Μια εξαιρετική έρευνα με θέμα τις πιο επικίνδυνες τοποθεσίες στον πλανήτη απ’ όπου μπορεί να προκύψουν νέοι, θανατηφόροι κοροναϊοί λόγω των παγκόσμιων αλλαγών στη χρήση γης από ανθρώπους πραγματοποιήθηκε σε συνεργασία του πανεπιστημίου της Καλιφόρνια, του Μπέρκλεϋ, του Πολυτεχνικού Πανεπιστημίου του Μιλάνου και του Πανεπιστημίου Massey της Νέας Ζηλανδίας.
Σύμφωνα με τη μελέτη, ο κατακερματισμός των δασών, η γεωργική επέκταση και η κτηνοτροφία φέρνουν τους ανθρώπους σε στενότερη επαφή με τις νυχτερίδες, οι οποίες είναι γνωστό ότι μεταφέρουν ζωονόσους, συμπεριλαμβανομένης της Covid-19. Οι συνθήκες είναι «ώριμες» για να μεταπηδήσουν οι ασθένειες από νυχτερίδες στους ανθρώπους, ιδίως στην Κίνα, όπου η αυξανόμενη ζήτηση για προϊόντα κρέατος οδήγησε στην επέκταση και την εγκαθίδρυση μίας μεγάλης κλίμακας βιομηχανικής κτηνοτροφίας.
Η ανάπτυξη του συγκεκριμένου τομέα προκαλεί ανησυχία επειδή συγκεντρώνει μεγάλους πληθυσμούς γενετικά παρόμοιων, συχνά ανοσοκατασταλμένων ζώων που είναι πολύ ευάλωτα σε εστίες νόσων, λένε οι ερευνητές. Τα μεγάλα παγκόσμια hotspot εκτός της Κίνας, που αποτελεί το τέλειο παράδειγμα εργαστηρίου δημιουργίας κορωνοϊών, βρίσκονται στην Ιάβα, το Μπουτάν, το ανατολικό Νεπάλ, το βόρειο Μπαγκλαντές, την πολιτεία της Κεράλα (Ινδία), τη βορειοανατολική Ινδία αλλά και σε περιοχές του Ηνωμένου βασιλείου, της Γαλλίας, της Ιβιρικής χερσονήσου και του Μαρόκου.
Ενώ υπάρχουν επίσης χαμηλού κινδύνου σημεία στη νότια Κίνα, η ανάλυση διαπίστωσε επίσης ότι τμήματα της χώρας νότια της Σαγκάης, καθώς και η Ιαπωνία και οι βόρειες Φιλιππίνες, κινδυνεύουν να γίνουν καυτά σημεία με περαιτέρω κατακερματισμό των δασών. Εν τω μεταξύ, τμήματα της ηπειρωτικής Νοτιοανατολικής Ασίας (Ινδοκίνα) και της Ταϊλάνδης ενδέχεται να γίνουν επικίνδυνες τοποθεσίες με την αύξηση της παραγωγής ζωικού κεφαλαίου, σύμφωνα με τη μελέτη.
Για την έρευνα, οι επιστήμονες χρησιμοποίησαν τηλεπισκόπηση για να αναλύσουν τα πρότυπα χρήσης γης σε όλο το φάσμα ζωής των νυχτερίδων, το οποίο εκτείνεται από τη Δυτική Ευρώπη έως τη Νοτιοανατολική Ασία. Η ομάδα εντόπισε περιοχές κατακερματισμού των δασών, αύξηση της παρουσίας του ανθρώπου και μεγάλη γεωργική και κτηνοτροφική παραγωγή, τις οποίες συγκρίνουν με γνωστούς βιότοπους νυχτερίδων.
Αυτό τους επέτρεψε να βρουν τα πιθανά καυτά σημεία όπου ο βιότοπος είναι ευνοϊκός για αυτά τα είδη νυχτερίδων της οικογένειας Rhinolophidae και όπου οι ζωονοσογόνοι ιοί θα μπορούσαν να μεταπηδήσουν στους ανθρώπους. «Οι αναλύσεις αποσκοπούσαν στον εντοπισμό της πιθανής εμφάνισης νέων καυτών σημείων ως απόκριση σε μια από τις τρεις ιδιότητες χρήσης γης», δήλωσε η συν-συγγραφέας της μελέτης Μαρία Κριστίνα Ρούλι από το Πολυτεχνείο του Μιλάνου.
«[Υπογραμμίζουμε] τόσο τις περιοχές που θα μπορούσαν να καταστούν κατάλληλες για υπερμεταδόσεις όσο και τον τύπο αλλαγής της χρήσης γης που θα μπορούσαν να προκαλέσουν ενεργοποίηση θερμών σημείων. Ελπίζουμε ότι αυτά τα αποτελέσματα θα μπορούσαν να είναι χρήσιμα για τον εντοπισμό συγκεκριμένων περιοχών έτσι ώρα να πραγματοποιηθούν στοχευμένες παρεμβάσεις προκειμένου να αυξηθεί η ανθεκτικότητα σε διαρροές κορωνοϊών» συμπλήρωσε.
Μία μελέτη του 2017 από ερευνητές είχε συνδέσει τον κατακερματισμό των δασών και την καταστροφή οικοσυστημάτων στην Αφρική με τα κρούσματα του ιού του Έμπολα. Από την άλλη, η ακριβής προέλευση του SARS-CoV-2, ο ιός που προκαλεί την Covid-19, παραμένει ασαφής και μπορεί να μην επιβεβαιωθεί ποτέ επίσημα.
Μία πρόσφατα ανανεωμένη θεωρία, ότι δηλαδή διέρρευσε από ένα εργαστήριο της Wuhan στα τέλη του 2019, είναι πιθανή σύμφωνα με τις αμερικάνικες μυστικές υπηρεσίες. Η πιο δημοφιλής θεωρία από τους επιστήμονες είναι ότι προέκυψε όταν ένας ιός που μολύνει νυχτερίδες κατάφερε να μεταπηδήσει στους ανθρώπους.
Αυτό συνέβη είτε απευθείας, μέσω επαφής νυχτερίδας-ανθρώπου, είτε έμμεσα, μολύνοντας πρώτα έναν ενδιάμεσο ξενιστή ζώου, όπως ο παγκολίνος, ένα φολιδωτό θηλαστικό που συχνά συγχέεται με ερπετό.
Οι νυχτερίδες είναι γνωστό ότι φέρουν μια ποικιλία κορωνοϊών, συμπεριλαμβανομένων στελεχών που είναι γενετικά παρόμοια με αυτά που προκαλούν την Covid-19 αλλά και σοβαρό οξύ αναπνευστικό σύνδρομο (SARS). Οι νυχτερίδες είναι ένα εξαιρετικά κοινό είδος και συνήθως βρίσκονται κοντά σε περιοχές που ζουν άνθρωποι.
«Οι αλλαγές στη χρήση γης μπορούν να έχουν σημαντικό αντίκτυπο στην ανθρώπινη υγεία, τόσο επειδή τροποποιούμε το περιβάλλον, αλλά και επειδή μπορούν να αυξήσουν την έκθεσή μας σε ζωονόσους», δήλωσε ο συγγραφέας της μελέτης Paolo D’Odorico, καθηγητής περιβαλλοντικής επιστήμης, πολιτικής και διαχείριση στο UC Berkeley.
«Κάθε επίσημη αλλαγή χρήσης γης θα πρέπει να αξιολογείται όχι μόνο για τις περιβαλλοντικές και κοινωνικές επιπτώσεις, όπως για τα αποθέματα άνθρακα, το μικροκλίμα και τη διαθεσιμότητα νερού, αλλά και για τις πιθανές αλυσιδωτές αντιδράσεις που θα μπορούσαν να επηρεάσουν την ανθρώπινη υγεία». Η προσβολή από τον άνθρωπο σε φυσικούς οικοτόπους μπορεί επίσης έμμεσα να αυξήσει την έκθεση σε ζωονόσους ασθένειες μειώνοντας τη βιοποικιλότητα.
Όταν τα εδάφη με δάση κατακερματιστούν και καταστραφούν οι φυσικοί βιότοποι, είδη που απαιτούν πολύ συγκεκριμένα οικοσυστήματα για να επιβιώσουν μπορεί να εξαφανιστούν ή ακόμα χειρότερο να εκλείψουν οι κυνηγοί τους που τα χρειάζονται ως μέρος της τροφικής αλυσίδας. Χωρίς τον ανταγωνισμό, είδη που είναι λιγότερο επιλεκτικά για το βιότοπό τους, μπορεί να κυριαρχήσουν.
«Η ανθρώπινη υγεία είναι συνυφασμένη με την υγεία του περιβάλλοντος και την υγεία των ζώων», δήλωσε ο D’Odorico. «Η μελέτη μας είναι μια από τις πρώτες που τα συνδέουν μεταξύ τους και αναλύει τα γεωγραφικά δεδομένα σχετικά με τη χρήση γης έτσι ώστε να φανεί πώς οι άνθρωποι έρχονται σε επαφή με είδη που μπορεί να είναι φορείς ιών.
Ενώ δεν μπορούμε να εντοπίσουμε άμεσα τη μετάδοση της SARS-CoV-2 από την άγρια φύση στον άνθρωπο, γνωρίζουμε ότι ο τύπος της αλλαγής της χρήσης γης που φέρνει τους ανθρώπους σε αυτή την κατάσταση συνήθως σχετίζεται με την παρουσία των νυχτερίδων». Η μελέτη δημοσιεύθηκε στο Nature Food.
