Οι ανησυχίες για ύφεση στις ΗΠΑ είναι ευρέως διαδεδομένες αυτές τις ημέρες. Ωστόσο, ορισμένοι οικονομολόγοι υποστηρίζουν ότι η ισχύς της αγοράς εργασίας -καθώς και οι ισολογισμοί των αμερικανικών νοικοκυριών- θα διατηρήσουν την οικονομία αρκετά ισχυρή ώστε να αποφευχθεί η ύφεση.
Από τους Lakshman Achuthan και Anirvan Banerji/CNN
Διαφωνούμε. Παρά τη σχετικά ισχυρή αύξηση των θέσεων εργασίας που έχουμε δει φέτος, το Ερευνητικό Ινστιτούτο Οικονομικού Κύκλου (ECRI), το οποίο συνιδρύσαμε, προβλέπει ύφεση από την περασμένη άνοιξη και παραμένει ισχυρή η άποψη μας ότι η οικονομία των ΗΠΑ θα εισέλθει σε ύφεση φέτος.
Έχοντας ξεκινήσει καθυστερημένα, η Ομοσπονδιακή Τράπεζα των ΗΠΑ αύξησε τα επιτόκια από τον Μάρτιο του περασμένου έτους, και πολύ απότομα από τον Ιούνιο, προκειμένου να προσπαθήσει να επιβραδύνει την οικονομία και να μειώσει τον πληθωρισμό. Το πρόβλημα είναι ότι, όταν η Fed άρχισε να αυξάνει τα επιτόκια, η οικονομία είχε ήδη επιβραδυνθεί, καθιστώντας την ύφεση πιο πιθανή.
Ο τομέας των αγαθών είναι ιδιαίτερα ευάλωτος, εν μέρει επειδή είναι ευαίσθητος στα υψηλότερα επιτόκια. Τα συμπτώματα αυτής της ευπάθειας είναι ήδη ορατά στις μειωμένες εργοστασιακές παραγγελίες. Και, ήδη υπό την επίθεση από τα αυξανόμενα επιτόκια στεγαστικών δανείων, οι δαπάνες για την κατασκευή κατοικιών μειώνονται από την περασμένη άνοιξη και ο αριθμός των νέων οικονομικών αδειών πέφτει.
Lakshman Achuthan, Anirvan Banerji
Την ίδια στιγμή, ο δείκτης που μετρά τη μεταβολή της μεταποιητικής δραστηριότητας από μήνα σε μήνα, έπεσε κάτω από το 50 το τελευταίο δίμηνο, υποδηλώνοντας ότι βρίσκεται σε εξέλιξη μια συρρίκνωση του συγκεκριμένου τομέα. Επιπλέον, το ισοδύναμο στο χώρο των υπηρεσιών της μεταποίησης έχει επίσης υποχωρήσει κάτω από το όριο των 50, υποδηλώνοντας ότι η δραστηριότητα των υπηρεσιών έχει αρχίσει να μειώνεται.
Οι υφέσεις συνεπάγονται πάντα αισθητές μειώσεις τόσο στο ΑΕΠ όσο και στις θέσεις εργασίας, αλλά τέτοιες υποχωρήσεις δεν είναι απαραιτήτως εμφανείς στην αρχή της ύφεσης. Ενώ το ΑΕΠ και οι θέσεις εργασίας συμβαδίζουν με την οικονομία τη στιγμή που δημοσιοποιούνται τα στοιχεία, μας λένε απλά πού βρισκόταν η οικονομία στο πρόσφατο παρελθόν και όχι την παρούσα στιγμή.
Η δυναμική της απασχόλησης, ειδικότερα, μπορεί να διαρκέσει περισσότερο από το αναμενόμενο σε ένα σενάριο ύφεσης. Αυτό ίσχυε στην εποχή του πληθωρισμού γύρω στη δεκαετία του 1970. Πιο συγκεκριμένα, η απασχόληση κορυφώθηκε μόλις οκτώ μήνες μετά την έναρξη της σοβαρής ύφεσης του 1973-1975.
Η απροθυμία να αφήσουμε τους υπαλλήλους να επιστρέψουν τότε, και στη σημερινή οικονομία, θα μπορούσε να οφείλεται στη «ψευδαίσθηση του χρήματος», όπου οι ιδιοκτήτες επιχειρήσεων τείνουν να βλέπουν τα έσοδά τους σε ονομαστικούς όρους σε δολάρια αντί να αναγνωρίζουν την πραγματική τους αξία, προσαρμοσμένη στον πληθωρισμό. Έτσι, ακόμα κι αν τα έσοδά τους αυξάνονται σε όρους δολαρίων, η αγοραστική δύναμη αυτών των δολαρίων μειώνεται λόγω του πληθωρισμού, με αποτέλεσμα να προσλαβάνουν λιγότερους εργαζομένους και λιγότερες πρώτες ύλες.
Στην πραγματικότητα, σε μια ύφεση, τα έσοδα, προσαρμοσμένα στον πληθωρισμό, συνήθως μειώνονται σε κάθε περίπτωση, καθώς οι πελάτες κάνουν λιγότερες ή μικρότερες αγορές οι οποίες όμως τους κοστίζουν περισσότερο λόγω του πληθωρισμού. Ο πληθωρισμός αναγκάζει επίσης τους ιδιοκτήτες επιχειρήσεων να πληρώνουν περισσότερα για ό,τι αγοράζουν, συμπεριλαμβανομένων των μισθών των εργαζομένων τους. Ως αποτέλεσμα, τα κέρδη τους συμπιέζονται, και γι’ αυτό πολλοί τελικά καταλήγουν να εφαρμόζουν απολύσεις.
Είδαμε μια εικόνα-καθρέφτη της σημερινής οικονομίας την άνοιξη και το καλοκαίρι του 2008, όταν η Μεγάλη Ύφεση, που ξεκίνησε τον Δεκέμβριο του 2007, ήταν ήδη σε εξέλιξη. Τότε, πολλοί -συμπεριλαμβανομένου του τότε προέδρου George Bush- δεν ανησυχούσαν επειδή το ΑΕΠ δεν είχε υποχωρήσει ακόμη, παρόλο που είχαν αρχίσει οι απώλειες θέσεων εργασίας. Απωθήσαμε τον εφησυχασμό που επικρατούσε, γράφοντας για το CNN εκείνη την εποχή, «ενώ το ΑΕΠ δεν έχει ακόμη μειωθεί, έχουμε ήδη δει τέσσερις συνεχείς μήνες απώλειας θέσεων εργασίας όσον αφορά στους μισθούς. Αυτό υποδηλώνει ότι η οικονομία βρίσκεται ήδη σε τροχιά ύφεσης. Και αυτό συνεπάγεται ότι είτε μία είτε και οι δύο από τις πρόσφατες, ελαφρώς θετικές εκτιμήσεις για το ΑΕΠ θα αναθεωρηθούν σε αρνητικές τιμές μέχρι το επόμενο έτος».
Μια πραγματική ύφεση συνεπάγεται απώλεια θέσεων εργασίας —αργά ή γρήγορα. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο —έχοντας προβλέψει ότι η οικονομία θα εισέλθει σε ύφεση— την περασμένη άνοιξη προτρέψαμε τα άτομα που αναζητούν εργασία «να ενημερώσουν το βιογραφικό και να κάνουν οποιεσδήποτε κινήσεις σταδιοδρομίας όσο η αγορά εργασίας είναι ακόμα καυτή». Από τότε, έχουμε ήδη δει απώλειες θέσεων εργασίας στην τεχνολογία και τα χρηματοοικονομικά, αλλά έρχονται περισσότερες, παρόλο που τα μηνιαία στοιχεία για τις θέσεις εργασίας εξακολουθούν να φαίνονται καλά.
Η πρόβλεψή μας για την ύφεση δεν έχει αμφιταλαντευτεί. Πρέπει να είμαστε όλοι προετοιμασμένοι.
