Ο Πρόεδρος Xi Jinping θέλει να προβάλει την Κίνα ως ισχυρό εμπορικό εταίρο -ή επικίνδυνο αντίπαλο- έναντι οποιαδήποτε χώρας που ελπίζει να είναι επιτυχημένη στον 21ο αιώνα.
Από τους Stuart Lau και Phelim Kine/POLITICO
«Η άνοδος της Ανατολής και η παρακμή της Δύσης» είναι το σύνθημά του. Καθώς η κινεζική ανάπτυξη εκτοξεύτηκε και οι δυτικοί πολιτικοί ανησυχούσαν για το πώς να ανταποκριθούν, η συγκεκριμένη αναδείχθηκε σε μια εθνική φράση.
Αλλά μεταξύ του κινεζικού λαού -και όλο και περισσότερο στις αίθουσες συνεδριάσεων της Ευρώπης- αρχίζει να λέγεται μια διαφορετική ιστορία: Η πορεία του Πεκίνου προς την παγκόσμια οικονομική κυριαρχία μπορεί να μην είναι τελικά ανίκητη.
Η Κίνα κατάφερε μετά βίας να πετύχει την ανάπτυξη του ΑΕΠ που ανέμενε μετά την απελευθέρωση της οικονομίας της από τους περιορισμούς της πανδημίας. Η αγορά ακινήτων βρίσκεται σε κρίση και η ανεργία των νέων έχει αυξηθεί σε επικίνδυνα επίπεδα, με μια εκτίμηση να την ανεβάζει στο 50%. Οι ιδιώτες επιχειρηματίες ζουν όλο και περισσότερο με τον φόβο του τι θα κάνει το κράτος στις επιχειρήσεις τους και οι καταναλωτές έχουν σταματήσει να ξοδεύουν με τον τρόπο που το έκαναν στις καλές εποχές πριν από την COVID.
Στη Σαγκάη, το Λονδίνο και τη Νέα Υόρκη, κινεζικές και ξένες επιχειρήσεις αντιμετωπίζουν τώρα ένα νέο σενάριο: Τι θα συμβεί αν η επιβράδυνση στην Κίνα είναι εδώ για να μείνει;
«Οι κίνδυνοι μιας μεγάλης οικονομικής κρίσης στην Κίνα, ή ίσως μιας επικείμενης στασιμότητας στη βιώσιμη οικονομική ανάπτυξη, […] αυξάνονται», δήλωσε στο POLITICO ο Jacob Kirkegaard, ανώτερος συνεργάτης στο Peterson Institute for International Economics.
Ωστόσο, αυτό που συμβαίνει στην οικονομία της Κίνας έχει τεράστια σημασία για τον κόσμο. Σύμφωνα με τα τελευταία στατιστικά στοιχεία, η κινεζική οικονομία αναπτύχθηκε με αδύναμο ρυθμό το δεύτερο τρίμηνο του τρέχοντος έτους, με το ΑΕΠ να αυξάνεται μόλις 0,8% τον Απρίλιο-Ιούνιο σε σχέση με το προηγούμενο τρίμηνο, σε εποχικά προσαρμοσμένη βάση. Σε ετήσια βάση, το ΑΕΠ αυξήθηκε κατά 6,3% το δεύτερο τρίμηνο —κάτω από την πρόβλεψη του 7,3%.
Παρ’ όλα αυτά, αυτοί οι αριθμοί εξακολουθούν να είναι πολύ πιο υγιείς από ό,τι μπορούν να καυχηθούν οι περισσότερες δυτικές οικονομίες.
Αλλά η αβέβαιη προοπτική ενισχύει τις αμφιβολίες για το πώς το Πεκίνο θα προσεγγίσει τελικά τη Δύση. Προς το παρόν, οι αναλυτές εξακολουθούν να είναι διχασμένοι για το εάν ο Xi θα έχει πιο φιλικό πρόσωπο ή εάν αντ ‘αυτού οι πιο σκληροί οικονομικοί καιροί θα ενθαρρύνουν τους σκληροπυρηνικούς του Κομμουνιστικού Κόμματος να αναζητήσουν σημεία ανάφλεξης με τις ΗΠΑ ή την Ευρώπη προκειμένου να αποσπάσουν την προσοχή της κοινής γνώμης και να ενισχύσουν το εθνικιστικό αίσθημα.
Ακόμη και οι ηγέτες του Κομμουνιστικού Κόμματος δεν κρύβουν τα προβλήματα τους. Στην ετήσια συνεδρίαση του Πολιτικού Γραφείου πριν από το καλοκαίρι, η οποία δίνει τον τόνο για το οικονομικό έργο για το υπόλοιπο του έτους, στελέχη του κόμματος έκριναν ότι η οικονομία «αντιμετωπίζει νέες δυσκολίες και προκλήσεις, κυρίως λόγω της ανεπαρκούς εγχώριας ζήτησης, των δυσκολιών στη λειτουργία ορισμένων επιχειρήσεων, πολλών κινδύνων, φανερών ή κρυφών σε βασικούς τομείς και ενός ζοφερού και περίπλοκου εξωτερικού περιβάλλοντος», ανέφερε το Πολιτικό Γραφείο σύμφωνα με το κρατικό πρακτορείο ειδήσεων Xinhua.
Στην Ευρώπη, καθώς και στις ΗΠΑ, οι κυβερνήσεις επανεκτιμούν ριζικά τις δικές τους οικονομικές ευπάθειες. Η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία σόκαρε τις κυβερνήσεις της ΕΕ σε τέτοιο βαθμό ώστε να αναθεωρήσουν την εξάρτησή τους από αλυσίδες εφοδιασμού που ελέγχονται από δυνητικά εχθρικά καθεστώτα.
Η Ευρώπη ως επί το πλείστον έχει αποσυνδεθεί από τις εισαγωγές ρωσικών ορυκτών καυσίμων, αλλά παραμένει εξαρτημένη από την Κίνα για κρίσιμες πρώτες ύλες που αποτελούν εξαρτήματα μπαταριών τα οποία θα είναι ζωτικής σημασίας για τη μετάβαση στην πράσινη ενέργεια, μεταξύ άλλων τομέων.
Δυτικοί ηγέτες από την Ursula von der Leyen της ΕΕ έως τον πρόεδρο των ΗΠΑ Joe Biden μιλούν πλέον τακτικά για την οικονομική «απεξάρτηση» από την Κίνα. Ο κίνδυνος της πολύ στενής σύνδεσης με την κινεζική οικονομία έχει χτυπήσει ακόμη και τον Olaf Scholz, ο οποίος παραδοσιακά θεωρείται ο πιο ένθερμος της Ευρώπης όσον αφορά στην πολιτική για την Κίνα.
Κεκλεισμένων των θυρών στη σύνοδο κορυφής του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του περασμένου έτους, ο Scholz μοιράστηκε τους φόβους του για την προοπτική της Κίνας. Μιλώντας λίγο πριν από το πρώτο του ταξίδι ως Γερμανός ηγέτης στο Πεκίνο, είπε στους ομολόγους του στην ΕΕ ότι θα μπορούσε να προκληθεί «μαζική οικονομική κρίση» εάν το Πεκίνο αποτύχει να διαχειριστεί την κρίση του, σύμφωνα με δύο διπλωμάτες που ήταν ενημερωμένοι για τη συνομιλία.
Η νέα πρωθυπουργός της Ιταλίας, Giorgia Meloni, ετοιμάζεται να αποχωρήσει από μια συμφωνία βάσει της οποίας η Ρώμη υπέγραψε ως μέρος του παγκόσμιου σχεδίου υποδομής του Xi, της Πρωτοβουλίας Belt and Road. Και η κυβέρνηση του Emmanuel Macron, του Γάλλου προέδρου, έχει τις τελευταίες εβδομάδες υιοθετήσει μια πιο επικριτική γραμμή απέναντι στο Πεκίνο, ειδικά για τη στάση του έναντι στην Ουκρανία.
Σε αυτό το σκηνικό, η κυβέρνηση του Πεκίνου επικεντρώνεται τώρα στη δέσμευση με τη Δύση με λιγότερο ψυχρό τρόπο, ακόμη και όταν πρόκειται για τον μεγάλο της αντίπαλο στην Ουάσιγκτον. Αρκετοί Αμερικανοί αξιωματούχοι -από τον υπουργό Εξωτερικών Antony Blinken έως την υπουργό Οικονομικών Janet Yellen– έχουν επισκεφθεί την Κίνα τους τελευταίους μήνες και η υπουργός Εμπορίου Gina Raimondo αναμένεται να πάει αργότερα αυτό το καλοκαίρι. Μια σύνοδος κορυφής ΕΕ-Κίνας βρίσκεται επίσης στα σκαριά, σύμφωνα με διπλωμάτη που μίλησε ανώνυμα, επειδή τα σχέδια δεν έχουν ακόμη οριστικοποιηθεί.
Το Πεκίνο επιθυμεί επίσης να καθησυχάσει τις ιδιωτικές επιχειρήσεις στην Κίνα, αλλά δεν φαίνεται αυτό να λειτουργεί.
«Αυτό που είδαμε ήταν στην πραγματικότητα μια μείωση στο συνολικό επίπεδο εμπιστοσύνης» μεταξύ 570 εταιρειών της ΕΕ που δραστηριοποιούνται στην Κίνα οι οποίες συμμετείχαν σε πρόσφατη έρευνα, σύμφωνα με τον Jens Eskelund, πρόεδρο του Εμπορικού Επιμελητηρίου της ΕΕ στην Κίνα. «Και πολλά από αυτά έχουν να κάνουν με ένα αυξημένο επίπεδο αβεβαιότητας ως προς το σε ποιο σημείο βρίσκεται η Κίνα, ιδιαίτερα η κινεζική οικονομία», δήλωσε ο Eskelund, του οποίου το επιμελητήριο εκπροσωπεί 1.700 κυρίως ευρωπαϊκές εταιρείες και οντότητες στην Κίνα.
Ο Xi έχει επιδείξει σταθερά την προτίμηση του στον κρατικό τομέα. Οι πιο ριζοσπαστικές κινήσεις του εναντίον των επιχειρήσεων έχουν στοχεύσει σε τεχνολογικούς γίγαντες, παρόλο που θεωρούνται ευρέως η καλύτερη ελπίδα προκειμένου η Κίνα να ανταγωνιστεί τη Δύση. Μέσα από τη δική του ματιά, η κινεζική γραφειοκρατία κατάφερε με επιτυχία να πατάξει την πολυεθνική πλατφόρμα ηλεκτρονικού εμπορίου, τον δισεκατομμυριούχο-ιδρυτή της Alibaba, Jack Ma, περιόρισε την ανάπτυξη διαδικτυακών τυχερών παιχνιδιών και ιδιωτικών μαθημάτων διδασκαλίας και έχει ρυθμίσει σε μεγάλο βαθμό δεδομένα ακόμη και για ξένες εταιρείες.
Ωστόσο, ορισμένες δυτικές εταιρείες ήδη ψάχνονται για αλλού. Σύμφωνα με τον Eskelund, τον επικεφαλής του Επιμελητηρίου της ΕΕ, το 11% των επιχειρήσεων που συμμετείχαν σε έρευνα πέρυσι δήλωσαν ότι εξετάζουν το εάν θα εγκαταλείψουν την Κίνα. Φέτος, το ίδιο ακριβώς μερίδιο εταιρειών ανέφεραν ότι είχαν ήδη πάρει την απόφαση να εγκαταλείψουν τη χώρα.
«Όταν κάθεστε σε μια οικονομία που αναπτύσσεται 10% ετησίως, είναι καλό για όλους», είπε ο Eskelund. «Αν όμως επιβραδύνεται στο 5%, 5,5%, τότε θα υπάρξουν τομείς της οικονομίας που δεν θα αναπτυχθούν με τον ίδιο τρόπο όπως πριν». Ο Xi έχει αποκτήσει τεράστια προσωπική δύναμη στην κορυφή του πολιτικού συστήματος της Κίνας. Το αν τα Xi-conomics θα λειτουργήσουν τελικά θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από εκείνον.
