Καθώς ο τρομοκρατημένος κόσμος αναζητά έναν τρόπο να σταματήσει τον βάναυσο πόλεμο του Ρώσου Προέδρου Vladimir Putin κατά της Ουκρανίας, υπάρχει ένα άτομο που θα μπορούσε να πλησιάσει τον απόλυτο κυρίαρχο του Κρεμλίνου. Η Angela Merkel, μέχρι πρόσφατα καγκελάριος της Γερμανίας, είχε καταφέρει να διατηρεί με τον Putin μία καλή σχέση κατά τα 16 χρόνια της θητείας της, συμπεριλαμβανομένου και του μπλοκαρίσματος της πρώτης του προσπάθειας να καταλάβει την Ουκρανία το 2014.
Από την Kati Marton*/Project Syndicate
Η Merkel έχει μοναδικά προσόντα όσον αφορά τη συμπεριφορά και μια κοινή ιστορία με τον Putin που δεν συγκρίνεται με κανέναν άλλο παγκόσμιο ηγέτη. Ωστόσο, θα πρέπει να πειστεί να βγει από τη σύνταξη προκειμένου να βοηθήσει στη διάσωση της διεθνούς τάξης την οποία πάλεψε να διατηρήσει κατά τη διάρκεια της θητείας της.
Η περίπλοκη σχέση Putin και Merkel ξεκίνησε στις 9 Νοεμβρίου 1989, με την πτώση του Τείχους του Βερολίνου. Αυτό το γεγονός σηματοδότησε την «απελευθέρωση» της Merkel από το αυταρχικό κράτος της Ανατολικής Γερμανίας που την είχε περιορίσει τα πρώτα 35 χρόνια της. Σύντομα πέταξε το λευκό παλτό της επιστήμονά και εντάχθηκε στη Χριστιανοδημοκρατική Ένωση, αργότερα έγινε ηγέτης του κόμματος και στη συνέχεια η πρώτη γυναίκα καγκελάριος της Γερμανίας.
Για τον Putin, ο Νοέμβριος του 1989 και η επακόλουθη κατάρρευση της σοβιετικής αυτοκρατορίας που υπηρέτησε –την οποία ονόμασε «τη μεγαλύτερη γεωπολιτική καταστροφή του [του εικοστού] αιώνα»– τερμάτισε την καριέρα του ως αξιωματικού της KGB στην Ανατολική Γερμανία.
Με δύο χρόνια διαφορά στην ηλικία και τέκνα της ίδιας σοβιετικής εποχής, η Merkel και ο Putin κατανοούν ξεκάθαρα ο ένας τον άλλον. Μιλούν κυριολεκτικά και μεταφορικά ο ένας τη γλώσσα του άλλου. Αφότου η Merkel έγινε καγκελάριος, ο Putin την υπέβαλε σε διάφορες τεχνικές της KGB για να δοκιμάσει την ικανότητά της.
Γνωρίζοντας τον φόβο της για τα σκυλιά, εξαπέλυσε το μεγάλο μαύρο Λαμπραντόρ του κοντά της σε μια συνάντηση το 2007. Η Merkel δεν πτοήθηκε. «Έπρεπε να το κάνει αυτό για να δείξει τον ανδρισμό του», είπε αργότερα. «Σε δοκιμάζει όλη μέρα και αν δεν αντισταθείς γίνεσαι όλο και κοντύτερος» πρόσθεσε.
Πράγματι, η Merkel, της οποίας το παρελθόν της την είχε προετοιμάσει προκειμένου να αντιμετωπίσει την σκληρότητα και τον περίεργο χαρακτήρα του Putin, δεν «μίκρυνε» καθόλου απέναντι του. Στις πολλές συναντήσεις τους, απλώς αγνόησε τα στημένα ξεσπάσματα και τις απειλητικές σιωπές του.
Αν και η Merkel είχε ζήσει τον Putin ανησυχητικά αποκομμένο από την πραγματικότητα ήδη από το 2014, πίεσε, μερικές φορές για 15 ώρες σε μία περίπτωση, αναζητώντας έστω και μία ίντσα κοινού εδάφους σχετικά με την Ουκρανία. Σε τέτοιες περιπτώσεις, είχε πει, «Είμαι τόσο συγκεντρωμένη όσο ένας σχοινοβάτης, σκέφτομαι μόνο το επόμενο βήμα».
Ο Putin έμεινε στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων και τελικά συμφώνησε να μειώσει την επιθετικότητά του αφού η Ρωσία είχε προσαρτήσει την Κριμαία και είχε καταλάβει τμήματα της ανατολικής περιοχής του Donbass της Ουκρανίας. Για τη Μέρκελ, μία «παγωμένη» σύγκρουση ήταν πάντα καλύτερη από τον ολοκληρωτικό πόλεμο. Η μέθοδός της κατά τη διάρκεια των πολλών ωρών διαπραγματεύσεών τους ήταν να αφήνει τον Putin να λυσσομανάει αδιάκοπα.
Όταν τελείωνε, η Merkel θα επαναλάμβανε αυτό που μόλις είχε πει με σχεδόν με παιδική γλώσσα, στραγγίζοντας τόσο το δράμα όσο και το βαθύ νόημα από τις εκρήξεις του. «Βλάντιμιρ», έλεγε, «δεν βλέπει έτσι τα πράγματα ο κόσμος». Η παγωμένη ηρεμία της Merkel υποστηρίχτηκε από μια μαεστρία στις λεπτομέρειες του πεδίου μάχης. «Νομίζω ότι ξέρω κάθε δέντρο στο Donbass», είπε κάποτε για την εμπόλεμη ζώνη.
Πίεσε τον Putin να δηλώσει με ακρίβεια τους στόχους του και στη συνέχεια πρόσφερε μερικά βήματα για να τον φτάσει εκεί. Με την επιστημονική της κατάρτιση και απαλλαγμένη από το εγώ, ιδεολογία και συναίσθημα, διέλυσε τα μεγαλεπήβολα σχέδια του στα πιο μικρά, πιο διαχειρίσιμα κομμάτια τους. «Αυτό που μετράει είναι η εύρεση λύσεων», έλεγε συχνά.
Στο βαθμό που ο Putin είναι ικανός να εμπιστευτεί, εμπιστεύεται τη Merkel, η οποία όχι μόνο δεν έχει εναπομείνασες πολιτικές φιλοδοξίες, αλλά και ποτέ δεν τον δυσφήμησε δημόσια ή δεν αποκάλυψε το περιεχόμενο των πολλών ιδιωτικών επαφών τους.
Γνωστή ότι θαυμάζει τη ρωσική κουλτούρα, η Merkel δεν αναφέρθηκε ποτέ στη Ρωσία ως «περιφερειακή δύναμη», όπως έκανε κάποτε ο πρώην πρόεδρος των ΗΠΑ Barrack Obama. Δύο μήνες μετά την αποχώρησή της από την καγκελαρία, ο Putin ξεκίνησε έναν πόλεμο πλήρους κλίμακας που είχε αποτρέψει εκείνη το 2014.
Με την απουσία της Merkel, τον διάδοχό της, Olaf Scholz, χωρίς να έχει δοκιμαστεί ποτέ σε κρίσεις και τις Ηνωμένες Πολιτείες πολωμένες χάρη στον πρώην πρόεδρο Donald Trump, ο Putin πιθανότατα υπολόγισε ότι θα μπορούσε τελικά να αντιστρέψει την «καταστροφή» που ξεκίνησε το 1989.
Αλλά και η Merkel είχε κάνει λάθος υπολογισμούς. Μια προσεκτική πολιτικός, επέτρεψε στα γερμανικά επιχειρηματικά συμφέροντα να επικρατήσουν και απέτυχε να σταματήσει τον (τώρα σε αναστολή) αγωγό Nord Stream 2, ο οποίος θα μετέφερε φυσικό αέριο απευθείας από τη Ρωσία στη Γερμανία μέσω της Βαλτικής Θάλασσας. Επίσης, δεν αύξησε επαρκώς τον αμυντικό προϋπολογισμό της Γερμανίας για να αντιμετωπίσει μια αυξανόμενη απειλή για την ασφάλεια.
Η Merkel πάντα περιφρονούσε τις πολεμικές συγκρούσεις και θεωρούσε την προσφυγή σε αυτές απόλυτη αποτυχία του πολιτικού συστήματος. Ωστόσο, με τον πόλεμο να μαίνεται τώρα στην Ουκρανία, η Ευρώπη και η Δύση έχουν βυθιστεί στην εποχή μετά τη Merkel χωρίς να διαφαίνεται ξεκάθαρο τέλος.
Η Merkel είναι ίσως το μόνο άτομο στον πλανήτη που ούτε φοβάται, δεν περιφρονεί ανοιχτά, ούτε είναι υπόχρεο στον Putin, και το οποίο φαίνεται επίσης εκείνος να σέβεται. Δεδομένης της μακροχρόνιας κοινής τους ιστορίας, ο Putin είναι απίθανο να φιλοξενήσει τη Merkel στο αντίθετο άκρο αυτού του κωμικά μεγάλου τραπεζιού του Κρεμλίνου, όπου πρόσφατα κάθισε με άλλους αρχηγούς κρατών.
Ο Putin παίρνει τη Merkel στα σοβαρά και –όσο απομονωμένος κι αν είναι– πρέπει σε κάποιο επίπεδο να συνειδητοποιήσει ότι χρειάζεται βοήθεια για να κατέβει από το ψηλό και επισφαλές δέντρο του χωρίς να ταπεινωθεί.
Η Merkel, που γνωρίζει τον Putin καλύτερα από οποιονδήποτε άλλο παγκόσμιο ηγέτη, μπορεί να τον βοηθήσει. Με την υπέρτατη ηρεμία της, θα μπορούσε να τον νουθετήσει για μια τελευταία φορά: «Βλαντιμίρ, αυτός ο άγριος πόλεμος δεν σε συμφέρει».
* Η Kati Marton είναι Πρόεδρος του Ιδρυτικού Συμβουλευτικού Συμβουλίου της Δράσης για τη Δημοκρατία και πιο πρόσφατα, συγγραφέας του βιβλίου The Chancellor: The Remarkable Odyssey of Angela Merkel (William Collins, 2021).
