Περισσότερες από 48.000 μεταμοσχεύσεις οργάνων πραγματοποιούνται ετησίως στις ΗΠΑ. Πάνω από 103.000 άτομα παραμένουν στη λίστα αναμονής και περίπου 13 πεθαίνουν κάθε μέρα, ελπίζοντας ακόμη να βρεθεί συμβατό μόσχευμα.
Από τον Dr. Joseph Mercola/The Defender
Η δωρεά οργάνων θεωρείται συχνά μια ύστατη πράξη γενναιοδωρίας: είναι το απόλυτο δώρο, το δώρο της ζωής. Η απόφαση κάποιου να γίνει δωρητής οργάνων μπορεί να σώσει έως και οκτώ ανθρώπους, ενώ παράλληλα βελτιώνει τη ζωή περισσότερων από 75 άλλων.
Ωστόσο, πίσω από αυτή την ευγενή πράξη κρύβεται μια σκοτεινή πραγματικότητα: εκτεταμένες αστοχίες ασφαλείας, αμέλεια και παραλείψεις που όχι μόνο δεν σέβονται την ιερότητα του δότη, αλλά θέτουν σε κίνδυνο και τη ζωή ασθενών.
Αυτό ακριβώς επιχείρησε να αποκαλύψει μια αμερικανική ομοσπονδιακή έρευνα. Τα ευρήματά της φέρνουν στο φως ανησυχητικές πρακτικές στο σύστημα δωρεάς οργάνων και αναδεικνύουν το βάθος των συστημικών προβλημάτων.
Η αφορμή: Ο δότης οργάνων που είχε κηρυχθεί εγκεφαλικά νεκρός αλλά ξύπνησε στο χειρουργικό τραπέζι
Αυτή τη στιγμή στις ΗΠΑ διεξάγεται μια εκτενής ομοσπονδιακή έρευνα σχετικά με παρατυπίες στη διαδικασία λήψης οργάνων, εστιάζοντας κυρίως σε έναν οργανισμό του Κεντάκι που έχει πλέον διακόψει τη λειτουργία του.
Η έρευνα ξεκίνησε μετά από ένα μεμονωμένο, συγκλονιστικό περιστατικό που προκάλεσε πανεθνική αίσθηση: ένας ασθενής που είχε κηρυχθεί εγκεφαλικά νεκρός ξύπνησε στο χειρουργικό τραπέζι τη στιγμή που επρόκειτο να ξεκινήσει η διαδικασία αφαίρεσης των οργάνων του.
Πώς ξεκίνησαν όλα: Στις 25 Οκτωβρίου 2021, ο Anthony «TJ» Hoover μεταφέρθηκε εσπευσμένα στο νοσοκομείο Baptist Health στο Richmond του Κεντάκι, λόγω υπερβολικής δόσης ναρκωτικών ουσιών.
Παρά τις προσπάθειες των γιατρών, η πρόγνωση ήταν δυσοίωνη: ο 33χρονος — ο οποίος κατέφευγε σε συνταγογραφούμενα φάρμακα και παράνομες ουσίες για να αντιμετωπίσει το άγχος, την κατάθλιψη και τη διαταραχή μετατραυματικού στρες (PTSD) από τα οποία έπασχε — παρουσίαζε σοβαρή εγκεφαλική βλάβη, κενό βλέμμα και απουσία αντανακλαστικών. Το ιατρικό προσωπικό τον κήρυξε εγκεφαλικά νεκρό και η οικογένειά του συμφώνησε να διακοπεί η μηχανική υποστήριξη της ζωής του.
Ο TJ ήταν εγγεγραμμένος στο μητρώο δωρητών οργάνων: Ένας οργανισμός με την ονομασία Kentucky Organ Donor Affiliates (KODA) επικοινώνησε με τους οικείους του. Καθώς ήταν νέος και σχετικά υγιής, ο TJ αποτελούσε ιδανικό υποψήφιο για δωρεά οργάνων, καθώς τα όργανά του ήταν κατάλληλα για μεταμόσχευση. Ο οργανισμός KODA (ο οποίος πλέον ονομάζεται Network for Hope, μετά τη συγχώνευσή του με άλλον φορέα) είναι ο οργανισμός λήψης οργάνων (OPO) που δραστηριοποιείται στο Κεντάκι, καθώς και σε ορισμένες περιοχές του Οχάιο και της Δυτικής Βιρτζίνια.
Ο οργανισμός KODA ενημέρωσε την οικογένεια του TJ ότι η θυσία του θα μπορούσε να σώσει πολλές ζωές, γεγονός που τους ενθάρρυνε να εκπληρώσουν την επιθυμία του, επιτρέποντας στο νοσοκομείο να προχωρήσει στη λήψη των οργάνων του. «Αν έχανα τον αδελφό μου αλλά μπορούσαν να ζήσουν οκτώ άνθρωποι, τότε ένιωθα ότι ο αδελφός μου δεν θα πέθαινε μάταια», δήλωσε η Donna Rhorer, αδελφή του TJ.
Θαύμα ή ιατρικό σφάλμα; Τέσσερις ημέρες μετά την εισαγωγή του στο νοσοκομείο, ο TJ αποσυνδέθηκε από τα μηχανήματα υποστήριξης της ζωής και μεταφέρθηκε στο χειρουργείο για τη διαδικασία. Του αποδόθηκε μάλιστα η τιμή της «πορείας τιμής» (honor walk), με το προσωπικό του νοσοκομείου και την οικογένειά του να σχηματίζουν διάδρομο προς το χειρουργείο, ως τρόπο να τον ευχαριστήσουν και να του πουν το τελευταίο αντίο.
Ωστόσο, δύο ώρες αργότερα, ένα μέλος του προσωπικού ενημέρωσε την οικογένεια του TJ ότι ο ασθενής είχε «ξυπνήσει» και ότι η διαδικασία δεν θα προχωρούσε. Η οικογένειά του θεώρησε το γεγονός «θαύμα».
Όμως, για τον TJ, η εμπειρία ήταν τρομακτική: ξύπνησε μέσα στο χειρουργείο τη στιγμή που το ιατρικό προσωπικό τον προετοίμαζε για τη λήψη των οργάνων, ξυρίζοντας το στήθος του και καθαρίζοντας το σώμα του με χειρουργικό διάλυμα. Προφανώς, αντιδρούσε σε ερεθίσματα — αυτόπτες μάρτυρες ανέφεραν ότι κουνούσε το κεφάλι του, έκανε οπτική επαφή και κουνιόταν πάνω στο χειρουργικό τραπέζι.
Η Natasha Miller, πρώην ειδικός στη διατήρηση οργάνων (υπεύθυνη για τη συσκευασία και τη διασφάλιση των οργάνων κατά τη διαδικασία) στον οργανισμό KODA, ήταν μία από αυτούς.
«Κουνιόταν — σχεδόν σπαπαρταρούσε. Δηλαδή, κουνιόταν και σπαπαρταρούσε πάνω στο κρεβάτι. Και όταν πλησιάσαμε, μπορούσες να δεις δάκρυα να κυλούν. Έκλαιγε φανερά», περιέγραψε η ίδια.
Η Natasha και οι συνάδελφοί της εξέφρασαν τις ανησυχίες τους, ωστόσο οι ενστάσεις τους αγνοήθηκαν. Μόνο όταν ο χειρουργός που ήταν υπεύθυνος για τη λήψη αρνήθηκε να συμμετάσχει στη διαδικασία, αυτή σταμάτησε οριστικά, σώζοντας τη ζωή του TJ.
Η ιστορία του TJ έφερε στο φως το καταστροφικό και επικίνδυνο σύστημα που κρύβεται πίσω από τη δωρεά οργάνων. Έχει πλέον πάρει εξιτήριο και, παρόλο που εξακολουθεί να υποβάλλεται σε εντατική φυσικοθεραπεία και άλλη ειδική θεραπεία — πληροφορίες για τις οποίες η οικογένειά του ενημέρωνε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης σε μια προσπάθεια να ευαισθητοποιήσει τον κόσμο σχετικά με τους κινδύνους της χρήσης παράνομων ουσιών — η ιστορία του λειτούργησε ως καταλύτης για μια πολύ ευρύτερη έρευνα σχετικά με τις αστοχίες σε αυτόν τον τομέα της υγειονομικής περίθαλψης.
Περαιτέρω έρευνα αποκάλυψε ανησυχητικές λεπτομέρειες σχετικά με τις δωρεές οργάνων
Όταν η Υπηρεσία Πόρων και Υπηρεσιών Υγείας (HRSA), η οποία υπάγεται στο Υπουργείο Υγείας και Ανθρωπίνων Υπηρεσιών των ΗΠΑ (HHS), ξεκίνησε επίσημη έρευνα για τον οργανισμό KODA καθώς και για το Δίκτυο Προμήθειας και Μεταμόσχευσης Οργάνων (Organ Procurement and Transplantation Network), διαπίστωσε σοβαρές συστημικές αστοχίες.
Σύμφωνα με το CNN:
«Η έρευνα εντόπισε μοτίβα όπως η μη τήρηση των βέλτιστων επαγγελματικών πρακτικών, η μη συμμόρφωση με τις επιθυμίες των οικογενειών, η έλλειψη συνεργασίας με την κύρια ιατρική ομάδα του ασθενούς και η αδυναμία αναγνώρισης της νευρολογικής λειτουργίας, γεγονός που υποδηλώνει “οργανωσιακή δυσλειτουργία και ελλιπή κουλτούρα διασφάλισης ποιότητας και ασφάλειας” στον οργανισμό που δραστηριοποιείται στην περιοχή του Κεντάκι».
Η έρευνα επικεντρώθηκε σε 351 περιπτώσεις δωρεάς οργάνων. Πρόκειται για περιπτώσεις όπου η δωρεά οργάνων είχε εγκριθεί, αλλά δεν ολοκληρώθηκε. Στον κλάδο των οργανισμών προμήθειας οργάνων, οι περιπτώσεις αυτές χαρακτηρίζονταν ως «εγκεκριμένες αλλά μη ληφθείσες» (authorized not recovered).
Σχεδόν το ένα τρίτο των περιπτώσεων που εγκρίθηκαν αλλά δεν οδήγησαν σε λήψη οργάνων παρουσίαζε «ανησυχητικά χαρακτηριστικά». Σύμφωνα με την έκθεση, 103 περιπτώσεις (ποσοστό 29%) εμφάνιζαν τέτοια χαρακτηριστικά. Μάλιστα, από αυτές τις περιπτώσεις, 73 ασθενείς παρουσίαζαν νευρολογικά χαρακτηριστικά που «δεν ήταν συμβατά με τη διαδικασία DCD [δωρεά μετά από κυκλοφορικό θάνατο]».
Με απλά λόγια, ο εγκέφαλός τους εξακολουθούσε να λειτουργεί, γεγονός που υποδηλώνει ότι δεν είχαν κηρυχθεί νομικά ή κλινικά νεκροί. Σύμφωνα με το CNN, ειδικοί έχουν αμφισβητήσει στο παρελθόν την ηθική διάσταση αυτής της πρακτικής.
Το ακόμη πιο ανησυχητικό στοιχείο είναι το εξής: Τουλάχιστον 28 ασθενείς δεν ήταν νεκροί τη στιγμή που ξεκίνησε η διαδικασία λήψης των οργάνων τους. Σύμφωνα με την έκθεση, «για τουλάχιστον 28 ασθενείς (8,0%) δεν καταγράφηκε χρόνος καρδιακού θανάτου (CTOD), ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις σημειώθηκε εξιτήριο με κατεύθυνση προς ξενώνα παρηγορητικής φροντίδας (hospice), κέντρο αποκατάστασης ή την οικία τους».
Τα μικρότερα νοσοκομεία και οι αγροτικές περιοχές στις ΗΠΑ φαίνεται να παρουσιάζουν περισσότερα περιστατικά παραλείψεων. Σε αυτά τα περιβάλλοντα, οι διοικητικές δυνατότητες τείνουν να είναι περιορισμένες, ενώ ο συντονισμός μεταξύ των ιατρικών ομάδων και του προσωπικού προμήθειας οργάνων είναι συχνά λιγότερο αποτελεσματικός. «Συνολικά, οι τάσεις αυτές υποδηλώνουν ότι οι ασθενείς ενδέχεται να λαμβάνουν άνιση φροντίδα από τον [KODA], ανάλογα με το νοσοκομείο στο οποίο νοσηλεύονται», ανέφερε η HRSA.
Παρόμοια μοτίβα έχουν παρατηρηθεί και σε άλλους οργανισμούς συλλογής οργάνων (OPOs), η KODA είναι μία από τους 55 οργανισμούς συλλογής οργάνων σε όλες τις ΗΠΑ και, σύμφωνα με την HRSA, όταν δημοσιοποιήθηκε η ομοσπονδιακή αξιολόγηση, όπου διαπιστώθηκαν πρακτικές συλλογής υψηλού κινδύνου και σε άλλους οργανισμούς.
Το HHS ανακοινώνει σχέδια για τη μεταρρύθμιση του συστήματος μεταμόσχευσης οργάνων
Μόλις τα ζητήματα αυτά ήρθαν στο φως — και διαπιστώθηκε ότι ήταν πιο ανησυχητικά και πιο σοβαρά απ’ ό,τι αρχικά είχε εκτιμηθεί — η αμερικανική κυβέρνηση ανακοίνωσε την ανάληψη σημαντικών πρωτοβουλιών για τη μεταρρύθμιση του συστήματος.
Σε δελτίο Τύπου, το HHS, υπό την ηγεσία του Υπουργού Υγείας των ΗΠΑ Robert F. Kennedy Jr., περιέγραψε τα σχέδιά του για την αποκατάσταση της ακεραιότητας και της διαφάνειας στο σύστημα συλλογής και μεταμόσχευσης οργάνων:
Η HRSA επιβάλει αυστηρά διορθωτικά μέτρα στον οργανισμό (OPO). Μία από τις βασικές απαιτήσεις του HHS είναι ο οργανισμός συλλογής οργάνων να παρέχει πλήρη ανάλυση των βαθύτερων αιτιών (root cause analysis) για τους λόγους που απέτυχε να τηρήσει τις ίδιες του τις πολιτικές. Στόχος είναι η προστασία των δυνητικών δοτών οργάνων σε όλη τη χώρα και η διασφάλιση της αξιοπρέπειάς τους.
Η KODA απέτυχε να τηρήσει τον «Κανόνα Παρατήρησης Πέντε Λεπτών»: Σύμφωνα με την έκθεση, πρόκειται για ένα από τα βασικά πρωτόκολλα που δεν τηρήθηκαν από τον οργανισμό. Πρόκειται για υποχρεωτικό κανόνα, βάσει του οποίου παρέχεται περιθώριο πέντε ολόκληρων λεπτών μετά τη διακοπή της λειτουργίας της καρδιάς του δότη, προτού ξεκινήσει η διαδικασία αφαίρεσης των οργάνων. Ο κανόνας αυτός διασφαλίζει ότι δεν θα επανεμφανιστούν σημάδια ζωής πριν αρχίσει η αφαίρεση των ζωτικών οργάνων.
Ο οργανισμός θα πρέπει επίσης να αναπτύξει σαφείς και εφαρμόσιμες πολιτικές για τον καθορισμό της καταλληλότητας ενός δότη οργάνων, βάσει συγκεκριμένων κριτηρίων. Επιπλέον, θα θεσπιστεί επίσημη διαδικασία που θα επιτρέπει σε οποιοδήποτε μέλος του προσωπικού — από νοσηλευτές έως τεχνικούς — να διακόπτει τη διαδικασία δωρεάς εάν διαπιστώσει ότι οι συνθήκες δεν είναι ασφαλείς ή εάν προκύψουν άλλες ανησυχίες.
Εφαρμόζονται πλέον και νέες εθνικές απαιτήσεις. Το HHS έδωσε εντολή στο Δίκτυο Συλλογής και Μεταμόσχευσης Οργάνων (Organ Procurement and Transplantation Network) να καταγράφει και να αναφέρει κάθε περίπτωση διακοπής της διαδικασίας δωρεάς λόγω ανησυχιών για την ασφάλεια — είτε η επισήμανση του κινδύνου προέρχεται από μέλος της οικογένειας, νοσηλευτή ή γιατρό. Οι αναφορές αυτές πρέπει να υποβάλλονται στις ομοσπονδιακές ρυθμιστικές αρχές για αξιολόγηση.
Η κίνηση αυτή αφαιρεί την εξουσία από εσωτερικές επιτροπές οι οποίες, μέχρι πρότινος, συχνά απέρριπταν τις ανησυχίες χωρίς να υπάρξουν συνέπειες. Επιπλέον, υποχρεώνει τα νοσοκομεία και τους οργανισμούς συλλογής οργάνων (OPOs) να παρέχουν πλήρεις και διαφανείς πληροφορίες σχετικά με τη δωρεά οργάνων στους ασθενείς και τις οικογένειές τους — προτού δοθεί η συγκατάθεση.
Οι πρακτικές συλλογής οργάνων που παραβιάζουν τα ανθρώπινα δικαιώματα δεν θα γίνονται πλέον ανεκτές. Σύμφωνα με τον Kennedy, θα ανακληθεί η πιστοποίηση οποιουδήποτε οργανισμού συλλογής οργάνων αποτυγχάνει να συμμορφωθεί με αυτούς τους κανόνες ασφαλείας.
«Τα ευρήματά μας δείχνουν ότι τα νοσοκομεία επέτρεπαν την έναρξη της διαδικασίας συλλογής οργάνων ενώ οι ασθενείς παρουσίαζαν σημάδια ζωής, και αυτό είναι φρικιαστικό», δήλωσε.
«Οι οργανισμοί συλλογής οργάνων που συντονίζουν την πρόσβαση σε μεταμοσχεύσεις θα λογοδοτήσουν. Ολόκληρο το σύστημα πρέπει να εξυγιανθεί, ώστε να διασφαλιστεί ότι η ζωή κάθε δυνητικού δότη αντιμετωπίζεται με την ιερότητα που της αξίζει».
Αν και το Network for Hope δεν προέβη σε άμεσο σχολιασμό προς μέσα ενημέρωσης όπως το CNN σχετικά με το ζήτημα αυτό, ο ιστότοπός του αναφέρει ότι «προσβλέπει σε συνεργασία» με το HHS και την HRSA.
Σε δήλωσή του, ο Διευθύνων Σύμβουλος του οργανισμού, Barry Massa, ανέφερε:
«Θέτουμε για εμάς τα υψηλότερα πρότυπα και δεσμευόμαστε στη συνεχή βελτίωση, καθώς επιτελούμε την ιερή ευθύνη να τιμούμε την απόφαση κάθε ατόμου να γίνει δότης οργάνων. Παραμένουμε προσηλωμένοι στην αποστολή μας και αφοσιωμένοι στο να κερδίσουμε και να διατηρήσουμε την εμπιστοσύνη του κοινού στο σύστημα δωρεάς και μεταμόσχευσης οργάνων».
