Kυριακή 14 Νομβρίου 2025
Δύο ένοπλοι επιτέθηκαν στην εκδήλωση Chabad-Lubavitch of Bondi’s Chanukah event στην παραλία Bondi, σκοτώνοντας 15 άτομα, συμπεριλαμβανομένου του Ραβίνου Chabad Eli Schlanger, και τραυματίζοντας πολλούς άλλους.
Η εκδήλωση Chanukah by the Sea η οποία ξεκίνησε στις 5:30 μ.μ. τοπική ώρα, διακόπηκε από τον ήχο πυροβολισμών περίπου στις 6:45 μ.μ. Χιλιάδες συμμετέχοντες έφυγαν προς όλες τις κατευθύνσεις καθώς οι τρομοκράτες πυροβόλησαν στο πλήθος.
By Ian Ford
Οι δημοφιλείς μετοχές των εταιριών Τεχνολογίας και των Τηλεπικοινωνιών [The Magnificent 7] μετατρέπονται πλέον σε κόλαση αποφυγής καθώς πολίτες και επενδυτές διαπιστώνουν ότι συμμετέχουν άθελά τους στην επιβολή της παγκόσμιας ψηφιακής τυραννίας ένα ολέθριο ευγονικό όραμα της παγκόσμιας elite, μια επιχείρηση που βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη με ταυτόχρονα εργαλεία την planδημία COVID-19 [Εμβόλια Ευθανασίας (καρκίνοι turbo, ανακοπές, στειρώσεις), την εισβολή των ισλαμιστών λεγεώνων στη δύση, τη woke επιβολή, το κλίμα, τον αφανισμό της αγροτικής παραγωγής [Επιχείρηση Καταιγίδα Daniel], την ερήμωση της υπαίθρου και τον εγκλωβισμό των πληθυσμών στις ελεγχόμενες Πόλεις-Στρατόπεδα των 15′, την εγκατάσταση ψευδεπίγραφων νομισμάτων [ψηφιακό ευρώ-ψηφιακό δολάριο, etc] τα οποία εν μία νυκτί θα μπορούσαν να αφανίσουν ολόκληρες περιουσίες [Επιχείρηση Δίδυμοι Πύργοι στο Διαδίκτυο].
Tην ίδια στιγμή η AI Bubble μετατρέπεται σε 24/7 απειλή για την παγκόσμια οικονομία.
Η ύπαρξη προθύμων ηγετών οι οποίοι παρότι εκλεγμένοι από τους πληθυσμούς των κρατών υπηρετούν πρόθυμα το ευγονικό όραμα αφανισμού της Χριστιανικής και της Εβραικής Οικογένειας, σε συνεργασία με οργανισμούς που βρίσκονται υπό την επήρρεια διαρκής σήψης, διαφθοράς και ελέγχου από το deep state [βλέπε Ε.U, UN, WHO, etc] και συντοντισμό από το NATO και τη CIA [ιδιαίτερα επί θητείας του κόμματος των Δημοκρατικών ΗΠΑ] αλλά και των συμμετεχόντων θρησκευτικών ηγεσιών Πάππας-Βαρθολομαίος.
O χρόνος, όπως έχουμε γράψει κατ΄επανάληψη δεν βρίσκεται με το μέρος των δραστών-ούτε φυσικά και με το μέρος των θυμάτων όσο εκείνα παραμένουν υπό το διαρκές καθεστώς του επιβαλλόμενου τρόμου ακόμη και μέσα από τα δελτία καιρού ή τα μέτρα του Κώδικα Μη Οδικής Κυκλοφορίας αλλά εγκλεισμού και παραμονής στο σπίτι-έως την έλευση του επιβαλλόμενου θανάτου.
🚨⚡️ #Urgent | 🇦🇺 Incroyable ! Un passant héroïque a maîtrisé et désarmé l’un des tireurs actifs lors de la fête de Hanoukka à #Bondi Beach, à #Sydney.
pic.twitter.com/Wd0bgUf1yX— Le Monde Multipolaire (@MMultipolaire) December 14, 2025
Η Ελλάδα έχει δείξει τρομακτική υποταγή στα κελεύσματα της elite και εξαιτίας του μαλθακοποιημένου πλήθους το οποίο κατάπιε επιχειρήσεις όπως ο COVID, το Μάτι, τα Τέμπη, ο Θεσσαλικός Κάμπος, οι Πυρκαγιές, η Σφαγή 500.000 αιγοπροβάτων χωρίς αντίσταση.
Είναι τρομακτικό το γεγονός ότι οι πολίτες δεν μπορούν να διακρίνουν τους διαταραγμένους πολιτικούς και διοικητικό προσωπικό που εμπλέκεται σε μία σειρά Γενοκτονιών οι οποίες θα μπορούσαν να επιφέρουν ακόμη και την ποινή θανάτου για τους εμπλεκόμενους. Θα μπορούσαν…
Ένα ζήτημα γίνεται όλο και πιο διαδεδομένο καθώς πλησιάζει η νέα χρονιά: Οι τεχνολογικοί γίγαντες που επωμίζονταν όλη την ανοδική αγορά έως τώρα δεν θα έχουν πλέον το πάνω χέρι στη Wall Street.
Στρατηγικοί αναλυτές σε εταιρείες όπως η Bank of America Corp. και η Morgan Stanley συμβουλεύουν τους πελάτες τους να αγοράσουν λιγότερο δημοφιλείς μετοχές της αγοράς, τοποθετώντας τομείς όπως η υγειονομική περίθαλψη, η βιομηχανία και η ενέργεια στην κορυφή των λιστών αγορών τους για το 2026 έναντι της ομάδας Magnificent Seven που περιλαμβάνει την Nvidia Corp. και την Amazon.com Inc.
Για χρόνια, η επένδυση σε εταιρείες Big Tech ήταν αυτονόητη, δεδομένων των ισχυρών ισολογισμών και των μεγάλων κερδών τους. Τώρα, υπάρχει ένας αυξανόμενος σκεπτικισμός σχετικά με το εάν ο τομέας, ο οποίος έχει αυξηθεί κατά περίπου 300% από την έναρξη της ανοδικής αγοράς πριν από τρία χρόνια, μπορεί να συνεχίσει να δικαιολογεί τις υψηλές αποτιμήσεις του και τις φιλόδοξες δαπάνες του στην τεχνολογία Τεχνητής Νοημοσύνης.
Οι αναγνώσεις των οικονομικών αποτελεσμάτων των γνωστών μπροστάρηδων της A.I., Oracle Corp. και Broadcom Inc., τα κέρδη των οποίων δεν κατάφεραν να ανταποκριθούν στις υψηλές προσδοκίες, ενίσχυσαν αυτούς τους προβληματισμούς την εβδομάδα που πέρασε.
Οι ανησυχίες αυτές έρχονται εν μέσω αυξανόμενης αισιοδοξίας για την ευρύτερη οικονομία των ΗΠΑ τη νέα χρονιά.
Η κατάσταση αυτή μπορεί να ωθήσει τους επενδυτές να συσσωρευτούν στις ομάδες που υστερούν στον S&P 500, εις βάρος της λεγόμενης τεχνολογίας megacap.
«Ακούω για άτομα που παίρνουν χρήματα από τις συναλλαγές των Magnificent Seven και πηγαίνουν αλλού στην αγορά», δήλωσε ο Craig Johnson, επικεφαλής τεχνικός αγοράς στην Piper Sandler & Co.
«Δεν θα κυνηγούν πλέον μόνο τις Microsoft και τις Amazon, αλλά θα διευρύνουν αυτές τις συναλλαγές».
Υπάρχουν ήδη ενδείξεις ότι οι τεντωμένες αποτιμήσεις αρχίζουν να περιορίζουν το ενδιαφέρον των επενδυτών για τους κάποτε ασταμάτητους τεχνολογικούς γίγαντες.
Οι ροές δείχνουν να στρέφονται πλέον και προς υποτιμημένους κυκλικούς δείκτες, μετοχές μικρής κεφαλαιοποίησης και οικονομικά ευαίσθητα τμήματα της αγοράς, καθώς οι επενδυτές τοποθετούνται για να επωφεληθούν από την αναμενόμενη ώθηση της οικονομικής ανάπτυξης το επόμενο έτος.
Από τότε που οι αμερικανικές μετοχές έφτασαν στο βραχυπρόθεσμο χαμηλό τους στις 20 Νοεμβρίου, ο δείκτης Russell 2000 μικρής κεφαλαιοποίησης έχει κερδίσει 11%, ενώ ένας δείκτης Bloomberg για τις εταιρείες Magnificent Seven κατέγραψε το ήμισυ αυτής της ανόδου.
Ο Δείκτης Equal Weight του S&P 500, ο οποίος δεν κάνει διάκριση μεταξύ ενός κολοσσού όπως η Microsoft Corp. και ενός σχετικά μικρού όπως η Newell Brands Inc., έχει ξεπεράσει σε απόδοση τον αντίστοιχο δείκτη με στάθμιση κεφαλαιοποίησης κατά την ίδια περίοδο.
Η Strategas Asset Management LLC, η οποία προτιμά την έκδοση του S&P 500 με ίση στάθμιση έναντι του τυπικού δείκτη, βλέπει μια «μεγάλη εναλλαγή τομέων» προς τους φετινούς υποαποδίδοντες, όπως οι χρηματοοικονομικές και οι καταναλωτικές μετοχές διακριτικής αξίας το 2026, σύμφωνα με τον Πρόεδρο Jason De Sena Trennert.
Είναι μια άποψη που συμμερίζεται η ερευνητική ομάδα της Morgan Stanley, η οποία τόνισε τη διεύρυνση στις προοπτικές της για το επόμενο έτος.
«Πιστεύουμε ότι οι μεγάλες τεχνολογικές εταιρείες μπορούν ακόμα να τα πάνε καλά, αλλά θα καθυστερήσουν σε αυτούς τους νέους τομείς, κυρίως τις καταναλωτικές μετοχές διακριτικής αξίας – ειδικά τα αγαθά – και τις μικρές και μεσαίες κεφαλαιοποιήσεις», δήλωσε ο Michael Wilson, επικεφαλής στρατηγικής μετοχών των ΗΠΑ και επικεφαλής επενδύσεων στη Morgan Stanley.
Ο Wilson, ο οποίος προέβλεψε σωστά μια ανάκαμψη από την πτώση του Απριλίου, λέει ότι η διεύρυνση της αγοράς θα μπορούσε να υποστηριχθεί με την αμερικανική οικονομία να βρίσκεται τώρα σε ένα «σκηνικό πρώιμου κύκλου» μετά την πτώση του Απριλίου. Αυτό τείνει να είναι ένα πλεονέκτημα για τους υστερούντες, όπως οι χαμηλότερης ποιότητας, πιο κυκλικοί χρηματοοικονομικοί και βιομηχανικοί κλάδοι.
Ο Michael Hartnett της Bank of America δήλωσε την Παρασκευή ότι οι αγορές πρωτοστατούν σε μια στρατηγική «run-it-hot» το 2026, μετατρέποντας τις αγορές σε μεσαίες κεφαλαιοποιήσεις «Main Street», μικρές κεφαλαιοποιήσεις και μικροκεφαλαιοποιήσεις από τις μεγάλες κεφαλαιοποιήσεις της Wall Street.
Νωρίτερα μέσα στην εβδομάδα, ο βετεράνος στρατηγικός αναλυτής Ed Yardeni της ομώνυμης εταιρείας του, Yardeni Research, συνέστησε ουσιαστικά την υποτίμηση των μεγάλων τεχνολογικών εταιρειών έναντι των υπόλοιπων εταιρειών του S&P 500, αναμένοντας μια μετατόπιση στην αύξηση των κερδών στο μέλλον.
Τα θεμελιώδη μεγέθη είναι επίσης με το μέρος τους. Η αύξηση των κερδών για τον S&P 493 προβλέπεται να επιταχυνθεί στο 9% το 2026 από 7% φέτος, καθώς η συνεισφορά στα κέρδη από τις επτά μεγαλύτερες εταιρείες του S&P 500 αναμένεται να μειωθεί στο 46% από 50%, σύμφωνα με στοιχεία της Goldman Sachs Group Inc.
Οι επενδυτές θα θέλουν να δουν στοιχεία ότι ο S&P 493 πληροί ή ξεπερνά τις προσδοκίες για τα κέρδη πριν γίνει πιο αισιόδοξος, σύμφωνα με τον Michael Bailey, διευθυντή έρευνας στην FBB Capital Partners. «Εάν τα στοιχεία για την απασχόληση και τον πληθωρισμό παραμείνουν ως έχουν και η Ομοσπονδιακή Τράπεζα των ΗΠΑ εξακολουθεί να υποχωρεί, θα μπορούσαμε να δούμε μια ανοδική κίνηση στον 493 τον επόμενο χρόνο», πρόσθεσε.
Η κεντρική τράπεζα των ΗΠΑ μείωσε τα επιτόκια για τρίτη συνεχόμενη φορά την Τετάρτη και επανέλαβε την άποψή της για μια ακόμη μείωση το επόμενο έτος.
Οι επιχειρήσεις κοινής ωφέλειας, τα χρηματοοικονομικά, η υγειονομική περίθαλψη, η βιομηχανία, η ενέργεια, ακόμη και τα καταναλωτικά αγαθά διακριτικής ευχέρειας, έχουν σημειώσει σταθερή άνοδο φέτος, γεγονός που αποδεικνύει ότι η διεύρυνση ήδη συμβαίνει, επισημαίνει ο Max Kettner, επικεφαλής στρατηγικής διασταυρούμενων περιουσιακών στοιχείων στην HSBC Holdings Plc.
Aκόμη και το Τhe Conversation!
Τα εγχώρια διαταραγμένα ΜΜΕ-puppets του WEF θεωρούν τον ιστότοπο Τhe Conversation εκ των προπυργίων της προπαγάνδας που πρέπει να αναπαράγουν στους εγχωρίους αναλώσιμους ιθαγενείς. Έρχεται τώρα λοιπόν ο εν λόγω ιστότοπος με άρθρο του Βy Elliot Goodell Ugalde [PhD Candidate, Political Economy, Queen’s University, Ontario] να δώσει μια συγκλονιστική ερμνηνεία της φούσκας της Τεχνητής Νοημοσύνης με αναφορές στον Karl Marx.
[Το πρόβλημα του πλεονάζοντος κεφαλαίου που δεν μπορεί πλέον να βρει κερδοφόρες διεξόδους στην παραγωγή]
Kαι τώρα το θέμα είναι τι θα συμβεί με τους εγχωρίους απατεώνες της Τεχνητής Νοημοσύνης οι οποίοι στέλνουν τους μετόχους τους στον σκουπιδότοπο [χαρτιά-σκουπίδια] και την κοινωνία στη φτωχοποίηση.
Μετά από αυτό θα πρέπει να διερευνηθούν από τους αρμοδίους οι πιθανότητες να οδηγηθούν στη Δικαιοσύνη οι εγχώριοι εμπλεκόμενοι στην φούσκα της ΑΙ την οποία ερμήνευσε 150 χρόνια πριν ο Karl Marx.
>
Η φούσκα της τεχνητής νοημοσύνης δεν είναι κάτι καινούργιο — ο Karl Marx εξήγησε τους μηχανισμούς πίσω από αυτήν πριν από σχεδόν 150 χρόνια
Βy Elliot Goodell Ugalde [PhD Candidate, Political Economy, Queen’s University, Ontario]
[Δημοσιεύτηκε: 30 Νοεμβρίου 2025 2.51μμ CET]
Όταν ο Sam Altman της OpenAI δήλωσε σε δημοσιογράφους στο San Francisco νωρίτερα φέτος ότι ο τομέας της Τεχνητής Νοημοσύνης βρίσκεται σε φούσκα, η αμερικανική αγορά τεχνολογίας αντέδρασε σχεδόν αμέσως.
Σε συνδυασμό με το γεγονός ότι το 95% των πιλοτικών έργων Τεχνητής Νοημοσύνης αποτυγχάνουν, οι traders αντιμετώπισαν το σχόλιό του ως μια ευρύτερη προειδοποίηση. Αν και ο Altman αναφερόταν συγκεκριμένα σε ιδιωτικές νεοσύστατες επιχειρήσεις και όχι σε εισηγμένους στο χρηματιστήριο γίγαντες, ορισμένοι φαίνεται να το ερμήνευσαν ως μια αξιολόγηση σε ολόκληρο τον κλάδο.
Ο δισεκατομμυριούχος της τεχνολογίας Peter Thiel πούλησε τις συμμετοχές του στην Nvidia, για παράδειγμα, ενώ ο Αμερικανός επενδυτής Michael Burry (γνωστός από το The Big Short) έχει κάνει στοιχήματα εκατομμυρίων δολαρίων ότι εταιρείες όπως η Palantir και η Nvidia θα μειωθούν σε αξία.
Αυτό που πραγματικά αποκαλύπτει το σχόλιο του Altman δεν είναι μόνο η ευθραυστότητα συγκεκριμένων εταιρειών, αλλά και η βαθύτερη τάση που προέβλεψε ο Πρώσος φιλόσοφος Karl Marx: το πρόβλημα του πλεονάζοντος κεφαλαίου που δεν μπορεί πλέον να βρει κερδοφόρες διεξόδους στην παραγωγή.
Η θεωρία της κρίσης του Marx
Το μέλλον της Τεχνητής Νοημοσύνης δεν αμφισβητείται. Όπως το διαδίκτυο μετά την κατάρρευση των dot-com, η τεχνολογία θα αντέξει. Αυτό που τίθεται υπό αμφισβήτηση είναι το πού θα ρέει το κεφάλαιο μόλις οι μετοχές της Τεχνητής Νοημοσύνης σταματήσουν να αποδίδουν τις κερδοσκοπικές αποδόσεις που έχουν υποσχεθεί τα τελευταία χρόνια.
Αυτό το ερώτημα μας οδηγεί απευθείας στην ανάλυση του Marx για τις κρίσεις που προκαλούνται από την υπερσυσσώρευση.
Ο Marx υποστήριξε ότι μια οικονομία γίνεται ασταθής όταν η μάζα του συσσωρευμένου κεφαλαίου δεν μπορεί πλέον να επανεπενδυθεί κερδοφόρα.
Υπερπαραγωγή κεφαλαίου, εξήγησε, συμβαίνει κάθε φορά που οι πρόσθετες επενδύσεις δεν μπορούν να δημιουργήσουν νέα υπεραξία.
Όταν το πλεονάζον κεφάλαιο δεν μπορεί να απορροφηθεί κερδοφόρα μέσω της παραγωγής αγαθών, μετατοπίζεται σε κερδοσκοπικές διεξόδους.
Οι επενδύσεις στην τεχνολογία καλύπτουν την οικονομική αδυναμία.
Τα χρόνια χαμηλών επιτοκίων και η ρευστότητα της εποχής της πανδημίας έχουν διογκώσει τους εταιρικούς ισολογισμούς. Μεγάλο μέρος αυτής της ρευστότητας έχει εισέλθει στον τομέα της τεχνολογίας, συγκεντρώνοντας τους λεγόμενους «Magnificent Seven» – Amazon, Alphabet, Meta, Apple, Microsoft, Nvidia και Tesla. Χωρίς αυτές τις εταιρείες, η απόδοση της αγοράς θα ήταν αρνητική.
Αυτό δεν σηματοδοτεί τεχνολογικό δυναμισμό. Αντικατοπτρίζει το κεφάλαιο που συγκεντρώνεται σε ένα στενό σύμπλεγμα υπερτιμημένων περιουσιακών στοιχείων, που λειτουργεί ως «χρήμα που ρίχνεται σε κυκλοφορία χωρίς υλική βάση στην παραγωγή» που κυκλοφορεί χωρίς καμία βάση στην πραγματική οικονομική δραστηριότητα.
Η συνέπεια αυτού είναι ότι λιγότερες επενδύσεις φτάνουν στην «πραγματική οικονομία», η οποία τροφοδοτεί την οικονομική στασιμότητα και την κρίση κόστους ζωής, οι οποίες παραμένουν κρυμμένες από την επίσημη μέτρηση του ΑΕΠ.
Πώς η Τεχνητή Νοημοσύνη έγινε η τελευταία λύση
Ο οικονομικός γεωγράφος David Harvey επεκτείνει την οπτική του Μarx μέσω της ιδέας της «χωροχρονικής λύσης», η οποία αναφέρεται στον τρόπο με τον οποίο το κεφάλαιο επιλύει προσωρινά τη στασιμότητα είτε ωθώντας τις επενδύσεις στο μέλλον είτε επεκτείνοντας σε νέες περιοχές.
Η υπερσυσσώρευση δημιουργεί πλεονάσματα εργασίας, παραγωγικής ικανότητας και χρηματικού κεφαλαίου, τα οποία δεν μπορούν να απορροφηθούν χωρίς απώλειες. Αυτά τα πλεονάσματα στη συνέχεια ανακατευθύνονται σε μακροπρόθεσμα έργα που αναβάλλουν τις κρίσεις σε νέους χώρους που ανοίγουν νέες δυνατότητες για εξόρυξη.
Η άνθηση της Τεχνητής Νοημοσύνης λειτουργεί τόσο ως χρονική όσο και ως χωρική λύση. Ως χρονική λύση, προσφέρει στους επενδυτές αξιώσεις για μελλοντική κερδοφορία που μπορεί να μην φτάσουν ποτέ – αυτό που ο Marx ονόμασε «πλασματικό κεφάλαιο». Αυτός είναι ο πλούτος που εμφανίζεται στους ισολογισμούς παρά το γεγονός ότι έχει μικρή βάση στην πραγματική οικονομία που βασίζεται στην παραγωγή αγαθών.
Ναι, υπάρχει μια φούσκα επενδύσεων στην Τεχνητή Νοημοσύνη – ακολουθούν τρία σενάρια για το πώς θα μπορούσε να καταλήξει.
Συγκεκριμένα, η επέκταση των κέντρων δεδομένων, των μονάδων κατασκευής chip και των ζωνών εξόρυξης ορυκτών απαιτεί τεράστιες φυσικές επενδύσεις. Αυτά τα έργα απορροφούν κεφάλαια ενώ εξαρτώνται από νέες περιοχές, νέες αγορές εργασίας και νέα σύνορα πόρων.
Ωστόσο, όπως υποδηλώνει η παραδοχή του Altman, και καθώς τα προστατευτικά μέτρα του προέδρου των ΗΠΑ περιπλέκουν το παγκόσμιο εμπόριο, αυτές οι διέξοδοι φτάνουν στα όριά τους.
Το κόστος του κερδοσκοπικού κεφαλαίου
Οι συνέπειες της υπερσυσσώρευσης εκτείνονται πολύ πέρα από τις επιχειρήσεις και τους επενδυτές. Βιώνονται κοινωνικά, όχι αφηρημένα.
Ο Marx εξήγησε ότι η υπερπαραγωγή κεφαλαίου αντιστοιχεί σε υπερπαραγωγή των μέσων παραγωγής και των αναγκαίων για τη ζωή που δεν μπορούν να χρησιμοποιηθούν με τους υπάρχοντες ρυθμούς εκμετάλλευσης.
Με άλλα λόγια, η στάσιμη αγοραστική δύναμη εμποδίζει το κεφάλαιο να αξιοποιηθεί με τον ρυθμό που παράγεται.
Καθώς η κερδοφορία μειώνεται, η οικονομία επιλύει την ανισορροπία καταστρέφοντας τα μέσα διαβίωσης των εργαζομένων και των νοικοκυριών των οποίων οι συντάξεις συνδέονται με μετοχές.
Η ιστορία προσφέρει έντονα παραδείγματα. Η κατάρρευση των dot-com εξαφάνισε τους μικρούς επενδυτές και συγκέντρωσε την εξουσία στις επιζώσες επιχειρήσεις. Η χρηματοπιστωτική κρίση του 2008 εκτόπισε εκατομμύρια από τα σπίτια τους, ενώ τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα διασώθηκαν.
Σήμερα, οι μεγάλοι διαχειριστές περιουσιακών στοιχείων ήδη προστατεύονται από πιθανές αναταράξεις.
Η Vanguard, για παράδειγμα, έχει στραφεί σημαντικά προς το σταθερό εισόδημα.
Η κερδοσκοπία οδηγεί την ανάπτυξη
Η φούσκα της Τεχνητής Νοημοσύνης [ AI bubble] είναι κυρίως σύμπτωμα διαρθρωτικών πιέσεων και όχι καθαρά ένα τεχνολογικό γεγονός. Στις αρχές του 20ού αιώνα, η μαρξίστρια οικονομολόγος Rosa Luxemburg αμφισβήτησε από πού θα προερχόταν η συνεχώς αυξανόμενη ζήτηση που απαιτείται για την εκτεταμένη αναπαραγωγή.
Η απάντησή της απηχεί τον Marx και Harvey: όταν οι παραγωγικές διέξοδοι συρρικνώνονται, το κεφάλαιο μετακινείται είτε προς τα έξω είτε προς την κερδοσκοπία. Οι ΗΠΑ επιλέγουν όλο και περισσότερο το δεύτερο.
Οι εταιρικές δαπάνες για υποδομές Τεχνητής Νοημοσύνης συμβάλλουν πλέον περισσότερο στην αύξηση του ΑΕΠ από την κατανάλωση των νοικοκυριών, μια άνευ προηγουμένου αντιστροφή που δείχνει πόσο η ανάπτυξη καθοδηγείται από τις κερδοσκοπικές επενδύσεις και όχι από την παραγωγική επέκταση.
Αυτή η δυναμική μειώνει το ποσοστό κέρδους και όταν η κερδοσκοπική ροή αντιστραφεί, θα ακολουθήσει συρρίκνωση.
Οι δασμοί σφίγγουν την πίεση στα κεφάλαια
Ο χρηματοπιστωτικός πληθωρισμός έχει ενταθεί καθώς οι παραδοσιακές βαλβίδες πίεσης που κάποτε επέτρεπαν στα κεφάλαια να μετακινηθούν σε νέες φυσικές ή γεωγραφικές αγορές έχουν στενέψει.
Οι δασμοί, οι έλεγχοι εξαγωγών ημιαγωγών και τα αντίποινα στο εμπόριο έχουν περιορίσει τον διαθέσιμο παγκόσμιο χώρο για μετεγκατάσταση. Δεδομένου ότι το κεφάλαιο δεν μπορεί να ξεφύγει εύκολα από τις διαρθρωτικές πιέσεις της εγχώριας οικονομίας, στρέφεται όλο και περισσότερο σε χρηματοοικονομικά εργαλεία που αναβάλλουν τις απώλειες μεταφέροντας το χρέος ή διογκώνοντας τις τιμές των περιουσιακών στοιχείων. Μηχανισμοί που τελικά εντείνουν την ευθραυστότητα όταν έρθει η ώρα της κρίσης.
Το άνοιγμα του προέδρου της Ομοσπονδιακής Τράπεζας-U.S. Federal Reserve, των ΗΠΑ, Jerome Powell, στις μειώσεις των επιτοκίων σηματοδοτεί μια ανανεωμένη στροφή προς τη φθηνή πίστωση. Το χαμηλότερο κόστος δανεισμού επιτρέπει στο κεφάλαιο να υπερκαλύψει τις απώλειες και να πυροδοτήσει νέους κερδοσκοπικούς κύκλους.
Ο Marx συνέλαβε αυτή τη λογική στην ανάλυσή του για το τοκοφόρο κεφάλαιο, όπου η χρηματοδότηση δημιουργεί αξιώσεις για μελλοντική παραγωγή «πάνω και πέρα από αυτό που μπορεί να πραγματοποιηθεί με τη μορφή εμπορευμάτων».
Το αποτέλεσμα είναι ότι τα νοικοκυριά ωθούνται να αναλάβουν περισσότερο χρέος από όσο μπορούν να διαχειριστούν, ανταλλάσσοντας ουσιαστικά μια κρίση στασιμότητας με μια κρίση καταναλωτικής πίστης.
Φούσκες και κοινωνικός κίνδυνος
Εάν η φούσκα της Τεχνητής Νοημοσύνης σκάσει όταν οι κυβερνήσεις έχουν περιορισμένο περιθώριο να μεταφέρουν επενδύσεις διεθνώς και η οικονομία στηρίζεται από ολοένα και πιο εύθραυστη πίστωση, οι συνέπειες θα μπορούσαν να είναι σοβαρές.
Το κεφάλαιο δεν θα εξαφανιστεί, αλλά θα επικεντρωθεί στις αγορές ομολόγων και στα πιστωτικά μέσα που διογκώνονται από μια κεντρική τράπεζα των ΗΠΑ που είναι πρόθυμη να μειώσει τα επιτόκια. Αυτό δεν αποτρέπει την κρίση. Απλώς μεταφέρει το κόστος προς τα κάτω.
Οι φούσκες δεν είναι ατυχήματα, αλλά επαναλαμβανόμενοι μηχανισμοί για την απορρόφηση πλεονάζοντος κεφαλαίου. Εάν ο προστατευτισμός του Τrump διασφαλίσει ότι οι χωρικές αγορές θα συνεχίσουν να κλείνουν και οι χρονικές διορθώσεις θα βασίζονται σε ολοένα και πιο επικίνδυνη μόχλευση, το σύστημα κινείται προς έναν κύκλο πληθωρισμού περιουσιακών στοιχείων, κατάρρευσης και ανανεωμένης κρατικής παρέμβασης.
Η Τεχνητή Νοημοσύνη θα επιβιώσει, αλλά η κερδοσκοπική φούσκα που την περιβάλλει αποτελεί ένδειξη ενός βαθύτερου διαρθρωτικού προβλήματος – το κόστος του οποίου, όταν τελικά γίνει αντιληπτό, θα βαρύνει περισσότερο την εργατική τάξη.
Ελλάδα> Θυσιάσαν 500.000 αιγοπρόβατα για χάρη των διαταραγμένων του Davos
Πάνω από 500.000 αιγοπρόβατα στην Ελλάδα σφαγιάσθησαν κατόπιν υποδείξεως των Διαταραγμένων του Davos [αποκαλύψεις από τα διεθνή ΜΜΕ σύντομα στις οθόνες σας] ως συνέχεια των Επιχειρήσεων στον Θεσσαλικό Κάμπο, στο Μάτι, τα Τέμπη [εδώ όπου οι απατεώνες εμπειρογνώμονες των Ελαίων Σιλικόνης και του Ξυλολίου παγίδευσαν εντέχνως τους συγγενείς], την Εργαστηριακών Πυρκαγιών, της Επιχείρησης Εγκλεισμού στα Αστικά Κέντρα διά του Αφανισμού της Υπαίθρου, της Αξιοποίησης του Κώδικα Οδικής Κυκλοφορίας και των καμερών 24/7 παρακολούθησης της ζωής των πολιτών για τις ανάγκες της εγκαθίδρυσης ψηφιακής τυραννίας.
Ολα αυτά μετά την Παγκόσμια Στρατιωτική Επιχείρηση COVID-19 η οποία συντονίστηκε από Οργανισμούς που ελέγχουν οι Οικογένειες του deep state και ειδικότερα τα 960 Ιδρύματα, ΜΚΟ και Εταιρίες που άφησαν πίσω τους τα 5 Αδέλφια Rockefeller με στόχο την υλοποίηση του Ευγονικού Οράματος της Μείωσης του κοστοβόρου δυτικού πληθυσμού-του αφανισμού της Χριστιανικής και της Εβραικής οικογένειας.
Εάν δεν υπήρχαν οι πρόθυμοι και υπάκουοι διαταραγμένοι εκλεγμένοι ηγέτες και το σαρδανάπαλο μηντιακό και πολιτικό προσωπικό -τίποτε από όλα τα παραπάνω δεν θα μπορούσε να υλοποιηθεί. Ατυχώς το καταφανέστατα διαταραγμένο [επιλεγμένο με μαεστρία από τον Aρχιδιεταραγμένο Dr. Klaus Schwab], χυδαίο και κατάπτυστο πολιτικό προσωπικό στο σύνολο σχεδόν των Ευρωπαικών Κρατών το οποίο δίχως ενοχές και ηθικούς ενδοιασμούς συμμετείχε στις εν εξελίξει ΓΕΝΟΚΤΟΝΙΕΣ εξακολουθεί να “επενδύει” στην αποχαύνωση, μαλθακοποίηση και τον τρόμο ο οποίος διατηρεί τα ανθρωποειδή σε καταστολή-έτοιμα να εγκαταλείψουν με προθυμία την ζωή που τους εδόθη μια και οι ίδιοι φρόντισαν να αφανίσουν κάθε έννοια σκοπού και αποστολής της ζωής τους.
Έστω και αργά οι μαλθακοποιημένοι αμνοί [ίσως το ένστικτο του θανάτου] συνειδητοποιούν τον όλεθρο και αντιδρούν. Η παγκόσμια επενδυτική αποτυχία του 5G υπόσχεται κάτι αντίτσοιχο για το 6G και όλο αυτό στη σκιά της AI Bubble-τρισεκαμμύρια δολάρια έχουν επενδυθεί εδώ με την εν λόγω ΦΟΥΣΚΑ να υπόχεται ΑΙΜΑ ΣΤΟΥΣ ΔΡΟΜΟΥΣ-τίποτε λιγότερο.
Τα θύματα συνειδητοποιούν ότι η Εγκαθίδρυση της Παγκόσμιας Ψηφιακής Τυραννίας, το 4ο Digital Reich για το οποίο-όπως γνωρίζουν οι αναγνώστες του Κουρδιστού Πορτοκαλιού- έχουν προειδοποιήσει καιρό τώρα Εβραίοι επιβιώσαντες του Άουσβιτς, απαιτεί την τέφρα τους και έστω και αργά αρχίζουν να κλωτσάνε [ωσάν οι τελευταίοι ασπασμοί του μελλοθάνατου] σε μία απόπειρα να γλιτώσουν.
Βλέπετε ως τώρα είχαν αναθέσει την διάσωσή τους σε εγχωρίους Πολιτικούς Τσαρλατάνους τύπου Τσίπρα ο οποίος απαιτούσε περισσότερους εμβολιασμούς ευθανασίας, Βενιζέλου, ο οποίος νομιμοποιούσε το πρόστιμο στους ανεμβολίαστους και όλοι μαζί οι Σαρδανάπαλοι Διαταραγμένοι του Κατάπττυστου Εγχώριου Πολιτικού Προσωπικού συμμετέχουν ως ΓΕΝΟΚΤΟΝΟΙ στην συντονιζόμενη από την Ε.Ε., το ΝΑΤΟ, την CIA, τον ΟΗΕ, τον ΠΟΥ κλπ, Επιχείρηση Αφανισμού του πληθυσμού-η μαλθακοποίηση του οποίου έχει σπάσει όλα τα ρεκόρ!
[ΔΙΑΒΑΣΕ ΚΙ ΕΔΩ]
Στο γενικευμένο κανόνα της απουσίας αντίδρασης υπήρχε όλα αυτά τα έτη [ιδιαίτερα μετά την 18η Οκτωβρίου 2019-ημέρα εκτόξευσης του ιού που προκαλεί την COVID εναντίον της ανθρωπότητας] μια αλλά ΣΠΟΥΔΑΙΑ Εστία Αντίστασης. Η Chabad-Lubavitch.
Εδώ χρειάσθηκε να καταφύγουμε [ως Κουρδιστό Πορτοκάλι] κατ΄επανάληψη σε μία προσπάθεια εμβολιασμού της σκέψης με σοφία, σύνεση, ψυχραιμία και κυρίως καταννόηση της κύριας μεθόδου που χρησιμοποιούν οι παγκοσμιοποιητές και τα εγχώρια βλαχομπαρόκ και ξεπερασμένα από την δυστοπία και τις διαρκείς ανατροπές της εποχής μας. Αποτέλεσμα να φθάσουμε στο σήμερα όπου κατ΄εξοχήν ΜΜΕ που προπαγάνδιζαν υπέρ της Agenda 2030 όπως οι Financial Times, το The Conversation, ακόμη και οι Νew York Times, το Bloomberg και το Τhe Atlantic να επιχειρούν εντυπωσιακές και λιγότερο κωλοτούμπες σε μία προσπάθεια διάσωσης του κύρους τους.
Klaus Schwab in 2005 “We have to create the rules for globalization (New World Order aka one world government) pic.twitter.com/nnFSlTok2Q
— Redpill Drifter (@RedpillDrifter) December 10, 2025
Φυσικά για τα εγχώρια βλαχομπαρόκ ΜΜΕ τα οποία εξεπήδησαν μέσα από ΜΑΥΡΕΣ ΣΑΚΟΥΛΕΣ που έκαναν περιπάτους από το Κολωνάκι στις Άλπεις, από τα βλαχομπαρόκ ΜΜΕ των φυτευτών διευθυντών, από τα χορηγούμενα από τις ΜΚΟ δήθεν free press, από τα θαλασσοδανεισμένα κανάλια που βρίσκονται στον έλεγχο της BIS μην περιμένετε τίποτε άλλο από θάνατο. Στόχος τους είναι να πεθάνεις παρότι και το άθλιο μηντιακό προσωπικό δεν εξαιρείται της ευθανασίας. Πλέον καθημερινά κάπου στην Ελλάδα τουλάχιστο ένας εμβολιασθής δημοσιογράφος κάτω των 50 πεθαίνει ξαφνικά και ένα σωρό άλλοι βρίσκονται αντιμέτωποι με turbo καρκίνους.
We are heartbroken to announce the passing this morning of our beloved Sophie (aka Maddy, aka Mummy). She died peacefully, with her final days filled with her true loves: family and music and warmth and Christmas and joy. We can’t imagine what life will be like without her.
1. pic.twitter.com/UPmvQTCpDt— Sophie Kinsella (@KinsellaSophie) December 10, 2025
Δεν εξαιρούνται του αφανισμού οι σαρδανάπαλοι πολιτικοί, δικηγόροι, γιατροί και πάσης φύσεως ιδιοκτήτες λανθάνοντος Εγώ-Ego και περίσσειας ανοησίας.
Ήταν λοιπόν η Chabad-Lubavitch που ταύτισε την ΑΙ με την Ειδωλολατρία και το Χρυσό Μοσχάρι την ώρα που ακόμη και στη χώρα μας Σιτευτοί Μόσχοι έσπευδαν να υιοθετήσουν την ΑI για τις ανάγκες επί παραδείγματι της Μητρόπολης Νέας Φιλαδελφείας! Τόσοι αγύρτες καλοσυντονισμένοι έχουν να κάνουν την εμφάνισή τους από τον Ναό του Σολομώντα.
Το The Atlantic λοιπόν που είναι ομόσταυλο της πολυφέρνου Open AI δεν διστάζει πλέον να την απαξιώσει σε σχέση με τους αντιπάλους της-όλοι τους θα αναζητούν διαφυγή την ώρα του AI BOOM και όταν έλθει εκείνη η ώρα [μάλλον σύντομα] οι τζογαδόροι της Wall Street ποντάρουν ήδη στο σενάριο η AI Bubble να σκάσει στο real estate. Ακόμη και οι ίδιοι οι εμπλεκόμενοι βλέπουν τη φούσκα να σκάει στα ακίνητα!
ALL by design … just like the “bird flu” ..!
Learn how feta cheese production may come to a standstill thanks to a virus affecting Greek livestock.
Read more: https://t.co/fkNPLFve6p pic.twitter.com/wuFz9gEkxm
— “Sudden And Unexpected” (@toobaffled) December 10, 2025
Η OpenAI έχει προβλήματα
Η νεοσύστατη επιχείρηση μένει πίσω στον αγώνα της Τεχνητής Νοημοσύνης-γράφει ο Matteo Wong στο The Atlantic>
Για σχεδόν τρία χρόνια, ο Marc Benioff, Διευθύνων Σύμβουλος της Salesforce, ήταν λάτρης του ChatGPT.
Στη συνέχεια, στα τέλη του περασμένου μήνα, στράφηκε ξαφνικά στο chatbot της Google, Gemini. «Θεέ μου», έγραψε στο X. «Χρησιμοποιώ το ChatGPT κάθε μέρα για 3 χρόνια. Μόλις πέρασα 2 ώρες στο Gemini 3. Δεν γυρίζω πίσω. Το άλμα είναι τρελό».
Όταν το Gemini 3 κυκλοφόρησε στα μέσα Νοεμβρίου, φάνηκε να συντρίβει το κορυφαίο μοντέλο της OpenAI σε μια σειρά αξιολογήσεων που κοινοποιήθηκαν από την Google.
Το bot έχει έκτοτε λάβει εκτεταμένους επαίνους από τον τεχνολογικό κλάδο. Ένας αναλυτής είπε ότι το Gemini 3 είναι «το καλύτερο μοντέλο που υπήρξε ποτέ-the best model ever». Ένας άλλος έστεψε την Google ως «νικητή της Τεχνητής Νοημοσύνης-AI winners».
Ο Sam Altman φαίνεται ανήσυχος: Την περασμένη εβδομάδα, σε ένα υπόμνημα σε ολόκληρη την εταιρεία, ο Διευθύνων Σύμβουλος της OpenAI φέρεται να προχώρησε σε μία κίνηση “code red” για τη βελτίωση των δυνατοτήτων του ChatGPT.
Το OpenAI είχε κάποτε ένα σαφές τεχνολογικό πλεονέκτημα. Όταν η εταιρεία ξεκίνησε τον αγώνα της Τεχνητής Νοημοσύνης το 2022 με την κυκλοφορία του ChatGPT, η Google αιφνιδιάστηκε και δήλωσε τον δικό της «code red».
Οι πρώτες προσφορές chatbot της Google ήταν πράγματι ένα χάος: Η πρώτη κιόλας επίδειξη του Bard, του προδρόμου του Gemini, περιελάμβανε ένα πραγματικό λάθος.
Ένα χρόνο αργότερα, οι «AI Overviews» στη Google Search στην έλεγαν στους χρήστες ότι ήταν υγιεινό να eat one rock a day.
Εν τω μεταξύ, η OpenAI έχει γίνει η πιο πολύτιμη ιδιωτική εταιρεία στον κόσμο, με την υπόθεση ότι θα καθορίζει πάντα τον ρυθμό. Αλλά η άνοδός της δεν φαίνεται πλέον αναπόφευκτη.
Τα προειδοποιητικά φώτα για την OpenAI αναβόσβηναν ακόμη και πριν η Google κυκλοφορήσει το Gemini 3.
Η OpenAI δεν είχε σταθερό ή έστω πειστικό προβάδισμα σε σημαντικά benchmarks Τεχνητής Νοημοσύνης για πολλούς μήνες. Ένα μοντέλο δημιουργίας εικόνων που κυκλοφόρησε η Google φέτος, που ονομάζεται «Nano Banana», είναι σημαντικά ταχύτερο από το ChatGPT και έχει επεκτείνει τη βάση χρηστών της Gemini – η οποία, με πολλαπλούς δείκτες, αυξάνεται αρκετές φορές ταχύτερα από αυτή του ChatGPT.
Ούτε η Google είναι ο μόνος αντίπαλος που προηγείται: Το Claude της Anthropic θεωρείται ευρέως το καλύτερο μοντέλο στον προγραμματισμό, παρά τις προσπάθειες της OpenAI να την προλάβει. Ακόμα και το Grok του Elon Musk είναι περίπου στο ίδιο επίπεδο με την τελευταία έκδοση του ChatGPT. (Η OpenAI, η οποία έχει εταιρική συνεργασία με την The Atlantic, δεν απάντησε σε αίτημα για σχολιασμό.)
It is really bad times when The Atlantic attacks OpenAI, a comrade in the politburo bureau.
Loyalty with politburo folk is thin. pic.twitter.com/gzHwBizQBb
— Brian Roemmele (@BrianRoemmele) December 10, 2025
Για να είμαστε δίκαιοι, αυτή δεν είναι η πρώτη φορά που η OpenAI φαίνεται να χάνει το πλεονέκτημά της, μόνο και μόνο για να ανακτήσει γρήγορα τη θέση της ως η κορυφαία AI firm. Πέρυσι, όταν τα bots της Google και της Anthropic φάνηκαν να προλαβαίνουν το ChatGPT, η OpenAI κυκλοφόρησε τα μοντέλα «reasoning» της και λάνσαρε ένα εντελώς νέο παράδειγμα ανάπτυξης Τεχνητής Νοημοσύνης.
Τώρα, σχεδόν κάθε κορυφαίο εργαστήριο Τεχνητής Νοημοσύνης έχει αυτά τα μοντέλα «reasoning» (το Gemini 3 είναι ένα). Τον Ιανουάριο, όταν η κινεζική νεοσύστατη εταιρεία Τεχνητής Νοημοσύνης DeepSeek ανέπτυξε ένα bot ίσο και φθηνότερο από αυτά πολλών κορυφαίων αμερικανικών εταιρειών, η OpenAI απάντησε με το δικό της νέο, εξαιρετικά οικονομικά αποδοτικό μοντέλο Τεχνητής Νοημοσύνης.
Η OpenAI θα μπορούσε κάλλιστα να κάνει μια επιστροφή αυτή τη φορά: Ο επικεφαλής έρευνας της, Mark Chen, δήλωσε πρόσφατα σε ένα podcast ότι η εταιρεία διαθέτει εσωτερικά μοντέλα εφάμιλλα με το Gemini 3, τα οποία θα κυκλοφορήσουν σύντομα. Αλλά η εταιρεία δεν φάνηκε ποτέ να είναι τόσο πίσω σε τόσες πολλές διαστάσεις. Περισσότερο από ποτέ, η OpenAI μοιάζει με μια ακόμη εταιρεία chatbot.
Σε κάθε περίπτωση, η OpenAI δεν φαίνεται να επικεντρώνεται τόσο πολύ στην κατασκευή του «πιο έξυπνου-smartest» bot. Αντίθετα, η εταιρεία έχει κινηθεί επιθετικά για να δημιουργήσει μια εμπορική αυτοκρατορία. Τους τελευταίους μήνες, η OpenAI έχει ασχοληθεί με την κυκλοφορία νέων λειτουργιών αγορών, ενός προγράμματος περιήγησης ιστού, μιας εφαρμογής κοινωνικής δικτύωσης με επίκεντρο την Τεχνητή Νοημοσύνη και, επιπλέον, ομαδικών συνομιλιών. Τέτοια εργαλεία δεν είναι ακριβώς βήματα στο δρόμο προς την ψηφιακή υπερ-νοημοσύνη.
Αντίθετα, μπορούν να θεωρηθούν ως μια συντονισμένη προσπάθεια για την κατασκευή ενός αυτόνομου οικοσυστήματος OpenAI. Το ChatGPT γίνεται ένα ολοκληρωμένο κατάστημα για οτιδήποτε μπορεί να χρειαστεί να κάνετε στο διαδίκτυο: περιήγηση, εργασία, email, ψώνια, σχεδιασμός διακοπών, κοινή χρήση περιεχομένου που δημιουργείται από την Τεχνητή Νοημοσύνη με φίλους. Στο code red υπόμνημά του ο Altman φέρεται να ανέφερε ότι ορισμένα από αυτά τα εμπορικά έργα θα υποβαθμίζονταν για να εργαστούν στο ChatGPT.
Οι εμπορικές επιχειρήσεις της OpenAI μπορεί να είχαν κάποιο κόστος. Σύμφωνα με πρόσφατη έρευνα των New York Times, η OpenAI έχει λάβει υπόψη την εμπλοκή και τη διατήρηση των χρηστών στις ενημερώσεις του ChatGPT. Αυτές οι τροποποιήσεις, με τη σειρά τους, μπορεί να έχουν καταστήσει ορισμένες εκδόσεις του ChatGPT επικίνδυνα δουλοπρεπείς – φαίνεται να επαινεί και να ενισχύει τις πιο σκοτεινές και παράλογες ιδέες ορισμένων χρηστών – και έχουν αποτελέσει αντικείμενο αρκετών αγωγών κατά της OpenAI, οι οποίες ισχυρίζονται ότι το ChatGPT τροφοδότησε delusional spirals και μάλιστα, σε ορισμένες περιπτώσεις, συνέβαλε στην αυτοκτονία. (Η OpenAI έχει αρνηθεί τους ισχυρισμούς στην πρώτη αγωγή, οι οποίοι ισχυρίζονται ότι το ChatGPT οδήγησε έναν χρήστη σε κρίση ψυχικής υγείας και εξετάζει μια σειρά από πιο πρόσφατες.)
Η προσπάθεια της OpenAI να δημιουργήσει μια οικογένεια υπηρεσιών είναι ήδη το βασικό εγχειρίδιο για τεχνολογικούς γίγαντες όπως η Apple και η Google για να παγιδεύουν τους χρήστες στα προϊόντα τους. Υπό αυτή την έννοια, η εταιρεία προσπαθούσε ήδη να καλύψει το χαμένο έδαφος. Αυτό που θα πρέπει να ανησυχεί περισσότερο την OpenAI σχετικά με την κυκλοφορία του Gemini 3 δεν είναι η τεχνική ικανότητα του μοντέλου, αλλά το γεγονός ότι η Google άρχισε αμέσως να ενσωματώνει το bot στο υπάρχον οικοσύστημά της.
Η Google διαθέτει τουλάχιστον επτά προϊόντα που έχουν 2 δισεκατομμύρια χρήστες το καθένα. Η OpenAI δεν έχει φτάσει ακόμη το 1 δισεκατομμύριο σε κανένα. O code red συναγερμός του Altman υπενθυμίζει ότι, παρά την άνευ προηγουμένου άνοδο της OpenAI, παραμένει σε μεγάλο βαθμό μια νεοσύστατη επιχείρηση.
Amy Wettenhall [Infovista]> Το 5G απέτυχε επενδυτικά, το ίδιο ρίσκο για 6G και η Τεχνητή Νοημοσύνη
Tρίτη 9 Δεκεμβρίου 2025
Το 5G δεν βρίσκει στην αναμενόμενη ανταπόκριση από το κοινό, ερωτηματικά για το 6G και την Τεχνητή Νοημοσύνη-από την Amy Wettenhall η οποία ανέλαβε δράση στην Infovista.
Το ρεπορτάζ υπογράφει στον ιστότοπο telecoms.com ο Scott Bicheno.
Η Amy Wettenhall (στη φωτογραφία) φέρνει στην Infovista πολλή εμπειρία στον τομέα των τηλεπικοινωνιών, έχοντας διατελέσει Αντιπρόεδρος στην Ericsson, Ανώτερη Αντιπρόεδρος με εξειδίκευση στις τηλεπικοινωνίες στην Macquarie και πιο πρόσφατα επικεφαλής στρατηγικής για το χαρτοφυλάκιο κινητής τηλεφωνίας της Telstra.
Φαίνεται ότι ένα μεγάλο μέρος του νέου της ρόλου ως Chief Operating Officer στην Infovista θα είναι η εφαρμογή ορισμένων «βασικών στρατηγικών πρωτοβουλιών» που στοχεύουν να βοηθήσουν τους παρόχους υπηρεσιών διαδικτύου (CSP) να αποκομίσουν λίγο μεγαλύτερη απόδοση από τις επενδύσεις τους σε 5G και Τεχνητή Νοημοσύνη.
«Η Amy εντάσσεται στην Infovista με ένα διακεκριμένο ιστορικό ηγεσίας πολύπλοκων, μεγάλης κλίμακας τηλεπικοινωνιακών και μέσων ενημέρωσης στα υψηλότερα επίπεδα», δήλωσε ο Rick Hamilton, Διευθύνων Σύμβουλος της Infovista.
«Η εμπειρία της στη διαχείριση στρατηγικής 5G, δημιουργίας εσόδων, ανάπτυξης προϊόντων και χαρτοφυλακίων εταιρικών δικτύων στην Telstra – σε συνδυασμό με την αποδεδειγμένη ικανότητά της να προωθεί τον μετασχηματισμό και την επιχειρησιακή αποτελεσματικότητα – την καθιστά ιδανική προσθήκη στην ομάδα ηγεσίας μας».
Ένας από τους τρόπους με τους οποίους η Infovista επιδιώκει να διαφοροποιηθεί είναι βοηθώντας τους πελάτες της να διαχειριστούν σημαντικές τεχνολογικές μεταβάσεις.
Όπως σχεδόν όλοι οι άλλοι, η εταιρεία επικεντρώνεται αυτή τη στιγμή στην Τεχνητή Νοημοσύνη, καθιστώντας την ιδιαίτερα χρήσιμη για τις τηλεπικοινωνιακές εταιρείες, καθιστώντας την πιο σχετική με τα συμφραζόμενα.
Μεταξύ των προαναφερθέντων στρατηγικών πρωτοβουλιών είναι η επανεφεύρεση της δυνατότητας δοκιμών δικτύου με στόχο το agentic AI future.
Θα δοθεί επίσης έμφαση στη βελτιστοποίηση των επενδύσεων στην Τεχνητή Νοημοσύνη-AI investments.
Μιλήσαμε αποκλειστικά με την Wettenhall για να μάθουμε περισσότερα για αυτή τη νέα στρατηγική και το όραμά της για τον κλάδο.
«Ο κλάδος των τηλεπικοινωνιών έχει βρεθεί σε δύσκολη θέση όσον αφορά την απόδοση επένδυσης (ROI) του 5G: όχι μόνο οι πάροχοι υπηρεσιών διαδικτύου έχουν επενδύσει σημαντικά στο 5G, αλλά και η δημιουργία εσόδων δεν έχει συμβαδίσει», είπε.
«Το γεγονός είναι ότι η τεμαχισμός παραμένει ο βασικός παράγοντας διαφοροποίησης της δημιουργίας εσόδων για το 5G. Αλλά για να επιτευχθεί και να κλιμακωθεί η πραγματική αξία, πρέπει να δημιουργηθούν και στη συνέχεια να πωληθούν εγγυημένα SLAs ανοδικής και καθοδικής ζεύξης και περίπλοκες περιπτώσεις χρήσης για συγκεκριμένες εταιρείες. Ως αποτέλεσμα των λειτουργικών εξόδων που απαιτούνται για την επίτευξη αυτού, οι εταιρικές διευθύνσεις παγκοσμίως αιμορραγούν με κόστος με πολύ μικρή απόδοση από τους εταιρικούς πελάτες τους.
«Ταυτόχρονα, δεν υπάρχουν πολλές πραγματικά πρακτικές, βιώσιμες περιπτώσεις χρήσης 5G για καταναλωτές, παρόλο που επικροτώ τους ομολόγους μας που δοκιμάζουν παγκοσμίως σχέδια παιχνιδιών, αναβαθμίσεις συνδεσιμότητας σταδίων και τα παρόμοια. Ως αποτέλεσμα, οι πάροχοι υπηρεσιών διαδικτύου (CSPs) προσκολλώνται σε παλιές στρατηγικές: αύξηση τιμών στους καταναλωτές με βάση τις ταχύτητες, την κάλυψη και τα επιτρεπόμενα όρια δεδομένων. Αλλά όλοι γνωρίζουμε ότι οι καταναλωτές είναι σοφοί σε αυτό, οπότε ενώ υπάρχουν βραχυπρόθεσμα κέρδη EBITDA καταναλωτών που συνεχίζουν να στηρίζουν την υποαπόδοση των επιχειρήσεων, αυτό δεν είναι βιώσιμο μακροπρόθεσμα. Έχουμε φτάσει σε αυτό το εμπορικό σημείο καμπής όπου πρέπει να υιοθετηθεί μια νέα στρατηγική.»
Η ειλικρίνεια της Wettenhall είναι αναζωογονητική και αγγίζει ένα σταθερό θέμα στον κλάδο των τηλεπικοινωνιών σε όλη την εποχή του 5G. Απλώς δεν έχει δημιουργήσει τις νέες ροές εσόδων που ελπίζαμε και οι πάροχοι είναι εύλογα απρόθυμοι να εισέλθουν σε έναν νέο κύκλο αναβάθμισης γύρω από το 6G και την Τεχνητή Νοημοσύνη χωρίς κάποιο λόγο να πιστεύουν ότι οι αποδόσεις θα είναι διαφορετικές αυτή τη φορά.
«Η πορεία προς τα εμπρός καθοδηγείται από την ευφυΐα και η προσπάθεια για ανάπτυξη EBITDA μέσω βελτιστοποίησης δικτύου είναι η μόνη ουσιαστική στρατηγική για την επίτευξη των φιλοδοξιών των μετόχων της CSP στο μέλλον, ενώ ο κλάδος προσαρμόζεται στα πρότυπα API και την εξέλιξη του 6G», πρόσθεσε η Wettenhall. «Αλλά πρέπει να είναι ρεαλιστική. Η Τεχνητή Νοημοσύνη δεν είναι μαγική – χρειάζεται τα σωστά δεδομένα, στο σωστό πλαίσιο, τη σωστή στιγμή.
[ AI isn’t magic – it needs the right data, in the right context, at the right time]
«Εκεί είναι που η 30χρονη εμπειρία της Infovista στον τομέα αποκτά κρίσιμη σημασία. Κατανοούμε την πρόθεση πίσω από τον τρόπο με τον οποίο κατασκευάζονται τα δίκτυα, μπορούμε να επαληθεύσουμε εάν ανταποκρίνονται σε αυτήν την πρόθεση και μπορούμε να βοηθήσουμε τους παρόχους να τα διαχειρίζονται δευτερόλεπτο προς δευτερόλεπτο καθώς αλλάζουν οι συνθήκες. Όταν συνδέετε αυτά τα τρία πράγματα, μπορείτε να βοηθήσετε τους παρόχους υπηρεσιών διαδικτύου να λαμβάνουν αποφάσεις πιο γρήγορα, να μειώνουν σημαντικά το κόστος λειτουργίας και να ανακατευθύνουν τους πόρους τους προς αυτό που πραγματικά έχει σημασία – τους πελάτες τους.
«Αυτόν τον μετασχηματισμό είμαστε εδώ για να επιτύχουμε και γι’ αυτό επέλεξα συγκεκριμένα να ενταχθώ στην ομάδα της Infovista. My days of raising prices for limited value, συνδυάζοντας προϊόντα με μια χαλαρή αφήγηση αξίας για να δικαιολογήσω τα ασφάλιστρα, έχουν περάσει προς το παρόν. Και το μέλλον είναι λαμπρότερο για τους καταναλωτές ως αποτέλεσμα».
Μπορείτε να ακούσετε τις εμπειρίες της Wettenhall, ειδικά στην Telstra και την Ericsson, να γίνονται φανερές, ειδικά σε αυτό το τελευταίο κομμάτι. Θα είναι ενδιαφέρον να δούμε πόσο δεκτικός είναι ο κόσμος των τηλεπικοινωνιών στην προσέγγιση και το μήνυμά της, αλλά σίγουρα θα συμφωνήσει ότι κάτι πρέπει να αλλάξει.
Infovista appoints Amy Wettenhall as Chief Operating Officer
Paris, France – December 9th, 2025 – Infovista announced today the appointment of Amy Wettenhall as Chief Operating Officer (COO), effective immediately.
With over 20 years of global telecom, media, and technology (TMT) leadership experience driving revenue growth and transformation across top-tier international organizations, Amy Wettenhall brings extensive operational and strategic expertise to Infovista.
As COO, Wettenhall drives operational excellence across all departments of Infovista, while strengthening cross-functional execution. Her remit also includes operational leadership of key strategic initiatives as Infovista continues to scale its global footprint and accelerate delivery of intelligent network solutions for Communication Service Providers (CSPs) and Enterprises. She reports directly to CEO Rick Hamilton.
“Amy joins Infovista with a distinguished track record of leading complex, large-scale telecoms and media operations at the highest levels,” said Rick Hamilton, CEO at Infovista. “Her experience steering 5G strategy, monetization, product development and enterprise network portfolios at Telstra – combined with her proven ability to drive transformation and operational efficiency – makes her an ideal addition to our leadership team. As we continue to grow, Amy’s leadership will be critical in ensuring we deliver exceptional outcomes for our customers while scaling our operations effectively.”
Prior to joining Infovista, Amy Wettenhall served as Executive Group Owner of Mobility at Telstra, Australia’s largest telecommunications company, where she led the strategic direction and execution of Telstra’s mobility portfolio encompassing all mobile wireless products, across Consumer, Wholesale and Enterprise brands. Before Telstra, she held senior executive positions at Macquarie Group, Ericsson, and the BBC, in addition to frequent advisory to industry Private Equity funds.
On joining Infovista, Amy Wettenhall said “As an industry we’ve all seen how 5G has eroded return on equity across CSPs, which is why when looking at my next chapter in the industry Infovista was strategically a great fit. With Network optimization and monetization through AI deployment being a cornerstone of all CSP and Enterprise growth strategies, to step change innovation and delight customers globally, Infovista’s adaptable, intelligence driven product suites are uniquely positioned to help them succeed. I look forward to enhancing the company’s strategic and operational capabilities whilst delivering great value to our customers, partners and shareholders at this exciting time of AI network evolution.”
Infovista is the partner of choice for delivering networks people love. As a global leader, we empower Communications Service Providers and Enterprises to enhance network, service, and customer experience intelligence, driving successful business outcomes spanning the whole network lifecycle. Our suite of products and solutions is built on an open, integrated, cloud-native platform that connects the power of data, analytics, AI/ML and automation boosting efficiency, optimizing cost and accelerating time-to-revenue. Our experts deliver solutions to over 1,000 customers worldwide, including 400 Mobile Network Operators – making Infovista the preferred option for planning, optimizing, testing, assuring and monetizing mobile, fixed and private networks.
www.infovista.com
[With over 20 years of global TMT leadership experience, I have delivered revenue growth, pioneered transformation, and motivated top-performing teams across the telecoms ecosystem for top-tier international employers, including Telstra, Macquarie Group, Ericsson, and the BBC_Linkedin]
H Chabad-Lubavitch για την ΑΙ> Η γενετική διαφορά μεταξύ δύο οποιωνδήποτε ανθρώπων είναι κατά μέσο όρο 0,1% . Αυτό το 0,1% είναι που κάνει κάθε ζωή ιερή. Αν το σβήσουμε αυτό, μένει ένας αριθμός. Λιγότερο από ένα τούβλο στον τοίχο
Δευτέρα 20 Οκτωβρίου 2015
«Παιδιά», μας είπε στα Yiddish, «έχω δει ένα-δυο πράγματα στη ζωή και θέλω να σας πω κάτι: Τα χρήματα έρχονται και φεύγουν. Η τιμή έρχεται και φεύγει. Όλα παρασύρονται από τον άνεμο. Το μόνο πράγμα που μένει μαζί σου για μια ζωή είναι λίγο pnimiyut, λίγο βάθος πνεύματος
Ολα αυτά τα χρόνια που η συντακτική ομάδα του Κουρδιστού Πορτοκαλιού παρακολουθεί τους Διαταραγμένους τους Davos-αντίστοιχων forums και τις δόλιες Εργολαβίες τους [Αgenda 2030] καθώς και τη δράση των ανά τον κόσμο puppets τους, η πεποίθησή μας, ότι μόνo η Γνώση και το Πνεύμα μπορεί να αντιμετωπίσει την Διαταραχή τους και την Οργανωμένη Επιχείρηση Μείωσης του Κοστοβόρου Δυτικού Πληθυσμού, αποτελούσε ακλόνητο θεμέλιο στη συναρπαστική προσπάθειά μας.
Πλέον είμαστε απόλυτoι για την σημασία της Γνώσης και του Πνεύματος.
Το πιο ασφαλές επιχείρημα υπέρ αυτού είναι ότι και το deep state, η παγκόσμια elite, που χρησιμοποιεί τους διαταραγμένους Εργολάβους του Davos, κατάφερε να κυριαρχήσει στο κόσμο μας στη διάρκεια των δύο-τριών αιώνων (μία κουκίδα στην ανθρώπινη ιστορία) χάρη στη Γνώση και το Πνεύμα.
Λειτούργησαν μεθοδικά έχοντας επιστρατεύσει προθύμους επιστήμονες και φιλοσόφους, πάσης φύσεως διασημότητες, opinion leaders και πάει λέγοντας.
Περισσότερο και από τον Τρόμο ποντάρουν στην άγνοια, τη ραθυμία του ανθρώπου απέναντι στη Γνώση.
Αυτό για μας είναι πιο τρομακτικό ακόμη και από το ευγονικό όραμα (όσων “Γεννητόρων” απέμειναν ανάμεσα στη παγκόσμια elite) της Μείωσης του πληθυσμού και ειδικότερα του κοστοβόρου δυτικού πληθυσμού.
Πάρτε παράδειγμα την περίφημη ΑΙ, για την οποία ήδη τα ΜΜΕ, ακόμη κι εκείνα ιδιοκτησίας του deep state, αρχίζουν όλο και πιο συχνά να ψελλίζουν τον χαρακτηρισμό Φούσκα. Κι εδώ η Φούσκα είναι αξίας τρισεκατομμυρίων δολαρίων.
Ερχεται λοιπόν η Chabad-Lubavitch με δύο εκπληκτικά κείμενα-δοκίμια των Ραββίνων Tzvi Freeman και Eli Rubin τα οποία υπό προυποθέσεις θα μπορούσαν να είναι οι πνευματικές ακίδες που τρυπάνε τη φούσκα της διαβόητης ΑΙ.
Μια Τεχνητή Νοημοσύνη και ο τρόπος με τον οποίο προσεγγίζει τον άνθρωπο αποκαλύπτει ασέβεια στην “ποικιλόμορφη ενότητα”.
Ian Ford
Ξεκινάμε με το κείμενο του Rabbi Tzvi Freeman και αναδημοσιεύουμε στη συνέχεια το αντίστοιχο του Rabbi Eli Rubin.
[O Tzvi Freeman is the author of Bringing Heaven Down to Earth and, more recently, Wisdom to Heal the Earth. Subscribe to The Daily Dose of Wisdom and Freeman Files for regular updates]
Is AI the New Tower of Babel? Can we get it right this time?
Created using AI
By Tzvi Freeman/Chabad.org
[Tzvi Freeman, is the author of Bringing Heaven Down to Earth and, more recently, Wisdom to Heal the Earth. Subscribe to The Daily Dose of Wisdom and Freeman Files for regular updates]
Ο κόσμος μιλούσε μία γλώσσα και τις ίδιες λέξεις. Όταν μετανάστευσαν από την ανατολή, βρήκαν μια κοιλάδα στη γη Shin’ar και εγκαταστάθηκαν εκεί.
Είπαν ο ένας στον άλλον: «Ελάτε, ας πλάσουμε πλίθους και ας τους ψήσουμε».
Οι πλίθοι ήταν η πέτρα τους και ο πηλός χρησίμευε ως κονίαμα.
Είπαν: «Ελάτε, ας χτίσουμε για τον εαυτό μας μια πόλη και έναν πύργο που η κορυφή του θα φτάνει στον ουρανό. Ας κάνουμε όνομα, σε περίπτωση που διασκορπιστούμε σε όλο το πρόσωπο της γης-Let us make ourselves a name, in case we will be scattered over the face of the earth».
Τότε κατέβηκε ο Θεός για να δει την πόλη και τον πύργο που είχαν χτίσει τα παιδιά του Adam.
Είπε ο Θεός: «Να ένας λαός, όλοι να έχουν μία γλώσσα—και αυτό έχουν αρχίσει να κάνουν;! Τώρα τίποτα από όσα σκοπεύουν να κάνουν δεν θα τους ξεφύγει. Ελάτε, ας κατέβουμε και ας συγχέουμε τη γλώσσα τους, ώστε ο ένας να μην καταλαβαίνει τι λέει ο άλλος».
Ο Θεός τους διασκόρπισε από εκείνο το μέρος σε όλο το πρόσωπο της γης και σταμάτησαν να χτίζουν την πόλη. Ονομάστηκε λοιπόν Babel, επειδή αυτό ήταν το μέρος όπου ο Θεός μπέρδεψε (balal) τη γλώσσα ολόκληρου του κόσμου. Από εκεί ο Θεός τους διασκόρπισε σε όλο το πρόσωπο της γης.1
Τι είναι τόσο τρομερό σε ένα κατασκευαστικό έργο που ενώνει ολόκληρο τον κόσμο;
Δεν είναι μια εύκολη ερώτηση ως προς την απάντηση. Όπως θρήνησε ο Ραβίνος Eliezer, η ιστορία του Κατακλυσμού παρέχει όλη την πληροφορία για τη διαφθορά και το βίαιο έγκλημα.
Αλλά με τον Πύργο της Βαβέλ-Tower of Babel, το μόνο που μας λένε είναι ότι στον Θεό δεν άρεσε η ιδέα.2
Ποια ήταν λοιπόν η ιδέα;
Ίσως αυτό είναι ακριβώς το πρόβλημα. Ίσως δεν υπήρχε ιδέα.
Σκεφτείτε το ιστορικό. Η ανθρωπότητα μόλις είχε αναπτύξει μια νέα τεχνολογία – τεχνητές πέτρες-artificial stones (γνωστές και ως τούβλα) φτιαγμένες από λάσπη. Οι άνθρωποι άρχισαν να τις στοιβάζουν όλο και πιο ψηλά. Όπως συμβαίνει συχνά με τη νέα τεχνολογία, φτάνουν στον παράγοντα της «απροσδόκητης αναδυόμενης ιδιότητας-unexpected emergent property»: Ένα τούβλο είναι απλώς ένα τούβλο. Δύο τούβλα δεν είναι πολύ περισσότερα. Αλλά μόλις αποκτήσεις πολλά τούβλα, αν το κάνεις σωστά, αποκτάς μια κατασκευή, όπως ένα σπίτι ή έναν πύργο.
Το wow χτύπησε τη Babel. Έπαθαν εμμονή με τη νέα τους εφεύρεση, την κατασκευή προς τον ουρανό.
Είπαν: «Θα κάνουμε όνομα για τον εαυτό μας! Θα γίνουμε διάσημοι!» 3
Όχι για να παρέχουμε στέγαση. Όχι για να προωθήσουμε την ειρήνη και την αρμονία. Να γίνουμε διάσημοι.
Η φήμη είναι η φιλοδοξία όσων δεν βλέπουν κανένα σκοπό στη ζωή
Για να παραφράσω τον μεγάλο χαλαχιστή, Ραβίνο Moshe Isserles, η φήμη είναι η φιλοδοξία όσων δεν βλέπουν κανένα σκοπό στη ζωή. Έτσι, οι κατασκευαστές του Babel’s tower δεν έβλεπαν κανένα σκοπό σε τίποτα. Ήθελαν απλώς να χτίσουν κάτι μεγάλο για να νιώσουν μεγάλοι. 4
Και αυτό είναι ένα μεγάλο πρόβλημα. Γιατί όταν χρησιμοποιείς την τεχνολογία χωρίς σκοπό, δεν είσαι πλέον ο κύριός της. Είσαι ο σκλάβος της.
Bricks Versus Human Life
Ο Ραβίνος Pinchas είπε: Δεν υπήρχαν πέτρες στη Babel για να χτίσουν την πόλη και τον πύργο. Τι έκαναν; Έπλαθαν τούβλα, τα έψησαν και έχτισαν με αυτά μέχρι να τον χτίσουν σε ύψος επτά χιλιομέτρων…
Αν ένας άνθρωπος έπεφτε και πέθαινε, δεν του έδιναν σημασία, αλλά αν έπεφτε ένα τούβλο, καθόντουσαν και έκλαιγαν και έλεγαν: Αλίμονο σε εμάς! Πότε θα φέρουμε άλλο τούβλο εκεί πάνω για να το αντικαταστήσει;5
Η ανθρωπότητα είχε εφεύρει μια νέα τεχνολογία και αυτή η τεχνολογία επανεφεύριζε την ανθρωπότητα. Να το: Η ανθρωπότητα είχε εφεύρει μια νέα τεχνολογία και αυτή η τεχνολογία επανεφεύρει την ανθρωπότητα. Ο πύργος είχε καταστήσει τη ζωή του χτίστη άχρηστη, ενώ το τούβλο που φτιάχτηκε από λάσπη εκείνο το πρωί ήταν τώρα άξιο δακρύων.
Το Βιβλίο της Γένεσης-Book of Genesis δεν είναι ένα βιβλίο ιστοριών. Είναι ένα βιβλίο πρωτοτύπων από τον Συγγραφέα όλων των πρωτοτύπων-by the Author of all prototypes.
Το ίδιο και εδώ: Αναπτύσσουμε νέα τεχνολογία για να ενδυναμώσουμε τα ανθρώπινα όντα, παρέχοντάς τους μεγαλύτερη κυριαρχία στο περιβάλλον τους, μεγαλύτερη άνεση και υψηλότερο βιοτικό επίπεδο. Ωστόσο, κατά ειρωνικό τρόπο, η εμμονή μας με την τεχνολογία συχνά μειώνει την αξία των ατομικών ανθρώπινων ζωών που αυτή έρχεται να βελτιώσει.
Σκεφτείτε την μεταχείριση των εργατών εργοστασίων από την αυγή της Βιομηχανικής Επανάστασης-Industrial Revolution. Ή την άνοδο των κομμουνιστικών και φασιστικών ιδεολογιών του 20ού αιώνα.
Ή τους αλγόριθμους και την Τεχνητή Νοημοσύνη [algorithms and AI] που κυριαρχούν ολοένα και περισσότερο στην καθημερινότητά μας σήμερα.
Efficiency Versus Diversity [Αποτελεσματικότητα έναντι Ποικιλομορφίας]
Αν μπορέσουμε να κατανοήσουμε καλύτερα τη δυναμική πίσω από αυτή την αρνητική αντιστοιχία αξιών, θα μπορέσουμε καλύτερα να την αντιστρέψουμε. Θα μπορούσαμε να διασφαλίσουμε ότι η τεχνολογία κάνει πάντα την πραγματική της δουλειά και αυξάνει την αξία της ζωής.
Ας σκεφτούμε λοιπόν για ένα λεπτό: Πώς προκύπτει αυτή η ειρωνεία; Αναπτύσσουμε τεχνολογία για την ευκολία μας. Αυτή είναι η εντολή που της αναθέτουμε – να μας ενδυναμώσει. Αλλά έχει η τεχνολογία μια δική της αντιεντολή;
Κατά κάποιο τρόπο, ναι. Η τεχνολογία έχει μια απαίτηση από τους δημιουργούς της. Απαιτεί αποτελεσματικότητα. Και το μεγαλύτερο εμπόδιο στην τεχνολογική αποτελεσματικότητα είναι αυτό το ιδιόρρυθμο μικρόβιο ότι όλοι οι άνθρωποι είναι διαφορετικοί μεταξύ τους. Η ποικιλομορφία μας μας καθιστά λιγότερο προβλέψιμους, δημιουργεί απαιτήσεις για ειδικές περιπτώσεις και αφήνει πολύ περισσότερο περιθώριο για λάθη.
Μακάρι όλοι οι άνθρωποι να ήταν ίδιοι, η τεχνολογία θα ήταν πολύ πιο εύκολη.
Όπως με αυτά τα τούβλα. Αν όλοι οι άνθρωποι ήταν ίδιοι, όλα τα τούβλα που θα έφτιαχναν θα φαίνονταν ίδια. Όλα θα τοποθετούνταν με τον ίδιο τρόπο, με τον ίδιο ρυθμό. Το κτίριο θα ανεγείρονταν πολύ πιο γρήγορα και πιο εύκολα.
Για να πούμε την αλήθεια, είμαστε ως επί το πλείστον ίδιοι. Η γενετική διαφορά μεταξύ δύο οποιωνδήποτε ανθρώπων είναι κατά μέσο όρο 0,1% – πολύ λιγότερο από τα περισσότερα ζώα.
Αλλά αυτό το 0,1% είναι που μας παρέχει τέχνη, μουσική, επιστήμη, χαρά, αγάπη, δράμα, νόημα και αυτοεκτίμηση. Αν τα σβήσουμε αυτά, καμία ζωή δεν είναι ιερή. Όλοι γινόμαστε απλώς ένας ακόμη αριθμός. Λιγότερο από ένα τούβλο στον τοίχο.
Ο Freeman Dyson αποκάλεσε την ποικιλομορφία «τον κυρίαρχο νόμο του σύμπαντος-the ruling law of the universe». Η τεχνολογία έχει τη δύναμη να εκμεταλλευτεί αυτή την ποικιλομορφία και να ενδυναμώσει το άτομο. Ή να την εξαλείψει.
Οι σοφοί του Talmud είχαν έντονη επίγνωση της αξίας της ανθρώπινης ποικιλομορφίας και της τάσης να την παραμερίζουν όταν έχουν να κάνουν με μεγάλες μάζες ανθρώπων. Δίδαξαν:
Κάποιος που βλέπει πλήθη Ισραήλ πρέπει να λέει (όχι «Ουάου! Τι τόσοι πολλοί άνθρωποι!» Αλλά μάλλον…), «Ευλογημένος είσαι, Θεέ, ο Θεός μας, που είσαι σοφός για όλα τα μυστικά».
Γιατί αυτή η ευλογία; Επειδή τα μυαλά τους είναι όλα διαφορετικά και τα πρόσωπά τους είναι όλα διαφορετικά (και σε αυτό πρέπει να εστιάσετε).6
Αλλά όταν χτίζετε χωρίς σκοπό, μόνο και μόνο για να γίνετε διάσημοι, ή για να βγάλετε πολλά χρήματα, ή για να παραμείνετε μπροστά από τον ανταγωνισμό, τότε βλέπετε μόνο μια μάζα ανθρώπων εκεί έξω. Και η τεχνολογία σας τούς αντιμετωπίζει με αυτόν τον τρόπο.
The Algorithms of Babel
Πάρτε για παράδειγμα την «προσαρμοσμένη εμπειρία-customized experience» σας στο διαδίκτυο και τα αγαπημένα σας μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Η πραγματική προσαρμογή της ατομικής σας εμπειρίας είναι απλώς πολύ επίπονη για μια μηχανή. Αντίθετα, είναι πιο εύκολο να τροποποιήσουν εσάς και τις συμπεριφορές σας ώστε να ταιριάζουν στην εμπειρία εκείνων που ταιριάζουν στον τύπο δεδομένων σας.
Το αποτέλεσμα είναι μια παράξενη κατάσταση όπου η συνδεσιμότητά μας μας πολώνει, δημιουργεί κατάθλιψη και υπονομεύει την αυτοεκτίμηση και την υγιή ανάπτυξη των εφήβων. Αυτό συμβαίνει επειδή δεν είμαστε ο κύριος, ούτε καν ο πελάτης, αλλά το προϊόν. Οι καταναλωτές είναι οι διαφημιστές που θέλουν τους βολβούς των ματιών σας. Και ο πιο αποτελεσματικός τρόπος για να το πετύχουν αυτό είναι να σας μειώσουν σε μια σταγόνα.
Όπως το έθεσε πρόσφατα ένας εύγλωττος σχολιαστής>
Το Spotify πιστεύει ότι τα νανουρίσματα είναι η μαρμελάδα σας επειδή για μερικές εβδομάδες βάζετε το παιδί σας για ύπνο.
Η αλήθεια της συγκέντρωσης, των μεταδεδομένων, είναι ότι το «για εσάς» όλων αυτών παίρνει τη δύναμή του από τη μοντελοποίηση όλων όσων δεν είναι, στην πραγματικότητα, εσείς. Είστε τυπολογικοί, μια προβλέψιμη απόκλιση από τον μέσο όρο. Το «εσύ» που γνωρίζουν οι συσκευές σου είναι μια σκιά του πού βρίσκονται οι ομότιμοι χρήστες δεδομένων σου.7
Με άλλα λόγια, αν έπεφτες από τον web-tower, θα θρηνούσαμε την απώλεια πιθανών δεδομένων προς επεξεργασία.
Τώρα φανταστείτε ότι ήσασταν ο κύριος της δικής σας διαδικτυακής εμπειρίας. Φανταστείτε ότι ήταν πραγματικά προσαρμοσμένη στα μοναδικά σας ταλέντα και ανησυχίες. Αυτοί οι αλγόριθμοι θα μπορούσαν να σας ενδυναμώνουν να βελτιώσετε τη ζωή σας και να επιτύχετε τους στόχους σας. Θα μπορούσαν να σας συνδέσουν με άλλους με τρόπους που φέρνουν μεγαλύτερη κατανόηση και αρμονία.
Θα μπορούσαμε όλοι να χτίζουμε έναν νέο, μεγαλύτερο και καλύτερο Πύργο της Βαβέλ-Tower of Babel, αλλά αυτή τη φορά με έναν σκοπό. Αυτή τη φορά, ο Θεός θα μπορούσε να πει: «Ουάου! Κοίτα τι έφτιαξαν τα πλάσματά Μου-Wow! Look what My creatures have made!»
Φανταστείτε ότι ήσασταν ο κύριος της δικής σας διαδικτυακής εμπειρίας. Αυτοί οι αλγόριθμοι θα μπορούσαν να σας ενδυναμώνουν να βελτιώσετε τη ζωή σας και να επιτύχετε τους στόχους σας. Αλλά η τεχνολογία που πλησιάζει περισσότερο στην επισκευή των χαμένων τούβλων της Babel είναι το LLM – το μεγάλο γλωσσικό μοντέλο-the large language model.
The Emergent Properties of Babel
Πώς τράβηξε ο Θεός το χαλί κάτω από τον Πύργο της Βαβέλ-Tower of Babel; Έκλεψε τα τούβλα; Αφαίρεσε τη λάσπη; Κούνησε τη γη;
Η δυνατότητα για παγκόσμια συνεργασία εμποδίστηκε. Και σήμερα, φαίνεται ότι το LLM [large language model] μπορεί να έχει αποκαταστήσει αυτή τη δύναμη.
Τίποτα από τα παραπάνω.
Επειδή οι ανθρώπινες κατασκευές δεν είναι φτιαγμένες από κανένα από αυτά. Η μητρική τεχνολογία και το θεμέλιο όλων των ανθρώπινων προσπαθειών δεν είναι ούτε ο τροχός ούτε ο φούρνος. Είναι η γλώσσα.
Η γλώσσα είναι το εργαλείο που μετατρέπει πολλαπλά ανθρώπινα μυαλά σε ένα ενιαίο δίκτυο. Επιτρέπει τη συνεργασία με τρόπους αδιανόητους για οποιοδήποτε άλλο είδος στον πλανήτη. Και απολύτως όλα όσα χρησιμοποιείτε, από το φαγητό στο πιάτο σας μέχρι το δοκίμιο που διαβάζετε τώρα, παράγονται μέσω αυτής της συνεργασίας.
Όταν ο Θεός «μπέρδεψε τη γλώσσα τους, έτσι ώστε το ένα άτομο να μην καταλαβαίνει το άλλο»,8 η δυνατότητα για παγκόσμια συνεργασία εμποδίστηκε. Και σήμερα, φαίνεται ότι το LLM μπορεί να έχει αποκαταστήσει αυτή τη δύναμη. Αν μπορούμε να το κάνουμε σωστά αυτή τη φορά, με σκοπό και ευεργετική πρόθεση, τότε, με τα λόγια του Θεού, «Τίποτα από όσα προτίθενται να κάνουν δεν θα είναι εκτός εμβέλειας τους».9
Για να χρησιμοποιήσετε ένα εργαλείο σκόπιμα, πρέπει να κατανοήσετε τι ουσιαστικά είναι, ώστε να μην παρασυρθείτε από την αναλαμπή του. Με τα LLM, η αναλαμπή μπορεί να είναι συντριπτική.
Ένα LLM, όπως το GPT της Open AI ή το Claude της Anthropic, μοντελοποιεί το σύνολο όλων των ανθρώπινων λέξεων που είναι ψηφιακά διαθέσιμες. Αρχικά, ο στόχος ήταν απλώς να προβλεφθεί ποια λέξη θα ακολουθήσει. Πώς κάνουν οι LLM τις προβλέψεις τους; Συλλέγοντας μοτίβα – εξετάζοντας τι συμβαίνει συνήθως στη συνέχεια. Και εδώ πάλι, σε πολύ μεγάλη κλίμακα, αναδύονται απροσδόκητες ιδιότητες.
Προβλέποντας την επόμενη λέξη, τα LLM καταλήγουν να μοντελοποιούν την έννοια και το πλαίσιο αυτής της λέξης. Διαφορετικά πλαίσια, διαθέσεις και συναισθήματα δημιουργούν διαφορετικά μοτίβα λέξεων. Εκεί μας χτυπάει ο παράγοντας «ουάου-wow», με όλα τα ωωω και τα ααα: Το LLM καταλήγει να μοντελοποιεί όχι μόνο την ανθρώπινη σκέψη, αλλά και το πάθος. Αρχίζει να ακούγεται ανθρώπινο.
Δυσκολεύομαι να αποφύγω τους ανθρωπομορφισμούς εδώ και βασίζομαι σε εσάς, τον αναγνώστη, για να πιάσετε την απόχρωση. Δεν θέλω να πω ότι αυτοί οι LLM «κατανοούν» ή «καταλαβαίνουν» το νόημα, το πλαίσιο, το πάθος κ.λπ. Δεν βλέπω κανένα λόγο να πιστεύω ότι είναι έτσι.
Αντίθετα, μοντελοποιούν αυτά τα πράγματα, όπως ένα διάγραμμα ή ένα γράφημα μοντελοποιεί κάθε είδους δυναμικά φαινόμενα σε στατική δισδιάστατη μορφή. Κανείς δεν θα έλεγε ότι ένα γράφημα που απεικονίζει τις διακυμάνσεις των συναλλαγματικών ισοτιμιών καταλαβαίνει τι είναι το νόμισμα. Ομοίως, δεν υπάρχει λόγος να πιστεύουμε ότι ένα chatbot κοινωνικών μέσων- a social media chatbot νιώθει πραγματικά κάτι για εσάς ή καταλαβαίνει οτιδήποτε απολύτως.
Αλλά μπορεί να κάνει κάτι που δεν περιμέναμε ότι θα προέκυπτε μόνο από τη γλώσσα. Από όσο γνωρίζω, κανείς δεν είχε διατυπώσει τη θεωρία ότι θα μπορούσατε να μοντελοποιήσετε τη νοημοσύνη και το συναίσθημα απλώς μαθαίνοντας να προβλέπετε την επόμενη λέξη.
Έτσι μας εντυπωσιάζει. Κάτι που μας θέτει σε κίνδυνο. Τείνουμε να λατρεύουμε πράγματα που μας εντυπωσιάζουν. Πράγματι, υπάρχουν και εκείνοι που ήδη το κάνουν.
Rewiring Babel
Αν βάλετε μια Ταλμουδική συζήτηση-Talmudic discussion σε μια δωρεάν διαδικτυακή εφαρμογή, αυτή θα σας παρουσιάσει ένα ηχητικό εργαστήριο που θα διευκρινίζει το κείμενο. Αν βάλετε ένα βαθυστόχαστο κείμενο καμπαλιστικής θεοσοφίας-kabbalistic theosophy σε μια άλλη δωρεάν εφαρμογή, θα έχετε ένα podcast με όλα τα ανθρωπόμορφα χαχανητά και βήχα που θα διευκρινίζουν το νόημά του. Γεια σου, μαμά! Πρέπει να το ακούσεις αυτό! Κοίτα τι έφτιαξα!
Φυσικά, δεν έφτιαξες τίποτα. Αλλά η εφαρμογή σίγουρα κάτι έχει κάνει. Έχει κινήσει με οδοστρωτήρα αυτό το κείμενο και το έχει ισοπεδώσει στο τοπίο.
Τα χτυπήματα και οι εκτροπές κατά μήκος της διαδρομής του Talmud που ανοίγουν δρόμους για πνευματικά ταξίδια έχουν εξομαλυνθεί σαν να μην υπήρχαν ποτέ. Τα βάθη των καμπαλιστικών κειμένων-kabbalistic texts έχουν αναμειχθεί άψογα με τις κοινοτοπίες «οι θρησκείες είναι όλες ένα και το αυτό» της διαχρονικής φιλοσοφίας.
Θα μπορούσατε να πείτε: «Είναι τόσο ωραίο. So cool. Τόσο μεσσιανικό. Ας το χτίσουμε μέχρι τον ουρανό!»
Υπάρχουν τρόποι, καταπληκτικοί τρόποι με τους οποίους αυτά τα εργαλεία θα μπορούσαν να υπηρετήσουν και να διαφωτίσουν την ανθρωπότητα. Τα περισσότερα, αν όχι όλα, είναι συνεργατικά. Ή θα μπορούσατε να πείτε: «Τι προσφέρω στον κόσμο που είναι μοναδικό και αυθεντικό, που μόνο ένας άνθρωπος μπορεί να προσφέρει;»
Υπάρχουν τρόποι, καταπληκτικοί τρόποι με τους οποίους αυτά τα εργαλεία θα μπορούσαν να υπηρετήσουν και να διαφωτίσουν την ανθρωπότητα. Τα περισσότερα, αν όχι όλα, είναι συνεργατικά.
Αντιμετωπίζουμε τεράστιες προκλήσεις σήμερα σε τομείς εξαιρετικά πολύπλοκων συστημάτων. Η εξειδίκευση έχει εμποδίσει την ιατρική περίθαλψη να δει τον ολιστικό άνθρωπο. Άλλες ολιστικές επιστήμες, όπως οι περιβαλλοντικές μελέτες, η εξοικονόμηση ενέργειας και ο πολεοδομικός σχεδιασμός, παρουσιάζουν πολυπλοκότητα πέρα από τα όρια των τρεχόντων εργαλείων μας.
Στο σύντομο χρονικό διάστημα που είναι διαθέσιμo τo LLM–large language model, έχουν σημειωθεί πρόοδοι σε αυτούς και σε άλλους ευεργετικούς τομείς που ήταν αδιανόητες πριν από την έλευση του LLM.
Σε κάθε μία από αυτές τις περιπτώσεις, αυτά τα μοντέλα εφαρμόζονται με έναν σαφώς δηλωμένο και σαφώς καθορισμένο σκοπό. Όσοι τα εφαρμόζουν γνωρίζουν καλά γιατί τα χρησιμοποιούν και τους περιορισμούς τους.
Δεν στοιβάζουν τούβλα το ένα πάνω στο άλλο και λένε: «Ας δούμε πόσο ψηλά μπορεί να φτάσει αυτό το τέρας!» Αυτοί είναι άνθρωποι που συνεισφέρουν συνειδητά και σκόπιμα στην ευημερία της ανθρωπότητας. Και αυτά είναι έργα που χαρακτηρίζονται από έναν πρωτοφανή βαθμό συνεργασίας, όπου κάθε άτομο παρέχει τη δική του μοναδική και πολύτιμη συνεισφορά.
Σε αυτά τα έργα, αυτό που λάμπει είναι η συνειδητοποίηση ότι είμαστε πραγματικά πολλές ψυχές που είναι ένα, σε έναν κόσμο που είναι εκπληκτικά ένα με τους πολυποίκιλους τρόπους του, αντανακλώντας την απόλυτη, άπειρη ενότητα του Δημιουργού.
Η διασπορά της Βαβέλ αποδίδει καρπούς. Πράγματι, ίσως τελικά να μην ήταν τιμωρία.
Ίσως ο Θεός θαύμαζε πραγματικά αυτό που έκαναν τα πλάσματά Του. Αλλά είπε: «Πρέπει να το κάνετε αυτό σωστά. Και για να το κάνετε αυτό, πρέπει πρώτα να εκτιμήσετε το φάσμα της ποικιλομορφίας σας, διάσπαρτα σε όλο τον πλανήτη με πολλές χιλιάδες γλώσσες, χιλιάδες πολιτισμούς και δισεκατομμύρια ατομικές αντιλήψεις για τη ζωή».
Η διασπορά της Βαβέλ-dispersion of Babel αποδίδει καρπούς. Πράγματι, ίσως τελικά να μην ήταν τιμωρία. «Τότε μπορείτε να επιστρέψετε μαζί και να χτίσετε αυτόν τον πύργο. Έτσι ώστε κάθε μία από αυτές τις μοναδικές εμπειρίες να λάμψει μέσα του».
It’s Up to You
Είναι εύκολο να πείτε, «Δεν μπορώ να κάνω τίποτα γι’ αυτό. Είμαι απλώς ένα γρανάζι στον τροχό». Και είναι αλήθεια ότι μεγάλο μέρος της κατάχρησης της τεχνολογίας οφείλεται στην εμπιστευτική υποδομή που οι κυβερνήσεις έχουν σε μεγάλο βαθμό αγνοήσει ή ίσως έχουν βοηθήσει στη δημιουργία της.
Αλλά ένα μεγάλο μέρος εξαρτάται από το άτομο. Πριν χρησιμοποιήσετε οποιοδήποτε εργαλείο, διευκρινίστε στον εαυτό σας δύο ερωτήσεις: Τι θέλω να επιτύχω; Και ποια μοναδική αξία παρέχει αυτό το επίτευγμα στον κόσμο;
Πιθανότατα, θα θελήσετε να εμπλέξετε και άλλους. Και θα ανακαλύψετε ότι σήμερα αυτό έχει γίνει δυνατό με τρόπους που δεν είχαμε φανταστεί ποτέ πριν.
Ονομάστε το νοοτροπία Μεσσία-Moshiach mindset. Επειδή ο Μεσσίας δεν είναι απλώς ένα άτομο. Είναι η ιδέα ότι αυτός ο κόσμος αξίζει την επένδυσή μας. Ότι είναι ουσιαστικά καλός. Περισσότερο από αυτό, είναι ουσιαστικά θεϊκός. Εξαρτάται απλώς από εμάς να το αποκαλύψουμε αυτό.
Το απόλυτο tikkun του Πύργου της Βαβέλ-Tower of Babel θα είναι το Bet Hamikdash – ο ναός στην Ιερουσαλήμ που θα χτιστεί από τον Μεσσία. Θα είναι ένα κτίριο με σκοπό. Όχι για λόγους μεγαλείου. Αλλά για να λάμψει θεϊκό φως στον κόσμο, να φωτίσει κάθε δημιουργία με το νόημά της και κάθε άτομο με τον σκοπό της ύπαρξής του.
Σε κάθε πράγμα που κάνετε, με οποιαδήποτε τεχνολογία χρησιμοποιείτε, προσθέστε μια ακόμη πέτρα σε αυτή τη μεγαλοπρεπή κατασκευή. Τώρα που η ανθρωπότητα μπορεί να είναι ξανά ένα, αυτή τη φορά βεβαιωθείτε ότι θα είναι μια όμορφη, ποικιλόμορφη ενότητα.
Genesis 11:1-9.
Midrash Rabbah, Genesis 38:6
Torat Ha’Olah 3:73. See also Likutei Sichot, vol. 3, Noach.
Pirkei D’Rabi Eliezer 24:6.
Megan Houser, AI Is a Hall of Mirrors, The New Atlantis, Spring 2024.
Η Chabad-Lubavitch με δοκίμιο της υπενθυμίζει στους fans της Τεχνητής Νοημοσύνης [ΑΙ] ότι ο Θεός Δημιούργησε τον Άνθρωπο
Σάββατο 18 Οκτωβρίου 2025
Στο Κουρδιστό Πορτοκάλι καθώς το Κίνημα της ΑΙ είχε αρχίσει να “φουσκώνει” με τρις δολάρια, συνηθίζαμε να επαναλαμβάνουμε το σχόλιο του φοβερού Warren Buffet για την ΑΙ. Την απεκάλεσε τη Νέα Μεγάλη Βιομηχανία της Απάτης.
[Σημειώστε ότι ο Buffet έχει πει για την διαβόητη Ανανεώσιμη Ενέργεια ότι Δεν Μπορείς να Αποκτήσεις Μωρό σε Ενα Μήνα αφήνοντας 9 Γυναίκες Εγκύους]
Καθώς οι διαταραγμένοι του WEF και οι ευγονιστές χειριστές τους σπαζοκεφαλιάζουν ώστε να υλοποιήσουν την Μείωση του Κοστοβόρου (δυτικού) Πληθυσμού ρίχνουν ένα ακόμη Εργαλείο ανάμεσα στο Αναλώσιμο Πλήθος (το οποίο “επέλεξε” παθητικά αυτό το ρόλο), την περίφημη ΑΙ για την οποία οι fans διαρρηγνύουν τα ιμάτια τους.
Έρχεται λοιπόν o ιστότοπος της Chabad με ένα εκπληκτικό δοκίμιο που υπογράφει ο Eli Rubin στην ουσία να αποδομήσει τη Φούσκα της Τεχνητής Νοημοσύνης [για την οποία κάνουν πλέον λόγο και τα ελεγχόμενα από το deep state media] υπενθυμίζοντας στους διαταραγμένους εκεί έξω ότι ο Θεός Δημιούργησε τον Άνθρωπο και πως [αυτό το λέμε εμείς] όσοι πιστεύουν ότι μπορούν να γίνουν Θεός, δεν είναι παρά Aνόητοι.
Aκριβώς έτσι τους απεκάλεσε και ο Warren Buffet.
To δοκίμιο έχει τίτλο Adam, το Ομιλούν Πλάσμα: Για την Ανθρωπότητα και τη Γλώσσα στην Εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης
>Πάμε λοιπόν>
Ο Eli Rubin, συνεργαζόμενος συντάκτης στο Chabad.org, είναι ο συγγραφέας του βιβλίου Kabbalah and the Rupture of Modernity: An Existential History of Chabad Hasidism (Stanford University Press, 2025). Ήταν συν-συγγραφέας του βιβλίου Social Vision: The Lubavitcher Rebbe’s Transformative Paradigm for the World (Herder and Herder, 2019). Σπούδασε Χασιδική λογοτεχνία και Εβραϊκό Δίκαιο [Chassidic literature and Jewish Law] στο Rabbinical College of America και στο Yeshivot στο Ηνωμένο Βασίλειο, τις ΗΠΑ και την Αυστραλία, και έλαβε το διδακτορικό του από το Department of Hebrew and Jewish Studies, University College London.
Part I – Ύπαρξη και Ανθρωπότητα [Being and Humanity]
Τι σημαίνει να είσαι άνθρωπος; Είναι ένα μεγάλο ερώτημα, και ένα διαχρονικό. Αλλά σε ένα νέο πλαίσιο αποκτά μια νέα μορφή. Πριν από λίγο καιρό, παρακολούθησα μια σύνοδο κορυφής αφιερωμένη στην εξελισσόμενη συνάντηση του Ιουδαϊσμού με την τεχνητή νοημοσύνη, κάτι που προσπαθώ εδώ και καιρό να αγνοήσω. Σε σύντομο χρονικό διάστημα, προσκλήθηκα να συμμετάσχω σε μια συζήτηση σε panel που απαντούσε σε αυτό το σημαντικό ερώτημα.
By Eli Rubin
Το πρώτο πράγμα που μου ήρθε στο μυαλό ήταν ο παραδοσιακός εβραϊκός χαρακτηρισμός του ανθρώπου ως medaber, του ομιλούντος πλάσματος. Πολλά έχουν ήδη ειπωθεί για την πιθανότητα η νοημοσύνη της ανθρωπότητας να ξεπεραστεί από την Τεχνητή Νοημοσύνη και τις πιθανές συνέπειες για την κατανόησή μας για το τι σημαίνει να είσαι άνθρωπος.
Συγκριτικά λίγα έχουν ειπωθεί ακόμη για το αν η επιταχυνόμενη ικανότητα της Τεχνητής Νοημοσύνης να εκτελεί με επιτυχία εργασίες που βασίζονται στη γλώσσα θα πρέπει να αποσταθεροποιήσει με παρόμοιο τρόπο την αντίληψή μας για την ανθρωπότητα.
Τα μεγάλα γλωσσικά μοντέλα (-Large language modelsLLM) είναι το κρίσιμο στοιχείο σε συστήματα που μπορούν ήδη να μιμηθούν τα ανθρώπινα γλωσσικά πρότυπα σε όλα τα πολύπλοκα και εξελιγμένα είδη που έχουν δημιουργήσει οι ανθρώπινοι πολιτισμοί – σε βαθμό επιτυχίας εντελώς αδιανόητο πριν από λίγα χρόνια.
Η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί πλέον να δημιουργεί αρχεία ήχου στα οποία τεχνητές φωνές προσομοιώνουν μια συζήτηση podcast με θέμα της επιλογής σας. Η συζήτηση μπορεί να είναι λίγο άτονη, αλλά αυτό θα μπορούσε να ειπωθεί και για πολλές γλωσσικές ανταλλαγές που εκτυλίσσονται και μεταξύ πραγματικών ανθρώπων. Με πιο εξελιγμένες προτροπές, μπορεί να παραχθεί περισσότερη ζωντάνια.
Για να αρχίσουμε να μιλάμε για εβραϊκές έννοιες της ανθρωπότητας, πρέπει να ξεκινήσουμε με την αφήγηση της Τorah για τη δημιουργία του πρώτου ανθρώπου, του Adam, στην αρχή του βιβλίου της Γένεσης-Genesis. Τα σχετικά εδάφια υπόκεινται σε πολλά επίπεδα σχολιασμού και ερμηνείας από σεβαστούς σοφούς ανά τους αιώνες. Αλλά όποιος ρίξει μια ματιά στο εναρκτήριο κεφάλαιο της Τorah θα παρατηρήσει ότι ο Θείος λόγος είναι η κινητήρια δύναμη κάθε ύπαρξης:
«Και είπε ο Θεός, ας γίνει φως. Και έγινε φως».1
Όπως το έθεσαν οι σοφοί της Mishnah, «Με δέκα λόγια δημιουργήθηκε ο κόσμος».2
Όταν φτάνουμε στη δημιουργία του Αδάμ-Adam, ωστόσο, αυτό αλλάζει.
Ο Θεός δεν εκδίδει μια εντολή που οδηγεί αυτόματα στην έλευση των ανθρώπων, όπως συμβαίνει στην περίπτωση του ήλιου και των αστεριών, των λουλουδιών και της πανίδας, των πτηνών και των θηρίων. Αντίθετα, ο Θεός μιλάει με πιο συνομιλιακό τόνο, λέγοντας: «Ας φτιάξουμε τον άνθρωπο», μετά το οποίο, «ο Θεός δημιούργησε τον άνθρωπο».3
Εδώ η Θεία έκφραση και η πράξη της δημιουργίας χάνουν τη συνωνυμία τους. Η σχέση του Θείου λόγου με τον άνθρωπο διαφέρει από τη σχέση του Θείου λόγου με όλα τα άλλα δημιουργήματα. Αλλά ποια είναι η φύση και η σημασία αυτής της διαφοράς;
Μια διάκριση που έκανε ένας από τους πρώτους και πιο έγκυρους ερμηνευτές της Torah, ο Onkelos the Convert (c. 35–120 CE), μας δίνει μια ένδειξη: Το Nefesh chayah είναι μια διατύπωση που χρησιμοποιεί η Torah για να περιγράψει τόσο τα ζώα όσο και τους ανθρώπους. Ωστόσο, ο Onkelos παρέχει δύο διαφορετικές μεταφράσεις.
Στην περίπτωση των ζώων, το nefesh chayah αποδίδεται ως «ζωντανό πλάσμα». Στην περίπτωση του Αdam, σημαίνει «ομιλών πνεύμα». Έτσι:
Ο Θεός είπε, ας γεννήσει η γη ζωντανά πλάσματα, το καθένα κατά το είδος του: ζώα, ερπετά και θηρία της γης…4
Ο Θεός έπλασε τον άνθρωπο από τη σκόνη της γης και φύσηξε στα ρουθούνια του την ψυχή της ζωής, και ο άνθρωπος έγινε ομιλών πνεύμα.5
Ο Nachmanides– ο μεγάλος ραβινικός πολυμαθής της μεσαιωνικής εποχής – παραθέτει άλλους σχολιαστές που περιέγραψαν την ιδιαίτερη «ψυχή της ζωής» που δόθηκε στον Adam ως την «πνευματική ψυχή» που διακρίνει τον άνθρωπο από τα άλλα πλάσματα. «Αλλά», συνεχίζει ο Nachmanide , «φαίνεται ότι η γνώμη του Onkelos είναι [ότι]… αυτή η πνευματική ψυχή, την οποία ο Θεός φύσηξε στα ρουθούνια του Adam, έγινε μέσα του μια ομιλούσα ψυχή».6
Για τον Onkelos, με άλλα λόγια, η ανθρωπότητα διακρίνεται όχι από την κατοχή ανώτερης διάνοιας αλλά από την ικανότητα να μιλάει.
Η αντιπαράθεση των προαναφερθέντων εδαφίων αποκαλύπτει μια άλλη διάκριση μεταξύ του ανθρώπου και του θηρίου:
«Τα ζώα, τα ερπετά και τα θηρία της γης» αναδύονται από τη γη πλήρως σχηματισμένα ως «ζώντα πλάσματα».
Οι ψυχές τους κατοικούν στα σώματά τους από την αρχή. Αντίθετα, το σώμα και η ψυχή του Adam δεν συνδυάζονται αρχικά.
Πρώτον, ο Θεός έπλασε το ανθρωποειδές σώμα «από σκόνη της γης» και μόνο αργότερα «φύσηξε στα ρουθούνια του την ψυχή της ζωής».
Στη συνέχεια συνέβη ένα τρίτο πράγμα – «Ο άνθρωπος έγινε πνεύμα ομιλούν».
Εντυπωσιακά, η διανοητική ψυχή αποκτά την πρόσθετη ποιότητα της ευγλωττίας, «πνεύμα ομιλούν», μόνο αφού εισέλθει στο ανθρώπινο σώμα.
Ωστόσο, ακόμη και πριν εισέλθει στο σώμα – μας λέει ο Nachmanides – η ψυχή είχε μια μοναδική ποιότητα που την ξεχώριζε εντελώς από τις ψυχές των ζώων, ακόμη και από τα καθαρά διανοητικά πνεύματα (sichli’im nivdalim), γνωστά στην καθομιλουμένη ως άγγελοι.
Για τον Nachmanides, η ανθρώπινη ψυχή δεν είναι κανενός είδους δημιουργημένη οντότητα, αλλά είναι η ίδια η πνοή του ίδιου του Θεού: «Η ψυχή δεν ήρθε στον άνθρωπο από τα στοιχεία… ούτε ως καθοδική πορεία από τα sichli’im nivdalim. Αντίθετα, είναι το πνεύμα του μεγάλου Θεού… Διότι αυτός που αναπνέει στα ρουθούνια ενός άλλου, του δίνει κάτι από την ψυχή του. Και κατά συνέπεια το εδάφιο λέει: «Η ψυχή του Θεού τους δίνει κατανόηση»7
Τι λοιπόν διαφοροποιεί την ανθρώπινη ψυχή; Όχι η νοημοσύνη της. Οι άγγελοι την κατέχουν κι αυτή. Η απάντηση, αντίθετα, είναι διπλή: 1) Η ανθρώπινη ψυχή είναι Θεϊκή και 2) όταν ενσαρκώνεται, η ανθρώπινη ψυχή μιλάει.
Οι ψυχές όλων των άλλων πλασμάτων είναι προϊόντα του Θείου λόγου. Η ψυχή ενός ανθρώπου είναι η ίδια η Θεϊκή ικανότητα του λόγου. Αυτό το γλωσσικό μοντέλο της ψυχής, που βασίζεται στις ερμηνείες του Onkelos και του Nachmanides, θα αναπτυχθεί εκτενώς από τους χασιδικούς δασκάλους-chassidic master . Το να είσαι άνθρωπος, δίδασκαν, σημαίνει να μεταφέρεις τον άρρητο λόγο του Θεού στον κόσμο, μέσα σε αυτόν να αρθρώσεις την υπέρβαση.8
Σύμφωνα με τον Shneur Zalman of Liadi – τον ιδρυτή της Chabad που συνδύασε τις μυστικιστικές και νομικές παραδόσεις του Ιουδαϊσμού σε μια συνεκτική και προσιτή φιλοσοφία του Ιουδαϊσμού – υπάρχουν δύο είδη γλώσσας που παίζουν ρόλο στην αφήγηση της Torah για την κοσμική δημιουργία:
1) Δημόσια γλώσσα ή η γλώσσα της κοσμικής ύπαρξης.
2) Ιδιωτική γλώσσα ή η γλώσσα του Θεού και του ανθρώπου.
Η δημόσια γλώσσα του κόσμου είναι ο λόγος του Θεού όπως έχει ήδη αρθρωθεί και υλοποιηθεί ως το σταθερό σύστημα που ονομάζεται στην καθομιλουμένη φύση. Οι χασιδικοί δάσκαλοι την αποκαλούν «γλώσσα του λόγου», παρομοιάζοντάς την με απλοποιητικές λέξεις που έχουν ήδη ειπωθεί και τώρα είναι διαθέσιμες για άστοχη παπαγαλία. Αυτή είναι γλώσσα χωρίς βάθος, η γλώσσα των χειλιών, των μιμιδίων και της κακής επικοινωνίας.
Η ιδιωτική γλώσσα της ανθρωπότητας είναι η εσωτερική ικανότητα του Θεού να μιλάει εκ νέου, να παρεμβαίνει στη φύση, να ξεπερνά το άπειρο χάσμα μεταξύ της εξαιρετικής Θεότητας και της ίδιας της σκόνης αυτής της ταπεινής γης. Οι χασιδικοί-chassidic δάσκαλοι την αποκαλούν «γλώσσα της σκέψης-the language of thought», παρομοιάζοντάς την με μια διαίσθηση που βρίσκεται ακόμα στο δρόμο προς την κρυσταλλωμένη διατύπωση. Μια τέτοια γλώσσα είναι βαθύτερη από οποιαδήποτε ήδη διαθέσιμη πρόταση και την υπερβαίνει. Αυτή είναι η αληθινή γλώσσα, η γλώσσα της καρδιάς, μέσω της οποίας το βαθύ νόημα κοινωνείται μέσα από χάσματα.
«Τα ορυκτά, τα φυτά και τα ζώα», γράφει ο Ραβίνος Shneur Zalman, «προέρχονται από τη γλώσσα του λόγου… Ανυψώνονται μέχρι τη ρίζα τους από τον Αdam, που προέρχεται από τη γλώσσα της σκέψης.”9
Part 2- Ψυχή και Γλώσσα [ Soul and Language]
Η ιδιωτική γλώσσα, ή «η γλώσσα της σκέψης», χαρακτηρίζεται από τη γλωσσική ικανότητα να λέμε ό,τι δεν έχει ακόμη ειπωθεί, να αρθρώνουμε οικειότητες. Το να μιλάμε μια τέτοια γλώσσα σημαίνει να φτάσουμε στο εσωτερικό πηγάδι που υπερβαίνει την ευγλωττία, ανασύροντας λέξεις και προτάσεις που μεταδίδουν πραγματικό νόημα. Η ιδιωτική γλώσσα, κατά συνέπεια, δεν είναι κάποιο είδος μυστικού κώδικα, που παραμένει ανείπωτη και ανεξιχνίαστη για το κοινό. Ξεκινά από μέσα μας, αλλά σχηματίζει μια επικοινωνιακή γέφυρα πάνω από το χάσμα μεταξύ του εσωτερικού μας εαυτού και του εξωτερικού κόσμου. Το να μιλάμε την ιδιωτική γλώσσα του Θεού και της ανθρωπότητας σημαίνει να κάνουμε ένα γλωσσικό άλμα πάνω από το χάσμα που χωρίζει την ανείπωτη υπερβατικότητα από το εγκόσμιο και το πεζό.
Για τον Ραβίνο Shneur Zalman, αυτό το χάσμα και η υπερνίκησή του είναι το οριστικό χαρακτηριστικό του ανθρώπου, του ομιλούντος πλάσματος. Το χάσμα μεταξύ της Θείας ψυχής και του γήινου σώματος, δίδασκε, είναι το χάσμα που γεφυρώνεται μοναδικά από την ανθρώπινη γλώσσα.10
Για να κατανοήσουμε τη φύση και το μέγεθος αυτού του χάσματος, ας εξετάσουμε δύο πολύ διαφορετικά μοντέλα της σχέσης μεταξύ σώματος και ψυχής. Αυτά τα μοντέλα θα παρέχουν επίσης σημαντικό πλαίσιο για τη φιλοσοφική παρέμβαση του Ραβίνου Shneur Zalman.
Στο Aριστοτελικό μοντέλο-Aristotelian model, η ψυχή είναι απλώς η μορφή του σώματος. Δεν είναι ένα θεμελιωδώς διαφορετικό είδος οντότητας, αλλά η οργανωτική αρχή που φέρνει τα διαφορετικά μέρη του σώματος μαζί ως έναν ενιαίο οργανισμό. Στην πραγματικότητα, χωρίς σώμα η ψυχή δεν υπάρχει καθόλου. Αυτή είναι η διδασκαλία του υλομορφισμού («υλική-μορφισμός»). Η επιπλοκή, ή το πρόβλημα, με αυτό το μοντέλο είναι ότι η ανθρώπινη ψυχή έχει μια ικανότητα που φαίνεται να υπερβαίνει τα όρια της απλής σωματικής λειτουργίας ή μορφής, δηλαδή την ικανότητα να σκέφτεται και να κατανοεί κάθε είδους γνώση, συμπεριλαμβανομένων σύνθετων, αφηρημένων και άυλων εννοιών.11
Στο καρτεσιανό μοντέλο Cartesian model, αντίθετα, η ψυχή και το σώμα είναι θεμελιωδώς διαφορετικές οντότητες. Ενώ η ουσία του σώματος είναι υλική, η ουσία της ψυχής είναι η άυλη σκέψη. Το σώμα καταλαμβάνει φυσικό χώρο· η ψυχή όχι. Η ψυχή σκέφτεται· το σώμα όχι. Αυτή είναι η διδασκαλία του δυϊσμού νου-σώματος, στην οποία η λέξη «ψυχή-soul» και η λέξη «νους-mind» μπορεί να χρησιμοποιηθεί εναλλακτικά, και το σώμα και η ψυχή μπορούν να υπάρχουν και να λειτουργούν εντελώς ανεξάρτητα το ένα από το άλλο. Η περιπλοκή σε αυτό το μοντέλο είναι γιατί και πώς αυτές οι ουσιαστικά διακριτές οντότητες συνδέονται ποτέ. Ο τεχνικός όρος για αυτό είναι «το πρόβλημα της αλληλεπίδρασης-the interaction problem»: Γιατί και πώς ένα υλικό σώμα κατοικείται ποτέ από ένα άυλο μυαλό;12
Ενώ ο Ραβίνος Shneur Zalman δεν αναφέρεται ρητά ούτε στον Αριστοτέλη- Aristotle , ούτε στον Descartes, αυτά τα δύο μοντέλα αντιστοιχούν πολύ εύστοχα στην εξήγησή του για τη διάκριση της Τorah μεταξύ ζώων και ανθρώπων. Στην περίπτωση των ζώων, λέει, η ψυχή είναι ανάλογη με το σώμα: «Αν και βρίσκονται σε δύο επίπεδα, το ένα υψηλότερο από το άλλο, είναι παρόλα αυτά γειτονικά μεταξύ τους. Επομένως, μπορούν να συνδεθούν μεταξύ τους, ώστε η δημιουργία τους να συμβεί ταυτόχρονα… και δεν υπάρχει κενό μεταξύ τους». Αλλά η ανθρώπινη ψυχή «έχει επιπλέον… την πνευματική και ομιλούσα ψυχή», η οποία είναι «μακριά και απόμακρη» από το σώμα, «και επομένως δεν θα μπορούσε να αναδυθεί μαζί με το σώμα ως μία».13
Σε μια διευρυμένη εκδοχή αυτής της διδασκαλίας – γραμμένη και δημοσιευμένη από τον γιο και διάδοχο του Ραβίνου Shneur Zalman, τον Ραβίνο Dovber of Lubavitch– το σημείο εκφράζεται με τους σαφώς αριστοτελικούς όρους μορφής και ύλης:
«Το σώμα του ζώου προέκυψε ταυτόχρονα με τη μορφή του και τη ζωτικότητα της ψυχής του… γιατί, σαφώς, το σώμα και η υλικότητά του είναι κοντά – εγγύς και σχεσιακά ένα – με την ψυχή και την πνευματική του μορφή. Δηλαδή, η ύλη και η μορφή του είναι τουλάχιστον ανάλογες… Ως εκ τούτου, συνδέονται, ενώνονται και συνεργάζονται στην ανάδυσή τους… κυριολεκτικά ως ένα πλάσμα, από μία έκφραση…14 Αντίθετα, στην περίπτωση της δημιουργίας και του σχηματισμού του ανθρώπου με την ψυχή και το σώμα του, η ψυχή του είναι πολύ εξυψωμένη, ένα σχεσιακό άλμα από την υλικότητα του σώματός του… επομένως δεν δημιουργήθηκαν μαζί με μία μόνο έκφραση, διότι δεν έχουν καμία σύνδεση και σχέση μεταξύ τους.»15
Με άλλα λόγια, το υλόμορφο μοντέλο- hylomorphic model, του Αριστοτέλη λειτουργεί στην περίπτωση των ζώων. Στην αφήγηση της Torah, πράγματι, κάθε ζώο δημιουργείται ως ένα ενιαίο υλόμορφο πλάσμα, με το σώμα και την ψυχή να αναδύονται μαζί από τη γη.
Στην περίπτωση της ανθρωπότητας, ωστόσο, το αριστοτελικό μοντέλο δεν μπορεί να ισχύσει. Αντίθετα, στην περίπτωση της δημιουργίας του Adam, η αφήγηση της Torah ευθυγραμμίζεται περισσότερο με το καρτεσιανό μοντέλο-Cartesian model: Το σώμα και η ψυχή είναι δύο εντελώς διαφορετικά είδη οντοτήτων, εντελώς ασύνδετες. Δημιουργούνται ανεξάρτητα και ενώνονται μόνο με την πράξη του Θεού, ο οποίος φύσηξε δυναμικά «το ψυχή της ζωής» στα ρουθούνια του ανθρώπου που σχηματίστηκε «από τη σκόνη της γης».
Σε αυτό το σημείο, ωστόσο, η Torah—όπως ερμηνεύεται από τον Onkoles, τον Nachmanides, και τους δασκάλους της Chabad—εισάγει το στοιχείο της γλώσσας, το οποίο είτε απουσιάζει είτε είναι περιθωριακό στα αριστοτελικά και καρτεσιανά μοντέλα: το σώμα του Αdam δεν εμψυχώνεται απλώς από τη Θεϊκή ψυχή. Δεν γίνεται απλώς «ένα ζωντανό πλάσμα». Αντίθετα, γίνεται «ένα ομιλούν πνεύμα». Η ανθρώπινη ψυχή, για αυτόν τον λόγο, δεν θα πρέπει να νοείται απλώς με όρους μορφής ή νοημοσύνης. Αλλά μάλλον με όρους γλώσσας.
Η γλώσσα, σύμφωνα με τον Ραβίνο Shneur Zalman, δεν είναι ένα απλό σύμπτωμα ή προϊόν νοημοσύνης. Οι λέξεις και τα γράμματα δεν είναι απλώς κενά σύμβολα που χειραγωγούνται από μια νοήμονα ψυχή για να κωδικοποιήσουν και να μεταδώσουν σκέψεις και συναισθήματα. «Αντίθετα», δίδασκε, η γλώσσα «δημιουργείται από την ουσία της ψυχής, όπου αγκυροβολούν τα είκοσι δύο γράμματα του αλφαβήτου».16
Σε μια επιστολή που προσαρτάται στην Tanya βρίσκουμε μια παρόμοια δήλωση: «Ο ευαγγελισμός των συμφώνων και των φωνηέντων υπερβαίνει τη συνειδητή και κατανοητή νοημοσύνη. Αντίθετα, προέρχεται από την κρυμμένη νοημοσύνη και την προ-γνώση μέσα στην ομιλούσα ψυχή».17
Αρκετά κείμενα καταγράφουν τη δήλωση του Ραβίνου Shneur Zalman: «Η ανθρώπινη ψυχή είναι γεμάτη γράμματα».18
Αυτά τα γράμματα, εξηγεί αλλού, δεν επικαλύπτονται από την ψυχή, αλλά είναι ουσιαστικά ένα με την ίδια την ψυχή. Δεν είναι σαν γράμματα μελασμένα σε περγαμηνή, τα οποία δεν είναι τα ίδια η περγαμηνή πάνω στην οποία είναι μελασμένα. Τα «χαραγμένα γράμματα» είναι μια πιο κατάλληλη αναλογία, καθώς «είναι σκαλισμένα στην ουσία και την ουσία μιας πέτρας και δεν αποτελούν μια επικαλυπτόμενη οντότητα. Το ίδιο συμβαίνει και με τα είκοσι δύο γράμματα του εβραϊκού αλφαβήτου. Η πηγή τους βρίσκεται στην προ-γνώση, στην επιθυμία της ψυχής, και έτσι υπερβαίνουν τη σκέψη, ακόμη και την ουσία της συνειδητής νοημοσύνης.»19
Η επικοινωνία, κατά συνέπεια, δεν είναι απλώς μια λειτουργία της ανθρώπινης ψυχής ανάμεσα σε πολλές. Η επικοινωνία, ή η κοινωνία, είναι αντίθετα η ίδια η ουσία της ανθρώπινης ψυχής, η ίδια η ουσία της ψυχικότητας.
Για τους δασκάλους της Chabad, αυτή η αντίληψη της ψυχής και της γλώσσας εξηγεί πολλές πτυχές της ανθρώπινης φαινομενολογίας. Μεταξύ αυτών, το γεγονός ότι η ίδια ιδέα μπορεί να εκφραστεί σε μια τεράστια ποικιλία λεκτικών διατυπώσεων, είτε σε διαφορετικές γλώσσες είτε εντός της ίδιας γλώσσας.
Αυτό, υποστηρίζουν, συμβαίνει επειδή η γλώσσα δεν ξεκινά ως ένα σύνολο συστημάτων συμβόλων και ήχων με καθορισμένες έννοιες και προκαθορισμένες προφορικές τεχνικές για την παραγωγή τους. Στην προέλευση, η γλώσσα υπερβαίνει οποιαδήποτε συγκεκριμένη ιδέα και οποιονδήποτε συγκεκριμένο τρόπο ή σύστημα γλωσσικής έκφρασης. Στην προέλευση, η γλώσσα είναι έμφυτη στην ίδια την ψυχή. Είναι η έμφυτη ικανότητα της ψυχής να εκφράζει τον εσωτερικό της εαυτό, να αρθρώνει καλλιτεχνικά την αφαίρεση, να τοποθετεί βάθος μέσα στην πρόζα.
Η έμφυτα χαραγμένη επικοινωνιακή ικανότητα της γλωσσικής ψυχής είναι ατελείωτα ελαστική. Ωστόσο, η πραγματοποίηση αυτής της ικανότητας δίνει συγκεκριμένο και περιορισμένο ορισμό του εαυτού, μέσω των γλωσσικών περιορισμών (εικόνες, λέξεις και προτάσεις) που προσδίδουν συνοχή στη σκέψη και τον λόγο. Επιπλέον, ο Ραβίνος Shneur Zalman εξηγεί ότι κατά τη διαδικασία της άρθρωσης αναδύεται ένα κενό μεταξύ του εαυτού και της γλωσσικής του έκφρασης: «Όταν τα είκοσι δύο γράμματα αντλούνται από την ψυχή στη σκέψη και την ομιλία, ενσαρκώνοντας υλικά ενσαρκωμένα γράμματα λόγου… αυτό είναι ανάλογο με γράμματα χαραγμένα σε μελάνι, τα οποία διαφέρουν στην ουσία από την περγαμηνή».
Η αρθρωμένη λέξη απομακρύνεται από τη χαραγμένη γλώσσα της ψυχής. Παρ’ όλα αυτά, τονίζει ο Ραβίνος Shneur Zalman, η αναπνοή της ομιλούσας ψυχής εξακολουθεί να παρομοιάζεται με περγαμηνή που διατηρεί τη μορφή των γραμμάτων που είναι γραμμένα πάνω της. Το μελάνι και η περγαμηνή είναι ουσιαστικά διακριτά, «και παρ’ όλα αυτά γίνονται ένα». Ομοίως, «είναι η ψυχή που μιλάει, και χωρίς αυτήν δεν υπάρχει ομιλητής και λέξεις, όπως ακριβώς είναι αδύνατο να σχηματιστούν γράμματα από μελάνι χωρίς περγαμηνή».20 Η γλώσσα, θα μπορούσαμε να πούμε, προσκολλάται στη γλώσσα. Μέσω της γλώσσας, το κενό της γλώσσας ξεπερνιέται.
Τα αριστοτελικά και τα καρτεσιανά μοντέλα- Aristotelian and Cartesian models, βασίζονται εξίσου στην αξιωματική υπόθεση μιας δυαδικής διαίρεσης μεταξύ μορφής και ύλης, ψυχής και σώματος. Αντιθέτως, το γλωσσικό μοντέλο της ψυχής στον Ιουδαϊσμό ξεκινά από ένα σημείο ενότητας και στη συνέχεια χαρτογραφεί ένα φάσμα σχεσιακής αλληλεπίδρασης, σημασιολογικής μεταβιβασιμότητας και συντονισμένης προσκόλλησης. Η ψυχή δεν ανήκει στη μία ή στην άλλη πλευρά ενός δυαδικού συστήματος.
Η ψυχή, μάλλον, είναι η Θεϊκή διεπαφή μέσω της οποίας ξεπερνιούνται όλα τα δυαδικά συστήματα, η διεπαφή μέσω της οποίας το Θεϊκό νόημα μπορεί να επικοινωνηθεί με συνοχή μέσα από τα κοσμικά χάσματα της δημιουργίας. Η ψυχή αντλεί την ουσιαστική επικοινωνιακή της ικανότητα και την εμποτίζει στις γλωσσικές διαμορφώσεις των κρυσταλλούμενων σκέψεων και των λεκτικοποιημένων διατυπώσεων. Τα εξωτερικά σύμβολα μιας συγκεκριμένης γλωσσικής μορφής συνδέονται με τις ψυχικές έννοιες που ερμηνεύονται ότι εκφράζουν.
Part 3-Επιφανειακότητα και Ακεραιότητα [Superficiality and Integrity]
Στα τέλη του δέκατου ένατου αιώνα, λίγο μετά την εφεύρεση του τηλεφώνου, ο πέμπτος δάσκαλος της Chabad’s dynastic line – ο Ραβίνος Shalom DovBer Schneersohn («Rashab», 1860-1920) – έγραψε μια εξαιρετικά εύστοχη και συστηματική πραγματεία για την ομιλία, τη δημιουργικότητα και την ψυχή. Βασιζόμενος στις πηγές που συζητήθηκαν παραπάνω, έγραψε ότι η γλώσσα δεν προέρχεται ούτε από τη φωνητική συσκευή του λαιμού και του στόματος ούτε από την «λάμψη και την αποκάλυψη» της ψυχής, αλλά έχει μια «μοναδική ρίζα και πηγή» στην «ουσία της ψυχής-the essence of the soul».21
Για τον Ραβίνο Shalom DovBer, η διάκριση μεταξύ «ουσίας» και «αποκάλυψης» είναι κρίσιμης σημασίας. Οποιαδήποτε «αποκάλυψη» του εαυτού, όσο καθαρή κι αν είναι, είναι ήδη μια απόκλιση από τον εαυτό όπως είναι στην «ουσία» του. Έτσι, το να πούμε ότι η γλώσσα έχει τις ρίζες της άμεσα στην ουσία της ψυχής, αντί να είναι προϊόν της αποκαλυπτικής έκφρασης της ψυχής, ισοδυναμεί με τον ισχυρισμό ότι μια πράξη ομιλίας δεν χρειάζεται να θεωρείται ως μια επιφανειακή απόκλιση από την ουσία. Το να μιλάμε με ακεραιότητα, μάλλον, ισοδυναμεί με την ανακάλυψη του ουσιαστικού εαυτού.22
«Αυτή», συνεχίζει ο Ραβίνος Shalom DovBer, «είναι η διαφορά μεταξύ ενός ανθρώπου ομιλητή και ενός πουλιού που μιλάει». Ορισμένα είδη πτηνών είναι φημισμένα για την ικανότητά τους να μιμούνται την ανθρώπινη ομιλία. «Ωστόσο, δεν τους δίνεται καθόλου ο τίτλος medaber, επειδή η ομιλία τους είναι απλώς το αποτέλεσμα της εκπαίδευσής τους να κινούν τα διάφορα μέρη της φωνητικής τους συσκευής και έτσι παράγονται λέξεις. Συνεπώς, η φωνητική συσκευή είναι η πηγή των λέξεων, κάτι που δεν ισχύει καθόλου για τον medaber. Διότι ο άνθρωπος ομιλητής ονομάζεται έτσι ειδικά λόγω της γλωσσικής ικανότητας της ψυχής, η οποία είναι η πηγή της ομιλίας, όπως έχει εξηγηθεί».23
Φυσικά, το τηλέφωνο δεν αναφέρεται ρητά. Αλλά αυτή η νέα μέθοδος μηχανικά αναπαραγόμενης ομιλίας πιθανότατα δεν ήταν μακριά από το μυαλό του Ραβίνου Shalom DovBer όταν επικαλέστηκε την πιο παραδοσιακή παραβολή του ομιλούντος πουλιού. Σε παλαιότερες χασιδικές πηγές- chassidic sources συνήθως επικαλείται για να δείξει την ικανότητα νέων φαινομένων να προκαλούν απόλαυση. Εδώ, ωστόσο, ο παπαγάλος χρησιμοποιείται για να τονίσει τη διάκριση μεταξύ της ψυχικής φύσης της ανθρώπινης γλώσσας και της μηχανικής φύσης των γλωσσικών θορύβων που παράγονται τεχνητά, δηλαδή επιφανειακά.24
Αυτή η διάκριση, για τον Ραβίνο Shalom DovBer, έχει ελάχιστη ή καθόλου σχέση με τη νοημοσύνη ή την κατανοησιμότητα, και έχει να κάνει με την πηγή της γλωσσικής διατύπωσης. Μπορεί να υπάρχουν κάθε είδους τρόποι για να παραχθούν μηχανικά κατανοητές γλωσσικές διατυπώσεις, αλλά μόνο οι άνθρωποι ανακαλύπτουν την ψυχή τους μέσω της ομιλίας.
Σύμφωνα με τους δασκάλους της Chabad, η ανθρώπινη γλώσσα δεν ξεκινά στο εξωτερικό σημείο της λεκτικοποίησης και της άρθρωσης, ούτε καν στα υψηλότερα επίπεδα του συναισθήματος και της σκέψης, του συναισθήματος και της γνώσης. Η ανθρώπινη γλώσσα ξεκινά, μάλλον, ως η άρθρωτη ουσία της ίδιας της ψυχής, χαραγμένη στην ουσία του ανθρώπινου όντος. Η πηγή της ανθρώπινης γλώσσας δεν είναι η επιφανειακότητα, αλλά η ακεραιότητα.
Η ανθρώπινη ομιλία είναι μια προβολή του εαυτού, μια διατύπωση ταυτότητας, μια διαμόρφωση του προσώπου του ομιλητή σε ευανάγνωστη μορφή, μια διαδικασία γίγνεσθαι. Αυτή η ακεραιότητα είναι που διακρίνει την ανθρώπινη ομιλία από άλλες μορφές επικοινωνίας- το ομιλούν πλάσμα από το τηλέφωνο, από τον παπαγάλο, ακόμη και από τους αγγέλους.
Το 1955, ο Ραβίνος, Rabbi Menachem Mendel Schneersohn, of righteous memory , επεξήγησε αυτό το σημείο με μια ιστορία:
Ο Ραβίνος Shneur Zalman of Laidi πέρασε κάποτε από την πόλη Shklov, της οποίας οι μελετητές ήταν γνωστοί για τον σκεπτικισμό τους απέναντι στο νέο χασιδικό κίνημα- chassidic movement. Ενώ βρισκόταν εκεί, παρέδωσε μια διδασκαλία της Torah που περιελάμβανε την ακόλουθη δήλωση: «Οι ανθρώπινες ψυχές έχουν ακεραιότητα, αλλά οι άγγελοι είναι επιφανειακοί».25
Αυτή η δήλωση προκάλεσε θύελλα διαμαρτυριών. Πώς μπόρεσε να έχει το θράσος να πει ότι οι άγγελοι είναι επιφανειακοί;! Οι τοπικοί μελετητές απαίτησαν να αναφερθεί μια κανονική ραβινική πηγή για να υποστηρίξει αυτή τη δήλωση.
Αφού περίμενε να καταλαγιάσει η αναταραχή, ο Ραβίνος Shneur Zalman παρέθεσε ήρεμα το ακόλουθο απόσπασμα από το Talmud : «Είπε ο Ραβίνος Tanchum, κανείς δεν πρέπει ποτέ να παρεκκλίνει από το τοπικό έθιμο, γιατί ο Μωυσής-Moses ανέβηκε στον ουρανό [για να λάβει την Torah] και δεν έφαγε ψωμί. Ομοίως, οι ουράνιοι άγγελοι κατέβηκαν κάτω [για να επισκεφθούν τον Abraham] και έφαγαν ψωμί». Ακολουθεί η Ταλμουδική-Talmudic απάντηση: «Νομίζετε ότι έφαγαν ψωμί;! Αντίθετα, το έκαναν να φαίνεται σαν να έφαγαν».
Στην περίπτωση του Moses, ενός ανθρώπου, το Talmud δεν αμφισβητεί την υπόθεση ότι πράγματι δεν έφαγε κατά τη διάρκεια των σαράντα ημερών που πέρασε στον παράδεισο. Στην περίπτωση των αγγέλων, αντίθετα, το Talmud καταλήγει στο συμπέρασμα ότι έκαναν επίδειξη ότι έφαγαν, αλλά στην πραγματικότητα δεν έφαγαν. Τέτοια προσποίηση, είπε ο Ραβίνος Shneur Zalman, είναι συνώνυμη με την επιφανειακότητα. Ο Moses επίσης θα μπορούσε απλώς να προσποιηθεί ότι δεν έτρωγε. Αλλά αυτό δεν ίσχυε. Ως άνθρωπος, ενήργησε με ακεραιότητα.26
Αφού μοιράστηκε την ιστορία της ανταλλαγής απόψεων του Ραβίνου Shneur Zalman με τους μελετητές της Shklov, ο Rebbe συνέχισε να αναλύει τη διαφορά μεταξύ αγγέλων και ανθρώπινων ψυχών:Αυτό που μοιράζεται μια ψυχή με έναν άγγελο, είπε, είναι ότι και οι δύο είναι πρεσβευτές του Θεού, επιφορτισμένοι με την εκδήλωση του θείου μέσα στον κόσμο
>Αυτό που τους διαφοροποιεί είναι ότι η αποστολή της ψυχής για θεϊκή αποκάλυψη είναι ολόκληρη η ταυτότητά της, η πρεσβεία της-ambassadorship είναι αναπόσπαστο κομμάτι της ύπαρξής της. Ένας άγγελος, αντίθετα, είναι ένα πνευματικό πλάσμα με δική του ταυτότητα. το καθένα προσωποποιεί ένα πνευματικό ιδανικό, είτε καλοσύνη, κρίση είτε ομορφιά.
Δευτερευόντως, θέτουν αυτό το πρόσωπο στη διάθεση του Θεού. Τα θεϊκά καθήκοντα με τα οποία είναι επιφορτισμένοι οι άγγελοι επικαλύπτονται έτσι, επιφανειακά, πάνω στην ύπαρξή τους.
Σε αντίθεση με τους αγγέλους, οι οποίοι είναι δημιουργημένες οντότητες, η ανθρώπινη ψυχή προέρχεται από το θείο. Ο θεϊκός της σκοπός, κατά συνέπεια, δεν επικαλύπτεται πάνω στην ύπαρξή της, αλλά είναι στην πραγματικότητα συνώνυμος με την ύπαρξή της.Αυτό το παράδειγμα ανθρώπινης ακεραιότητας επεκτείνεται επίσης στην ιδιαίτερη δυναμική της γλώσσας. Οι ψυχές και οι άγγελοι μπορούν να γίνουν κατανοητοί ως δύο διαστάσεις της θεϊκής γλώσσας. Κάθε ψυχή και κάθε άγγελος είναι ένας αγωγός για θεϊκή αποκάλυψη, όπως ακριβώς οι λέξεις είναι αγωγοί για νόημα.
Οι λέξεις είναι σύμβολα με μια επιφανειακή μορφή, μια προκαθορισμένη και καθορισμένη δομή, που τις καθιστά ευανάγνωστες στον αναγνώστη ή τον ακροατή που λαμβάνει το μήνυμα που μεσολαβούν. Αλλά αυτή η εξωτερική μορφή και δομή είναι ένα απλό κέλυφος ή δοχείο και παραμένει κούφια εκτός αν προικιστεί με φωτεινό νόημα από κάποιον που μιλάει ή γράφει με ακεραιότητα. Ένα τέτοιο φωτεινό νόημα είναι η εσωτερική διάσταση της γλώσσας.
Η λέξη, ιδανικά, γίνεται ένα διαφανές όχημα για την εσωτερική σημασία που έχει επιλεγεί να φέρει.
Στην πραγματικότητα, τονίζει ο Rebbe, η εσωτερική διάσταση της γλώσσας δεν έχει καμία σχέση με τις εξωτερικές διατυπώσεις που τη φέρουν. Όπως έχει ήδη σημειωθεί, το ίδιο νόημα μπορεί να μεταφερθεί με μια ολόκληρη σειρά διαφορετικών γλωσσικών διατυπώσεων και σε μια ολόκληρη σειρά διαφορετικών γλωσσών. Η εσωτερική διάσταση της γλώσσας δεν είναι τίποτα περισσότερο και τίποτα λιγότερο από το νόημα με το οποίο της προσδίδει ο ομιλητής ή ο συγγραφέας. Η εξωτερική μορφή επιβάλλεται επιφανειακά σε αυτό το νόημα προκειμένου να γίνει ευανάγνωστο και μεταδοτικό σε άλλους.Αυτή η διαφορά μεταξύ της εξωτερικής λέξης και της εσωτερικής σημασίας που περιέχει είναι ακριβώς η διαφορά μεταξύ ενός αγγέλου και μιας ανθρώπινης ψυχής. Η εξωτερική λέξη είναι η επιφανειακή γλώσσα των αγγέλων, η εσωτερική σημασία είναι η αναπόσπαστη γλώσσα της ανθρώπινης ψυχής.27
***
Στη σύνοδο κορυφής της Τεχνητής Νοημοσύνης-AI summit με ρώτησαν πώς ο νόμος της Torah, και οι απαιτήσεις που θέτει στο άτομο, μπορούν μερικές φορές να έρθουν σε σύγκρουση με την αίσθηση του εαυτού μας, με την ανθρώπινη ταυτότητά μας. Ξεκίνησα την απάντησή μου διευρύνοντας το ερώτημα. Εκτός από τους συγκεκριμένους νόμους της, η Torah, περιλαμβάνει επίσης ένα ευρύτερο σύστημα αξιών – μάλιστα έναν ευρύτερο λογοτεχνικό κανόνα, μαζί με ένα ολόκληρο σύνολο ερμηνευτικών εργαλείων, πολιτισμικών φορέων και θεολογικών παραδειγμάτων – που συχνά μπορεί να φαίνονται ριζικά σε αντίθεση με το κυρίαρχο ρεύμα του σύγχρονου πολιτισμού.
Το να ζεις σύμφωνα με τον κόσμο των νοημάτων και των ιδανικών της Torah, ενώ παράλληλα παραμένεις ενσωματωμένος στη σύγχρονη ζωή και τον πολιτισμό, σημαίνει επομένως ότι ζεις πάνω σε ένα βαθύ πολιτισμικό χάσμα. Έτσι προσπαθώ να ζήσω τη ζωή μου. Από την εμπειρία μου, ωστόσο, αυτό το χάσμα δεν θέτει την αίσθηση του εαυτού μου σε αντίθεση με όσα η Torah απαιτεί.
Αντίθετα, βιώνω αυτό το κενό – και την υπερνίκησή του – ως το μέσο μέσω του οποίου ανακαλύπτεται ο εαυτός μου. Χωρίς την Torah, δεν νομίζω ότι θα μπορούσα να διακρίνω ποιες από τις σκέψεις, τα συναισθήματα και τις απόψεις μου είναι δικές μου και ποιες έχω απλώς απορροφήσει από το άμεσο πολιτισμικό μου πλαίσιο.
Η Torah, ειδικά ως βιωμένη πορεία καθημερινής πρακτικής, στέκεται ως άγκυρα ταυτότητας που δεν προσαρμόζεται αμέσως στη διάθεση της στιγμής, η οποία πολύ συχνά ομογενοποιεί την ηθική, τον πολιτισμό και τις κοινωνικές προσδοκίες σε μια αόριστη λάσπη ανεξέταστων υποθέσεων.Το χάσμα μεταξύ της Torah και του σύγχρονου πολιτισμού ευθυγραμμίζεται με το χάσμα μεταξύ της ιδιωτικής γλώσσας του Θεού και της δημόσιας γλώσσας της φύσης. Αυτό είναι το χάσμα που διαπραγματεύεται και διασχίζει η ανθρώπινη γλώσσα, εκτεινόμενη από την ασαφή ουσία του εαυτού στο λεκτικό βασίλειο του κοινού νοήματος, της αναγνωσιμότητας και της εξήγησης.
Μέσω της γλώσσας, το χάσμα της γλώσσας ξεπερνιέται-Through language, the gap of language is overcome.
Ταυτόχρονα, ακριβώς το χάσμα της γλώσσας διασώζει τα λόγια μας από την επιφανειακή μίμηση. Το χάσμα της γλώσσας καθιστά δυνατό στους ανθρώπους να μιλούν με ακεραιότητα.Καθώς έγραφα αυτό το δοκίμιο, διάβασα ένα δοκίμιο για την τέχνη του απρόσωπου δοκιμίου. Εντυπωσιακά, η συγγραφέας δεν ανέφερε ούτε την τεχνητή νοημοσύνη ούτε τα μεγάλα γλωσσικά μοντέλα. Μια γραμμή μου άρεσε ιδιαίτερα: «Αν το δικό μου «εγώ-I» παραμένει ένα διαφορετικό πράγμα», έγραψε, «είναι η ίδια η ποικιλομορφία του που με αναγκάζει να αναγνωρίσω τα σημεία συνέχειας: τα θεμελιώδη».28Πρώτον, ο Θεός έπλασε το σώμα του Adam «από σκόνη της γης». Στη συνέχεια, ο Θεός «φύσησε στα ρουθούνια του την ψυχή της ζωής». Έτσι, «ο Adam έγινε ένα ομιλούν πνεύμα».
>Human Being, TheAdamArtificial Intelligence (AI)LanguageSpeech; CommunicationKabbalah & Chassidism
Avot 5:1.
Genesis 1:26-27.
Nachmanides’ commentary to Genesis 2:7.
In this essay I draw most directly on Chabad chassidic texts. For the sources of this paradigm in the teachings of the Baal Shem Tov and the Maggid of Mezritch, see Ariel Mayse, Speaking Infinities: God and Language in the Teachings of Rabbi Dov Ber of Mezritsh (University of Pennsylvania Press, 2020), esp. 54-57.
Rabbi Shneur Zalman of Liadi, Likutei Torah, Naso, 26c. Also see Mayse, Speaking Infinities, 78-93.
Torah Ohr, 3d-4d.
See Christopher Shields, “Aristotle’s Psychology,” The Stanford Encyclopedia of Philosophy (Winter 2020 Edition), Edward N. Zalta (ed.), especially sections 2 and 3.
In truth, this dualistic model has ancient roots in the Phaedo, where Plato recounts Socrates’ argument that the soul survives the death of the body. But it is now more often associated with Descartes. See Howard Robinson, “Dualism,” The Stanford Encyclopedia of Philosophy (Spring 2023 Edition), Edward N. Zalta & Uri Nodelman (eds.).
Torah Ohr, 3d-4a.
Rabbi DovBer Schnueri, Torat Chaim, 19a.
Torat Chaim, 19d.
Torah Ohr, 4c. Also see ibid., 42a: “The letters themselves are rooted in the soul itself.”
Tanya, Igrot Kodesh, Epistle 5, 107b. Also see Torah Ohr, 43a.
Torah Ohr, 32a; Likutei Torah, Naso, 26b; ibid., Shelach, 40b; ibid., Bechukotai, 45d.
Likutei Torah, Bechukotai, 46b.
Likutei Torah, Bechukotai, 46b.
Rabbi Shalom DovBer Schneersohn, Sefer Hamamarim 5659, 38. This treatise is a series of eight discourses, generally known as Ranat. It was the subject of Reuven Leigh’s monograph, The Philosophy of Rabbi Shalom Ber Schneersohn: Language, Gender and Mysticism (Bloomsbury, 2023).
For more on this concept of essentiality, see Eli Rubin, Kabbalah and the Rupture of Modernity: An Existential History of Chabad Hasidism (Stanford University Press, 2025), 101-2, 171-72, and 175-77.
Sefer Hamamarim 5659, 39.
For an antecedent that is a likely basis for Rabbi Shalom Dovber’s formulation see Rabbi Menachem Mendel of Lubavitch, Ohr Hatorah, Shemot II, 391. Also see Rabbi Shmuel Schneersohn, Igrot Kodesh, p. 98, and the related discussion of these sources by Yehuda Shurpin, “From Golems to AI: Can Humanoids Be Jewish?”
For parallel statements see Torah Ohr, 4a-d
Rabbi Menachem M. Schneerson, Torat Menachem 5715 II, 113.
Ibid., 113-14.
Zadie Smith, “The Art of the Impersonal Essay,” The New Yorker, September 22, 2025.
Eli Rubin, a contributing editor at Chabad.org, is the author of Kabbalah and the Rupture of Modernity: An Existential History of Chabad Hasidism (Stanford University Press, 2025). He was a co-author of Social Vision: The Lubavitcher Rebbe’s Transformative Paradigm for the World (Herder and Herder, 2019). He studied Chassidic literature and Jewish Law at the Rabbinical College of America and at Yeshivot in the UK, the US and Australia, and received his PhD from the Department of Hebrew and Jewish Studies, University College London.
