Χρειάζεται να χρησιμοποιούμε πολύτιμο πόσιμο νερό για κάθε μας ανάγκη;
Σε μια εποχή που η κλιματική αλλαγή αυξάνει την πίεση στους υδατικούς πόρους, το ερώτημα γίνεται όλο και πιο επίκαιρο.
Η απάντηση βρίσκεται, μεταξύ άλλων, στην επαναχρησιμοποίηση του νερού και σε καινοτόμες τεχνολογίες που μπορούν να μετατρέψουν αυτό που μέχρι σήμερα θεωρούσαμε απόβλητο σε έναν νέο, πολύτιμο πόρο.
Σε αυτή την κατεύθυνση κινείται η ΕΥΔΑΠ, επενδύοντας συστηματικά στην έρευνα και στην εφαρμογή λύσεων κυκλικής διαχείρισης του νερού. Μία από τις πλέον καινοτόμες είναι η Αποκεντρωμένη Ανάκτηση Νερού: μια τεχνολογία που επιτρέπει την άντληση λυμάτων απευθείας από το τοπικό δίκτυο αποχέτευσης, την επιτόπια επεξεργασία τους και την παραγωγή ανακτημένου νερού υψηλής ποιότητας, κοντά ακριβώς στο σημείο όπου αυτό πρόκειται να χρησιμοποιηθεί.
Η λογική είναι απλή, αλλά καθοριστική για το μέλλον των πόλεων. Αντί να χρησιμοποιείται πόσιμο νερό για χρήσεις που δεν απαιτούν νερό πόσιμης ποιότητας, όπως η άρδευση του αστικού πρασίνου, το νερό ανακτάται τοπικά και επαναχρησιμοποιείται. Έτσι, ένας κύκλος που μέχρι σήμερα ήταν γραμμικός αρχίζει να κλείνει.
Κέντρο Ελέγχου Μονάδας Ανακτημένου Νερού στο Μαρκόπουλο, Πηγή: Αρχείο ΕΥΔΑΠ
Από την έρευνα στην πράξη
Η ΕΥΔΑΠ, σε συνεργασία με το Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο, έχει ξεκινήσει να διερευνά και να εφαρμόζει την τεχνολογία της αποκεντρωμένης ανάκτησης νερού εδώ και περισσότερα από δέκα χρόνια, δημιουργώντας σταδιακά μια πολύτιμη βάση τεχνογνωσίας γύρω από την αποκεντρωμένη παραγωγή και επαναχρησιμοποίηση ανακτημένου νερού.
Μετά τις πρώτες εφαρμογές στο Κέντρο Έρευνας και Καινοτομίας της ΕΥΔΑΠ και στο Φυτώριο του Δήμου Αθηναίων, στο Γουδή, το επόμενο σημαντικό βήμα έγινε στο Μαρκόπουλο.
Εκεί, η ΕΥΔΑΠ, το Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο και ο Δήμος Μαρκοπούλου–Μεσογαίας συνεργάστηκαν, στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού έργου IMPETUS, για τη δημιουργία ενός νέου Συστήματος Αποκεντρωμένης Ανάκτησης Νερού, το οποίο εγκαινιάστηκε τον Δεκέμβριο του 2025.
Είσοδος στο Σύστημα Αποκεντρωμένης Ανάκτησης Νερού στο Μαρκόπουλο, Πηγή: Αρχείο ΕΥΔΑΠ
Πρόκειται για το τρίτο Σύστημα Αποκεντρωμένης Ανάκτησης Νερού στο οποίο συμμετέχουν η ΕΥΔΑΠ και το ΕΜΠ και το πρώτο που λειτουργεί σε δημόσιο χώρο, φέρνοντας την τεχνολογία ακόμη πιο κοντά στην καθημερινότητα της πόλης και των κατοίκων της.
Η μονάδα αξιοποιεί προηγμένες τεχνολογίες επεξεργασίας, με βιοαντιδραστήρα μεμβρανών και απολύμανση μέσω υπεριώδους ακτινοβολίας, για την παραγωγή ανακτημένου νερού υψηλής ποιότητας, το οποίο μπορεί να αξιοποιείται για την άρδευση αστικού πρασίνου. Με αυτόν τον τρόπο, νερό που διαφορετικά θα ακολουθούσε τη συμβατική διαδρομή μέσω του δικτύου αποχέτευσης μετατρέπεται τοπικά σε έναν νέο διαθέσιμο υδατικό πόρο.
Μια διαφορετική προσέγγιση στην πόλη
Η σημασία της αποκεντρωμένης ανάκτησης νερού δεν περιορίζεται στην τεχνολογική της καινοτομία. Το βασικό της πλεονέκτημα βρίσκεται στον αποκεντρωμένο χαρακτήρα της: το ανακτημένο νερό παράγεται κοντά στο σημείο όπου υπάρχει η ανάγκη.
Αυτό δημιουργεί νέες δυνατότητες για τις σύγχρονες πόλεις. Η άρδευση πάρκων και χώρων πρασίνου μπορεί να γίνεται με λιγότερη κατανάλωση πόσιμου νερού, ενισχύοντας παράλληλα την αυτονομία και την ανθεκτικότητα των Δήμων. Σε περιόδους αυξημένων θερμοκρασιών και λειψυδρίας, η δυνατότητα διατήρησης περισσότερου και υγιέστερου αστικού πρασίνου αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία.
Μονάδα Συστήματος Αποκεντρωμένης Ανάκτησης Νερού στο Μαρκόπουλο, Πηγή: Αρχείο ΕΥΔΑΠ
Παράλληλα, η εγκατάσταση στο Μαρκόπουλο σχεδιάστηκε ώστε να αποτελεί κάτι περισσότερο από μια τεχνική υποδομή. Η ένταξή της στον δημόσιο χώρο δημιουργεί τη δυνατότητα να λειτουργήσει και ως ένα ανοιχτό σημείο ενημέρωσης και περιβαλλοντικής εκπαίδευσης, κάνοντας ορατό στους πολίτες έναν διαφορετικό τρόπο διαχείρισης του νερού.
Γιατί η μετάβαση σε ένα νέο μοντέλο δεν εξαρτάται μόνο από την τεχνολογία. Προϋποθέτει και μια διαφορετική αντίληψη για το ίδιο το νερό: ότι κάθε χρήση δεν απαιτεί την ίδια ποιότητα και ότι το νερό μπορεί, με ασφάλεια και την κατάλληλη επεξεργασία, να αποκτήσει περισσότερους από έναν κύκλους ζωής.
Μονάδα Ανακτημένου Νερού στο Φυτώριο Δήμου Αθηναίων, Πηγή: Αρχείο ΕΥΔΑΠ
Από τις πιλοτικές εφαρμογές σε μια στρατηγική για την Αττική
Η αποκεντρωμένη ανάκτηση νερού αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης στρατηγικής της ΕΥΔΑΠ για την κυκλική διαχείριση και την επαναχρησιμοποίηση του νερού.
Σε αυτή την κατεύθυνση εντάσσεται και η Σύμπραξη για την Εξοικονόμηση και Επαναχρησιμοποίηση του Νερού στην Αττική, μια πρωτοβουλία της ΕΥΔΑΠ που φέρνει στο ίδιο τραπέζι φορείς της Πολιτείας και της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, την επιστημονική και ερευνητική κοινότητα και άλλους εμπλεκόμενους φορείς.
Στόχος είναι οι καινοτόμες λύσεις να μη μένουν στο επίπεδο της έρευνας και των μεμονωμένων πιλοτικών εφαρμογών, αλλά να αξιολογούνται, να ωριμάζουν και, όπου είναι εφικτό, να μπορούν να μεταφερθούν σε μεγαλύτερη κλίμακα.
Υγρός Κήπος που ποτίζεται από το ανακτημένο νερό της μονάδας στο φυτώριο Δήμου Αθηναίων, Πηγή: Αρχείο ΕΥΔΑΠ
Στο ίδιο πλαίσιο, η ΕΥΔΑΠ προχωρά στον σχεδιασμό ενός συνολικότερου πλαισίου για την επαναχρησιμοποίηση του νερού στην Αττική, εξετάζοντας πού υπάρχει διαθέσιμο ανακτημένο νερό, πού εντοπίζονται οι μεγαλύτερες ανάγκες και ποιες τεχνικές, θεσμικές και οικονομικές προϋποθέσεις απαιτούνται, ώστε να συνδεθούν αποτελεσματικά η προσφορά με τη ζήτηση.
Η επαναχρησιμοποίηση, άλλωστε, δεν αφορά μόνο τις αποκεντρωμένες εφαρμογές. Αποτελεί κεντρικό στοιχείο και των νέων έργων αποχέτευσης και επεξεργασίας λυμάτων που αναπτύσσονται στην Ανατολική Αττική, όπου η αξιοποίηση του ανακτημένου νερού μπορεί να δημιουργήσει μια σημαντική εναλλακτική πηγή για αρδευτικές χρήσεις, περιορίζοντας την πίεση στους υδατικούς πόρους.
Από μια μικρή αποκεντρωμένη μονάδα μέσα στην πόλη έως μεγάλης κλίμακας υποδομές επαναχρησιμοποίησης, η κατεύθυνση είναι κοινή: να χρησιμοποιείται το κατάλληλο νερό για την κατάλληλη χρήση.
Σε έναν κόσμο όπου το νερό γίνεται ολοένα πιο πολύτιμο, η μεγαλύτερη καινοτομία ίσως βρίσκεται ακριβώς εκεί: όχι μόνο στο πώς θα εξασφαλίσουμε περισσότερο νερό, αλλά στο πώς θα αξιοποιήσουμε καλύτερα κάθε σταγόνα που ήδη έχουμε.
