«Η δεκαετία του 1980 επιστρέφει σήμερα για να καθορίσει την εξωτερική μας πολιτική». Αυτή ήταν η ατάκα του πρώην Αμερικανού προέδρου Barrack Obama το 2012, ο οποίος ειρωνεύονταν τον Ρεπουμπλικανό υποψήφιο για την προεδρία Mitt Romney, κατά τη διάρκεια ενός debate επειδή ο δεύτερος υποστήριζε ότι η Ρωσία παρέμενε «αναμφίβολα, ο Νο.1 γεωπολιτικός εχθρός μας».
Από τον Scott Thomas/The Atlantic
«Επειδή ο Ψυχρός Πόλεμος έχει τελειώσει εδώ και 20 χρόνια», συνέχισε ο Obama. «Αλλά κυβερνήτη, όταν πρόκειται για την εξωτερική μας πολιτική, φαίνεται να θέλετε να εισάγετε τις πολιτικές της δεκαετίας του 1980, όπως ακριβώς την κοινωνική πολιτική της δεκαετίας του 1950 και τις οικονομικές πολιτικές της δεκαετίας του 1920 στις ΗΠΑ του σήμερα».
Ο Obama τότε είχε φανεί ότι κέρδισε κατά κράτος τον Romney σε θέματα εξωτερικής πολιτικής αλλά 10 χρόνια αργότερα τα πράγματα δείχνουν εντελώς διαφορετικά.
Η εισβολή του Vladimir Putin στην Ουκρανία, η καταστροφή αμέτρητων πόλεων, ο θάνατος χιλιάδων αμάχων και τα εκατομμύρια πρόσφυγες που συνεχίζουν να περνούν τα διεθνή σύνορα ή στριμώχνονται στα σκοτεινά καταφύγια προκειμένου να επιβιώσουν από τον επόμενο βομβαρδισμό, η τότε έξυπνη και αποστομωτική απάντηση του Obama μοιάζει σήμερα περισσότερο με μια γροθιά στο στομάχι.
Ωστόσο, αν και θα πίστευε κανείς ότι η αυταρέσκεια του γύρω από τη Ρωσία και τα επακόλουθα γεγονότα που απέδειξαν ότι είχε κάνει λάθος, θα προκαλούσαν ενοχές στον πρώην πρόεδρο ή κάποια λύπη, εκείνος δεν το δείχνει καθόλου.
Σε ένα συνέδριο με τίτλο «Παραπληροφόρηση και διάβρωση της δημοκρατίας», που διοργανώθηκε από το Ινστιτούτο Πολιτικής του Πανεπιστημίου του Σικάγο και το The Atlantic την περασμένη εβδομάδα, ο Obama ρωτήθηκε αν θα ήθελε να ήταν πιο αποφασιστικός έναντι του Putin γνωρίζοντας τι συμβαίνει σήμερα.
Εμφανώς ενοχλημένος, απάντησε: «Στην πραγματικότητα δεν το σκέφτομαι, γιατί οι συνθήκες ήταν διαφορετικές». Περιέγραψε μια «πολύ σθεναρή απάντηση στην ρωσική επιθετικότητα» από την κυβέρνησή του, η οποία απλώς ισοδυναμούσε με κάποιες περιορισμένες κυρώσεις.
Και υπερασπίστηκε το γεγονός ότι δεν όπλισε τους Ουκρανούς επειδή «ανησυχούσαμε ότι δεν θα δίναμε [στη Ρωσία] μία δικαιολογία για άλλη εισβολή», ενώ «υπήρχαν και προβλήματα στρατιωτικής εκπαίδευσης». Επίσης, έδωσε συγχαρητήρια στην Ευρώπη που έφτασε σήμερα εκεί που την ήθελε τότε.
«Θα έλεγα, ότι ως κάποιος που αντιμετώπισε την ρωσική εισβολή στην Κριμαία και στα ανατολικά τμήματα της Ουκρανίας, θα με ενθάρρυνε τότε μία ίδια -με σήμερα- ευρωπαϊκή αντίδραση, γιατί το 2014, συχνά έπρεπε να τους σέρνω κλωτσώντας και ουρλιάζοντας προκειμένου να απαντήσουμε με τους τρόπους που θέλαμε». Και εξήγησε ότι αυτή η αντιμετώπιση οδήγησε σε μία κατάσταση όπου η Ρωσία πίστευε πως μπορούσε να εισβάλει σε ένα κυρίαρχο έθνος. Ανέφερε ότι οι δυτικές δημοκρατίες «είχαν εφησυχάσει». Στην ουσία, η απάντηση Obama σχετίζεται άμεσα με την προειδοποίηση που απηύθυνε ο Romney το 2012.
Θα ήταν σχετικά εύκολο σήμερα ο πρώην Αμερικανός πρόεδρος να αναφερθεί στα τότε λάθη της εξωτερικής του πολιτικής αντί να στροβιλίζεται μέσα στις δικές του γκάφες, κάτι που άλλωστε αποτελεί παράδειγμα της συνολικής αντιμετώπισης Putin και για το πως άνοιξε ο δρόμος για την ρωσική εισβολή. Αλλά όταν θυμηθούμε το πόσο επιθετικός αποδείχτηκε ο Ρώσος πρόεδρος στα χρόνια που ακολούθησαν το debate του Obama, τα πράγματα είναι στην πραγματικότητα πολύ χειρότερα για εκείνον.
Λιγότερο από δύο χρόνια αφότου ο Obama ουσιαστικά αποκάλεσε περιπαιχτικά τη Ρωσία «αναπληρωματική», ο Putin παρέλασε στην Κριμαία, προσαρτώντας τη νότια χερσόνησο της Ουκρανίας. Περίπου την ίδια περίοδο, ένωσε τις δυνάμεις του με τον Bashar al-Assad της Συρίας για να τον βοηθήσει να σφάξει εκατοντάδες χιλιάδες Σύριους, όπως ακριβώς είχε κάνει στην Τσετσενία χρόνια νωρίτερα.
Ο Putin αρνείται πάντα τους ισχυρισμούς ότι δολοφονεί ή «εξαφανίζει» τους επικριτές του, αλλά αρκετοί σκοτώθηκαν στα χρόνια της προεδρίας του, μεταξύ των οποίων το 2013 και το 2015. Ως γνωστόν, ο Alexey Navalny, ένας ανοιχτά επικριτής του Putin, κατηγορήθηκε για δήθεν εγκλήματα με πολιτικά κίνητρα, φυλακίστηκε και δηλητηριάστηκε. Το Κρεμλίνο αρνήθηκε οποιαδήποτε ανάμειξη στη δηλητηρίαση του Navalny.
Ο Obama σίγουρα τα γνώριζε όλα αυτά, ωστόσο είπε αυτή την εβδομάδα: «Δεν πιστεύω ότι το άτομο που γνώρισα είναι σήμερα το ίδιο με το άτομο που ηγείται αυτής της εισβολής [κατά της Ουκρανίας]». Είναι μόνο παράξενο; Είναι αναθεωρητής της ιστορίας; Έχει αμνησία; Και, ειλικρινά, μας εξέπληξε.
Προς τιμήν του, ο Obama έχει μιλήσει ανοιχτά για τη λύπη του σχετικά με τη γενοκτονία στη Συρία και τα λάθη που έκανε η κυβέρνησή του. Είχε αναφέρει ότι εκείνος ο πόλεμος τον «στοιχειώνει» ακόμα. Αλλά σε σχέση με την Ουκρανία, δεν θα άλλαζε τίποτα; Αυτό αψηφά τη λογική.
Ο Romney δεν ήταν προφήτης το 2012, ήθελε απλά να προκαλέσει αντιδράσεις, έβλεπε τον Putin όπως ήταν ξεκάθαρα και κατανοούσε τις απειλές. Η παρανόηση του Obama μπορεί να συγχωρεθεί, αλλά όλο αυτό το διάστημα αργότερα, με όλα όσα γνωρίζουμε τώρα, είναι πολύ δύσκολο να καταλάβουμε τη συμπεριφορά του.
