Tετάρτη 5 Απριλίου 2023
Το Εβραϊκό Πάσχα, είναι πολύ σημαντική εβραϊκή γιορτή για την απελευθέρωση του λαού του Ισραήλ από την Αίγυπτο.
Τι είναι το Passover;
Το Πάσχα σηματοδοτεί την απελευθέρωση των Παιδιών του Ισραήλ, που ήταν σκλάβοι στην αρχαία Αίγυπτο, και αφηγείται την ιστορία της εξόδου τους στη Γη της Επαγγελίας. Βασικά πράγματα που πρέπει να θυμάστε: Μωυσής, Δέκα πληγές, matzo, ο χωρισμός της Ερυθράς Θάλασσας-Moses, Ten Plagues, matzo, the parting of the Red Sea.
Πότε είναι το Πάσχα;
Το Πάσχα 2023 ξεκινά με τη δύση του ηλίου την Τετάρτη 5 Απριλίου —τη νύχτα του πρώτου Seder —και διαρκεί οκτώ ημέρες, τελειώνοντας τη δύση του ηλίου την Πέμπτη 13 Απριλίου.
Περί τίνος πρόκειται;
Η πρώτη αναφορά της γιορτής που ξεκινά με ένα Seder εμφανίζεται στο βιβλίο του Λευιτικού, όπου αναφέρεται ως η γιορτή των αζύμων, λόγω του γεγονότος ότι όταν οι αρχαίοι Ισραηλίτες έφυγαν από την Αίγυπτο δεν είχαν αρκετό χρόνο να αφήσουν τη ζύμη τους να φουσκώνει πριν φύγουν.
Πράγματι, η γιορτή μνημονεύει και γιορτάζει τη φυγή των Ισραηλιτών, με επικεφαλής τον Μωυσή, από την τυραννία του Φαραώ στην ελευθερία.
Το εβραϊκό του όνομα είναι Pesach, που προέρχεται από τη λέξη pasach, που συνήθως μεταφράζεται ως «περασμένα»—μια αναφορά στο απόσπασμα της Εξόδου που λέει ότι ο Θεός περνούσε από την αιματοβαμμένη πόρτα των εβραϊκών σπιτιών ενώ ανέλαβε να σκοτώσει τους πρωτότοκους γιους των Αιγυπτίων.
Μερικοί μελετητές, ωστόσο, προτείνουν ότι μια πιο ακριβής μετάφραση του αποσπάσματος είναι ότι ο Θεός «αιωρήθηκε πάνω από» τα εν λόγω σπίτια, υποδηλώνοντας την αιώνια προστασία του εκλεκτού λαού του από τον Κύριο.
Με το Shavuot και το Sukkot, το Πάσχα είναι επίσης μία από τις τρεις γιορτές συγκομιδής στις οποίες οι Εβραίοι του Αρχαίου Ισραήλ πεζοπορούσαν ιστορικά στον Ναό της Ιερουσαλήμ για να προσφέρουν τις θυσίες και τους πρώτους καρπούς τους. Από την καταστροφή του Ναού το 70 CE, δεν είναι πλέον υποχρεωμένοι να κάνουν το ταξίδι, αλλά εξακολουθούν να τιμούν τη μνήμη του συμπεριλαμβάνοντας μια απαγγελία της προσευχής Hallel κατά τη διάρκεια του Seder.
(Το Hallel είναι μια εβραϊκή προσευχή, μια κατά λέξη απαγγελία από τους Ψαλμούς 113-118 που απαγγέλλεται από παρατηρητικούς Εβραίους στις εβραϊκές γιορτές ως πράξη έπαινο και ευχαριστίας.)
Στη Διασπορά, το Πάσχα τελείται για οκτώ ημέρες με δύο Seder, ενώ στο Ισραήλ επτά με ένα μόνο Seder.
Any dos and don’ts?
Οι δύο κύριες παρατηρήσεις του Πάσχα έχουν να κάνουν με το chametz, ή το άζυμο ψωμί, και τη γιορτή του Seder.
Η αποφυγή του chametz, που αναφέρεται σε όλα τα προϊόντα δημητριακών που είτε έχουν ήδη υποστεί ζύμωση (ψωμί, κέικ, ορισμένα αλκοολούχα ποτά) είτε μπορούν να προκαλέσουν ζύμωση (μαγιά), βρίσκεται στο επίκεντρο πολλών τελετουργιών. Εβδομάδες πριν από το Πάσχα, οι Εβραίοι ξεκινούν έναν σοβαρό ανοιξιάτικο καθαρισμό.
Αν και η halacha δεν δηλώνει υποχρέωση να καθαρίσουμε το σπίτι από οποιοδήποτε κομμάτι chametz μικρότερο από μια ελιά, είναι συνηθισμένο να καθαρίζεται κάθε γωνιά και η παράδοση απαιτεί μια έρευνα στο φως των κεριών το πρωί του πρώτου Seder, μια τελετουργία που ονομάζεται bidekat chametz, χρησιμοποιώντας ένα φτερό για να επιθεωρήσει και να σκουπίσει ακόμα και τις πιο δυσπρόσιτες γωνίες.
Αλλά η παράδοση δεν μας κάνει να ψάχνουμε μάταια (αυτό θα ήταν μια bracha le’batala, μια ευλογία χωρίς τίποτα), οπότε ο αρχηγός της οικογένειας πρέπει να κρύψει 10 μικρά πακέτα chametz σε διαφορετικά δωμάτια. Μόλις βρεθούν, καίγονται, μια διαδικασία γνωστή ως biyur chametz, και το σπίτι θεωρείται κοσέρ για το Πάσχα. Εναλλακτικά, το chametz μπορεί να πωληθεί συμβολικά σε έναν μη Εβραίο γείτονα κατά τη διάρκεια των διακοπών, είτε από ένα άτομο είτε από έναν ραβίνο που ενεργεί για λογαριασμό μιας ολόκληρης κοινότητας.
Το Seder, που σημαίνει τάξη, είναι πλούσιο σε νόημα και στη φιλοδοξία του για έναν ανοικοδομημένο Ναό στην Ιερουσαλήμ. Μέσω των αναγνώσεων της Torah, του midrashim, των τραγουδιών και της συζήτησης, οι συμμετέχοντες του Seder ξαναζούν, όπως έχει διαταχθεί, τα γεγονότα της Εξόδου.
Champions' Sedder pic.twitter.com/d4KrTpCYBQ
— Prof Shmuel C. Shapira MD MPH (@shmuelcshapira) April 5, 2023
Το Seder είναι επίσης μια γαστρονομική γιορτή με φαγητά που συμβολίζουν στοιχεία της ιστορίας των Ισραηλιτών.
Αρχικά περιστρεφόταν γύρω από το πασχαλιάτικο αρνί-Paschal lamb, το οποίο παραδόθηκε στο Ναό, θυσιάστηκε, ψήθηκε ολόκληρο και φαγώθηκε. Ελλείψει Ναού, απαγορεύεται στους Εβραίους η θυσία ζώων, αφαιρώντας από το Seder την πιο εξέχουσα προσφορά του — αν και αντέχει στο πιάτο του Seder συμβολικά με τη μορφή ενός κόκκαλου. Υπάρχουν πολλά άλλα πιάτα με νόημα: μαρόρ, πικρά βότανα, που συμβολίζουν τις κακουχίες της σκλαβιάς στην Αίγυπτο. Το karpas, ένα λαχανικό ρίζας βουτηγμένο σε αλμυρό νερό για να συμβολίσει την άνοιξη και τα δάκρυα των Ισραηλιτών.
Το charoset, μια γλυκιά πάστα από φρούτα και ξηρούς καρπούς που συμβολίζει το γουδί με το οποίο οι πρόγονοί έχτισαν τα σπίτια της Αιγύπτου και φυσικά το matzo.
Εκτός από το γεγονός ότι υπακούει στη βιασύνη με την οποία οι Ισραηλίτες έφυγαν από τους καταπιεστές τους -τόσο γρήγορα που δεν πρόλαβαν να περιμένουν να φουσκώσει το ψωμί τους- είναι επίσης γνωστό ως lechem oni, το ψωμί της θλίψης, μια υπενθύμιση της ταπεινοφροσύνης.
Εκτός από το φαγητό, οι άλλες μεγαλύτερες επιταγές του Seder περιλαμβάνουν την απαγγελία των Tεσσάρων Eρωτήσεων-Four Questions, που ζητήθηκαν από τα παιδιά για να ενθαρρύνουν μια συζήτηση για τον συμβολισμό του γεύματος και την αναζήτηση του afikoman, ένα κρυμμένο κομμάτι matzo που τα παιδιά αναζητούν μετά το γεύμα και την κατανάλωση του οποίου σηματοδοτεί το τέλος της μερίδας φαγητού του Seder. Τα παιδιά συχνά ανταλλάσσουν τα αφικομανικά ευρήματά τους με ένα βραβείο από τους γονείς τους.
Η haggadah, που αφηγείται την ιστορία της Εξόδου, είναι το βασικό κείμενο της γιορτής. Σύμφωνα με την παράδοση, η haggadah συντάχθηκε μεταξύ 200 και 500 μ.Χ.
Το παλαιότερο πλήρες χειρόγραφο περιλαμβάνεται σε ένα βιβλίο προσευχής που συντάχθηκε από τη Saadia Gaon τον 10ο αιώνα και η παλαιότερη έντυπη έκδοση χρονολογείται από το 1486, με παραγγελία της οικογένειας Soncino της Ιταλίας. Ενώ τα περισσότερα από τα κείμενα του haggadah έχουν παραμείνει αμετάβλητα από τότε που συντάχθηκαν αρχικά, μερικά -όπως το αραμαϊκό Chad Gadya, για παράδειγμα- είναι μεταγενέστερες προσθήκες και λέγεται ότι είναι τραγούδια για ποτό, με τα επαναλαμβανόμενα ρεφρέν και τα κρεσέντο τους. Επίσης, καθώς η haggadah είναι, στον πυρήνα της, μια συλλογή, πολλές κοινότητες ή οικογένειες προσθέτουν τις δικές τους παραδόσεις, τελετουργίες και κείμενα στο πρωτότυπο, που συχνά σχετίζονται με κοινωνικά ή πολιτικά ζητήματα όπως τα δικαιώματα των γυναικών ή τα δεινά των Αφρικανών προσφύγων.
“And you shall tell your children.”- Exodus 13:8
On Wednesday evening, Jewish families around the world will gather with their loved ones and tell the Passover story.
Here’s what Passover is all about 🫓🍷: pic.twitter.com/kRiGqtd1GB
— Israel ישראל (@Israel) April 4, 2023
