές Αμυντικές Δυνάμεις (IDF) — είδηση που ανακοινώθηκε την προηγούμενη μέρα της συνέντευξής μας.
Ο Or ξαναείδε το βίντεο, τρία χρόνια πλέον μετά την ημέρα της απαγωγής του και της μεταφοράς του στη Γάζα.
«Εμείς οι Εβραίοι δεν πανηγυρίζουμε για τον θάνατο ανθρώπων, αλλά χαίρομαι που υπάρχει ένας λιγότερος τρομοκράτης στον κόσμο».
