Ανησυχία σε όλο τον κόσμο έχει σκορπίσει η είδηση για την νέα μετάλλαξη του κοροναϊού, που επισήμως κωδικοποιείται ως Ν501Υ και εντοπίστηκε για πρώτη φορά στη Βρετανία τον Σεπτέμβριο.
Ο ιός SARS-CoV-2 ενσωματώνει, όπως οι περισσότεροι ιοί, συνεχώς μεταλλαγές στο γονιδίωμα του και η εμφάνιση νέων γενετικά στελεχών αποτελεί μια αναμενόμενη διαδικασία.
Η διαφορά της με τις άλλες μεταλλάξεις του ιού, είναι ότι εξαπλώνεται με ταχύτερο ρυθμό, γι’ αυτό και με δεδομένη την παγκόσμια αγωνία για το τι συνεπάγεται, αναφορικά με τη νοσηρότητα, τη μολυσματικότητα και τα χαρακτηριστικά του ιού που σχετίζονται με τον εμβολιασμό, οι λοιμωξιολόγοι προσπαθούν να δώσουν απαντήσεις -ενώ παράλληλα ερευνούν τα νέα στελέχη του ιού.
Η ταυτοποίηση και τα χαρακτηριστικά της νέας ομάδας του ιού στο Ηνωμένο Βασίλειο που ενσωματώνει μεγάλο αριθμό μεταλλαγών στην εξωτερική πρωτεΐνη – spike, δημοσιεύεται στην αναφορά με τίτλο: Preliminary genomic characterisation of an emergent SARS-CoV-2 lineage in the UK defined by a novel set of spike mutations από τους Andrew Rambaut, Nick Loman, Oliver Pybus, Wendy Barclay, Jeff Barrett, Alesandro Carabelli, Tom Connor, Tom Peacock, David L Robertson, Erik Volz, on behalf of COVID-19 Genomics Consortium UK (CoG-UK).
H βιβλιογραφία ανασκοπείται από τους Καθηγητές της Ιατρικής του ΕΚΠΑ Δημήτριο Παρασκευή (Αναπληρωτής Καθηγητής Επιδημιολογίας και Προληπτικής Ιατρικής) και Θάνο Δημόπουλο (Πρύτανης ΕΚΠΑ).
Τι γνωρίζουμε
Από γενετική ανάλυση του γονιδιώματος του νέου κοροναϊού ταυτοποιήθηκε πρόσφατα στο Ηνωμένο Βασίλειο μια ξεχωριστή φυλογενετική ομάδα του ιού SARS-CoV-2 που ονομάστηκε B.1.1.7. Σε διάστημα των τελευταίων 4 εβδομάδων στελέχη αυτής της ομάδας έχουν εξαπλωθεί εκτεταμένα στο Ηνωμένο Βασίλειο.
Μερικά χαρακτηριστικά αυτής της ομάδας είναι αξιοσημείωτα και σημειώνονται παρακάτω:
Η ομάδα B.1.1.7 αντιπροσωπεύει ένα αυξανόμενο ποσοστό περιστατικών σε διαφορετικές περιοχές της Αγγλίας. Ο αριθμός των κρουσμάτων Β.1.1.7 και ο αριθμός των περιοχών που αναφέρονται μεταδόσεις με στελέχη Β.1.1.7 αυξάνονται διαρκώς.
Τα στελέχη της ομάδας Β.1.1.7 έχουν ασυνήθιστα υψηλό αριθμό μεταλλαγών ιδιαίτερα στην περιοχή της εξωτερικής πρωτεΐνης (spike).
Οι μεταλλαγές στην εξωτερική πρωτεΐνη (spike) περιλαμβάνουν τη θέση 501 (N501Y) που αφορά την περιοχή του ιού που αλληλεπιδρά με τον υποδοχέα (receptor binding domain, RBD) και πειραματικά δεδομένα υποδεικνύουν ότι αυξάνει την πρόσδεση με τον υποδοχέα ACE2. H μεταλλαγή P681H εντοπίζεται στο τμήμα που ανιχνεύεται από το ένζυμο φουρίνη μεταξύ των υποπεριοχών S1 και S2 του spike. H περιοχή αυτή που εντοπίζεται μόνο στον SARS-CoV-2 και όχι σε άλλους συγγενικούς κοροναϊούς, και έχει βρεθεί ότι προάγει την μόλυνση των επιθηλιακών κύτταρων του αναπνευστικού. Η μεταλλαγή N501Y σχετίζεται με αυξημένη μολυσματικότητα του ιού σε πειραματόζωα.
Διαγραφή
Παράλληλα έχει εντοπιστεί μια διαγραφή δύο αμινοξέων στις θέσεις 69-70 που συνήθως παρατηρείται σε στελέχη με μεταλλαγές στην περιοχή του ιού που αλληλεπιδρά με τον υποδοχέα (RBD).
Τα στελέχη της ομάδας Β.1.1.7 περιλαμβάνουν έναν ασυνήθιστα μεγάλο αριθμό μεταλλαγών (14) σε σχέση με τον αναμενόμενο. Οι περισσότερες ομάδες μέχρις σήμερα σχετίζονται με μικρό αριθμό μεταλλαγών και η συχνότητα εμφάνισης τους είναι περίπου 1-2 μεταλλαγές το μήνα.
Προκαταρκτική ανάλυση έδειξε ότι ο ρυθμός μοριακής εξέλιξης (ο ρυθμός δηλαδή μεταλλαγών) μέσα στην ομάδα Β1.1.7 είναι παρόμοιος με άλλες ομάδες του SARs-CoV-2.
Συμπερασματικά η αναφορά περιγράφει μια νέα ομάδα που εξαπλώνεται ταχέως στο Ηνωμένο Βασίλειο και σχετίζεται με έναν απροσδόκητα μεγάλο αριθμό μεταλλαγών, συμπεριλαμβανομένης της περιοχής αλληλεπίδρασης με τον υποδοχέα του ιού στα κύτταρα στόχους και με την θέση αλληλεπίδρασης της φουρίνης.
Λαμβάνοντας υπόψη (i) τις βιολογικές ιδιότητες αυτών των μεταλλαγών όπως προέκυψαν από πειραματικά δεδομένα, (ii) τις άγνωστες ιδιότητες του συνδυασμού αυτών των μεταλλαγών, και (iii) τον υψηλό ρυθμό διασποράς του Β.1.1.7 στο Ηνωμένο Βασίλειο, οι ιδιότητες αυτής της ομάδας χρήζουν άμεσης εργαστηριακής μελέτης και η περαιτέρω παρακολούθηση της διασποράς της ομάδας αυτής παγκοσμίως, είναι αναγκαία.
Προς το παρόν η επίδραση αυτών των μεταλλαγών αναφορικά με τη νοσηρότητα, τη μολυσματικότητα ή τα αντιγονικά χαρακτηριστικά του ιού που σχετίζονται με τον εμβολιασμό, είναι υπό διερεύνηση, τονίζεται στην αναφορά.
Ωστόσο, μια παρατήρηση που θα πρέπει να ληφθεί σοβαρά υπόψιν και να χρησιμοποιηθεί ενάντια στον πανικό είναι η εξής: Η νέα μετάλλαξη δεν είναι ούτε η πρώτη ούτε η μόνη. Μέχρι σήμερα έχουν συμβεί περίπου 4.000 μεταλλάξεις στο γονίδιο που κωδικοποιεί την πρωτεΐνη-ακίδα S, δηλαδή στο μέλος του μικροβίου που έχει αλλάξει.
Στην περίπτωση του SARS-CoV-2, αυτές οι τροποποιήσεις συσσωρεύονται με ρυθμό περίπου μία έως δύο μεταλλάξεις ανά μήνα παγκοσμίως, σύμφωνα με τους ειδικούς. Σύμφωνα με στοιχεία του Ευρωπαϊκού Κέντρου Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων (ECDC) η νέα μορφή του SARS-Cov-2 κυκλοφορεί ήδη και εκτός Βρετανίας. Εντοπίστηκαν 9 κρούσματα στη Δανία, 1 στην Ιταλία, 1 στην Ολλανδία και 1 στην Αυστραλία.
Υπό την πίεση της αγωνίας ολόκληρου του κόσμου για το τι συνεπάγεται η μετάλλαξη του κορωνοϊού, οι λοιμωξιολόγοι προσπαθούν να δώσουν απαντήσεις -ενώ παράλληλα ερευνούν τα νέα στελέχη του ιού.
«Πιστεύουμε ότι υπάρχει ένας μηχανισμός που ωθεί τον ιό να διαφεύγει» δηλώνει σχετικά ο καθηγητής Κλινικής Μικροβιολογίας στο Κέιμπριτζ, Ραβί Γκούπτα. Τονίζοντας ότι «πρέπει να τον αποκωδικοποιήσουμε, γιατί δεν ξέρουμε τι μπορεί να κάνει μακροπρόθεσμα -και, βέβαια, δεν έχουμε το περιθώριο να διακινδυνεύσουμε. Το πιθανότερο είναι ότι ο μεταλλαγμένος ιός δεν θα επιδεινώσει την επιδημία. Μπορεί όμως να μας δυσκολέψει στο να τη διατηρήσουμε υπό έλεγχο».
Ένα από τα βασικά ερωτήματα είναι το τι μπορεί να σημαίνει η μετάλλαξη για την αποτελεσματικότητα των εμβολίων. Θα μπορούσε ο διαφοροποιημένος κορωνοϊός να τα καταστήσει άχρηστα, λίγες μόνο ημέρες αφ’ ότου άρχισε η χορήγησή τους σε διάφορα σημεία του πλανήτη;
Οι επιστήμονες είναι κάπως καθησυχαστικοί: Διαβεβαιώνουν ότι ο ιός πολύ δύσκολα θα ξεφύγει από τα εμβόλια, ασχέτως των μεταλλάξεών του. Κι αυτό διότι τα εμβόλια επιτίθενται στον κορωνοϊό από διάφορες κατευθύνσεις, ταυτόχρονα. Η μετάλλαξή του εντοπίζεται στη πρωτεΐνη-ακίδα, μέσω της οποίας αγκιστρώνεται στα κύτταρα και τα εμβόλια μπορούν να τροποποιηθούν αναλόγως, εάν χρειαστεί, έτσι ώστε να παραμείνουν αποτελεσματικά απέναντι στην εισβολή του μικροβίου.
Ο Δρ. Μάικλ Ράιαν, γενικός διευθυντής του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας δήλωσε πρόσφατα ότι ο ΠΟΥ παρακολουθεί στενά την εξέλιξη των μεταλλάξεων του κορωνοϊού και ότι «τα ερωτήματα που τίθενται τώρα, όπως και πριν από λίγο καιρό στην περίπτωση των μινκ, είναι εάν η μετάλλαξη κάνει τον ιό πιο επικίνδυνο, εάν τον κάνει πιο μεταδοτικό, εάν ως μεταλλαγμένος ο SARS-Cov-2 εντοπίζεται πιο δύσκολα κατά τη διάγνωση και εάν γίνεται πιο ανθεκτικός στα εμβόλια. Απάντηση, προς το παρόν, δεν υπάρχει για κανένα από αυτά τα ερωτήματα».
