Ο Andrew Bailey βρίσκεται σε άσχημη θέση. Ως διοικητής της Τράπεζας της Αγγλίας, πρέπει να χαλιναγωγήσει τον πληθωρισμό, ο οποίος αυξάνεται με τον ταχύτερο ρυθμό των τελευταίων 40 ετών στο Ηνωμένο Βασίλειο. Και τώρα, πρέπει επίσης να «καθαρίσει» μεγάλο μέρος των πρώτων επιπτώσεων από τις πολιτικές της Liz Truss, της πρωθυπουργού της Βρετανίας, και της νεοσύστατης κυβέρνησής της, της οποίας η φορολογική ατζέντα για τη μείωση των φόρων προκάλεσε σοκ στις χρηματοπιστωτικές αγορές της Βρετανίας.
Από την Eshe Nelson/New York Times
Ο Bailey έχει μπροστά του μια πληθώρα προκλήσεων, όπως την επιστροφή στην κανονικότητα σε μια δυσλειτουργική αγορά ομολόγων, την αναχαίτιση της αναταραχής στον κλάδο των συνταξιοδοτικών ταμείων από την επιτάχυνση μιας πλήρους οικονομικής κρίσης και η προστασία της ανεξαρτησίας της κεντρικής τράπεζας από την κυβέρνηση.
Ως επικεφαλής της κεντρικής τράπεζας, ο Bailey έχει να διαχειριστεί δύο καθήκοντα: Tη διατήρηση του πληθωρισμού σε χαμηλά επίπεδα και τη διασφάλιση της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας της Βρετανίας. Τις εβδομάδες από τότε που η νέα κυβέρνηση ανακοίνωσε το σχέδιο μείωσης των φόρων, στις 23 Σεπτεμβρίου, οι προσπάθειές του να κάνει και τα δύο συγκρούστηκαν, οδηγώντας σε περίπλοκα και μερικές φορές αντικρουόμενα μηνύματα, θέτοντας σε κίνδυνο την αξιοπιστία της 328χρονης τράπεζας.
«Η Τράπεζα της Αγγλίας βρισκόταν σε μια απίστευτα δύσκολη κατάσταση πριν από τις δημοσιονομικές εξελίηεις», δήλωσε η Kristin Forbes, καθηγήτρια διαχείρισης και παγκόσμιας οικονομίας στο Ινστιτούτο Τεχνολογίας της Μασαχουσέτης και πρώην μέλος της επιτροπής καθορισμού των επιτοκίων της Τράπεζας της Αγγλίας. «Το Ηνωμένο Βασίλειο επλήγη από τη διπλή σύγκρουση» της εκτίναξης των τιμών της ενέργειας που προκλήθηκε από τον πόλεμο της Ρωσίας στην Ουκρανία και την εξαιρετικά σφιχτή αγορά εργασίας, «τα οποία αυξάνουν τον πληθωρισμό και θα απαιτήσουν απόκριση νομισματικής πολιτικής και βραδύτερη ανάπτυξη για να επιτευχθεί ισορροπία».
«Στη συνέχεια, οι δημοσιονομικές ανακοινώσεις προκάλεσαν σημαντική ανησυχία», πρόσθεσε.
Οι πολιτικές της νέας βρετανικής κυβέρνησης έχουν προκαλέσει προειδοποιήσεις ότι η δημοσιονομική πολιτική δεν πρέπει να υπονομεύει τις προσπάθειες των κεντρικών τραπεζών.
Την Πέμπτη, η Kristalina Georgieva, διευθύνουσα σύμβουλος του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου, δήλωσε ότι το αποτέλεσμα θα είναι υψηλότερα επιτόκια και αυστηρότεροι οικονομικοί όροι. «Μην παρατείνετε τον πόνο», συμβούλεψε σε συνέντευξη Τύπου.
Η δημοσιονομική πολιτική θα πρέπει να καθοδηγείται από στοιχεία, πρόσθεσε, και αν «πρέπει να γίνει επαναβαθμονόμηση, είναι σωστό να το κάνουν οι κυβερνήσεις». Υπήρξαν αναφορές στη Βρετανία την Πέμπτη ότι η Truss μπορεί να εξετάζει το ενδεχόμενο ανατροπής της πολιτικής της, είδηση που λειτούργησε θετικά στην αγορά, καθώς η λίρα ενισχύθηκε και οι αποδόσεις των ομολόγων υποχώρησαν.
Οι εβδομάδες αναταραχής στις αγορές της Βρετανίας και οι κίνδυνοι από τις νέες δημοσιονομικές πολιτικές της Truss μπορεί να ήταν ιδιαίτερες, αλλά η πρόκληση του καθορισμού οικονομικών πολιτικών όταν οι επιλογές περιορίζονται από τον υψηλότερο πληθωρισμό των τελευταίων δεκαετιών είναι ένα δίλημμα που μοιράζονται οι νομοθέτες και οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής σε όλο τον κόσμο.
Η αστάθεια της αγοράς είναι υψηλή σε πολλές χώρες και ο πειρασμός να δαπανηθούν πολλά για την προστασία των νοικοκυριών από το αυξανόμενο κόστος ζωής είναι ισχυρός. Η διατήρηση του σωστού συνδυασμού δαπανών για την αντιμετώπιση του πληθωρισμού, χωρίς να προκληθεί φόβος στους επενδυτές, γίνεται πιο δύσκολη.
Επιπλέον, δεν βοηθά τον Bailey το γεγονός ότι έχει αποτελέσει αντικείμενο έντονης κριτικής για μεγάλο μέρος του περασμένου έτους, καθώς νομοθέτες, συμπεριλαμβανομένης της Truss, και ορισμένοι αναλυτές επέκριναν την κεντρική τράπεζα της Αγγλίας ότι δεν κατάφερε να ελέγξει τον πληθωρισμό. Ολόκληρη η θητεία του ως κεντρικός τραπεζίτης είναι ταραχώδης: Ανέλαβε καθήκοντα λίγες μέρες πριν από το πρώτο lockdown στη Βρετανία για την Covid-19, τον Μάρτιο του 2020, με τις παγκόσμιες χρηματοπιστωτικές αγορές να βρίσκονται σε αναταραχή.
Στην Τράπεζα της Αγγλίας, το ρολόι χτυπά ήδη κοντά σε ένα πιθανό σημείο ανάφλεξης. Το ξαφνικό άλμα στις αποδόσεις των ομολόγων στα τέλη Σεπτεμβρίου μετά τις ανακοινώσεις της κυβέρνησης συγκλόνισε τα συνταξιοδοτικά ταμεία της Βρετανίας, που αντιπροσωπεύουν περισσότερες από ένα τρισεκατομμύριο λίρες σε επενδύσεις.
Η Τράπεζα της Αγγλίας έκανε άλμα, προσφέροντας να αγοράσει ομόλογα για δυόμισι εβδομάδες προκειμένου να βοηθήσει στη διευκόλυνση των προβλημάτων ρευστότητας των αμοιβαίων κεφαλαίων και να θέσει τέλος σε έναν δυνητικά καταστροφικό κύκλο γεγονότων, που θα μπορούσε να περιλαμβάνει μια καταστροφική πώληση ομολόγων και τον κίνδυνο να πυροδοτηθεί αναταραχή στην ευρύτερη αγορά.
Αλλά την Τρίτη, καθώς οι αποδόσεις των κρατικών ομολόγων ανέβηκαν ξανά, ο Bailey υπογράμμισε ότι το πρόγραμμα αγοράς ομολόγων θα λήξει την Παρασκευή, όπως είχε προγραμματιστεί, διαψεύδοντας τις όποιες ελπίδες πως θα παραταθεί.
«Το μήνυμά μου προς τα εμπλεκόμενα ταμεία και όλες τις εταιρείες που εμπλέκονται στη διαχείριση αυτών των κεφαλαίων: Σας απομένουν τρεις ημέρες», είπε ο Bailey την Τρίτη. «Πρέπει να πράξετε τα δέοντα».
Η συγκεκριμένη δήλωση σηματοδότησε ένα είδος αναμέτρησης μεταξύ της τράπεζας και των ταμείων, ασυνήθιστο για τους παραδοσιακά προσεκτικούς κεντρικούς τραπεζίτες.
«Μοιάζει με τζόγο», είπε η καθηγήτρια Forbes. «Αλλά υπάρχουν σοβαροί λόγοι για τους οποίους θα πρέπει να είναι σύντομη και περιορισμένη η παρέμβαση, παρόλο που όλο αυτό δείχνει πιο ριψοκίνδυνο».
Πρώτον, το πρόγραμμα έχει σκοπό να βοηθήσει τα συνταξιοδοτικά ταμεία να αποκτήσουν τη ρευστότητα που χρειάζονται και όχι για να σταματήσει η αύξηση των αποδόσεων των ομολόγων. Η τήρηση της προθεσμίας θα μπορούσε να αναγκάσει τα ταμεία να χρησιμοποιήσουν το πρόγραμμα τώρα αντί να αντέξουν για καλύτερες τιμές αργότερα και να αποδεχτούν απώλειες στις συναλλαγές με μόχλευση που πήγαν στραβά.
Υπάρχουν πρώιμες ενδείξεις ότι το σχέδιο λειτούργησε, καθώς η τράπεζα αγόρασε πολύ περισσότερα ομόλογα την Τετάρτη και την Πέμπτη μετά την προειδοποίηση του Bailey από ό,τι στο παρελθόν, και τα επιτόκια έχουν μειωθεί.
Η Δευτέρα -η πρώτη ημέρα συναλλαγών μετά τη λήξη του προγράμματος – μπορεί να μην είναι ομαλή για τους επενδυτές, αλλά οι μεγάλες κινήσεις στις τιμές των περιουσιακών στοιχείων είναι κακές μόνο εάν οδηγούν σε συστηματικό κίνδυνο στις χρηματοπιστωτικές αγορές, δήλωσε η Forbes. «Πολλές εταιρείες θα διαμαρτυρηθούν όταν έχουν ζημιές», είπε. Αλλά «η δουλειά της Τράπεζας της Αγγλίας δεν είναι να τους διασώσει μόνο και μόνο επειδή υφίστανται απώλειες».
Η αναταραχή της αγοράς έχει προκαλέσει προβληματισμό σε πολλούς Βρετανούς -ειδικά σε υποψήφιους αγοραστές κατοικιών, οι οποίοι έχουν δει τα επιτόκια των στεγαστικών δανείων να εκτινάσσονται στα ύψη λόγω της αυξημένης προοπτικής μιας μεγάλης αύξησης επιτοκίων από την κεντρική τράπεζα όταν συνεδριάσει τον επόμενο μήνα. Έχει επίσης ασκήσει έντονη πολιτική πίεση στη συντηρητική κυβέρνηση της πρωθυπουργού, η οποία ανέλαβε καθήκοντα στις αρχές Σεπτεμβρίου με την υπόσχεση να τονώσει την ανάπτυξη μέσω φορολογικών περικοπών και απορρύθμισης.
Σε μια προσπάθεια να αμβλύνει τις ανησυχίες, ο επικεφαλής του υπουργείου Οικονομικών Kwasi Kwarteng δήλωσε τη Δευτέρα ότι θα δημοσιοποιήσει τα λεπτομερή δημοσιονομικά σχέδια της κυβέρνησης στις 31 Οκτωβρίου, τρεις εβδομάδες νωρίτερα από το προγραμματισμένο. Αλλά η κυβέρνηση δεν έχει ακόμη διευκρινίσει πώς θα πληρώσει για τις φορολογικές της περικοπές, εκτός από το ότι η ταχύτερη οικονομική ανάπτυξη θα αυξήσει τα φορολογικά έσοδα.
Οι οικονομολόγοι λένε ότι θα χρειαστούν βαθιές περικοπές των δημοσίων δαπανών. Το ανεξάρτητο Ινστιτούτο Δημοσιονομικών Μελετών λέει ότι η κυβέρνηση μπορεί να χρειαστεί να μειώσει τις δαπάνες έως και 62 δισεκατομμύρια λίρες ετησίως για να επιτύχει τους στόχους της για τον έλεγχο του δημόσιου χρέους. Σε πιο άσχημα οικονομικά νέα, το Γραφείο Εθνικής Στατιστικής ανακοίνωσε την Τετάρτη ότι η οικονομία της Βρετανίας συρρικνώθηκε κατά 0,3% το τρίμηνο τον Αύγουστο, με τη μεταποίηση και τις υπηρεσίες καταναλωτών να σημειώνουν πτώση.
