Ο κόσμος του διεθνούς μάνατζμεντ είναι πλημμυρισμένος με την ιδέα της «σιωπηλής εξόδου» των εργαζομένων, της «Μεγάλης Παραίτησης», όπως για παράδειγμα έχει ονομαστεί στις ΗΠΑ: Αφορά κυρίως τη Generation Z που ενισχύεται από την ιδέα του TikTok να μην κάνει τίποτα περισσότερο από αυτό που απαιτεί η περιγραφή της εργασίας της.
Από τον Gearoid Reidy/Bloomberg
Φυσικά, δεν υπάρχει τίποτα καινούργιο σχετικά με αυτό το φαινόμενο. Αν η Gen Z ήξερε πώς να παίρνει τηλέφωνο με τον παραδοσιακό τρόπο θα κατανοούσε καλύτερα την πανάρχαια έννοια του «ήχου του τηλεφώνου». Η αλήθεια είναι ότι η αδυναμία υποστήριξης των εργαζομένων, σε όλους τους τομείς, αποτελούσε πάντα πρόκληση για τις επιχειρήσεις εδώ και δεκαετίες.
Ένας από τους ανθρώπους που αφιέρωσε τη ζωή του για να λύσει αυτό το μυστήριο ήταν ο Kazuo Inamori, ένας από τους γίγαντες της μεταπολεμικής ιαπωνικής βιομηχανίας, ο οποίος πέθανε τον περασμένο μήνα σε ηλικία 90 ετών. Ο ίδιος, ιδρυσε την εταιρεία κατασκευής ηλεκτρονικών ειδών Kyocera Corp. και αργότερα την KDDI Corp. -48η η πρώτη και πέμπτη η δεύτερη στη λίστα με τις ισχυρότερες σε αξία εταιρείες στην Ιαπωνία– και είχε εμμονή με τη βελτίωση της διαχείρισης (μάνατζμεντ), την αύξηση της αφοσίωσης και την ευτυχία των εργαζομένων.
Για τον Inamori η δουλειά ήταν ζωή και προειοδοποιούσε εκείνους που έφευγαν από τις δουλειές τους για να περνούν περισσότερο χρόνο διασκεδάζοντας ή χαλαρώνοντας ότι μια τέτοια ευχαρίστηση είναι φευγαλέα. «Αυτό που απολαμβάνουν πραγματικά οι άνθρωποι είναι ότι συμβαίνει στη δουλειά», έγραφε κάποτε ο Inamori, ο οποίος ήταν επίσης χειροτονημένος βουδιστής μοναχός. «Μπορεί να βρείτε στιγμιαία ευχαρίστηση παραμελώντας τη δουλειά και απολαμβάνοντας ένα χόμπι ή ένα παιχνίδι, αλλά δεν θα είναι το είδος της ευχαρίστησης που θα προέρχεται από τα βάθη της καρδιάς σας. Δεν υπάρχει μεγαλύτερη ευχαρίστηση στη ζωή από αυτή που προέρχεται από τη σκληρή και επιμελή εργασία, το να ξεπερνάς τις δυσκολίες και τα βάσανα και να χτίζεις κάτι».
Τα επόμενα χρόνια, αφιέρωσε πολύ χρόνο στο να μοιραστεί όσα έμαθε. Περισσότερο από τα σημαντικά επιχειρηματικά του επιτεύγματα, συμπεριλαμβανομένης της εξαγοράς του πάλαι ποτέ κρατικού μονοπωλίου Nippon Telegraph & Telephone Corp. με σκοπό την οικοδόμηση της Νο2 ιαπωνικής εταιρείας κινητής τηλεφωνίας, έγινε γνωστός για το μάνατζμεντ του. Ο ιστότοπος Kyocera περιλαμβάνει 46 βιβλία που έχει γράψει ή συνυπογράψει, κυρίως για το μάνατζμεντ ή τη φιλοσοφία. Χιλιάδες μαθητές συνέρρευσαν στη σχολή μάνατζμεντ Seiwajyuku που είχε δημιουργήσει, συμπεριλαμβανομένων του ιδρυτή της SoftBank Group Corp., Masayoshi Son και του Hakuho, του πιο επιτυχημένου παλαιστή σούμο στην ιστορία.
Αυτό που είχαν κοινό οι δυο τους ήταν η δέσμευση να επιτύχουν, κάτι που απαιτούσε και ο Inamori. Ήταν διάσημος γιατί προκαλούσε τους εργαζόμενους του να «παράγουν όχι το καλύτερο, αλλά την τελειότητα».
Για τους σιωπηλούς αποχωρούντες της Gen Z, αυτό μπορεί να ακούγεται πιο κοντά με την κουλτούρα της βιασύνης από την οποία προσπαθούν να ξεφύγουν. Αλλά η διαφορά του Inamori είναι ότι δεν ήταν σκλάβος, όπως νιώθουν εκείνοι: Κατάλαβε τη σημασία του να έχει μαζί, στην ίδια ομάδα, τόσο τη διοίκηση όσο και τους υπαλλήλους. «Αν θέλετε καλά αυγά», ανέφερε κάποια στιγμή στο Bloomberg το 2015, «να προσέχετε την κότα».
Ο Inamori ήταν πιθανώς περισσότερο γνωστός για την προώθηση της «διαχείρισης αμοιβάδων» («Amoeba Management»), η οποία προσπάθησε να προκαλέσει τον ενθουσιασμό των εργαζομένων επιτρέποντάς τους να ενεργούν όσο το δυνατόν ανεξάρτητα. Για αυτόν, όλα κατέληγαν στη συμμετοχή των εργαζομένων.
Αν και η «δέσμευση των εργαζομένων» πιθανότατα δεν υπήρχε καν σαν έκφραση όταν ο Inamori ίδρυσε την Kyocera τη δεκαετία του 1950, κατάλαβε ότι η ανάγκη για συμμετοχή των εργαζομένων είναι πρωταρχικής σημασίας. Προώθησε τη ριζική διαφάνεια των αποτελεσμάτων της εταιρείας και ήθελε αρχικά η Kyocera να μοιάζει περισσότερο με μια νομική ή λογιστική εταιρεία στην οποία υο προσωπικό θα ήταν επίσης συνιδιοκτήτες. «Η διοίκηση δεν μπορεί να επιδιώκει να ικανοποιεί μόνο τις δικές της επιθυμίες», ελεγε ο Inamori. «Πρέπει να σκέφτεται την ευτυχία κάθε εργαζόμενου».
Στις δυτικές εταιρείες, με προσανατολισμό στους μετόχους, με γνώμονα το κέρδος, η σχέση μεταξύ διοίκησης και εργαζομένων έχει καταρρεύσει εδώ και πολύ καιρό. Σύμφωνα με το Ινστιτούτο Οικονομικής Πολιτικής, οι μισθοί των CEO αυξήθηκαν κατά 1.300% από το 1978 και τώρα είναι 351 φορές υψηλότεροι από τον μέσο εργαζόμενο. Η παραίτηση συνεπώς φαίνεται να αποτελεί φυσικό επακόλουθο.
Η διοίκηση πρέπει να εργάζεται τόσο σκληρά όσο οι εργαζόμενοι, αν όχι σκληρότερα, είχε πει ο ίδιος.
Για τον Inamori, όλα τα παραπάνω ήταν κάτι περισσότερο από απλές δηλώσεις. Αγωνίστηκε για να προστατεύσει τις θέσεις εργασίας, αντιστεκόμενος στην αναδιάρθρωση της Kyocera όταν επλήγη από την κάμψη της ζήτησης τη δεκαετία του 1970 λόγω της πετρελαϊκής κρίσης. Αντί να κάνει απολύσεις, έβαζε το προσωπικό να κόβει τα ζιζάνια και να καθαρίζει τη λάσπη από τα χαντάκια στις εγκαταστάσεις του εργοστασίου του.
Επέμενε επίσης ότι οι μέτοχοι δεν πρέπει να είναι πιο σημαντικοί από τους εργαζόμενους. Ωστόσο, ο Inamori συμμετείχε σε μία βάναυση περικοπή κόστους και στη δημιουργία κερδών κατά προτεραιότητα. Δεν αποτελεί έκπληξη το γεγονός ότι μεσολάβησε για τη διάσωση της Japan Airlines Co. όταν ξεκίνησε η διαδικασία πτώχευσης της το 2012, μειώνοντας το κόστος και, ναι, τις θέσεις εργασίας και επαναφέροντας σε καθεστώς βιώσιμης λειτουργίας την προβληματική αεροπορική εταιρεία σε χρόνο ρεκόρ το 2012.
Καθώς η Δύση απομακρύνεται από τη σχεδόν δουλική αφοσίωση στους μετόχους σε μια επιχειρηματική φιλοσοφία πιο περιεκτική, ο Inamori μπορεί, με την πάροδο του χρόνου, να θεωρηθεί ως πρώιμος υποστηρικτής του καπιταλισμού μετόχων, μια φιλοσοφία που έχει βαθιές ρίζες στην ιαπωνική επιχειρηματική κουλτούρα. Αποτελεί επίσης μια προσπάθεια επιστροφής στην πολιτική του «νέου καπιταλισμού» του πρωθυπουργού Fumio Kishida.
Και ενώ ο Inamori δεν είχε δώσει ενεργά προτεραιότητα στους μετόχους, εκείνοι δεν φαίνεται να είχαν πολλά παράπονα: Η KDDI διπλασίασε τα καθαρά της έσοδα την τελευταία δεκαετία στα 4,7 δισεκατομμύρια δολάρια πέρυσι, ενώ διπλασίασε το περιθώριο κέρδους και την αναλογία πληρωμής μερισμάτων, ακόμη και ως φορέας εκμετάλλευσης της βιομηχανίας κινητής τηλεφωνίας και τα παχιά της κέρδη έγιναν αντικείμενο πολιτικής οργής. Η Kyocera μπορεί να μην είναι πλέον ευρέως γνωστλη, αλλά ποτέ δεν είχε ζημιά στα 60 και πλέον χρόνια ιστορίας της.
Ίσως σε μια εποχή ραγδαίας αύξησης του κόστους ζωής, αυτός είναι ένας λόγος για τον οποίο η ταπεινή (και όχι τόσο σιωπηλή) παραίτηση από την εργασία πρέπει να λαμβάνει μια τελευταία συμβουλή. «Αντί να ψάχνεις για μια δουλειά που αγαπάς», είχε πει ο Inamori, «αγάπα αυτή που σου δίνεται».
