Την Τετάρτη, ο χρηματιστηριακός δείκτης S&P 500 εκτινάχθηκε 3%, σαν να ήταν όλα καλά με τον κόσμο. Την Πέμπτη, οι μετοχές κατέρρευσαν, με τον βαρύ τεχνολογικό δείκτη Nasdaq να υποχωρεί 5%, σαν να διαφαίνονταν το τέλος του κόσμου. Την Παρασκευή τα πράγματα ήταν λίγο καλύτερα. Ο S&P υποχώρησε ξανά, αλλά μόνο κατά 0,6%, και ο Nasdaq έχασε μόλις 1,4%. Ήταν η πέμπτη συνεχόμενη εβδομαδιαία πτώση του S&P 500, το μεγαλύτερο σερί απωλειών του από τον Ιούνιο του 2011.
Από τον John Graham/Financial Times
Αν ψάχνετε για συγκεκριμένα μοτίβα στις άγριες διακυμάνσεις της αγοράς, η απάντηση είναι απλή: Οι χρηματοπιστωτικές αγορές έρχονται αντιμέτωπες με μια εκπληκτικά δραστική αλλαγή πολιτικής της Federal Reserve.
Τις δύο τελευταίες δεκαετίες, οι χρηματοπιστωτικές αγορές είχαν συνηθίσει τόσο πολύ στην ενθάρρυνση της Fed που δεν ξέρουν σήμερα πώς να συμπεριφερθούν, σε μία περίοδο που η Ομοσπονδιακή κεντρική τράπεζα κάνει ό,τι μπορεί για να επιβραδύνει την οικονομία. Αλλά οι προθέσεις της Fed είναι εμφανείς.
Ο Jerome H. Powell, πρόεδρος της Fed, δήλωσε κατηγορηματικά κατά τη διάρκεια συνέντευξης Τύπου την Τετάρτη ότι η κεντρική τράπεζα είναι πραγματικά δεσμευμένη να μειώσει τον πληθωρισμό. Σύμφωνα με τον ίδιο, η Fed είναι πρόθυμη να αυξήσει ακόμα και την ανεργία στις ΗΠΑ, εάν αυτό απαιτείται προκειμένου να γίνει η δουλειά. Και ενώ θα προτιμούσαν πολύ να μην μπουν οι Ηνωμένες Πολιτείες σε περίοδο ύφεσης, οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής της Fed είναι πρόθυμοι να αντιμετωπίσουν κατάματα την άσχημη κατάσταση εάν η οικονομία ξεκινήσει παραπαίει. Τα παραπάνω είναι ίσως να δύσκολο να τα αποδεχτεί κανείς, ακόμα και αν συμβούν για καλό λόγο.
Αδιαμφισβήτητα, οι εξαιρετικά γενναιόδωρες πολιτικές της Fed ευθύνονται, τουλάχιστον εν μέρει, για την τρέχουσα έκρηξη του πληθωρισμού. Σχεδόν από την έναρξη της μεγάλης χρηματοπιστωτικής κρίσης που ξεκίνησε το 2008, η χαλαρή νομισματική πολιτική αυτής της ίδιας της Federal Reserve επανειλημμένα ώθησε τις χρηματοπιστωτικές αγορές σε δυσθεώρητα ύψη.
Μειώνοντας τα βραχυπρόθεσμα επιτόκια σχεδόν στο μηδέν και αγοράζοντας τρισεκατομμύρια δολάρια σε ομόλογα και άλλους τίτλους, η κεντρική τράπεζα προστάτεψε το χρηματοπιστωτικό σύστημα από το να παγώσει, όσο μπορούσε τουλάχιστον. Η τόνωση της επιχειρηματικής δραστηριότητας, μείωσε αποτελεσματικά τις αποδόσεις ενός ευρέος φάσματος ομολόγων και ενθάρρυνε τους επενδυτές να αναλάβουν κινδύνους. Αυτά ανέβασαν το χρηματιστήριο.
Ωστόσο, στην τελευταία της συνεδρίαση για τη χάραξη πολιτικής, η Fed κατέστησε πιο προφανές από ποτέ ότι άλλαξε την πολιτική της με τον πιο θεμελιώδη τρόπο, κάτι που είναι εξαιρετικά δύσκολο να χωνέψουν οι χρηματοπιστωτικές αγορές. «Αυτή είναι μια πολύ μεγάλη αλλαγή και οι αγορές δυσκολεύονται να την επεξεργαστούν», δήλωσε σε συνέντευξή του ο Robert Dent, ανώτερος οικονομολόγος των ΗΠΑ για τη Nomura Securities.
Και δεν είναι περίεργο που οι αγορές παρεκκλίνουν άγρια, πέφτουν τη μια μέρα, ανεβαίνουν την επόμενη, αλλά έχουν πτωτική τάση από την αρχή του έτους. «Επειδή οι κίνδυνοι που αντιμετωπίζει η οικονομία και η Fed είναι τόσο μεγάλοι, και επειδή οι “απαντήσεις” της Fed είναι τόσο δραστικές, βλέπουμε διακυμάνσεις που είναι πολύ μεγάλες καθημερινά», ανέφερε ο Dent. «Οι ταλαντεύσεις που πριν από ένα χρόνο ή 24 μήνες θα ήταν πολύ ασυνήθιστες είναι πλέον ο κανόνας».
Ωστόσο, η τρέχουσα κατάσταση κάθε άλλο παρά φυσιολογική είναι.
Η πανδημία της Covid-19 έχει αφήσει εκατομμύρια θύματα σε όλο τον κόσμο και δεν έχει τελειώσει. Από τη στενή σκοπιά της οικονομίας, η πανδημία εκτόξευσε την προσφορά και τη ζήτηση για μια τεράστια ποικιλία αγαθών και υπηρεσιών, και αυτό έχει μπερδέψει τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής. Ωστόσο, πόσο από την τρέχουσα περίοδο πληθωρισμού έχει προκληθεί από την Covid και τι μπορεί να κάνει η Fed για αυτό;
Επιπλέον, υπάρχουν τα συνεχιζόμενα lockdown στην Κίνα, τα οποία έχουν μειώσει την προσφορά των κινεζικών εξαγωγών και μείωσαν την κινεζική ζήτηση για εισαγωγές, τα οποία και τα δύο αλλάζουν τα παγκόσμια οικονομικά πρότυπα. Πάνω από όλα αυτά είναι το σοκ στην τιμή του πετρελαίου που προκλήθηκε από τον πόλεμο της Ρωσίας στην Ουκρανία και από τις κυρώσεις κατά της Ρωσίας.
Μέχρι τα τέλη του περασμένου έτους, η Fed έλεγε ότι το πρόβλημα του πληθωρισμού ήταν «παροδικό». Η απάντησή της σε μια σειρά από παγκόσμιες προκλήσεις ήταν να πλημμυρίσει την οικονομία των ΗΠΑ και τον κόσμο με χρήματα. Έτσι, συνέβαλε στη μείωση του αντίκτυπου της ύφεσης του 2020 στις Ηνωμένες Πολιτείες αλλά και σε ένα μεγάλο ράλι δημιουργίας πλούτου στις αγορές μετοχών και ομολόγων. Αλλά πλέον, η Fed έχει αναγνωρίσει ότι ο πληθωρισμός έχει ξεφύγει από τον έλεγχο και πρέπει να επιβραδυνθεί σημαντικά.
«Ο πληθωρισμός είναι πολύ υψηλός και κατανοούμε τις δυσκολίες που προκαλεί και κινούμαστε γρήγορα για να τον μειώσουμε», είπε ο Powell την Τετάρτη. «Έχουμε τόσο τα εργαλεία που χρειαζόμαστε όσο και την αποφασιστικότητα που θα χρειαστεί για να αποκαταστήσουμε τη σταθερότητα των τιμών για λογαριασμό των αμερικανικών οικογενειών και επιχειρήσεων» τόνισε.
Αλλά τα εργαλεία για τη μείωση του ρυθμού πληθωρισμού χωρίς να προκαλείται αδικαιολόγητη ζημιά στην οικονομία είναι στην πραγματικότητα αρκετά περιορισμένα, αναγνώρισε αργότερα, απαντώντας σε ερώτηση δημοσιογράφου. «Έχουμε ουσιαστικά τα επιτόκια, τον ισολογισμό και τις μελλοντικές οδηγίες, και είναι περίφημα εργαλεία», είπε. Ωστόσο «δεν είναι διαθέτουν τη χειρουργική ακρίβεια που χρειαζόμαστε».
Και σαν να μην ήταν αρκετά τρομακτικό αυτό που υπογράμμισε, ο ίδιος τόνισε: «Κανείς δεν πιστεύει ότι αυτό θα είναι εύκολο. Κανείς δεν πιστεύει ότι είναι απλό, αλλά σίγουρα υπάρχει μία εύλογη πορεία που πρέπει να ακολουθήσουμε. Και, ξέρετε, η δουλειά μας δεν είναι να αξιολογούμε τις πιθανότητες, είναι να προσπαθούμε να πετύχουμε. Αυτό λοιπόν κάνουμε».
Λοιπόν, ναι, η Fed πρέπει να κάνει την προσπάθεια, αλλά δεδομένης της επισφάλειας της κατάστασης, η υψηλή αστάθεια στις χρηματοπιστωτικές αγορές είναι ακριβώς αυτό που περιμένουμε να δούμε.
Η Federal Reserve έχει δεσμευτεί να συνεχίσει να αυξάνει το βραχυπρόθεσμο επιτόκιο που ελέγχει, το επιτόκιο των κεφαλαίων της Fed, κάπου πολύ πάνω από το 2,25%. Μόλις πριν από λίγους μήνες, αυτό το επιτόκιο ήταν κοντά στο μηδέν και την Τετάρτη, η Fed το αύξησε στο εύρος 0,75 έως 1%. Η Fed είπε επίσης ότι θα αρχίσει να μειώνει τον ισολογισμό της ύψους 9 τρισεκατομμυρίων δολαρίων τον Ιούνιο, κατά περίπου 1 τρισεκατομμύριο δολάρια τον επόμενο χρόνο, και συνεχίζει να εκδίδει προειδοποιητικές «προοδευτικές οδηγίες», προειδοποιήσεις του είδους που έκανε ο Powell την Τετάρτη.
Ωστόσο, οι χρηματοπιστωτικές αγορές δεν μπορούν να τα κατανοήσουν όλα αυτά. Οι καθημερινές αλλαγές στις αγορές είναι απόλυτα ενδεικτικές και το μέλλον εύκολο να εξηγηθεί: Μια περίοδος έντονης αστάθειας είναι αναπόφευκτη και αυτό θα συμβαίνει κατά περιόδους στις χρηματοπιστωτικές αγορές. Παρ’ όλα αυτά, οι αγορές συνεχίζουν να παράγουν πλούτο για ανθρώπους που είναι σε θέση και έχουν φροντίσει για εφόδια ώστε να ξεπεραστεί με τον πιο ανώδυνο τρόπο αυτή η αναταραχή.
