Παρασκευή 31 Οκτωβρίου 2025
Sefer shel Benonim – «Βιβλίο των Ενδιάμεσων», ονομάζεται έτσι από τον τύπο προσωπικότητας στον οποίο εστιάζει το βιβλίο, δηλαδή τον ενδιάμεσο τύπο του οποίου η ηθική θέση βρίσκεται μεταξύ του tzaddik («δίκαιου ανθρώπου») και του rasha («πονηρού ανθρώπου»). Έτσι, ο συγγραφέας υποδεικνύει εύστοχα ότι το κύριο μέλημά του δεν είναι ο tzaddik, στον σεβασμό του οποίου ο στρατηγός Chassidut είχε δώσει τόση έμφαση, ούτε ο rasha, στην καταδίκη του οποίου έχουν ειπωθεί πολλά σε άλλα εβραϊκά ηθικά έργα, αλλά ο benoni, ο «ενδιάμεσος» άνθρωπος, του οποίου η θέση είναι προσιτή σε κάθε άτομο.
Τόσο ο άνθρωπος όσο και ο κόσμος στον οποίο ζει είναι δισδιάστατα πλάσματα ύλης και πνεύματος. Η ένταση που ενυπάρχει σε μια τέτοια τάξη μπορεί να ανακουφιστεί μόνο με την πνευματοποίηση της ύλης. Ο άνθρωπος έχει στη δύναμή του να επιτύχει προσωπική αρμονία και ενότητα, πραγματοποιώντας την εσωτερική του φύση. Με αυτόν τον τρόπο, γίνεται το όργανο μέσω του οποίου ο κόσμος στον οποίο ζει επιτυγχάνει επίσης την ολοκλήρωση. Για να είναι αληθινός κυρίαρχος του κόσμου που ο Δημιουργός του εμπιστεύτηκε στα χέρια του, ο άνθρωπος πρέπει πρώτα να είναι κύριος του εαυτού του. Η δημιουργία θεωρείται ως μια διαδικασία που οδηγεί από τον Θεό στον άνθρωπο· η ολοκλήρωση θεωρείται ως μια διαδικασία που οδηγεί από τον άνθρωπο στον Θεό.
Η διαδικασία που οδηγεί από τον Θεό στον άνθρωπο είναι μια διαδικασία υλοποίησης του πνευματικού· αυτή που οδηγεί από τον άνθρωπο στον Θεό – μια διαδικασία πνευματοποίησης του υλικού. Υπάρχει μια κοινότητα συμφερόντων, ας πούμε, μεταξύ του Δημιουργού και του «αντιστοίχου» Του στη γη, μια κοινότητα συμφερόντων που είναι πραγματοποιήσιμη λόγω μιας κοινότητας «φύσης», αφού ο άνθρωπος μετέχει στη Θεία φύση (λόγω του γεγονότος ότι η ψυχή του είναι ένα «μέρος» της Θεότητας) καθώς ο Θεός ασχολείται με τις ανθρώπινες υποθέσεις.
Οι ηθικές πράξεις του ανθρώπου πρέπει να είναι ιερές πράξεις. Το καλό και το ιερό είναι ταυτόσημα. Το καθήκον και ο σκοπός του ανθρώπου στη ζωή είναι να ταυτιστεί με τον Δημιουργό του, ταυτίζοντας τη θέλησή του με αυτή του Δημιουργού του. Ο άνθρωπος είναι το Θείο όργανο «για να κάνει αυτόν τον κόσμο μια κατάλληλη κατοικία για τη Shechinah (Divine Presence-Θεία Παρουσία)», στην οποία τόσο ο άνθρωπος όσο και ο Θεός μπορούν να μοιραστούν στενά και πλήρως, σε πλήρη αρμονία και ενότητα.
Βy Nissan Mindel/Chabad.org [What is the Tanya?_An Introduction to the Book, its Sources and its Composition]
Bρισκόμαστε στον πρωτελευταίο μήνα του έτους 2025. Πρωθυπουργός του Ηνωμένου Βασιλείου είναι ο αντισημίτης-μισάνθρωπος του δυτικού ανθρώπου, της Χριστιανικής και της Εβραικής Οικογένειας και puppet του deep state-τον οποίο χειρίζεται με διαρκές πολιτικό pampering-το ένα από τα δύο πλέον ενεργά πολιτικά εργαλεία της ευγονικής elite, o Barack Obama-o έταιρος είναι ο Tony Blair.
O αφροαμερικανός ταξιδεύει συχνά στο Λονδίνο με μόνη αποστολή την καθοδήγηση του Keir Starmer στις απαιτήσεις της Agenda 2030 πρωταρχικός στόχος της οποίας είναι η μείωση του κοστοβόρου δυτικού πληθυσμού. Χωρίς ο δυτικός πληθυσμός να ταυτίζεται πλέον με τον λευκό άνθρωπο, το 1900 το ποσοστό των λευκών ανάμεσα στο πληθυσμό της γης ήτο 38% για να φθάσει σήμερα σε ένα μόλις 8%.
Σε αυτό το ευγονικό όραμα της παγκόσμιας elite 0 Eβραικός λαός, ο λαός του Ισραήλ και ιδιαίτερα οι πλέον θρησκευόμενοι ανάμεσα στους Εβραίους, οι πιστοί της Chabad, της Τorah, της Tanya, όλοι όσους αγκαλιάζει η Agudas Chassidei Chabad Lubavitch αποτελούν τον κεντρικό στόχο των Ευγονιστών του deep state. Mαζί με τους Εβραίους και οι Χριστιανοί.
Γι’ αυτό και στη διάρκεια των Στρατιωτικών Επιχειρήσεων COVID-19 και Κλιματικής Αλλαγής η τυραννία που υπέστησαν οι Χριστιανοί και οι Ορθόδοξοι Εβραίοι είχε δραματικές ομοιότητες με τον Ναζισμό-όπως εξομολογήθηκαν και ταυτόχρονα προειδοποίησαν Εβραίοι που επεβίωσαν του Ολοκαυτώματος.
Το Κουρδιστό Πορτοκάλι με συνέχεια όλα αυτά τα χρόνια παρουσιάζει την πραγματική διάσταση της Γενοκτονίας που βρίσκεται σε εξέλιξη καθώς και τον νοσηρό ρόλο των Πολιτικών Γενοκτόνων [Νύχτες με τον Γενοκτόνο μου] και του Μηντιακών Γενοκτόνων [-Βασίλη φεύγεις] ενός μηντιακού κατεστημένου το οποίο χρηματοδοτείται μόνο και μόνο για να υπηρετήσει την Στρατιωτική Επιχείρηση της Μείωσης του κοστοβόρου δυτικού πληθυσμού-μέσα από την υλοποίηση της Agenda 2030.
Οι ανά το κόσμο Chabad Lubavitch υπό την ηγεσία της Agudas Chassidei Chabad Lubavitch καθώς και ο Πολεμιστής Λαός του Ισραήλ αποτελούν το μεγαλύτερο εμπόδιο στις ορέξεις του deep state για τον Αφανισμό μας. Περί αυτού πρόκειται. Ένα deep state το οποίο επιχειρεί με υποδειγματική μεθοδικότητα, οργάνωση και αξιοποιώντας την εμπειρία αντίστοιχων επιχειρήσεων του παρελθόντος (του) να εξουδετερώσει ει δυνατόν τη αέναη γνώση που πηγάζει μέσα από την Torah και τη Tanya.
Η φυσική μας εξόντωση ταυτίζεται με την πνευματική μας, μια και ο δυτικός πολιτισμός αποτελεί επίσης αυτονόητο στόχο.
Το Ισραήλ και η Chabad αποτελούν τις Θερμοπύλες του Δυτικού Κόσμου. Στο κείμενο που ακολουθεί ο Eli Rubin αναφέρεται στο ρόλο του Ραβίνου Faivish Vogel στην Αναζωογόνηση του Βρετανικού Εβραϊσμού.
Το κείμενο δημοσιεύει ο ιστότοπος Chabad.org
Δεν μπορούμε να διακρίνουμε πιο σπουδαίο ανάχωμα από τη Chabad Lubavitch στην Επιχείρηση Επιβολής της Παγκόσμιας Τυραννίας.
Σας καλούμε λοιπόν για μία ακόμη φορά-όπως κάνουμε με συνέπεια όλα αυτά τα έτη αναδεικνύοντας τη σημασία της Chabad Lubavitch εν μέσω της Γενοκτονίας του Δυτικού Πληθυσμού-να διαβάσετε το κείμενο του Eli Rubin που ακολουθεί>
Ian Ford
[Εli Rubin, a contributing editor at Chabad.org, is the author of Kabbalah and the Rupture of Modernity: An Existential History of Chabad Hasidism (Stanford University Press, 2025). He was a co-author of Social Vision: The Lubavitcher Rebbe’s Transformative Paradigm for the World (Herder and Herder, 2019). He studied Chassidic literature and Jewish Law at the Rabbinical College of America and at Yeshivot in the UK, the US and Australia, and received his PhD from the Department of Hebrew and Jewish Studies, University College London]
Δυνατές Ρίζες σε Άκαμπτο Έδαφος: Ο Faivish Vogel και η Αναζωογόνηση του Βρετανικού Εβραϊσμού
Ως εκτελεστικός διευθυντής του Lubavitch Foundation, ο Vogel (1936-2024) ξεπέρασε τη μυωπία μετά το Ολοκαύτωμα για να διατυπώσει και να πραγματοποιήσει «the Rebbe’s dream-το όνειρο του Rebbe»
By Eli Rubin
Prologue: From England to New York, and Back
Τον Φεβρουάριο του 1958, ένας νεαρός άνδρας αποχαιρέτησε τον πατέρα του στο λιμάνι του Southampton στην Αγγλία. Ήταν είκοσι δύο ετών και επρόκειτο να επιβιβαστεί στο πλοίο SS United States, με προορισμό τη Νέα Υόρκη. Ο πατέρας του γύρισε προς το μέρος του με δάκρυα στα μάτια. «Σε παρακαλώ», αναφώνησε, «έλα πίσω!»
Τότε, ένα υπερατλαντικό ταξίδι δεν γινόταν εύκολα και ο μεγαλύτερος άνδρας δεν ήταν καθόλου σίγουρος ότι θα έβλεπε ποτέ ξανά τον γιο του. Αλλά ο απόλυτα Βρετανός μαθητής της ιερατικής σχολής είχε πάρει την απόφαση να πλεύσει στον ωκεανό και να σπουδάσει σε κοντινή απόσταση από τον Rebbe, Rabbi Menachem M. Schneerson, με την πιο δίκαιη μνήμη. Η πορεία της αγγλοεβραϊκής ζωής -με την ευρύτερη δυνατή έννοια- θα αποδεικνυόταν συνυφασμένη με το μοναχικό του ταξίδι.
Μόλις τριάντα δύο μήνες αργότερα, τον Νοέμβριο του 1960, η επιστροφή του νεαρού άνδρα αναφέρθηκε στην εφημερίδα-ορόσημο του βρετανικού εβραϊσμού, The Jewish Chronicle: «Ο ραβίνος S.F. Vogel, μαθητής του Lubavitcher Rebbe, ραβίνου M. M. Schneerson, ανέλαβε τη θέση του Εκτελεστικού Διευθυντή του Ιδρύματος Lubavitcher στο Λονδίνο».
Στη λαμπρή τροχιά του Rebbe, η αγγλική αίσθηση ευπρέπειας και διακριτικότητας του Vogel είχε εμπλουτιστεί με το Chassidic charisma και τη ζεστασιά, ακόμη και με μια δόση αμερικανικής τόλμης. Η ικανότητά του στην Talmudic συλλογιστική είχε εμπλουτιστεί με την εκλέπτυνση της Chassidic φιλοσοφίας. Πράγματι, η ίδια η αίσθηση του εαυτού του είχε αποσυναρμολογηθεί και είχε ανακατασκευαστεί με μετασχηματισμό. Έφυγε από την Αγγλία ως μελετητής και αναζητητής. Επέστρεψε ως πρεσβευτής και ηγέτης. Κατά τη διάρκεια των επόμενων σαράντα ετών και πλέον, το Ίδρυμα Lubavitch- Lubavitch της Μεγάλης Βρετανίας δύσκολα θα σταματούσε να αποτελεί είδηση.
Ο Ραβίνος Shraga Faivish Vogel ήταν διανοούμενος και ακτιβιστής, οραματιστής και δημιουργός θεσμών, δάσκαλος και fundraiser. Άνθρωπος ιδεών, λόγων και δράσης. Αυτές οι ιδιότητες του επέτρεψαν να κερδίσει τις καρδιές και τα μυαλά των Βρετανών Εβραίων όλων των πεποιθήσεων. Πάνω απ ‘όλα, ο Vogel ήταν μαθητής του Rebbe. Ένας αέναος μαθητής που προσπαθούσε να συλλάβει τις σκέψεις του Rebbe στο μυαλό του και να τις επικοινωνήσει αποτελεσματικά σε άλλους. Απεβίωσε την Κυριακή το βράδυ, 10η του Cheshvan, 5785 (10 Νοεμβρίου 2024), στο Λονδίνο.
I – “Lubavitch Is Something Else”
Ο Vogel γεννήθηκε το 1936 στο Salford της Αγγλίας. Ο πατέρας του, Yaakov Koppel, είχε μεταναστεύσει στην Αγγλία από τη Ρουμανία όταν ήταν ακόμα πολύ μικρό παιδί. Μαζί με τη σύζυγό του, Dobra Baila (το γένος Feingold), ο Yaakov Koppel έδωσε στα παιδιά του μια στέρεη εβραϊκή εκπαίδευση. Το 1951, ενέγραψε τον Faivish στη Manchester Yeshivah, με επικεφαλής τον Ραβίνο Yehudah Zev Segal (1910-1994), ο οποίος είχε σπουδάσει στη Yeshivah of Mir, Lithuania (τώρα Λευκορωσία).
Αν και η yeshivah δεν συνδεόταν με καμία chassidic ομάδα, εκεί ο Vogel συνάντησε για πρώτη φορά τον Chabad-Lubavitch με τη μορφή του Ραβίνου Yitzchak Dubov (1886-1977). Ο Ρωσικής καταγωγής Dubov είχε σπουδάσει στη Tomchei Temimim Yeshivah στο Lubavitch, κατά τη διάρκεια της θητείας του Chabad’s fifth leader, the Rebbe Rashab (1860-1920). Αφού κάλυψε ραβινικές θέσεις σε διάφορες πόλεις κατά την πρώιμη σοβιετική εποχή, τελικά κατέφυγε στο Manchester, όπου υπηρέτησε ως ραβίνος σε μια μικρή συναγωγή και δίδαξε στη yeshivah. Ο Dubov ήταν πολύ μορφωμένος με την κλασική ραβινική έννοια, αλλά απέπνεε και μια ακτινοβόλα απλότητα. Αυτή η λάμψη, κατά την αντίληψη του Vogel, είχε να κάνει με την εκπαίδευση του Dubov στο Lubavitcher, με τις διδασκαλίες του Chabad Chassidism.
Αλλά τι ήταν ο Lubavitch; Και τι ήταν ο Chassidism?; Ο Vogel ήταν ταυτόχρονα μπερδεμένος και μαγεμένος.
II – A Lonely Path to a Life-Changing Decision
Μετά από αρκετά χρόνια, ο Vogel εγγράφηκε στη Yeshivah του Gateshead, όπου αναγνωρίστηκε ως ένας από τους κορυφαίους φοιτητές.
Ο συνεργάτης του στη μελέτη του εκεί ήταν ο Avrohom Gurwicz, γιος και τελικός διάδοχος του Ραβίνου Leib Gurwicz (1906-1982), ο οποίος ηγούνταν της yeshivah εκείνη την εποχή. Αν και η στάση του διδακτικού προσωπικού απέναντι στον Chassidism ήταν στην καλύτερη περίπτωση αμφίσημη, ο Vogel άρχισε να αισθάνεται όλο και περισσότερο συνδεδεμένος με τον κόσμο του Lubavitch.
Ο κύριος εκπρόσωπος του Rebbe στην Αγγλία εκείνη την εποχή ήταν ο Ραβίνος Bentzion Shemtov (1902-1975), ένα αδάμαστο πνεύμα που είχε φυλακιστεί στη Σοβιετική Ένωση για την απόλυτη δέσμευσή του στη συνέχιση της εβραϊκής ζωής και μάθησης. Ο Shemtov αναδύθηκε με μια ανήσυχη ενέργεια που δεν κόπασε ποτέ. Ταξίδευε πάντα, διαδίδοντας τις διδασκαλίες του Chassidism και συγκεντρώνοντας κεφάλαια για την υποστήριξη των ιδρυμάτων και των δραστηριοτήτων της Chabad. Περιοδικά, επισκεπτόταν το Gateshead και δίδασκε μια ημι-παράνομη τάξη σε ένα ιδιωτικό σπίτι.
Όπως θυμόταν ο Vogel, «ο Ραβίνος Shemtov δίδαξε το Shaar Hayichud Veha’emunah», το τμήμα του Tanya αφιερωμένο στην ενότητα του Θεού, εξηγώντας «την καινοτόμο διδασκαλία του Baal Shem Tov ότι ο λόγος του Θεού αναζωογονεί τον κόσμο σε κάθε στιγμή… Αυτή ήταν μια τόσο μεταμορφωτική διδασκαλία. Ένιωσα ότι είχα ανακαλύψει έναν νέο κόσμο… Άρχισα να κατανοώ ελαφρώς τα φιλοσοφικά αξιώματα [του Chassidism’s], τα οποία είναι αφηρημένα, βαθιά και εννοιολογικά».
Ο Vogel προσπάθησε τώρα να μελετήσει τα κείμενα της Chabad μόνος του, αλλά παρά την ικανότητά του ως Talmudist, γρήγορα συνειδητοποίησε ότι είχε ξεφύγει από τα βάθη του. Για άλλη μια φορά, έγραψε στον Rebbe. Στην απάντησή του, ο Rebbe έδωσε εντολή στον Vogel να αναζητήσει τον Ραβίνο DovBer Levin (1925-1988), έναν chassid που είχε έρθει από τη Ρωσία μέσω Παρισιού και Belfast, και τότε εργαζόταν ως shochet [kosher χασάπης] και ψάλτης στο Sunderland, περίπου δεκαπέντε μίλια από το Gateshead. Ο Vogel τον πλησίασε και ο Ραβίνος Levin άρχισε να του διδάσκει θεμελιώδεις ομιλίες από την Likutei Torah, του Ραβίνου Shneur Zalman of Liadi.
Σε μια επιστολή που απευθύνθηκε στον Ραβίνο Levin περίπου εκείνη την εποχή, ο Ραβίνος έγραψε: «Χάρηκα πολύ με αυτά που γράψατε σχετικά με τον αυξανόμενο κύκλο των προστατευόμενων σας… ειδικά επειδή οι νέοι γενικά, και οι μαθητές της yeshivah ειδικότερα, τελικά γίνονται οι ίδιοι επιρροείς, είτε σε μικρότερο είτε σε μεγαλύτερο κύκλο, και κάθε αποτέλεσμα που επιτυγχάνεται μαζί τους διπλασιάζεται πολλές φορές, με το πέρασμα του χρόνου, στους δικούς τους προστατευόμενους».1 Στην περίπτωση του Faivish Vogel, αυτά τα λόγια ήταν ιδιαίτερα προφητικά.
Αφού μελέτησε με τον Levin σε εβδομαδιαία βάση για περίπου δύο χρόνια, ο Vogel αποκάλυψε δημόσια την αφοσίωσή του στις διδασκαλίες της Chabad: Ως μέλος της κορυφαίας τάξης στο Gateshead, του ζητήθηκε να εκφωνήσει μια ομιλία για την Torah προς τιμήν της γιορτής του Shavuot. Αφού απήγγειλε μια ολόκληρη ομιλία από την Likutei Torah στην μνήμη του, στάθηκε ενώπιον του διδακτικού προσωπικού και των φοιτητών της ιεραρχίας. «Εφόσον το Shavuot είναι το yahrzeit του Baal Shem Tov», ξεκίνησε, «είναι σκόπιμο να μοιραστούμε μια διδασκαλία από τον μαθητή του μαθητή του, τον Ραβίνο Shneur Zalman of Liadi».
Η ομιλία του Vogel έτυχε ανάμεικτης υποδοχής. Ενώ οι φίλοι του παρέμειναν πιστοί, τα μέλη του διδακτικού προσωπικού της ιεραρχίας δεν ενθουσιάστηκαν ιδιαίτερα με την αποδοχή της Chabad από τον ίδιο. «Είχε έρθει η ώρα», αποφάσισε ο Vogel, «να ακολουθήσει τα πράγματα μέχρι το λογικό τους συμπέρασμα και να βρει έναν τρόπο να ταξιδέψει για να σπουδάσει στη ιεραρχία Lubavitcher στη Νέα Υόρκη, σε κοντινή απόσταση από τον Rebbe».
Ήταν δύσκολο για τους γονείς του να συμφιλιωθούν με την ιδέα, και μερικοί από τους φίλους του Vogel προσπάθησαν επίσης να τον μεταπείσουν. Απτόητος, ο Vogel συγκέντρωσε τις 63 βρετανικές λίρες που χρειαζόταν για να πληρώσει τα έξοδα μετακίνησής του. Η πώληση του ποδηλάτου του έφερε δύο λίρες, ενώ τα υπόλοιπα καλύφθηκαν από τους μισθούς που κέρδιζε διδάσκοντας στο Sunderland Hebrew School, μαζί με δάνεια και δωρεές από αρκετά γενναιόδωρα άτομα. Ήταν μια μοναχική και δύσκολη απόφαση. Παρ’ όλα αυτά, όταν ξεκίνησε από το Gateshead για τελευταία φορά, μια μεγάλη ομάδα μαθητών τον συνόδευσε στον σιδηροδρομικό σταθμό.
III – Laying the Groundwork in Post-War London
Ακόμα και όταν ο Vogel ξεκινούσε για τη Νέα Υόρκη, ο Rebbe έθετε τις βάσεις για ένα νέο είδος εβραϊκού ακτιβισμού στο Ηνωμένο Βασίλειο. Ενώ υπήρχε παρουσία της Chabad στο νησιωτικό έθνος εδώ και δεκαετίες, δεν είχε ποτέ οργανωθεί σε επίσημη βάση. Αυτό θα άλλαζε το 1959, όταν ο Rebbe έστειλε τον ρωσικής καταγωγής ραβίνο Rabbi Nachman Sudak (1936-2014) – ο οποίος ήταν ήδη αρραβωνιασμένος με την προαναφερθείσα κόρη του Bentzion Shemtov, Fradelb. (γεν. 1939 – για να υπηρετήσει ως μόνιμος απεσταλμένος του στο Λονδίνο.
Ο Sudak είχε δηλώσει έτοιμος να εγκατασταθεί όπου του υπέδειξε ο Rebbe. Το Λονδίνο ήταν απόφαση του Rebbe. Ως επιμελής και απόκοσμος ραβινικός μελετητής, ο Sudak ήταν αφοσιωμένος και ιδεαλιστής, αλλά είχε ελάχιστη ιδέα για το πώς να ιδρύσει ένα νέο θρησκευτικό κίνημα σε μια χώρα που δεν είχε επισκεφθεί ποτέ. Σε αυτό το πρώιμο στάδιο, τα πρότυπα προγραμματισμού της Chabad που έχουν γίνει τόσο οικεία απλώς δεν υπήρχαν ακόμα. Όταν ρώτησε ευθέως τον Rebbe: «Τι πρέπει να κάνω στο Λονδίνο;» Ο Rebbe έριξε την μπάλα πίσω στο γήπεδο του: «Τι να σας πω; Υπάρχουν χιλιάδες πράγματα να κάνετε!» Το πρώτο βήμα, είπε, ήταν να ανοίξει ένα παράρτημα του Κεντρικού Οργανισμού Εκπαίδευσης της Chabad (Merkos L’inyonei Chinuch). Τα υπόλοιπα θα ακολουθούσαν.
Όταν ο Sudak έφτασε στο Λονδίνο, φιλοξενούσε ήδη μια μεγάλη και καθιερωμένη εβραϊκή κοινότητα, πολλές συναγωγές και μια χούφτα εβραϊκά σχολεία. Πράγματι, ήταν το μεγαλύτερο κέντρο της ευρωπαϊκής εβραϊκής ζωής που δεν είχε καταληφθεί από τους Ναζί, και η αδιάσπαστη ιστορία του εκτεινόταν μέχρι τον 16ο αιώνα. Στη μεταπολεμική εποχή, ωστόσο, η ανοδική οικονομική κινητικότητα και η ενσωμάτωση στη βρετανική κοινωνία συμβάδιζαν με μια απότομη πτώση της θρησκευτικής δέσμευσης και συμμετοχής.
Καθώς ξεκινούσε η δεκαετία του 1960, οι νέοι Βρετανοί Εβραίοι ένιωθαν όλο και πιο ανίκανοι να ισορροπήσουν τη σύγχρονη ζωή με τις παραδόσεις των προγόνων τους. Η συντριπτική πλειοψηφία είχε φοιτήσει σε δημόσια σχολεία, με εβραϊκή διδασκαλία (γνωστή ως «cheder») να παρέχεται σε τοπικές συναγωγές τις Κυριακές και μετά το σχολικό ωράριο. Όπως εξήγησε ένας ιστορικός: «Οι εκπαιδευτές ήταν ανεκπαίδευτοι και κακοπληρωμένοι. Οι ερωτήσεις ήταν ανεπιθύμητες, η πειθαρχία αυστηρή. Υπήρχαν φωνές και χτυπήματα και ελάχιστη φώτιση».2
Μόλις έφτασαν αρκετά μεγάλοι για να κάνουν τις δικές τους επιλογές, πολλοί απόφοιτοι αυτών των ιδρυμάτων αθέτησαν ελάχιστα επίπεδα εβραϊκής πρακτικής και εμπλοκής. Το αποτέλεσμα ήταν ένα διευρυνόμενο χάσμα μεταξύ του κυρίαρχου βρετανικού εβραϊσμού – με επικεφαλής σεβαστούς και απόμακρους θεσμούς όπως η United Synagogue, ο Chief Rabbinate, και το Board of Deputies – και των νεοσύστατων αλλά αναπτυσσόμενων κοινοτήτων Haredi, οι οποίες προστάτευαν και ενθάρρυναν την ευσεβή δέσμευση στη μελέτη και την τήρηση της Torah στρεφόμενοι προς τα μέσα.
Στους ώμους του Sudak έπεφτε το άρρητο καθήκον να κλείσει αυτό το χάσμα. Όπως ήταν πάντα ο τρόπος της Chabad, αυτό θα επιτυγχανόταν κυρίως μέσω της εκπαίδευσης, και ο Rebbe είχε ήδη αρχίσει να θέτει τα θεμέλια. Το φθινόπωρο του 1958, είχε γράψει στον κ. Solomon Perrin, έναν επιχειρηματία και κοινοτικό ακτιβιστή στο Λονδίνο, εκφράζοντας τη χαρά του που είχε δωθεί μια προκαταβολή για ένα κτίριο «όπου θα συγκεντρώνονταν όλες οι υποθέσεις του Lubavitch».
«Είναι περιττό να υπογραμμίσουμε», συνέχισε ο Rebbe, «ότι πρόκειται για ένα πολύ σπουδαίο επίτευγμα και ελπίζω ότι θα έχει εκτεταμένα θετικά αποτελέσματα, με ενεργητικές, επεκτεινόμενες, σημαντικές και απτές δραστηριότητες… Στην Αγγλία συνολικά… θα εισαχθεί αναζωογόνηση και ενίσχυση στην εβραϊκή ζωή, και ιδιαίτερα στην αγνή και ιερή εκπαίδευση».
Ο Rebbe συμβούλεψε επίσης ότι το κτίριο έπρεπε να ονομαστεί Lubavitch House και να συμπεριλάβει μια συνεισφορά στο κόστος του.3
Μέχρι τη στιγμή που ο Sudak έφτασε στο Λονδίνο ως ο νέος απεσταλμένος του Rebbe, είχε ήδη δημιουργηθεί μια βάση κοινοτικής υποστήριξης, μαζί με ένα κεντρικό ίδρυμα για να ηγηθεί. Ωστόσο, με την αναφώνηση του Rebbe να αντηχεί στα αυτιά του – «υπάρχουν χίλια πράγματα να γίνουν!» – ήξερε ότι έπρεπε να δημιουργήσει μια ομάδα άξια για το έργο.
IV – Learning and Teaching in the Rebbe’s Orbit
«Ο ουρανός ήταν καθαρός και γαλανός, αλλά το κρύο ήταν παγωμένο», θυμόταν αργότερα ο Βόγκελ την πρώτη του μέρα στα Chabad-Lubavitch World Headquarters—770 Eastern Parkway στην περιοχή Crown Heights του Brooklyn, NY της Νέας Υόρκης.
Αν και εξαντλημένος από το υπερατλαντικό ταξίδι, ήθελε να συναντήσει τον Rebbe εκείνη την ίδια μέρα. Ο Rebbe μπορούσε να φανεί, όπως του είπαν, όταν παρακολούθησε τις απογευματινές προσευχές στις 3:15 μ.μ. Ο Rebbe μπήκε στο δωμάτιο, θυμήθηκε ο Vogel, και «με κοίταξε για μια στιγμή, πιθανώς δύο ή τρία δευτερόλεπτα. Προσευχήθηκε την απογευματινή προσευχή και μετά έφυγε. Αυτό ήταν όλο. Δεν μου έδωσε καμία ιδιαίτερη αναγνώριση. Τίποτα. Αλλά επιτρέψτε μου να σας πω κάτι. Αυτό ήταν όμορφο. Είδα τον Rebbe να προσεύχεται για πρώτη φορά. Καμία ταλάντευση. Τίποτα. Αυτή ήταν μια έκφραση αμετάβλητης ουσίας… Ποτέ πριν δεν είχα βιώσει τέτοιο αίσθημα δέους και σεβασμού προς ένα άλλο άτομο. Αυτό δεν οφειλόταν στο ότι ο Rebbe ενέπνεε φόβο. Αυτό το δέος, μάλλον, αναδύθηκε από τον εσωτερικό μου εαυτό». Η αποφυγή κάθε μεγαλοπρέπειας και τελετής από τον Rebbe αποκάλυψε μια αυστηρότητα και αυθεντικότητα που ήταν αξιωματική και ανεπηρέαστη.
Μέσα σε μια εβδομάδα περίπου από την άφιξή του, ο Vogel μπήκε στο δωμάτιο του Rebbe για μια προσωπική συνάντηση, γνωστή ως yechidut, και δήλωσε την επιθυμία του να «συνδεθεί» με τον Rebbe. «Αν επιθυμείτε να συνδεθείτε μαζί μου», απάντησε ο Rebbe, «θα πρέπει να μελετήσετε τις chassidic μου διδασκαλίες».
Αυτή η οδηγία θα βρισκόταν στον πυρήνα της σχέσης του Vogel με τον Rebbe για το υπόλοιπο της ζωής του. Για αυτόν, ο Chassidism δεν ήταν απλώς μια κουλτούρα, ένας τρόπος ζωής ή ένα ακτιβιστικό κίνημα. Αντίθετα, ο Chassidism ήταν ένα πρόγραμμα σπουδών, μια αναζήτηση για πνευματική σαφήνεια, εύγλωττη επικοινωνία και μετασχηματιστική εφαρμογή στην προσωπική και κοινωνική ζωή. «Κάθε λέξη που έλεγε ο Rebbe σε ένα yechidut», εξήγησε ο Vogel, «ήταν εξαιρετικά σημαντική. Αυτά τα λόγια ήταν χαραγμένα μέσα μας και παρέμειναν μια ζωτική πηγή τροφής σε όλη μας τη ζωή». Υπήρχε μια βαθιά αίσθηση συνδυασμένης οικειότητας και σκοπιμότητας, εξήγησε. Ο Rebbe, ένιωθε, προετοίμαζε κάθε μαθητή «για να εκπληρώσει την αποστολή που ο Θεός είχε ορίσει γι’ αυτούς».
Περίπου τρεις εβδομάδες μετά την άφιξη του Vogel, ήταν παρών στο θρυλικό farbrengen που διοργάνωσε ο Rebbe για να γιορτάσει τη γιορτή του Purim, 1958. Ο Vogel θυμόταν ότι η επίσημη ομιλία διήρκεσε περισσότερο από μία ώρα και ξεκίνησε με ένα απόσπασμα από το Talmud. «Παρακολούθησα [τι έλεγε ο Rebbe για] τα πρώτα πέντε λεπτά». Μετά από αυτό, «απλώς τον κοίταζα. Ήταν ένα θέαμα να το βλέπεις! Ήταν συναρπαστικό… Αλλά τα εσωτερικά θέματα και η ταχύτητα με την οποία μιλούσε ο Rebbe ήταν πέρα από κάθε φαντασία».
Αργότερα το ίδιο βράδυ, οRebbe έδωσε μια σειρά ομιλιών σχετικά με την ιδιαίτερη φύση και τον σκοπό της Chabad yeshivah. Ο Vogel βρέθηκε «εντελώς απορροφημένος σε όλα… αυτές ήταν ιδέες που μπόρεσα να συλλάβω».
***
Η ατμόσφαιρα στην τροχιά του Rebbe ήταν ηλεκτρισμένη. Η νεανική ζωντάνια των yeshivah students συνδυάστηκε με τη μακρά παράδοση φιλοσοφικού μυστικισμού της Chabad, δημιουργώντας ένα πνευματικό περιβάλλον που ήταν ταυτόχρονα απαιτητικό και ευφορικό. Αυτό ήταν ένα μεγάλο πολιτισμικό shock για έναν νεαρό Άγγλο που είχε περάσει χρόνια στις πιο απομονωμένες Manchester and Gateshead yeshivahs.
Λίγους μήνες μετά την άφιξή του στο 770, ο Vogel συμμετείχε σε ένα farbrengen με άλλους φοιτητές, με επικεφαλής ένα από τα νεότερα μέλη του διδακτικού προσωπικού, τον Ραβίνο Sholom Marozov (1923-2006). Ο Marozov καθόταν στις 9:30 μ.μ. στο Lag BaOmer και έκανε farbreng μέχρι τις τέσσερις ή πέντε το πρωί. Τα πνεύματα απορροφούνταν και εκφράζονταν επίσης—με λόγια, τραγούδια και χορό. «Οι ομιλίες του Reb Sholom Marozov ήταν γεμάτες με αποσπάσματα από το Talmud, από τους κεντρικούς κώδικες του Εβραϊκού Νόμου και, φυσικά, από τον Chassidus. Ήταν κάτι που άνοιξε τα μάτια».
Στο τέλος αυτού του farbrengen, νιώθοντας μια νέα αίσθηση ανοιχτότητας, ο Vogel ενώθηκε με άλλους μαθητές σε έναν μεθυστικό χορό. Ένας από τους νέους του φίλους ήταν ο Leibel Raskin (1934-2004), ο οποίος αργότερα υπηρέτησε ως εκπρόσωπος του Rebbe στο Μαρόκο. Στη μέση του χορού, ο Leibel «έβαλε το χέρι του στον ώμο μου και είπε: “Καταλαβαίνεις τώρα, εδώ είναι λίγο διαφορετικά (farshteist, do iz abisel anderesh)!”»
Ο Vogel πέρασε μήνες μελετώντας το Shoresh Mitzvas Hetefillah, μια βαρυσήμαντη chassidic πραγματεία για τη θεολογική σημασία της προσευχής. Ο συνεργάτης του στη μελέτη ήταν ο Yisroel Friedman, ο οποίος αργότερα θα διηύθυνε το Oholei Torah Talmudic Seminary. Ήταν της ίδιας ηλικίας, αλλά το υπόβαθρό τους και οι προσωπικότητές τους ήταν αρκετά διαφορετικές. «Ανάμεσα στους μαθητές», είπε ο Vogel, «ο Reb Yisroel ήταν ένας γίγαντας και ήταν μια τεράστια ευλογία που είχα την ευκαιρία να σπουδάσω μαζί του. Η ικανότητά του να εξηγεί ιδέες ήταν ένα θαύμα… Αυτή ήταν η πιο συγκινητική περίοδος της ζωής μου και η πιο σημαντική όσον αφορά την κατανόηση της chassidic philosophy». Η γλώσσα του Friedman ήταν τόσο κοφτερή όσο και το μυαλό του, και όταν επρόκειτο για τη μάχη για την κατανόηση, «δεν έπιασε αιχμαλώτους».
Ακόμα πιο εντυπωσιακή από την πνευματική ικανότητα του Friedman, τόνισε ο Vogel, ήταν ο ζωηρός αγώνας του να αναδιαμορφώσει τον εσωτερικό του εαυτό σύμφωνα με τις διδασκαλίες του Chassidism. «Ήταν ο πιο δύσκολος άνθρωπος, στα μάτια μου… Ήταν ο πιο μορφωμένος, εύγλωττος, απαιτητικός και απαιτητικός. Απαιτούσε από τον εαυτό του. Πάλευε με τον εαυτό του. Ήταν ανοιχτός σε αυτόν τον αγώνα και με προσκάλεσε σε αυτόν… Με τράβηξε σε αυτόν. Έτσι, δεν υπήρχε ηρεμία. Αλλά ήταν η μεγαλύτερη εμπειρία που είχα ποτέ».
Σε αυτόν τον χώρο μελέτης και πνευματικού αγώνα, ο Friedman και ο Vogel σφυρηλάτησαν μια φιλία που θα διαρκούσε μέχρι το τέλος της ζωής τους.
Εξίσου διαμορφωτική ήταν η συμμετοχή του Vogel στην «ώρα της Τετάρτης-Wednesday hour». Κάθε εβδομάδα, το έντονο πρόγραμμα μελέτης της Torah διακόπτονταν και οι yeshivah students διασκορπίζονταν για να διδάξουν σε εβραιόπουλα που ήταν εγγεγραμμένα σε δημόσιο σχολείο, τα οποία διαφορετικά είχαν μικρή επαφή με την εβραϊκή τους κληρονομιά. Αυτό συνεπαγόταν μια απότομη και δύσκολη μετάβαση από το καθηλωτικό περιβάλλον του 770 στην αρένα του ακτιβισμού. «Με συνήθισε να αφήνω στην άκρη τις προσωπικές μου φιλοδοξίες», εξήγησε ο Vogel, «να μετακινούμαι από τη μία κατάσταση στην άλλη» και να διατηρώ μια αίσθηση ισορροπίας, που υποστηρίζεται από τη γνώση ότι «δεν δημιουργήθηκα παρά μόνο για να υπηρετώ τον Κύριό μου». Κάποια στιγμή, ο σκοπός του Θεού είναι να παραμείνετε στη yeshivah και να μελετάτε. Κάποια άλλη στιγμή, ο σκοπός του Θεού είναι να βγείτε έξω και να διδάξετε.
V – “The Challenge of Our Times and All Times”
Λόγω της άνεσής του με τα Αγγλικά και, όλο και περισσότερο, με τις λεπτότητες της chassidic σκέψης, ο Vogel επιλέχθηκε για να διδάξει ένα άτυπο μάθημα Tanya στο Yeshiva University High School. Όταν οι συμμετέχοντες έθεσαν ερωτήματα σχετικά με τη σχέση μεταξύ της Torah και της σύγχρονης επιστήμης, τα μετέγραψε και τα υπέβαλε στον Rebbe. Μεταξύ αρκετών συναρπαστικών απαντήσεων, ο Rebbe έγραψε ότι ενώ «πριν από πενήντα χρόνια συμφωνήθηκε» ότι υπάρχουν «ενενήντα έξι» χημικά στοιχεία, «τώρα είναι «συμφωνημένο» ότι καθένα από αυτά αποτελείται από πολλά συστατικά. Όσον αφορά το πόσα είδη σωματιδίων υπάρχουν», συνέχισε, «αυτό δεν είναι ακόμη καθόλου γνωστό. Κάποιοι υποθέτουν ότι υπάρχουν τέσσερα στοιχεία: Ύλη, Αντιύλη, Θετικό, Αρνητικό-Matter, Antimatter, Positive, Negative».4
Αυτό είναι ένα σπάνιο και εντυπωσιακό παράδειγμα του πώς ο Rebbe βασίστηκε στις γνώσεις του για την υποατομική φυσική για να υποδείξει νέες ευκαιρίες σύνθεσης μεταξύ της άχρονης αιωνιότητας της Torah και των σύγχρονων ανακαλύψεων της επιστήμης. Για τον Vogel αυτή η γεφύρωση των πνευματικών κόσμων δεν ήταν μόνο αξιομνημόνευτη, αλλά και διδακτική.
Μετά από περίπου δύο χρόνια, το 770, προτάθηκε ένας γάμος για τον Vogel με την Dusia Charitonow. Καταγόταν από το Nikolayev, Ukraine, όπου γεννήθηκε ο ίδιος ο Rebbe. Ο πατέρας της είχε στρατολογηθεί στον Κόκκινο Στρατό-Red Army, για να μην επιστρέψει ποτέ. Η μητέρα της—η οποία είχε φέρει τις τέσσερις κόρες της στις Ηνωμένες Πολιτείες—ζήτησε τη γνώμη του Rebbe για τον νεαρό άνδρα και ενημερώθηκε ότι επρόκειτο να σταλεί ως απεσταλμένος στο Λονδίνο.
Ο γάμος είχε προγραμματιστεί για τις 16th of Elul, 1960. Σε μια ιδιωτική ακρόαση, ο Vogel ζήτησε από τον Rebbe να τελέσει την τελετή. Αλλά ο Rebbe δεν απάντησε. Αφού ρώτησε ξανά μέσω του Ραβίνου Hodakov, του επικεφαλής του προσωπικού του Rebbe, η απάντηση του Rebbe—μια ερώτηση—μεταδόθηκε: Πότε θα ταξίδευε το νέο ζευγάρι στο Λονδίνο; Ο Vogel απάντησε ότι ήταν έτοιμοι να ταξιδέψουν με την πρώτη ευκαιρία. Ακούγοντας αυτό, ο Ρέμπε είπε ότι έπρεπε να ξεκινήσουν για το Λονδίνο μετά τον εορταστικό μήνα Tishre και επιβεβαίωσε ότι θα τελούσε την τελετή του γάμου τους.
Ο Vogel ήταν μέρος μιας ομάδας νεαρών απεσταλμένων που στάλθηκαν από τον Rebbe στο Λονδίνο μέσα σε σχετικά σύντομο χρονικό διάστημα. Ο Sudak – ο οποίος θα υπηρετούσε ως «Διευθυντής» του Lubavitch Foundation of Great Britain για το υπόλοιπο της ζωής του – είχε φτάσει το προηγούμενο έτος, και ο Aron Dov Sufrin (1930-1997) ήταν ήδη Διευθυντής Εκπαίδευσης. Για τις επόμενες δεκαετίες, αυτοί οι τρεις θα ηγούνταν της Chabad-Lubavitch στο Ηνωμένο Βασίλειο ως διοικητικό συμβούλιο («το hanhala»), συζητώντας και αποφασίζοντας τα πάντα μαζί σε εβδομαδιαία βάση.
Μέσα στα επόμενα χρόνια, έφτασαν επίσης οι Ραββίνοι Aaron Cousin (b. 1938), Yitzchak Sufrin (b. 1940), and Shmuel Lew (b. 1940), αναλαμβάνοντας το τιμόνι διαφόρων εκπαιδευτικών και εξωστρεφών προσπαθειών που απευθύνονταν σε μια ποικιλομορφία δημογραφικών ομάδων. Αυτή η ομάδα ακτιβιστών, μαζί με τις συζύγους τους, ξεκίνησαν να φέρουν αυτοπεποίθηση, ζωντάνια και δυναμισμό σε έναν στάσιμο και ακίνητο Αγγλοεβραϊκό λαό. Ο τομέας του Lew ήταν η εκπαίδευση στην πανεπιστημιούπολη και η εμπλοκή των νέων. Ο Cousin έγινε διευθυντής ενός νέου δημοτικού σχολείου για αγόρια και διηύθυνε επίσης την εκστρατεία tefillin που ξεκίνησε το 1967. Καθώς η οργάνωση επεκτεινόταν, ο Sufrin συντόνιζε τη διοίκηση όλων των διαφορετικών παραρτημάτων της. Ο Vogel, ως Εκτελεστικός Διευθυντής του Ιδρύματος Lubavitch, αναδείχθηκε γρήγορα ως ο κορυφαίος εκπρόσωπος του κινήματος και ο αρχιτέκτονας της τολμηρής του παρέμβασης στη σκηνή του Anglo-Jewry.
Ο πρόλογος του Challenge – ένας ορόσημο που εκδόθηκε από το Ίδρυμα Lubavitch το 1970 – συνοψίζει την προσέγγιση που υποστήριξε ο Vogel και οι συνάδελφοί του ως «ασυμβίβαστα Ορθόδοξη-uncompromisingly Orthodox», αλλά «διαποτισμένη από ζεστασιά» και «πνευματική επίγνωση των προβλημάτων των Εβραίων στον κόσμο όπως είναι». Η φιλοσοφική παράδοση της Chabad, δήλωσαν με σιγουριά, μπορεί «να ανταποκριθεί στην πρόκληση της εποχής μας και όλων των εποχών… Σε όσους έχουν την ειλικρίνεια να θέσουν βαθιά ερωτήματα, υποβάλλουμε θεμελιώδεις απαντήσεις».
Μέσα σε λίγες εβδομάδες από την άφιξη του Vogel στο Λονδίνο, η εφημερίδα The Jewish Chronicle ανέφερε σχέδια για «εντατικοποίηση των διαλέξεων ενηλίκων στα αγγλικά και τα Yiddish στο Lubavitch House, μια προσπάθεια για επισκέψεις σε ιδιωτικές κατοικίες και μια προσπάθεια για την εγγραφή περισσότερων παιδιών στο Talmud Torah και στο ημερήσιο σχολείο». Την επόμενη εβδομάδα, καλύφθηκε επίσης η ομιλία του σε μια κοινωνική εκδήλωση για Εβραίους φοιτητές.
Το κύρος του Vogel ανέβηκε γρήγορα ως περιζήτητος και εύγλωττος ομιλητής. Όταν εμφανίστηκε στην τηλεοπτική εκπομπή του BBC «Let Me Speak» το 1965, ένας κριτικός της Jewish Chronicle έγραψε ότι «ήρθε πολύ καλά» και «απάντησε στις ερωτήσεις του κ. Muggeridge δυναμικά – ίσως πολύ δυναμικά κατά καιρούς – και με ευχέρεια». Οι τηλεθεατές, παραπονέθηκε ο κριτικός, μπορεί να μην γνώριζαν ότι ο Lubavitch «δεν εκπροσωπούσε» τις απόψεις όλων των Αγγλοεβραίων. Ωστόσο, κατέληξε στο συμπέρασμα ότι «το πρόγραμμα ήταν καλύτερο από πολλά άλλα που έχω δει για τον Ιουδαϊσμό… Τουλάχιστον η ομάδα ήξερε για τι μιλούσε».
Η συνέντευξη του Muggeridge TV έφερε τον Vogel στα σαλόνια των ανθρώπων μέσα από ένα σαφώς σύγχρονο μέσο μαζικής κουλτούρας. Σε μια στιγμή, διέλυσε τις προκαταλήψεις σχετικά με την οπισθοδρόμηση και την απομόνωση των Chassidic, δημιουργώντας μια νέα δεκτικότητα στη νέα προοπτική που εισήγαγε ο Lubavitch.
VI – Funding and Building “the Rebbe’s Dream”
Παράλληλα με ένα φορτωμένο πρόγραμμα εκπαιδευτικών προγραμμάτων και ομιλιών, ο Vogel ανέλαβε την άντληση κεφαλαίων για την υποστήριξη του αναπτυσσόμενου δικτύου ιδρυμάτων και δραστηριοτήτων της Chabad στο Ηνωμένο Βασίλειο. Ο Vogel άρχισε να βλέπει τη συγκέντρωση χρημάτων ως αναπόσπαστο κομμάτι του έργου της οικοδόμησης της κοινότητας. Μια ισχυρή κοινότητα, κατάλαβε, μπορεί να οικοδομηθεί μόνο μέσω της δέσμευσης των ατόμων. Την ίδια στιγμή που ζήτησε από τους ανθρώπους οικονομική υποστήριξη, κάλεσε και την προσωπική τους συμμετοχή. Για τον σκοπό αυτό, ο Vogel και οι συνάδελφοί του έκαναν τακτικές επισκέψεις σε σπίτια και γραφεία, χτυπώντας πόρτες απροειδοποίητα.
Η Sandy Weinbaum—η οποία στη συνέχεια διηύθυνε το παράρτημα του UK branch of Chabad’s children’s club, Tzivos Hashem—θυμήθηκε πώς ο πατέρας της, , Bentzion Rader (1925-2017), άρχισε να συνδέεται με τον Lubavitch. Ένα βράδυ, ο Rader είπε στην οικογένειά του για «έναν πολύ ενδιαφέροντα meshulach (charity collector-συλλέκτη φιλανθρωπίας)» που είχε έρθει να τον δει. Αφού κατάφερε να συγκεντρώσει μια δωρεά, ο επισκέπτης ρώτησε: «Έχετε χρόνο να μάθετε την Τorah μαζί μου;» Ο Rader γοητεύτηκε από αυτό. Ήταν «ένας πολύ νεαρός άνδρας», ανέφερε, και «το όνομά του ήταν Faivish Vogel».
Την επόμενη φορά που ο Vogel ρώτησε αν ο Rader είχε χρόνο να μάθει, έλαβε μια καταφατική απάντηση. «Άρχισε να έρχεται στο σπίτι μας μία φορά την εβδομάδα για να μαθαίνει με τον πατέρα μου», θυμήθηκε ο Weinbaum. «Και η μητέρα μου συμμετείχε και σιγά σιγά τα πράγματα άρχισαν να αλλάζουν στο σπίτι». Ήταν ήδη αρκετά αφοσιωμένοι στην εβραϊκή ζωή και παρακολουθούσαν τακτικά την τοπική τους συναγωγή. Αλλά τώρα άρχισαν να τηρούν το Shabbat και στο σπίτι, και τα kosher πρότυπα τηρούνταν με αυξανόμενη επιμέλεια.
Μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα, οι Raders συνεργάστηκαν πολύ στενά με τον Vogel. Εκτός από την προώθηση του σκοπού του Lubavitch Foundation γενικά, ήταν ιδιαίτερα ενεργοί στην παραγωγή του Challenge και αρκετών άλλων εκδόσεων. Όπως συνέβαινε και με πολλούς άλλους Βρετανούς Εβραίους, ο Vogel συμβούλεψε τους Raders να επισκεφθούν τον Rebbe στη Νέα Υόρκη. Σύντομα δημιούργησαν βαθιές προσωπικές σχέσεις και έγραψαν τα τρία παιδιά τους σε εκπαιδευτικά ιδρύματα της Chabad.
Περίπου ένα χρόνο μετά την άφιξη του Vogel στο Λονδίνο, τον Ιανουάριο του 1962, πραγματοποιήθηκε το εναρκτήριο δείπνο του «The Friends of the Lubavitch Foundation». Προήδρευσε ο Dayan M. Swift του London Beth Din. Ο προσκεκλημένος ομιλητής ήταν ο Ραβίνος David Hollander, President of the Metropolitan Board of Orthodox Rabbis of New York. Παρακολούθησαν τριακόσιοι καλεσμένοι, συμπεριλαμβανομένων πολλών αξιόλογων εκπροσώπων του London rabbinate. Στο δεύτερο ετήσιο δείπνο, ο Vogel ανακοίνωσε σχέδια για ένα κοινοτικό κέντρο αξίας 130.000 λιρών. (Η τιμή αυτή ισοδυναμεί με 4,5 εκατομμύρια δολάρια το 2025.)
Σήμερα, το «Habadit House» έχει καθιερωθεί ως μια πολυχρηστική λειτουργική βάση για ένα ευρύ φάσμα εκπαιδευτικών και ακτιβιστικών προγραμμάτων, τόσο εντός όσο και εκτός του χώρου. Τότε, ωστόσο, αυτή η ιδέα δεν υπήρχε ακόμη. Η πρώτη ενσάρκωση αυτού του πλέον πανταχού παρόντος μοντέλου πρωτοστάτησε και ξεκίνησε ως το «Lubavitch House» του Λονδίνου.
Μια επιστολή του 1964 που απηύθυνε ο γραμματέας του Rebbe – ο Ραβίνος Hodakov – στον Ραβίνο Shlomo Yosef Zevin (1888-1978) της Ιερουσαλήμ αποκαλύπτει τη σημασία του έργου στα μάτια του Rebbe. «Το νέο κτίριο για το ίδρυμα Lubavitch House», έγραψε ο Hodakov, «είναι ύψιστης ανάγκης. Θα είναι τεράστιο όφελος για την πρόοδο της εβραϊκής εκπαίδευσης ειδικότερα, και για την ενδυνάμωση του Ιουδαϊσμού σε όλη την Αγγλία στο σύνολό της».
Σε αυτό το στάδιο, το έργο είχε ήδη τεθεί υπόψη του Sir Isaac Wolfson, ενός Εβραίου φιλάνθρωπου που είχε μεγαλώσει στη Γλασκώβη της Σκωτίας. Γιος ενός επιπλοποιού που είχε μεταναστεύσει από την Πολωνία, ο Wolfson ήταν θρησκευόμενος Εβραίος που πίστευε ότι τα χρήματα δεν πρέπει να συσσωρεύονται από όσους πετυχαίνουν στις επιχειρήσεις. Δώρισε τεράστια ποσά σε κάθε είδους ιδρύματα, από το Heichal Shlomo – την επίσημη έδρα του Chief Rabbinate of Israel, που πήρε το όνομά του από τον πατέρα του – μέχρι τα Κολλέγια Wolfson στα Πανεπιστήμια της Oxford και Cambridge. Το 1962 διορίστηκε Πρόεδρος της Ενωμένης Συναγωγής-United Synagogue.
Η επιστολή του Hodakov ενημέρωνε τον Ραβίνο Zevin ότι ο Wolfson είχε ήδη «εκφράσει μεγάλο ενδιαφέρον για το θέμα… αλλά είναι απαραίτητη κάθε δυνατή υποστήριξη και ενθάρρυνση για την καλή του απόφαση… Εφόσον ακούσαμε ότι η τιμή σας έχει μεγάλη επιρροή στο προαναφερθέν άτομο, σας παρακαλούμε να σπεύσετε να του υποβάλετε αίτηση για να διευθετήσει την υπόθεση με τον καλύτερο τρόπο, κάτι που θα είναι προς τιμήν της κοινότητας και προς προσωπική του τιμή».
Ο Wolfson σύντομα ανακοίνωσε την υποστήριξή του για την κατασκευή του νέου Lubavitch House. Το 1968, παρευρέθηκε στα εγκαίνια ως τιμώμενος προσκεκλημένος. «Τα τελευταία χρόνια», εξήγησε, «το κίνημα Lubavitch έχει γίνει ολοένα και πιο ευρέως αναγνωρισμένο και έχει κερδίσει ολοένα και μεγαλύτερη υποστήριξη».
Πολλοί από τους υποστηρικτές του, συνέχισε, «φάνηκαν να έχουν ελάχιστα κοινά… εκτός από την αντίδρασή τους στην έλξη, την έλξη που τους ασκεί το κίνημα Lubavitch».
Αυτή η έλξη, σύμφωνα με τον Wolfson, προερχόταν από «το ίδιο το πνεύμα» του «ίδιου του κινήματος» και «τους τρεις πυλώνες – Σοφία, Κατανόηση και Γνώση -Wisdom, Understanding, and Knowledg στους οποίους βασίζεται».
Επαίνεσε το Lubavitch για το ότι «παρουσιάζεται ως κίνημα για την αναγέννηση του λαού μας», για τη σύναψη «μιας απόλυτα αρμονικής συνεργασίας» για την προώθηση της εκστρατείας tefillin «μαζί με τον Αρχιραβίνο και την Ενωμένη Συναγωγή» και για τη δημιουργία ενός νέου είδους εκπαιδευτικού κέντρου που μπορεί να σταθεί ως «οδηγός για τους άλλους».
Ένας άλλος τιμώμενος καλεσμένος στην τελετή έναρξης ήταν ο Immanuel Jakobovits, ο οποίος είχε πρόσφατα διοριστεί Αρχιραβίνος-Chief Rabbi. Ο Jakobovits είχε υπηρετήσει προηγουμένως ως ραβίνος στη Νέα Υόρκη και είχε μια ιδιωτική ακρόαση με τον Rebbe πριν επιστρέψει στην Αγγλία για να αναλάβει το νέο του αξίωμα. Όπως ανέφερε στον Vogel εκείνη την εποχή, είπε στον Rebbe: «Θα βοηθήσω τους εκπροσώπους σας στην Αγγλία». Σε αυτό ο Rebbe απάντησε: «Οι εκπρόσωποί μου θα σας βοηθήσουν».
Ο Wolfson άδραξε την ευκαιρία να τονίσει αυτό το νέο πνεύμα συνεργασίας, επαινώντας ιδιαίτερα τον Ραβίνο Jakobovits που επανέλαβε τον Lubavitch ρίχνοντας «πρόσθετο φως» στην «ανάγκη παροχής πιο εντατικής εβραϊκής εκπαίδευσης».
«Μπορώ να σας πω από τη δική μου εμπειρία», είπε ο Wolfson, αναφερόμενος στο ακόμα κυρίαρχο σύστημα cheder, «ότι μόνο λίγες σύντομες ώρες την εβδομάδα… είναι απολύτως ανεπαρκείς». Το νέο Σπίτι Lubavitch, αντίθετα, παρείχε την απαραίτητη εναλλακτική λύση: «Παίρνετε παιδιά όταν είναι ακόμα μικρά, μέσω νηπιαγωγείου, πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης, παρέχοντας βραδινά μαθήματα… εκπαίδευση ενηλίκων, ομάδες μελέτης και τα παρόμοια». Κάτω από μια ενιαία στέγη, είπε, υπάρχει ένα διπλό σύνθημα: «Ποτέ δεν είναι πολύ νωρίς για να ξεκινήσεις – Ποτέ δεν είναι πολύ αργά για να αναπληρώσεις τον χαμένο χρόνο».
Ο αρχιτέκτονας, David Stern, έγραψε ότι «το πρόβλημα σχεδιασμού ήταν σχεδόν ανυπέρβλητο» λόγω του εύρους του «ονείρου του Rebbe»… «Αίθουσες διδασκαλίας· κουζίνες και τραπεζαρίες…αίθουσα συνελεύσεων, γυμναστήριο, συναγωγή, βιβλιοθήκη και κοινοτικό κέντρο…· αίθουσα δεξιώσεων, διοικητικά και σχολικά γραφεία, βιβλιοπωλείο… αίθουσες συλλόγων και συναγωγή νέων…» Το αποτέλεσμα, όπως θαύμασε το The Jewish Chronicle, ήταν «ένα θαύμα συμπίεσης».
Το νέο κτίριο ήταν μοντέρνο και λειτουργικό, κατασκευασμένο από σκυρόδεμα, γκρι τούβλο, χάλυβα και γυαλί. Αλλά, όπως σημείωσε ο αρχιτέκτονας, «έχει ψυχή». Ήταν μια φυσική εκδήλωση του επιτυχημένου συνδυασμού της Chabad από την πνευματική παράδοση με την εκλεπτυσμένη και ευέλικτη εκδοχή της στιγμής. Συμβόλιζε επίσης ένα νέο παράδειγμα για το μέλλον του Αγγλοεβραϊκισμού εμβαθύνοντας με σιγουριά τη δέσμευσή του στην σοβαρή εκπαίδευση και τήρηση της Torah, ενώ παράλληλα γίνεται ολοένα και πιο προσιτός, ολοκληρωμένος, φιλόξενος και ελκυστικός.
Ένα δημόσιο μήνυμα του Αρχιραβίνου Jakobovits, που γράφτηκε το 1969, επαίνεσε την «ώθηση που έδωσε το Lubavitch Movement’s στη θρησκευτική ζωή του Αγγλοεβραίου, και ιδιαίτερα στην εβραϊκή εκπαίδευση» ως «μια ελπιδοφόρα αχτίδα φωτός σε ένα σκηνικό που κατά τα άλλα εξακολουθεί να μαστίζεται από πολύ άθλιο σκοτάδι… Είμαι ιδιαίτερα ενθαρρυμένος από τα επιτεύγματα του Κινήματος στην ίδρυση αρκετών ζωντανών εκπαιδευτικών και κοινοτικών κέντρων για τον εμπλουτισμό της θρησκευτικής ζωής του Αγγλοεβραίου».
Ως ο δυναμικός ενορχηστρωτής αυτού του εβραϊκού εκπαιδευτικού μετασχηματισμού, η προσωπική φήμη του Vogel’ αυξήθηκε επίσης. Όταν το περίφημο εβραϊκό οικοτροφείο του Oxfordshire, Carmel College, αναζητούσε νέο διευθυντή, η Chronicle ανέφερε ότι «ορισμένοι διοικητές ευνοούν τον ΡαβίνοVogel, εκτελεστικό επικεφαλής του βρετανικού παραρτήματος του Lubavitch». Ένας άλλος πιθανός υποψήφιος που προτάθηκε ήταν ο Norman Lamm, ο οποίος θα εκλεγόταν Πρόεδρος του Yeshiva University το 1976.
VII – Setting People Thinking … As a Start
Κανείς δεν θα μπορούσε να το μαντέψει εκείνη την εποχή, αλλά στην πραγματικότητα υπήρχαν δύο Αρχιραβίνοι που συμμετείχαν στα εγκαίνια του νέου Lubavitch House το 1968. Μια ειδική δεξίωση για τους φοιτητές απηύθυνε ο Ραβίνος Zalman Posner (1927-2014), από το Tennessee. Μια φωτογραφία από εκείνη την περίσταση δείχνει έναν νεαρό άνδρα να ακούει τον ομιλητή με μια στάση έντονης σκέψης, με το κεφάλι γερμένο, τα φρύδια σηκωμένα και το πηγούνι στα χέρια. Ήταν ο ηγέτης της Cambridge University Jewish Society και το όνομά του ήταν Jonathan Sacks.
Δύο χρόνια νωρίτερα, το 1966, η εφημερίδα Chronicle είχε αναφέρει κάποια ασυνήθιστα γεγονότα στο Πανεπιστήμιο του Cambridge: Ένα Σάββατο βράδυ, ένας φοιτητής άνοιξε την πόρτα «για να βρει μια κοντή φιγούρα με μαύρο καπέλο, μαύρο παλτό και μαύρη γενειάδα, και με λαμπερά μάτια πίσω από λαμπερά γυαλιά… «Θα θέλατε να έρθετε σε ένα πάρτι;» είπε η φιγούρα».
Αυτή η φιγούρα δεν ήταν άλλη από τον Faivish Vogel. «Αυτός είναι ο μόνος τρόπος για να το κάνετε», είπε στον δημοσιογράφο, «πρέπει να χτυπήσετε τις πόρτες τους και να κάνετε τον εαυτό σας γνωστό». Εκείνη την Παρασκευή, έγραψε ο δημοσιογράφος, «μισή ντουζίνα chassidim» είχαν «ξεκινήσει με μισό κιβώτιο ουίσκι και απεριόριστη ποσότητα ενθουσιασμού». Είχαν προσκληθεί από τον Sacks να γιορτάσουν το Shabbat με μέλη της Cambridge Jewish Societyκαι τώρα αναζητούσαν περισσότερους φοιτητές για να συμμετάσχουν σε κάποιο ζωηρό τραγούδι και συζήτηση.
«Ο φοιτητής ήταν πολύ άναυδος για να κάνει ερωτήσεις. Φόρεσε το παλτό του και τον ακολούθησε, και βρέθηκε σε ένα melava malka,» ένα γεύμα που σηματοδοτούσε την αναχώρηση του Shabbat. Σύμφωνα με το Chronicle, «δεν μετάνιωσε για τη συνάντηση», βρίσκοντας τον εαυτό του «σε μεγάλο βαθμό διεγερμένο από τη στάση του Lubavitch».
«Μόλις βάλουμε τους ανθρώπους σε σκέψεις», φέρεται να είπε ο Vogel, «είμαστε χαρούμενοι. Δεν μπορούμε να ελπίζουμε να κάνουμε κάτι περισσότερο από αυτό – ως αρχή». Αυτό το Shabbat στο Cambridge ήταν πράγματι η αρχή μιας σχέσης που θα ήταν εξαιρετικά σημαντική, για τον Sacks προσωπικά, και για τον Αγγλο-Εβραϊσμό στο σύνολό του. Νέοι ορίζοντες σκέψης και μελέτης άνοιξαν για αυτόν, θέτοντας τη ζωή του σε μια νέα πορεία.
Το καλοκαίρι του 1968, ο Sacks ταξίδεψε στις Ηνωμένες Πολιτείες, όπου του δόθηκε ακρόαση από τον Rebbe. Αφού απάντησε σε ορισμένα φιλοσοφικά ερωτήματα που έθεσε ο Sacks, ο Rebbe άρχισε να τον ρωτάει για το τι έκανε για να αυξήσει τη συμμετοχή των συμφοιτητών του στην εβραϊκή ζωή. «Κανείς δεν βρίσκεται σε μια τέτοια κατάσταση», του είπε ο Rebbe. «Έβαλες τον εαυτό σου σε μια κατάσταση». Ο Sacks το θεώρησε αυτό ως τη στιγμή που «άλλαξε τη ζωή του». Ξαφνικά μπόρεσε να δει τον εαυτό του ως ηγέτη. Αντί για ένα απλό υποκείμενο των περιστάσεων, ο Rebbe δίδαξε στον Sacks να είναι ένας ιστορικός παράγοντας.
Αφού ολοκλήρωσε τις σπουδές του στο Cambridge, ο Sacks σπούδασε σε μια Chabad yeshivah στους Αγίους Τόπους. Στη συνέχεια επέστρεψε στην Αγγλία, παντρεύτηκε, έγραψε διδακτορική διατριβή για την ραβινική έννοια της ευθύνης για τους άλλους-rabbinic concept of responsibility for others, και χειροτονήθηκε rabbinic.
Καθ’ όλη τη διάρκεια, ο Sacks διατήρησε μια πολύ στενή σχέση τόσο με τον Vogel όσο και με τον Lew, συχνά μελετώντας μαζί τους και γιορτάζοντας το Shabbat στα σπίτια τους. Με πρότασή τους, επισκέφθηκε ξανά τον Rebbe το 1978, ζητώντας συμβουλές για το αν έπρεπε να ξεκινήσει καριέρα ως ακαδημαϊκός, οικονομολόγος ή δικηγόρος. Η απάντηση του Rebbe ήταν ότι έπρεπε να εκπαιδεύσει ραβίνους και να γίνει ο ίδιος ραβίνος της εκκλησίας. Το 2019, ο Sacks εξήγησε πόσο αποφασιστική ήταν η παρέμβαση του Rebbe:
Όταν επέστρεψα, πρέπει να πω ότι ήταν μια μεγάλη δοκιμασία, επειδή αυτό που πραγματικά ήθελε ο Rebbe ήταν ενάντια στον κανονισμό της Ενωμένης Συναγωγής. Δεν μπορούσες να είσαι Ραβίνος της United Synagogue και να έχεις κάποια εργασία αλλού (στην περίπτωσή μου, στο Jews’ College, εκπαιδεύοντας ραβίνους). Κι όμως, ο δικός μου ραβίνος, ο Ραβίνος Nachum Rabinovitch, που νομίζω ότι κανείς δεν θα τον θεωρούσε chassid or a chabadnik, μόλις άκουσε τι είχε πει ο Rebbe, είπε: «Εντάξει, αφού το είπε ο Rebbe, πρέπει να γίνει». Και τηλεφώνησε στον Αρχιραβίνο Rabbi Jakobovits και του είπε ότι αν ήταν αντίθετο με το καταστατικό της Ενωμένης Συναγωγής, η United Synagogue θα έπρεπε να αλλάξει το καταστατικό… Και έτσι τελικά έγινα επικεφαλής του Εβραϊκού Κολλεγίου-Jews’ College και εκπαίδευα το rabbinate για τον Αγγλοεβραϊκό Εβραϊσμό.5
Μεταξύ 1984 και 1990, ο Ραβίνος Jonathan Sacks υπηρέτησε ως Διευθυντής του Εβραϊκού Κολλεγίου- Jews’ College, ενώ ηγούνταν της Συναγωγής Golders Green και στη συνέχεια της Συναγωγής Western Marble Arch. Το 1991, διορίστηκε Chief Rabbi of the United Hebrew Congregations of the Commonwealth, διαδεχόμενος τον Ραβίνο Jakobovits. «Όταν αντιμετώπισα το ερώτημα αν έπρεπε να δεχτώ ή όχι την πρόσκληση να γίνω Chief Rabbi», θυμήθηκε ο Sacks, «εξέθεσα τα υπέρ και τα κατά και ρώτησα τον Rebbe: «Πρέπει να δεχτώ την προσφορά, αν μου γίνει;» Και ο Rebbe, χωρίς να γράψει ούτε μία λέξη, έβαλε το τυπογραφικό σύμβολο για την αντίστροφη σειρά των λέξεων: Το «Πρέπει» έγινε «Θα έπρεπε»-Should I’ became, ‘I should.
Το πρώτο βιβλίο που εκδόθηκε ποτέ από τον Sacks εμφανίστηκε το 1986, με τον τίτλο «Torah Studies». Κυκλοφόρησε από το Ίδρυμα Lubavitch και ήταν μια πρωτοποριακή συλλογή δοκιμίων βασισμένη στις ομιλίες του Rebbe στο εβδομαδιαίο περιοδικό Parshah. Ο Vogel και ο Sacks μελέτησαν πρώτα μαζί τα πρωτότυπα δοκίμια στα Yiddish. Στη συνέχεια, ο Sacks ανασύνθεσε τη διδασκαλία στα αγγλικά. Με δικά του λόγια, ο στόχος του ήταν να «σκιαγραφήσει τη διάθεση και την ουσία των αρχικών ιδεών, γεμάτες λεπτομέρειες, αποχρώσεις και λεπτότητα που αγγίζουν το αμετάφραστο». Στην εισαγωγή, ο Sacks απέδωσε στους Vogel και Lew την ενθάρρυνση και τη βοήθειά τους και αφιέρωσε τον τόμο στη φιλία και την έμπνευσή τους.
Χρόνια αργότερα, αυτό το έργο θα παρείχε το σχέδιο για τη δημοφιλή σειρά Covenant and Conversation του Sacks. Όπως σχολίασε στην εισαγωγή του βιβλίου «Torah Studies»: «Οι ίδιες οι μορφές αυτών των ομιλιών – οι πνευματικοί ρυθμοί ερωτήσεων και απαντήσεων, η συλλογιστική και η αυστηρότητά τους – αντικατοπτρίζουν ένα κεντρικό χαρακτηριστικό της Chabad, ότι μέσα από ένα νοητικό ταξίδι επηρεάζουμε τόσο το συναίσθημα όσο και τη δράση… αντιλαμβανόμενοι την πραγματικότητα γινόμαστε ο πραγματικός μας εαυτός».
VIII – At the Cultural Avant-Garde
Παράλληλα με τις επισκέψεις του σε φοιτητικούς συλλόγους σε όλη τη χώρα, ο Vogel προσέλκυε επίσης την προσοχή συγγραφέων, ηθοποιών και άλλων πολιτιστικών προσωπικοτήτων. Χαρακτηριστικό παράδειγμα ήταν ο Wolf Mankowitz, ένας εξέχων και παραγωγικός θεατρικός συγγραφέας, μυθιστοριογράφος και σεναριογράφος. Το 1966, παρείχε σχολιασμό σεναρίου για μια βιντεοπαραγωγή σχετικά με το έργο του Lubavitch και αργότερα δήλωσε στους δημοσιογράφους ότι θα γύριζε «μια τηλεοπτική ταινία διάρκειας μιας ώρας» για τον Chassidism, αρκεί να είχε επαρκή χρηματοδότηση.
Ενώ έγραφε ένα θεατρικό έργο βασισμένο στη βιβλική ιστορία του Σαμψών και της Δαλιδά-Samson and Delilah, ο Mankowitz επισκέφθηκε τον Rebbe στη Νέα Υόρκη. Ήταν λίγο μετά τον Πόλεμο των Έξι Ημερών και πάλευε με το ζήτημα της εβραϊκότητας σε μια εποχή πολιτιστικής και πολιτικής χειραφέτησης. Ένα εισαγωγικό δοκίμιο του έργου περιλαμβάνει μια κάπως εξωτική αναπαράσταση της συζήτησής του με τον Rebbe πριν διατυπώσει την ουσία του ερωτήματός του: «Ποιο είναι, πράγματι, το νόημα να παραμένουν οι Εβραίοι, Εβραίοι είτε με τις δικές τους προσπάθειες είτε με τις προσπάθειες των εχθρών τους; Γιατί πρέπει ο Samson να επιδιώξει την επώδυνη εξατομίκευσή του;»
Απηχώντας την προτροπή του Rebbe ότι «η καλύτερη πορεία του ανθρώπου είναι να ακολουθεί, χωρίς αμφιβολία, την Torah», ο Mankowitz καταλήγει στο συμπέρασμα ότι «ο μόνος λόγος για τον οποίο οι Εβραίοι μπορεί να έχουν Επιλεχθεί-the sole reason why the Jews may have been Chosen» πρέπει να βρίσκεται στην «ηθική και την αισθητική του Μωσαϊκού Κώδικα-Mosaic Code», που αποτελούν «την κύρια εβραϊκή συμβολή στην ανάπτυξη του Ανθρώπου».
Συνεχίζει: «Αν τα κέντρα του πολιτισμού καταστραφούν σε ένα ολοκαύτωμα, αν η ίδια η Ιερουσαλήμ με τα τελευταία απομεινάρια του Ναού και η εθνική ταυτότητα των Εβραίων Ισραηλινών εξαλειφθούν, κάπου, με κάποιο τρόπο, νομάδες Εβραίοι περιπλανώμενοι μακριά από τα κέντρα της καταστροφής θα διατηρήσουν τον Κώδικα, και όταν δέκα από αυτούς συναντηθούν στην έρημο του γυαλιού, η διαδικασία του πολιτισμού θα ξεκινήσει ξανά».
Για τον Mankowitz, ο Vogel και οι συνάδελφοί του chassidim ήταν τέτοιοι νομαδικοί φορείς του σπόρου του πολιτισμού. Για αυτόν, δεν ήταν αναδρομές από το εβραϊκό παρελθόν, αλλά avatars της αθάνατης ηθικής και αισθητικής του Ιουδαϊσμού, η οποία υπερβαίνει τις ιδιοτροπίες του χρόνου. Όταν εγκαινιάστηκε το Lubavitch House το 1968, ο Mankowitz συνδιοργάνωσε ένα πολιτιστικό σαλόνι στο πλαίσιο του εορτασμού. «Αυτό το κέντρο Lubavitch», δήλωσε, «είναι ένας χώρος που δημιουργήθηκε από την εβραϊκή ενέργεια για τη διάδοση όλων όσων είναι ουσιώδη και μόνιμα εβραϊκά». Σε μια άλλη περίπτωση, αστειεύτηκε: «Αν ήμουν καλός Εβραίος, θα ήθελα να είμαι ένας καλός Εβραίος Lubavitch».
Τον Απρίλιο του 1970, η εφημερίδα The Jewish Chronicle ανέφερε ένα πάρτι που πραγματοποιήθηκε σε μια ιδιωτική διεύθυνση στην αποκλειστική περιοχή Mayfair του Λονδίνου, σηματοδοτώντας την έναρξη του νεοεκδοθέντος βιβλίου «Challenge: An Encounter with Lubavitch-Chabad». «Ο Ραβίνος Vogel ήταν εκεί με αρκετούς συναδέλφους από το Lubavitch House, ωστόσο η ατμόσφαιρα ήταν περισσότερο σαν ένα μεγάλο λογοτεχνικό πάρτι παρά σαν ένα Chassidic kumzits».
Μια φωτογραφία δείχνει τον Vogel σε συνομιλία με τον κατασκευαστή ακινήτων Arnold Lee, ο οποίος ήταν ο οικοδεσπότης της βραδιάς, και την Jeannette Kupfermann, ηθοποιό και συγγραφέα που ήταν παντρεμένη με τον επιζώντα του Ολοκαυτώματος και εξπρεσιονιστή ζωγράφο Jacques Herbert Kupfermann, γεννημένο στη Βιέννη. Στη συνέχεια, απέκτησε μεταπτυχιακό τίτλο στην ανθρωπολογία για τη μελέτη της στους Lubavitch Chassidim του Stamford Hill, της γειτονιάς του Λονδίνου όπου χτίστηκε το Lubavitch House.
Στο επόμενο βιβλίο της, The Mis Taken Body, η Kupfermann σημείωσε «μια φαινομενική αύξηση» στη χρήση του mikvah μεταξύ των Εβραίων γυναικών στο Λονδίνο, παρά ένα ευρύτερο «πλαίσιο θρησκευτικής παρακμής». Συνέχισε να το εξηγεί αυτό με βάση μια ανανεωμένη αναγνώριση της ανεπάρκειας του «ad-hoc τελετουργικού», το οποίο «δεν μπορεί ποτέ να προσφέρει την ίδια ενσωμάτωση του ατόμου στον κόσμο όπως μια ολοκληρωμένη συστηματική θρησκεία».
Μεταξύ άλλων λογοτεχνικών προσωπικοτήτων που ήταν παρούσες εκείνο το βράδυ του 1970 ήταν η Bernice Rubens. Αργότερα την ίδια χρονιά, θα γινόταν η πρώτη γυναίκα, η πρώτη Εβραία και ο πρώτος άνθρωπος που γεννήθηκε στην Ουαλία, που κέρδισε το βραβείο Booker, για το μυθιστόρημά της «The Elected Member». Ο αντιήρωας στο επίκεντρο του μυθιστορήματος είναι ο προβληματικός γιος ενός ραβίνου, που απηχεί την πορεία της Rubens ως προϊόν μιας πολύ παραδοσιακής εβραϊκής οικογένειας που προσπαθεί να βρει τον δρόμο της σε μια κοινωνία που ήταν ταυτόχρονα οικεία και ξένη.
Για μορφές σαν κι αυτές, παγιδευμένες ανάμεσα στις ιδιαιτερότητες του Ιουδαϊσμού τους και τον φαινομενικά καθολικό λόγο του σύγχρονου πολιτισμού, ο Vogel κατάφερε με κάποιο τρόπο να γεφυρώσει ένα ζωτικό χάσμα. Με τη γοητεία, την ευγλωττία και την ευφυΐα του, εκδήλωνε όχι μόνο τη διαχρονικότητα του Ιουδαϊσμού, αλλά και την τρέχουσα σημασία του.
Ο Vogel μερικές φορές προκαλούσε διαμάχες με τις εισβολές του στην αγγλοεβραϊκή πολιτιστική σκηνή. Αλλά δεν πτοήθηκε. Το 1968, όταν ο Chaim Topol πρωταγωνιστούσε στην λονδρέζικη παραγωγή του «Fiddler on the Roof», ο Vogel τον επισκέφτηκε στα παρασκήνια και του χάρισε ένα ζευγάρι tefillin. Μια φωτογραφία του ραβίνου και του ηθοποιού δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Chronicle, προκαλώντας την καταδίκη των Ορθόδοξων ιδεολόγων, οι οποίοι θεώρησαν ότι αυτό ισοδυναμούσε με κάποιο είδος ιεροσυλίας.
«Έστειλα μια αναφορά στον Rebbe», θυμήθηκε αργότερα ο Vogel, «και επισύναψα την κριτική του Lubavitch που είχε δημοσιευτεί, ρωτώντας αν είχα ενεργήσει σωστά». Η επόμενη επιστολή που έλαβε από τον Rebbe περιελάμβανε μια χειρόγραφη ευλογία: «Θα πρέπει να έχετε μεγάλη επιτυχία στο ιερό έργο και να μην φοβάστε καθόλου μπροστά σε κ.λπ., γιατί ο Θεός είναι μαζί μας».
«Ο Rebbe δεν έγραψε ότι ο Θεός είναι μαζί σας», τόνισε ο Vogel, «αλλά συμπεριέλαβε τον εαυτό του μαζί μου στην κατάσταση… Αυτό το συναίσθημα παρηγορητικής αγκαλιάς ανέβασε το ηθικό μας και μας έδωσε ανανεωμένη ενέργεια».
Το 1971, ο μυθιστοριογράφος και θεατρικός συγγραφέας Herman Wouk πέταξε από την Ουάσινγκτον για να απευθυνθεί στο ετήσιο δείπνο του Lubavitch Foundation. Ο παππούς του Wouk ήταν Lubavitch από το Minsk και ο εγγονός παρέμεινε ένας σταθερά πιστός Εβραίος ακόμη και μετά την τεράστια λογοτεχνική επιτυχία. Πριν από την αποστολή του στον πόλεμο με το Ναυτικό των Ηνωμένων Πολιτειών, το 1943, η μητέρα του τον είχε φέρει για να λάβει την ευλογία του Ραβίνου Yosef Yitzchak Schneersohn, του έκτου ρεμπέ της Chabad-Lubavitch. Αργότερα, θα απολάμβανε στενές σχέσεις με αρκετούς απεσταλμένους της Chabad. Αλλά δεν είχε συναντηθεί ο ίδιος με τον Rebbe, πρόσωπο με πρόσωπο, μέχρι που του το πρότεινε ο Vogel.
Ο Wouk έφτασε στο Λονδίνο φρέσκος από την πρώτη κιόλας συνάντηση με τον Rebbe. Άδραξε την ευκαιρία να αναλογιστεί την «εξαιρετική ένταση» της προσωπικότητας του Rebbe: «Να ένας άνθρωπος που κουβαλάει το βάρος ενός κόσμου – αν όχι του κόσμου – στην ψυχή του. Αυτό είναι ένα συναίσθημα που δεν σε εγκαταλείπει ποτέ όλη την ώρα που του μιλάς, αν και μιλάει απλά, καθαρά, ακόμη και με χιούμορ».
«Ο εβραϊκός λαός και το εβραϊκό πεπρωμένο», συνέχισε ο Wouk, «είναι η ζωή μου. Κατά την εύστοχη κρίση μου, ο Lubavitch έχει κάνει, κάνει και θα συνεχίσει να κάνει μια ουσιαστική συμβολή στην επερχόμενη αναγέννηση και λύτρωση του εβραϊκού λαού, και σε αυτή τη βάση δικαιούται την υποστήριξή σας».
Σύμφωνα με δημοσίευμα του Jewish Chronicle, η έκκληση του Wouk βοήθησε στη συγκέντρωση 110.000 λιρών «για το κόστος της δεύτερης φάσης του νέου κτιρίου Lubavitch στο Stamford Hill».
IX – Into the 1980s: Fervor, Expansion, Openness, and Optimism
Το 1977, ένα πολυσέλιδο άρθρο με τίτλο «The Chasidim of Stamford Hill» δημοσιεύτηκε σε ένθετο του Chronicle. Η κοινότητα Chabad-Lubavitch περιγράφεται ως «ένα νέο φυτό» στο «άκαμπτο έδαφος» του Αγγλοεβραϊκού λαού, το οποίο παρ’ όλα αυτά «έχει ριζώσει δυνατά». Από το κέντρο της στο Λονδίνο, όπου η κοινότητά της «αποτελείται από περίπου 200 οικογένειες», «έχει εξαπλωθεί στο Leeds, Birmingham, Manchester και τη Glasgow».
Ο δημοσιογράφος εντυπωσιάστηκε περισσότερο από το θέαμα των πλήθους, αρκετών εκατοντάδων ατόμων, να ακούνε για «έξι ώρες ή και περισσότερο… μέχρι αργά το βράδυ» τα δημόσια farbrengens του Rebbe που μεταδίδονταν ζωντανά από τα κεντρικά γραφεία του Lubavitch International, στο Brooklyn της Νέας Υόρκης (τα farbrengens- farbrengens τις καθημερινές συνήθως ξεκινούσαν στις 9:30 μ.μ., που στο Λονδίνο θα ήταν 2:30 π.μ.)
Κατά τη διάρκεια της προηγούμενης δεκαετίας, το Stamford Hill είχε υποστεί μια σημαντική μετάβαση. Πάρτε για παράδειγμα την περίπτωση της «the New Synagogue». Κατασκευασμένη στην Egerton Road το 1915 από μία από τις πέντε ιδρυτικές εκκλησίες της United Synagogue, ήταν ένα προπύργιο του ευπρεπούς και σαφώς αγγλικού τρόπου ορθόδοξης λειτουργικής πρακτικής, γνωστής ως minhag anglia (κυριολεκτικά: αγγλικό έθιμο). Τώρα, ωστόσο, πολλά από τα μέλη της μετακόμιζαν σε «νεότερες και πιο υγιεινές «εβραϊκές» συνοικίες». Η έξοδός τους έδωσε τη θέση της στην «αισθητή μετακίνηση Chasidim από άλλα μέρη στην κυρίως υπερωριακή ιδιοκτησία της περιοχής». Μέχρι το 1977, οι «London’s Bobov Chasidim» είχαν ήδη αποκτήσει πολλά ακίνητα στην Egerton Road, με σχέδια να κατασκευάσουν μια yeshiva, με κοιτώνες, καθώς και μια αίθουσα μελέτης και ένα mikvah. Θα αγόραζαν την ίδια τη Νέα Συναγωγή, ένα διατηρητέο κτίριο Βαθμού Β’-Grade II listed building, in 1987, το 1987.
Κατά γενικό κανόνα, σύμφωνα με το άρθρο του Chronicle, οι «the Chasidim» είναι «εσωστρεφείς-inward-looking», ζητώντας μόνο «να τους αφήσουν να ακολουθήσουν τον δικό τους δρόμο». Αντίθετα, «ξεχωρίζει η εξωστρέφεια, η ahavas yisroel (αγάπη για τους Εβραίους-love of Jews) του Lubavitch». Ακόμα και ενώ συμμετείχε στη στροφή του Stamford Hill προς μια πιο ένθερμη παράδοση, η κοινότητα Chabaditch-Lubavitch παρέμεινε μια όαση ανοιχτότητας, όπου κάθε είδους Εβραίοι ένιωθαν άνετα. Σε μεγάλο βαθμό, αυτό οφειλόταν «στον νεαρό και ευχάριστο εκτελεστικό διευθυντή στην έδρα τους στο Λονδίνο, τον Ραβίνο S. F. (Faivish) Vogel».
Ένας νεαρός διανοούμενος που ασχολήθηκε με τη Chabad στις αρχές της δεκαετίας του 1970 ήταν ο Naftali Loewenthal, τότε μεταπτυχιακός φοιτητής που σπούδαζε υπό τον καθηγητή Chimen Abramsky στο University College London (UCL). Ο Abramsky ήταν μελετητής τόσο της εβραϊκής ιστορίας όσο και του μαρξισμού, γνωστός για την τεράστια προσωπική του συλλογή βιβλίων και για την απαράμιλλη βιβλιογραφική του εμπειρία. Ο πατέρας του ήταν μια από τις κορυφαίες ραβινικές προσωπικότητες του εικοστού αιώνα και είχε σταλεί στα Siberian Gulags ως τιμωρία για τις «αντεπαναστατικές» (δηλαδή θρησκευτικές) δραστηριότητές του. Ο Chimen είχε στενή σχέση με τον πατέρα του, αλλά έζησε τη ζωή ενός σοσιαλιστή διανοούμενου, μακριά από κάθε ραβινική φιλοδοξία.
Παρ’ όλα αυτά, ο Loewenthal θυμάται τον καθηγητή του να πηγαίνει στο Lubavitch House για να ακούσει μια ζωντανή μετάδοση της ομιλίας του Rebbe. Όπως ήταν αναμενόμενο, ήταν ο ραβίνος Faivish Vogel που τον είχε προσκαλέσει. Ο Vogel και ο Abramsky προφανώς γνωρίστηκαν μέσω του θρυλικού εμπόρου διαμαντιών και συλλέκτη βιβλίων Jack Lunzer (1924-2016), ο οποίος δημιούργησε τη βιβλιοθήκη Valmadonna Trust με σπάνια εβραϊκά βιβλία, αρχέτυπα και χειρόγραφα. Σε αντίθεση με ορισμένους από τους νεότερους Lubavitchers που ήταν παρόντες, ο Chimen μιλούσε άπταιστα Yiddish και σύντομα «βρέθηκε να παρέχει… μια αγγλική περίληψη των λέξεων του Rebbe στα Yiddish κατά τα διαστήματα μεταξύ των ομιλιών».6
Η σχέση του Vogel με τον Lunzer αποδείχθηκε εξαιρετικά καθοριστική στα μέσα της δεκαετίας του 1980, όταν σπάνια βιβλία άρχισαν να εξαφανίζονται από την Κεντρική Βιβλιοθήκη του Chabad στη Νέα Υόρκη. Ένα από αυτά τα βιβλία, ένα χειρόγραφο Haggadah που φιλοτέχνησε το 1760 ο Chaim ben Asher Anshel στην πόλη Kittsee, κοντά στο Pressburg, αγοράστηκε από έναν γνωστό του Lunzer στην Ελβετία. Ξεκινώντας με αυτό το στοιχείο, ο Vogel τελικά εντόπισε περίπου τριάντα επιπλέον τόμους που είχαν βρει τον δρόμο τους στην ευρωπαϊκή αγορά σπάνιων βιβλίων. Με βάση τα λόγια του Vogel, η γραμματεία του Rebbe εξέδωσε επιταγές για να χρηματοδοτήσει την ανάκτησή τους. Μόνο η Haggadah του Kittsee είχε τιμή 140.000 δολάρια.
Την άνοιξη του 1985, πραγματοποιήθηκε μια έκθεση στο Royal Lancaster Hotel. Η έκθεση «Maimonides: Ένα μοντέλο για την εποχή μας-Maimonides: A Model for our Times» παρουσίασε σπάνιες πρώιμες εκδόσεις έργων του μεγάλου μεσαιωνικού ραβίνου, σηματοδοτώντας την 850ή επέτειό του, ευγενική προσφορά του Valmadonna Trust του Lunzer. Διοργανώθηκε από το Γραφείο του Αρχιραβίνου σε συνεργασία με το Ίδρυμα Lubavitch και ξεκίνησε με μια συζήτηση μεταξύ του Αρχιραβίνου Jakobovits και του Ραβίνου Δρ. Jonathan Sacks, Διευθυντή του Εβραϊκού Κολλεγίου. Ο Ραβίνος S. F. Vogel ήταν στην προεδρία.
Μια φωτογραφία του Λόρδου Gowrie, Υπουργού Τεχνών, να παρακολουθεί την έκθεση μαζί με τον Jakobovits και τον Vogel δημοσιεύτηκε στο The Jewish Chronicle. «Η μεγάλη προσέλευση», δήλωσε ο Vogel στους δημοσιογράφους, «απέδειξε ότι υπήρχε επιθυμία για εβραϊκή μάθηση σε αυτή τη χώρα». Σε μια αναφορά στο chassidic έθιμο, το κοινό κλήθηκε να επαναλάβει την αισιοδοξία του με «ένα l’chaim σε βότκα», προσφέροντας «μια πρόποση στο πνεύμα του Μαϊμονίδη-spirit of Maimonides».
X – Visibility and Voice on the National Stage
Κατά τη διάρκεια δεκαετιών εντατικής εργασίας, οι διασυνδέσεις του Vogel με ραβινικούς, επιχειρηματικούς, πολιτιστικούς και πολιτικούς ηγέτες έδωσαν στην Chabad-Lubavitch εθνική προβολή και φωνή.
Όταν χιλιάδες Εβραίοι εγκατέλειψαν την Ισλαμική Επανάσταση του Ιράν το 1979, πολλοί γονείς εμπιστεύτηκαν τα παιδιά τους σε εκπροσώπους της Chabad, οι οποίοι τα μετέφεραν αεροπορικώς στην Ευρώπη. Ο τελικός προορισμός τους ήταν οι Ηνωμένες Πολιτείες, αλλά μέχρι να μπορέσουν να λάβουν τα απαραίτητα έγγραφα, ο Vogel ανέλαβε να φιλοξενήσει περίπου 200 παιδιά στην Αγγλία. Ο Vogel κάλεσε τον Greville Janner, έναν Εβραίο βουλευτή, και του ζήτησε να πείσει τον Υπουργό Εσωτερικών, William Whitelaw, να χορηγήσει προσωρινή άδεια για τη διαμονή αυτών των προσφύγων στο Ηνωμένο Βασίλειο. Όταν ο Whitlaw ρώτησε ποιος θα εγγυόταν ότι η διαμονή τους θα παρέμενε προσωρινή, ο Janner απάντησε: «Ο Ραβίνος Vogel του Ιδρύματος Lubavitch».
Αξιοσημείωτο είναι ότι, τόνισε ο Vogel, ο Janner ήταν μέλος του Εργατικού Κόμματος, ενώ ο Whitelaw ήταν μέλος του Συντηρητικού Κόμματος. Οι βίζες χορηγούνταν για περίοδο ενός έτους και ο Vogel κινητοποίησε άλλα ιδρύματα για να βοηθήσουν στη φιλοξενία των παιδιών. Μερικά από τα αγόρια φιλοξενούνταν στο Carmel College, άλλα ήταν εγγεγραμμένα στο Hasmonean School του Λονδίνου, ενώ τα περισσότερα κορίτσια φοιτούσαν στο Lubavitch Girls School στο Stamford Hill.
Το 1972, το σχολείο αυτό είχε επισκεφθεί η Margaret Thatcher, υπό την ιδιότητά της ως Υπουργός Παιδείας. Το 1976, ως ηγέτης της αντιπολίτευσης, έστειλε συγχαρητήριο τηλεγράφημα στο δείπνο για την έβδομη επέτειο του Ιδρύματος Lubavitch της Γλασκώβης, στη Σκωτία-Lubavitch Foundation of Glasgow, Scotland. Ένας από τους στόχους του Vogel ήταν να εξασφαλίσει κρατική χρηματοδότηση για το σχολικό σύστημα Lubavitch. Δυστυχώς, αν και εξασφαλίστηκαν και άλλες κυβερνητικές επιχορηγήσεις στην πορεία, αυτό δεν άρχισε να αποδίδει καρπούς μέχρι το 2003. Αλλά ο Vogel ενδιαφερόταν εξίσου για την προώθηση μιας δημόσιας εκπαιδευτικής ατζέντας-educational agenda, που να επεκτείνεται στη βρετανική κοινωνία ευρύτερα.
Μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του 1980, ο Rebbe μιλούσε όλο και περισσότερο για το παγκόσμιο ηθικό μήνυμα της Torah και για την υποχρέωση των Εβραίων να το μεταδίδουν στους μη-Εβραίους γείτονές τους. Για το σκοπό αυτό, ο Vogel πρωτοστάτησε στην παραγωγή μιας σειράς ταινιών μικρού μήκους που σχεδιάστηκαν για να χρησιμοποιηθούν από σχολεία σε προγράμματα σπουδών κοινωνικών σπουδών. Όπως εξήγησε ο Naftali Loewenthal «Κάθε ακολουθία θέτει ένα ηθικό ερώτημα, ακολουθούμενο από μια ποικιλία απαντήσεων» και «δεν υπάρχει τίποτα εμφανώς εβραϊκό με κανέναν τρόπο στους χαρακτήρες ή τις εικόνες». Τα θέματα κυμαίνονταν από πρακτικά διλήμματα οικονομικής και σεξουαλικής ηθικής έως πιο αφηρημένες συζητήσεις «σχετικά με το νόημα της ζωής και την ύπαρξη του Θεού».7
Μεταξύ των κύριων υποστηρικτών του Lubavitch κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου ήταν ο πολιτικά διασυνδεδεμένος δικηγόρος, κατασκευαστής και φιλάνθρωπος Godfrey Bradman. Ένα προφίλ του Bradman το 1988 τόνισε τη φιλία του με τον Vogel, μαζί με μια ανάγνωση Megillah που οργάνωσε στο Claridge’s, το πολυτελές ξενοδοχείο στο Mayfair. «Σκέφτηκα ότι θα ήταν ένας τρόπος για ενδιαφέροντες ανθρώπους που κανονικά δεν θα διάβαζαν τη Megila [sic] και δεν θα πήγαιναν απαραίτητα στη συναγωγή», εξήγησε ο Bradman. «Μετά υπήρχε ένα kosher πρωινό και χορός… Έχω πολλά να ευχαριστήσω τον Feivish Vogel για τα οποία πρέπει να ευχαριστήσω. Μου έδειξε τον δρόμο».
Ο Bradman δεν επένδυσε μόνο απευθείας στο Lubavitch, αλλά και σε μια σειρά από άλλους οργανισμούς αφιερωμένους σε διάφορους κοινωνικούς, ιατρικούς και περιβαλλοντικούς σκοπούς. Η κοινωνική του συνείδηση διαμορφώθηκε ρητά από τη συνεχή ενασχόλησή του με την εβραϊκή πρακτική και μάθηση. «Βρήκε μια Talmudic δικαιολογία», ανέφερε το Chronicle, «για τις εκστρατείες του για καθαρή ατμόσφαιρα, αναφέροντας την απαγόρευση ενός μόνιμου αλωνιού σε απόσταση 50 πήχεων από τα όρια της πόλης, επειδή το άχυρο που μεταφέρεται από τον άνεμο θα μπορούσε να βλάψει την υγεία των κατοίκων της πόλης».
Ο Vogel και ο Bradma κατέβαλαν προσπάθειες για να ευαισθητοποιήσουν σχετικά με την άποψη της Τorah σχετικά με την αξία της ανθρώπινης ζωής σε μια εποχή που η άμβλωση άρχισε να θεωρείται όλο και περισσότερο ως κοινωνικό ζήτημα παρά ως ηθικό. Με πρόταση του Vogel, ο Αρχιραβίνος Jakobovits συνέταξε ένα υπόμνημα που καθόριζε την αντίθεση των halachic στην διακοπή των κυήσεων για «κοινωνικούς» λόγους. Το υπόμνημα στάλθηκε ταχυδρομικώς σε 2.200 Εβραίους γιατρούς. Σύμφωνα με την Chronicle, ο Bradman συζήτησε επίσης το θέμα απευθείας με την τότε πρωθυπουργό, Margaret Thatcher, όταν την φιλοξένησε για μεσημεριανό γεύμα.
Το 1989, ο Bradman συμμετείχε σε μια συνάντηση μεταξύ των ηγετών του Ιδρύματος Lubavitch και της πρωθυπουργού Thatcher. Μια φωτογραφία στην εφημερίδα The Jewish Chronicle έδειχνε τους Ραβίνους Vogel και Sudak να της δίνουν μια ασημένια menorah ως «φόρο τιμής στη θρησκευτική ελευθερία στη Βρετανία». Επίσης απεικονίζεται ο Anthony Steen, ένα Εβραίος μέλος του κυβερνώντος κόμματος εκείνη την εποχή.
Αργότερα, το 1992, η Thatcher κατέγραψε έναν προσωπικό φόρο τιμής στον Rebbe, λέγοντας ότι «επιθυμούσε να τιμήσει την ίδια την ηγεσία… Τιμώ τον ραβίνο, το έργο που έχει κάνει και το παράδειγμα που έχει θέσει και, ως εκ τούτου, την έμπνευση που έχει δώσει σε πολλούς ανθρώπους και θα συνεχίσει να δίνει».
Epilogue: Worlds Converge in a Life of Ideology and Activism
Καθ’ όλη τη διάρκεια της καριέρας του, ο ακτιβισμός και η συγκέντρωση χρημάτων του Vogel τροφοδοτούνταν από την ιδεολογική του ώθηση να μοιράζεται την εβραϊκή γνώση και να διδάσκει την Torah. Δίδασκε εβδομαδιαία μαθήματα τις Παρασκευές βράδια στο Lubavitch House και, κατά τη διάρκεια ορισμένων περιόδων, δίδασκε τη Chassidic σκέψη στο Lubavitch Senior Girls’ School. Σπούδασε επίσης κατ’ ιδίαν με πολλά άτομα. Στην περίπτωση του Binyamin Cohen, ενός νεαρού άνδρα που μεγάλωσε σε ένα τυπικό αγγλοεβραϊκό νοικοκυριό μερικές πόρτες πιο κάτω από το σπίτι του Vogel, αυτό αποδείχθηκε μεταμορφωτικό. Ο Vogel αφιέρωσε χρόνο για να μελετήσει την Tanya μαζί του. Σήμερα, ο Ραβίνος Binyamin Cohen υπηρετεί ως επικεφαλής της ιεραρχίας Chabad στη Μελβούρνη της Αυστραλίας, όπου έχει μεγαλώσει ο ίδιος αρκετές γενιές μαθητών.
Ο Vogel ήταν διάσημος για το «Sunday shiur» του, το οποίο γινόταν μόνο με πρόσκληση. Αυτό το μάθημα που διεξαγόταν κάθε δύο εβδομάδες το παρακολουθούσαν κυρίως φιλάνθρωποι υποστηρικτές και άλλα σημαντικά άτομα, όπως ακαδημαϊκοί, γιατροί και δικηγόροι. Η Channa Pruss, κόρη του Vogel, η οποία διετέλεσε γραμματέας του τη δεκαετία του ’80, θυμάται ότι η συζήτηση συχνά στρεφόταν σε πρόσφατες διδασκαλίες του Rebbe ή στη γνώμη του Rebbe για τα τρέχοντα γεγονότα.
Εκτός από την επέκταση των δραστηριοτήτων του Chabad στο Ηνωμένο Βασίλειο, εξήγησε, ο Vogel ήταν βαθιά αφοσιωμένος στην προώθηση της εμβέλειας του μηνύματος και της προοπτικής του Rebbe. Αυτό επεκτάθηκε ιδιαίτερα σε ζητήματα που σχετίζονται με την ασφάλεια και την εβραϊκή ταυτότητα στους Αγίους Τόπους-Holy Land, και η υπεράσπισή του σε αυτά τα ζητήματα τον έφερνε μερικές φορές σε άμεση σύγκρουση με τις ένθερμες απόψεις του Αρχιραβίνου Jakobovits. Παρά τις διαφορές αυτές, οι δύο άνδρες παρέμειναν σεβαστοί συνάδελφοι και συνέχισαν να συνεργάζονται στα διάφορα έργα που έχουν ήδη περιγραφεί.
Ένας στενότερος πνευματικός συνεργάτης για τον Vogel ήταν ο επόμενος αρχιραβίνος, ο Jonathan Sacks, ο οποίος θα εγκατασταθεί σε αυτό το αξίωμα το 1991, και του οποίου ολόκληρη η καριέρα διαμορφώθηκε από μια βαθιά σχέση με τον Lubavitch. Το 1981, ο Sacks συμμετείχε σε ένα Διεθνές Συμπόσιο για τον Εβραϊκό Μυστικισμό-International Symposium on Jewish Mysticism, μαζί με τους Ραβίνους Immanuel Schochet, Yitzchak Block, και Adin Even-Israel (Steinsaltz). Το συμπόσιο διοργανώθηκε από τον προαναφερθέντα Bentzion Rader, αλλά το όραμα παρείχε ο Vogel. Τα πρακτικά δημοσιεύθηκαν ως To Touch the Divine, με ευχαριστίες προς τους «Ραβίνο N. Sudak και Ραβίνο S.F. Vogel», μαζί με τον παλιό συνεργάτη μελέτης του τελευταίου, «Ραβίνο Y. Friedman, [της] Νέας Υόρκης, ΗΠΑ», για «την καθοδήγηση και τη βοήθειά τους στη σύνταξη αυτού του τόμου».
Δύο δεκαετίες αργότερα, το 2000 και το 2001, ο Vogel οργάνωσε εκδηλώσεις στο Πανεπιστήμιο Brandeis και στο King’s College London. Υπό το σύνθημα «Οι Κόσμοι Συγκλίνουν-Worlds Converge», έφερε σε γόνιμο διάλογο ακαδημαϊκούς από τη Chabad και ακαδημαϊκούς πανεπιστημιακής εκπαίδευσης. Αναλογιζόμενη τη συμμετοχή της σε αυτές τις εκδηλώσεις, η Δρ. Ada Rapoport-Albert του University College London δήλωσε στην εφημερίδα The Jewish Chronicle: «Επιβεβαιώνει ακριβώς αυτό που μου αρέσει στη Chabad, θέλει να εμπλέξει ανθρώπους που δεν αποτελούν μέρος της, ακόμη και ανθρώπους σαν εμένα που δεν αποτελούν μέρος του ορθόδοξου κόσμου αλλά είναι στενά συνδεδεμένοι με την εβραϊκή παράδοση».
Το 2003, ο Vogel οργάνωσε ένα συνέδριο για τον ηθικό ρόλο της θρησκείας στην κοινωνία. «Το πρόβλημα που αντιμετωπίζουμε σήμερα», εξήγησε, «είναι ότι στα μάτια πολλών ανθρώπων, η εντατικοποίηση της θρησκείας φαίνεται το αντίθετο της προόδου. Πρέπει να υποστηρίξουμε γιατί ο πραγματικός μονοθεϊσμός, στο πλαίσιο των νόμων του Νωά- the Noahide laws,, είναι η λύση για την ανθρωπότητα».
Φυσικά, η ανησυχία να μεταδώσει την ηθική ηθική του Ιουδαϊσμού με τρόπους που θα ήταν παγκοσμίως αποδεκτοί συμμεριζόταν και ο Sacks, ο οποίος παρευρέθηκε στην εκδήλωση «Θρησκεία για την Ανθρωπότητα» για να εκφωνήσει «μια σημαντική ομιλία για την πίστη».
Η σχέση του Vogel με τον Sacks αποτελεί σημαντικό δείκτη της επιτυχημένης και διαρκούς επιρροής του στον Αγγλοεβραϊκό κόσμο στο σύνολό του. Τρεις δεκαετίες μετά την πρώτη επιστροφή του από τη Νέα Υόρκη ως «μαθητής του Lubavitcher Rebbe», ο Vogel είδε την εγκατάσταση ενός από τους δικούς του μαθητές ως Αρχιραβίνου. Στα χρόνια που μεσολάβησαν, είχε επηρεάσει πολλά άλλα άτομα που θα γίνονταν ομοίως εκπαιδευτικοί και κοινοτικοί ηγέτες σε όλο τον εβραϊκό κόσμο.
Εξίσου σημαντική ήταν η πρωτοποριακή του έναρξη νέων ειδών κοινοτικών θεσμών και η καταλυτική του δράση σε νέα είδη συναντήσεων ή συγκλίσεων – συναντήσεις που ευδοκιμούν στη διαφορά, σφυρηλατώντας απροσδόκητες πνευματικές ανταλλαγές και προσωπικές σχέσεις. Ίσως περισσότερο από την πολυμάθεια, την ευγλωττία, την οργανωτική του ικανότητα, την αυτοπεποίθηση και το χάρισμά του, ήταν η ευρυχωρία του Faivish Vogel που του επέτρεψε να θέσει την αγγλοεβραϊκή ζωή σε νέα θεμέλια.
Ο Ραβίνος Shraga Faivish Vogel απεβίωσε στις 10 του Cheshvan, 5785 (10 Νοεμβρίου 2024), στο Λονδίνο του Ηνωμένου Βασιλείου. Το παραπάνω profile δημοσιεύτηκε για να σηματοδοτήσει το πρώτο του yahrzeit.
Εκτός από την εφημερίδα The Jewish Chronicle, τα αρχειοθετημένα αντίτυπα της οποίας περιέχουν εκατοντάδες αναφορές στον Vogel και το έργο του, αυτό το profile βασίζεται σε συνεντεύξεις που πραγματοποίησε ο συγγραφέας με τον Ραβίνο Shmuel Lew, τον Ραβίνο Faitel Levin, τον Δρ. Naftali Loewenthal, την κα Channa Pruss, τον Ραβίνο Yitzchak Sufrin και άλλους. Περαιτέρω πηγές περιλαμβάνουν: 1) Ένα τριμερές άρθρο που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Kfar Chabad στην εβραϊκή γλώσσα, τεύχη 1965, 1966 και 1967. 2) «Συνεντεύξεις ψυχής με τον Ραβίνο Faivish Vogel» του Eli Friedman (διαθέσιμο στο YouTube). 3) Συνεντεύξεις που πραγματοποίησε με τον Vogel, ο Dovid Margolin και μοιράστηκαν γενναιόδωρα με τον συγγραφέα. 4) Συνέντευξη του Bentzi Avtzon με την Sandy Weinbaum στο επεισόδιο «Νοσταλγία για τον Lubavitch».
