Παρά το γεγονός ότι το ρωσικό εμβόλιο Sputnik V ήταν από τα πρώτα που ανακοινώθηκαν, ελάχιστες ημέρες μετά το σκεύασμα των Pfizer/BioNTech, δεν έχει ακόμη καταφέρει να πάρει την έγκριση της ΕΕ και όπως όλα δείχνουν θα έχει μικρό ρόλο στις μελλοντικές αγορές των Βρυξελλών. Ωστόσο, έχει ήδη επιτύχει αυτό που ορισμένοι παρατηρητές λένε ότι είναι ένας από τους στόχους του, το να προκαλέσει ουσιαστικά τη διαίρεση των κρατών μελών της Ένωσης.
«Το Sputnik V έχει γίνει ένα εργαλείο εξωτερικής πολιτικής για τη Ρωσία», δηλώνει ο Michal Baranowski, συνεργάτης σε μια αμερικανική δεξαμενή σκέψης, το German Marshall Fund των Ηνωμένων Πολιτειών. «Φύτεψε το σπόρο της διχόνοιας καθώς ο πολιτικός στόχος της στρατηγικής του είναι να χωρίσει τη Δύση», συμπλήρωσε ο ίδιος.
Οι δημιουργοί του Sputnik V αναφέρουν ότι το εμβόλιο έχει εγκριθεί σε 61 χώρες και έχει εξαχθεί σε 40. Όμως, η ασφάλεια του παραμένει υπό διερεύνηση ακόμα και πολλοί ηγέτες της ΕΕ είναι δύσπιστοι για τις προθέσεις της Ρωσίας όταν η χώρα έχει χορηγήσει λιγότερες από 19 εκατομμύρια δόσεις στον πληθυσμό των 144 εκατομμυρίων κατοίκων.
Εν μέσω αυξανόμενης ευρωπαϊκής ανησυχίας για επανειλημμένες ρωσικές επιθέσεις στον κυβερνοχώρο κατά της Δύσης, τη μεταχείριση του Κρεμλίνου στον ηγέτη της αντιπολίτευσης Alexei Navalny και την κλιμάκωση των εντάσεων στα σύνορα της Ουκρανίας, παρατηρητές της ΕΕ αναφέρουν ότι η Μόσχα αναπτύσσει το Sputnik ως ένα ακόμη όπλο γεωπολιτικής επιρροής.
«Το χαμηλό ποσοστό εμβολιασμού της Ρωσίας δεν αντιστοιχεί στο ότι έχει ένα υποτιθέμενο φθηνό, εύχρηστο και αποτελεσματικό εμβόλιο», δήλωσε ένας διπλωμάτης της ΕΕ. «Είτε η Μόσχα είναι αλτρουιστική, κάτι που φαίνεται απίθανο ή δίνει προτεραιότητα στη γεωπολιτική έναντι των αναγκών των Ρώσων».
Μέχρι στιγμής, μόνο δύο κράτη μέλη της ΕΕ, η Ουγγαρία και η Σλοβακία, έχουν σπάσει τη συλλογική προσέγγιση του μπλοκ δημιουργώντας το δικό τους εμβολιαστικό πλάνο, και μόνο η Ουγγαρία έχει χρησιμοποιήσει το ρωσικό εμβόλιο. Ωστόσο, η Βουλγαρία πρόκειται να ξεκινήσει συνομιλίες, η Αυστρία δήλωσε ότι είναι έτοιμη να αγοράσει δόσεις 1 εκατομμυρίου και η Γερμανία διαπραγματεύεται για 30 εκατομμύρια.
Άλλοι είναι σαφώς λιγότερο ενθουσιώδεις, ακόμη και εχθρικοί. Ο υπουργός Εξωτερικών της Γαλλίας, Jean-Yves Le Drian, χαρακτήρισε το εμβόλιο ως «μέσο προπαγάνδας και επιθετικής διπλωματίας παρά αλληλεγγύης και βοήθειας».
Η πρωθυπουργός της Λιθουανίας, Ingrida aimonytė, έγραψε το Φεβρουάριο ότι ο πρόεδρος της Ρωσίας, Βλαντιμίρ Πούτιν, είδε το εμβόλιο όχι τόσο ως «θεραπεία για τον ρωσικό λαό» όσο «ένα άλλο υβριδικό όπλο για να κυβερνήσει».
Την ίδια στιγμή, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναφέρει ότι το Sputnik V είναι απίθανο να παίξει ρόλο στην πολιτική της ΕΕ έναντι των εμβολίων απλώς και μόνο επειδή δεν θα είναι διαθέσιμο σε επαρκείς ποσότητες μέχρι το τέλος του 2021, όταν οι περισσότεροι Ευρωπαίοι θα έχουν ήδη εμβολιαστεί.
Ο Thierry Breton, υπεύθυνος επίτροπος για την προμήθεια εμβολίων, δήλωσε ότι ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Φαρμάκων (EMA) αξιολογεί το Sputnik, αλλά «εξακολουθεί να στερείται βασικών δεδομένων», ενώ εργοστάσια στην Ιταλία, την Ισπανία και τη Γερμανία που έχουν χαρακτηριστεί ως υποτιθέμενοι τόποι κατασκευής θα χρειαστούν μήνες έως ότου να ξεκινήσουν την παραγωγή.
Μέσω του επίσημου λογαριασμού Twitter του Sputnik V, η Ρωσία αρνήθηκε ότι το εμβόλιο είναι πολιτικό εργαλείο ή ότι η ασφάλεια ή η ικανότητα παραγωγής υφίστανται ως ζητήματα. «Η πολιτικοποίηση των εμβολίων είναι ανήθικη και κοστίζει ζωές», αναφέρθηκε σε πρόσφατο tweet. «Το Sputnik είναι αναμφίβολα ένα από τα καλύτερα εμβόλια στον κόσμο», ανέφερε μία άλλη δημοσίευση.
Ο λογαριασμός κατηγόρησε επίσης τους αξιωματούχους της ΕΕ για «μεροληψία» και «ψεύτικη αφήγηση» και προσπάθησε να υποβαθμίσει τις ανησυχίες για την ασφάλεια του, επισημαίνοντας όσα έχουν βρεθεί για άλλα εμβόλια όπως τα AstraZeneca και Johnson & Johnson.
«Τα προκατειλημμένα δυτικά μέσα ενημέρωσης δεν μπορούν να αγνοήσουν για πάντα πραγματικά δεδομένα από τον πραγματικό κόσμο που δείχνουν ότι το Sputnik V είναι ασφαλέστερο και πιο αποτελεσματικό από τα εμβόλια mRNA», ανέφερε ο λογαριασμός, κατηγορώντας τον Breton ότι συνεχώς «παραπλανά το κοινό» σχετικά με την παραγωγική ικανότητα.
Μια μελέτη της ΕΕ που κυκλοφόρησε αυτήν την εβδομάδα κατηγόρησε τα ρωσικά και τα κινέζικα μέσα ενημέρωσης ότι επιδιώκουν συστηματικά να σπείρουν δυσπιστία στα δυτικά εμβόλια, τονίζοντας τις ανησυχίες για την ασφάλεια τους, κάνοντας αβάσιμους δεσμούς μεταξύ εμβολιασμών και θανάτων στην Ευρώπη και προωθώντας τα ρωσικά και κινέζικα εμβόλια ως ανώτερα.
Αλλά εάν το EMA εγκρίνει ή όχι το Sputnik V και αν φτάνει ή όχι σε αρκετούς αριθμούς παραγωγής, παρατηρητές υποστηρίζουν ότι έχει ήδη κάνει σημαντική ζημιά, με τους εθνικούς και περιφερειακούς ηγέτες της ΕΕ να το εκμεταλλεύονται για τους δικούς τους πολιτικούς σκοπούς.
Σε ορισμένες χώρες, προκάλεσε ήδη χάος: Ο πρωθυπουργός της Σλοβακίας, Ιγκόρ Ματόβιτς, αναγκάστηκε να παραιτηθεί αυτόν τον μήνα εν μέσω μιας διαφωνίας για μυστική συμφωνία για την αγορά 2 εκατομμυρίων δόσεων παρά τις αντιρρήσεις πολλών στον τετραμερή συνασπισμό του.
Κάνοντας τα πράγματα χειρότερα, ο σλοβακικός οργανισμός φαρμάκων ανέφερε στη συνέχεια ότι οι πρώτες 200.000 δόσεις ήταν διαφορετικές από το εμβόλιο στη μελέτη Lancet και αρνήθηκαν να τις εγκρίνουν, ωθώντας τον Matovič να πει ότι η Σλοβακία θα χρησιμοποιήσει ένα ουγγρικό εργαστήριο.
Το Sputnik έχει επίσης κοστίσει τη θέση τους στους υπουργούς Υγείας και Εξωτερικών της Τσεχικής Δημοκρατίας, καθώς και οι δύο αντιτίθενται στην ανάπτυξη των εμβολιασμών χωρίς την έγκριση του EMA.
Οι πρώτες αμφιβολίες σχετικά με την αποτελεσματικότητα του Sputnik V μετά την έγκρισή της από τη Ρωσία τον περασμένο Αύγουστο -χωρίς τα αποτελέσματα πλήρων κλινικών δοκιμών- διαλύθηκαν εν μέρει από μια κλινική μελέτη τελικού σταδίου που δημοσιεύθηκε στο Lancet τον Φεβρουάριο, η οποία έδειξε ότι ήταν σχεδόν 92% αποτελεσματικό.
Το εργαστήριο του Ινστιτούτου Gamaleya της Μόσχας και το Ρωσικό Ταμείο Άμεσων Επενδύσεων, το κυρίαρχο ταμείο πλούτου που υποστηρίζει το ρωσικό σκεύασμα, δήλωσαν ότι οι επιστήμονες είχαν βρει το Sputnik V 97,6% αποτελεσματικό σε δεδομένα «πραγματικού κόσμου» από 3,8 εκατομμύρια άτομα.
Ο διευθυντής του EMA, Emer Cooke, ωστόσο, επιβεβαίωσε την περασμένη εβδομάδα ότι έχει ξεκινήσει η διαδικασία έγκρισης του σκευάσματος, η οποία άρχισε αργά λόγω έλλειψης δεδομένων. Μεταξύ άλλων, ο οργανισμός εξετάζει εάν οι κλινικές δοκιμές πληρούσαν τα λεγόμενα πρότυπα «καλής κλινικής πρακτικής», αφού κάποιοι στρατιώτες και κρατικοί υπάλληλοι της Ρωσίας που δήλωσαν ότι συμμετείχαν σε αυτούς ισχυρίστηκαν ότι είχαν πιεστεί για να το πράξουν.
