Στην πρώτη επίσκεψή του στην Ευρώπη μετά από πέντε χρόνια, ο Κινέζος πρόεδρος, Xi Jinping, φαίνεται να έχει την πρόθεση να εκμεταλλευτεί τις ευκαιρίες να χαλαρώσει τους δεσμούς της ηπείρου με τις Ηνωμένες Πολιτείες και να δημιουργήσει έναν κόσμο απαλλαγμένο από την αμερικανική κυριαρχία.
Από τους Roger Cohen και Chris Buckley/New York Times
Ο Κινέζος ηγέτης επέλεξε τρεις χώρες για να επισκεφθεί -τη Γαλλία, τη Σερβία και την Ουγγαρία- που όλες, σε μεγαλύτερο ή μικρότερο βαθμό, κοιτάζουν στραβά τη μεταπολεμική τάξη του σημερινού κόσμου ως προς την Αμερική, βλέπουν την Κίνα ως απαραίτητο αντίβαρο και είναι πρόθυμοι να ενισχύσουν τους οικονομικούς τους δεσμούς.
Σε μια εποχή εντάσεων με μεγάλο μέρος της Ευρώπης -για την «χωρίς όρια» συμπαράσταση της Κίνας στη Ρωσία παρά τον πόλεμο στην Ουκρανία, το κράτος παρακολούθησης και τις ξεκάθαρες κατασκοπευτικές της δραστηριότητες που οδήγησαν στην πρόσφατη σύλληψη τεσσάρων ατόμων στη Γερμανία- ο Xi, ο οποίος έφτασε στη Γαλλία την Κυριακή, θέλει να δείξει την αυξανόμενη επιρροή της Κίνας στην ήπειρο και να επιδιώξει μια ρεαλιστική προσέγγιση.
Για την Ευρώπη, η επίσκεψη θα δοκιμάσει τη λεπτή πράξη εξισορρόπησης μεταξύ Κίνας και Ηνωμένων Πολιτειών και αναμφίβολα θα θεωρηθεί από την Ουάσιγκτον ως μια καθόλου κομψή προσπάθεια του Xi να διχάσει τους δυτικούς συμμάχους.
Οι κινεζογαλλικές σχέσεις «έθεσαν ένα μοντέλο για τη διεθνή κοινότητα ειρηνικής συνύπαρξης και συνεργασίας μεταξύ χωρών με διαφορετικά κοινωνικά συστήματα», είπε ο Xi σε δήλωση που εκδόθηκε αμέσως μετά την άφιξή του στο Παρίσι.
Η επίσκεψη μάλιστα έχει στηθεί μέτοιο τρόπο ώστε στη δεύτερη στάση του, στη Σερβία, να συμπέσει με την 25η επέτειο από τον φονικό βομβαρδισμό του ΝΑΤΟ στην κινεζική πρεσβεία στο Βελιγράδι κατά τη διάρκεια του πολέμου του Κοσσυφοπεδίου. Εκείνο το λανθασμένο χτύπημα στις 7 Μαΐου 1999, για την οποία ο Λευκός Οίκος είχε ζητήσει συγγνώμη, σκότωσε τρεις Κινέζους δημοσιογράφους και πυροδότησε εξαγριωμένες διαδηλώσεις γύρω από την Πρεσβεία των ΗΠΑ στο Πεκίνο.
«Για τον Xi, το να είναι στο Βελιγράδι είναι ένας πολύ οικονομικός τρόπος να θέσει το ερώτημα εάν οι Ηνωμένες Πολιτείες είναι πραγματικά σοβαρές όσον αφορά το διεθνές δίκαιο», δήλωσε η Janka Oertel, διευθύντρια του προγράμματος για την Ασία στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Εξωτερικών Σχέσεων στο Βερολίνο, «και να πει, “Τι θα λέγατε όσον αφορά τις υπέρβάσεις του ΝΑΤΟ που δημιουργούν προβλήματα για για άλλες χώρες;”».
Η κινεζική κυβέρνηση συνέχισε να τιμά τη μνήμη του βομβαρδισμού στο Βελιγράδι, χρησιμοποιώντας τον ως αφορμή για να καταγγείλει αυτό που θεωρεί δυτική υποκρισία και εκφοβισμό.
«Οι Ηνωμένες Πολιτείες θεωρούν τον εαυτό τους πάντα ως τον ηγέτη —ή ηγεμόνα— του κόσμου, επομένως η Κίνα είναι ένας ανταγωνιστής ή αντίπαλος που αμφισβητεί την ηγεμονία της», δήλωσε ο Tu Xinquan, κοσμήτορας ενός εμπορικού ινστιτούτου στο Πανεπιστήμιο Διεθνών Επιχειρήσεων και Οικονομικών στο Πεκίνο. «Η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν έχει ηγεμονική νοοτροπία».
Το επίσημο δόγμα της Ευρωπαϊκής Ένωσης των 27 μελών ορίζει την Κίνα ως «εταίρο συνεργασίας, οικονομικό ανταγωνιστή και συστημικό αντίπαλο». Αν αυτό ακούγεται αντιφατικό, είναι επειδή η ήπειρος διχάζεται μεταξύ του τρόπου εξισορρόπησης των οικονομικών ευκαιριών στην Κίνα με τον κίνδυνο εθνικής ασφάλειας, τον κίνδυνο ασφάλειας στον κυβερνοχώρο και τον οικονομικό κίνδυνο για διάφορες βιομηχανίες.
Τον Μάρτιο, ο υπουργός Εξωτερικών της Κίνας, Wang Yi, είπε στους δημοσιογράφους ότι η φόρμουλα της Ευρώπης είναι ανεφάρμοστη. «Είναι σαν να οδηγείς σε μια διάβαση και να βρίσκεις τα κόκκινα, κίτρινα και πράσινα φώτα όλα αναμμένα ταυτόχρονα», είπε. «Πώς μπορεί κανείς να οδηγήσει;».
Τώρα, ο Xi θα ήθελε να σβήσει τα δύο φώτα και να μείνει το πράσινο.
Για το σκοπό αυτό, ο πρώτος και πιο σημαντικός σταθμός του Xi είναι στη Γαλλία, της οποίας ο πρόεδρος, Emmanuel Macron, έχει συχνά επισημάνει την ιδέα του Γκολισμού ότι η Ευρώπη «δεν πρέπει ποτέ να είναι υποτελής των Ηνωμένων Πολιτειών», όπως έκανε τον περασμένο μήνα σε ομιλία στη Σορβόννη.
Ο Γάλλος ηγέτης επιμένει ότι η επιβίωση της Ευρωπαϊκής Ένωσης εξαρτάται από τη «στρατηγική αυτονομία» και την ανάπτυξη της στρατιωτικής ανθεκτικότητας για να γίνει «ευρωπαϊκή δύναμη». Απορρίπτει την έννοια της «ισότητας» μεταξύ Κίνας και Ηνωμένων Πολιτειών —η Γαλλία είναι ένας από τους παλαιότερους συμμάχους της Αμερικής— αλλά θέλει να διατηρήσει τις επιλογές του ανοιχτές.
Όλα αυτά είναι γλυκιά μουσική στα αυτιά του κυρίου Xi.
«Ο Macron προσπαθεί να φέρει έναν τρίτο δρόμο στο τρέχον παγκόσμιο χάος», δήλωσε ο Philippe Le Corre, εξέχων Γάλλος ειδικός στις σχέσεις με την Κίνα. «Προσπαθεί να βαδίσει σε μια λεπτή γραμμή ανάμεσα στις δύο κύριες υπερδυνάμεις».
Μόλις πριν από ένα χρόνο, ο Macron έδειξε να απολαμβάνει την ατμόσφαιρα κατά τη διάρκεια της επίσκεψης του στην Κίνα που ολοκληρώθηκε με μια σινο-γαλλική δήλωση για μια «παγκόσμια στρατηγική εταιρική σχέση». Ο Γάλλος ηγέτης απηχούσε το κινεζικό λεξικό ενός «πολυπολικού» κόσμου, απαλλαγμένου από «μπλοκ» και τη «νοοτροπία του Ψυχρού Πολέμου».
Τώρα, λίγο πριν την επίσκεψη του Xi, η Κίνα επαίνεσε τη Γαλλία ως μεγάλη δύναμη και εξέφρασε ελπίδες ότι οι δεσμοί τους «θα βρίσκονται πάντα στην πρώτη γραμμή των σχέσεων της Κίνας με τις δυτικές χώρες», σύμφωνα με τα λόγια του Lu Shaye, πρεσβευτή της Κίνας στη Γαλλία στην People’s Daily.
Ο Macron, ο οποίος πρόσφατα προειδοποίησε ότι «η Ευρώπη μας είναι θνητή» και θα σωθεί μόνο εάν μπορέσει να γίνει «κυρίαρχη», θα παραθέσει ένα κρατικό δείπνο για τον Xi τη Δευτέρα στο Παρίσι πριν από μια προσωπική επαφή με τον Κινέζο ηγέτη σε να ένα αγαπημένο παιδικό στέκι του Γάλλου προέδρου στα Πυρηναία.
Η χημεία μεταξύ των δύο ανδρών φαίνεται να βασίζεται ουσιαστικά σε μια κοινή άποψη ότι η μεταπολεμική τάξη είναι ετοιμοθάνατη και πρέπει να αντικατασταθεί από μια νέα αρχιτεκτονική που να λαμβάνει υπόψη τις μεταβαλλόμενες δυνάμεις. Το ότι ο Xi είναι σχεδόν σίγουρα ο πιο καταπιεστικός και αυταρχικός ηγέτης στην πρόσφατη κινεζική ιστορία και ότι οι στρατιωτικές απειλές της Κίνας προς την Ταϊβάν έχουν ενταθεί, δεν έχει τεθεί μεταξύ των δύο ηγετών.
Τους τελευταίους έξι μήνες, ο Macron επισκέφθηκε τόσο την Ινδία όσο και τη Βραζιλία σε μια ώθηση να τοποθετήσει τη Γαλλία σε ένα σημείο αναφοράς μεταξύ της ομάδας των αναπτυσσόμενων χωρών BRICS, η οποία περιλαμβάνει την Κίνα, και των δυτικών δυνάμεων. Σε μια περίοδο αυξανόμενης έντασης μεταξύ του «Παγκοσμίου Νότου» και των δυτικών δυνάμεων, o ίδιος βλέπει τη Γαλλία ως γέφυρα.
Από τη Γαλλία, ο Xi θα προχωρήσει στη θερμή αγκαλιά της Σερβίας, όπου η Κίνα είναι ο δεύτερος μεγαλύτερος εμπορικός εταίρος, και της Ουγγαρίας, όπου ο πρωθυπουργός της, Viktor Orban, έχει υποστηρίξει τις τεράστιες κινεζικές επενδύσεις και χρησιμοποίησε τη θέση της χώρας του ως μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης για να αμβλύνει την κριτική έναντι της Κίνας. Και οι δύο χώρες χαλιναγωγούν την αμερικανική ισχύ.
Πέρα από αυτούς τους δύο φίλους της Κίνας, υπάρχουν, ωστόσο, σοβαρές ευρωπαϊκές διαφορές με το Πεκίνο, του οποίου η οικονομία ήταν περίπου στο ίδιο μέγεθος, μετρημένη σε δολάρια, με εκείνη της Ευρωπαϊκής Ένωσης την τελευταία φορά που την επισκέφθηκε ο Xi το 2019. Η οικονομία της Κίνας είναι τώρα περίπου 15 τοις εκατό μεγαλύτερη.
Το περασμένο φθινόπωρο, η Ευρωπαϊκή Ένωση άνοιξε μια έρευνα για το εάν τα ηλεκτρικά οχήματα που κατασκευάζονται στην Κίνα επωφελούνται από άδικες επιδοτήσεις, με την απόφαση να αναμένεται μέχρι το φετινό καλοκαίρι. Αυτό έχει προκαλέσει εντάσεις με το Πεκίνο και με τη Γερμανία, της οποίας η παρουσία στην κινεζική αγορά αυτοκινήτων είναι τεράστια σε σχέση με των άλλων ευρωπαϊκών χωρών. Η αγορά της Κίνας αντιπροσωπεύει τουλάχιστον το ήμισυ των ετήσιων κερδών της Volkswagen.
Οι Γερμανοί κατασκευαστές, με εργοστάσια στην Κίνα, φοβούνται ότι οποιαδήποτε επιβολή ευρωπαϊκών δασμών θα μπορούσε να επηρεάσει τις δικές τους εξαγωγές, καθώς και να προκαλέσει αντίποινα.
Η πρόεδρος της Επιτροπής της Ευρωπαϊκής Ένωσης, Ursula von der Leyen, θα συμμετάσχει στις συνομιλίες στο Παρίσι με τον Xi. Ο καγκελάριος Olaf Scholz, του οποίου οι σχέσεις με τον Macron είναι τεταμένες, δείπνησε με τον Γάλλο πρόεδρο στο Παρίσι την περασμένη εβδομάδα. Όλα αυτά είναι ξεκάθαρα μέρος μιας προσπάθειας σφυρηλάτησης ενός ενιαίου ευρωπαϊκού μετώπου.
Αυτό, όμως, συνεχίζει να δείχνει κάτι άπιαστο.
Ο θυμός προς τη Ρωσία στην Ευρώπη είναι υψηλότερος σε κράτη πρώτης γραμμής με τη Ρωσία, όπως η Πολωνία και οι χώρες της Βαλτικής. Είναι ίσως οι πιο σκληρά προσκολλημένοι στη συμμαχία με τις Ηνωμένες Πολιτείες και οι πιο δύσπιστοι έναντι του Macron όσον αφορά την οικοδόμηση μιας κυρίαρχης Ευρώπης. Είναι επίσης οι πιο επιφυλακτικοί απέναντι στην Κίνα, η οποία ποτέ δεν καταδίκασε τον πόλεμο της Ρωσίας στην Ουκρανία.
Ο Macron, όπως και ο Scholz κατά τη διάρκεια επίσκεψης στην Κίνα τον περασμένο μήνα, πιστεύει ότι η κινεζική μόχλευση για τον τερματισμό του πολέμου στην Ουκρανία είναι κρίσιμη. Μόνο το Πεκίνο, σύμφωνα με τη γαλλική ανάλυση, μπορεί να ασκήσει πραγματική πίεση στον Πρόεδρο Vladimir Putin, ο οποίος θα ορκιστεί για πέμπτη θητεία κατά την ευρωπαϊκή επίσκεψη του Xi.
Το ζήτημα, όπως και πέρυσι κατά την επίσκεψη του Macron στο Πεκίνο, είναι ότι η Κίνα έχει δείξει ελάχιστη ή καθόλου διάθεση να το κάνει. Πράγματι, ο Xi έχει προγραμματιστεί να φιλοξενήσει τον Putin στην Κίνα αργότερα αυτόν τον μήνα.
«Είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς άλλo αντικείμενο συζήτησης όσον αφορά την Ουκρανία», είπε ο François Godement, ειδικός σύμβουλος και ανώτερος συνεργάτης στο Institut Montaigne στο Παρίσι, σχετικά με τις συνομιλίες μεταξύ του Macron και του Xi. «Αυτά τα ζάρια έχουν ριχτεί», Ωστόσο, δεν υπάρχει αμφιβολία ότι ο Macron θα προσπαθήσει ξανά να συγκεντρώσει την υποστήριξη του Xi πριν από μια ειρηνευτική διάσκεψη στην Ουκρανία στην Ελβετία στα μέσα Ιουνίου.
Σε βαθύτερο επίπεδο, ο Macron φαίνεται βέβαιο ότι θα προσπαθήσει να χρησιμοποιήσει την επίσκεψη του Xi για να προωθήσει μια ατζέντα που θα εγγυάται τη συνάφεια της Ευρώπης τις επόμενες δεκαετίες. Είναι επιφυλακτικός για τις Ηνωμένες Πολιτείες που ενδέχεται να επανεκλέξουν τον πρώην πρόεδρο Donald J. Trump τον Νοέμβριο, με απρόβλεπτες συνέπειες.
Ο Wang, ο Κινέζος υπουργός Εξωτερικών, είπε: «Όσο η Κίνα και η Ευρώπη έχουν ενωμένα τα χέρια, δεν θα υπάρξει αντιπαράθεση του μπλοκ, ο κόσμος δεν θα καταρρεύσει και δεν θα γίνει νέος Ψυχρός Πόλεμος». Παρά όλες τις θεμελιώδεις διαφορές στη διακυβέρνηση μεταξύ του μονοκομματικού κράτους της Κίνας και της δυτικής φιλελεύθερης δημοκρατίας, οι ηγέτες των τριών ευρωπαϊκών χωρών που επέλεξε να επισκεφθεί ο Xi φαίνεται να ενστερνίζονται αυτήν την κινεζική δήλωση.
