Καθώς το Cop26 ξεκινά στη Γλασκόβη αυτό το Σαββατοκύριακο, ένα τεράστιο πρόβλημα συλλογικής δράσης βρίσκεται στο επίκεντρο με φόντο ένα άλλο. Η Covid-19 έχει περιγραφεί ως πρόβα τζενεράλε για την ικανότητά μας να λύσουμε το μεγαλύτερο πρόβλημα της Γης, αυτό της κλιματικής κρίσης, επομένως φαίνεται σημαντικό να επισημάνουμε ότι η πανδημία δεν έχει τελειώσει. Αντίθετα, η κοινή δράση έχει αποκτήσει μεγαλύτερη σημασία από ποτέ…
Από την Laura Spinney, The Guardian
Αυτό που είναι πλέον ξεκάθαρο με την πανδημία είναι ότι αντί να απαλλαγούμε εντελώς από την Covid-19 στο τέλος θα μάθουμε να ζούμε μαζί της. Η επιστημονική λέξη για μια ασθένεια που είμαστε υποχρεωμένοι να φιλοξενούμε επ’ αόριστον στην καθημερινότητα μας είναι «ενδημική». Σημαίνει ότι ο παράγοντας που προκαλεί ασθένειες –ο ιός Sars-CoV-2 σε αυτήν την περίπτωση– θα κυκλοφορεί πάντα στον πληθυσμό, προκαλώντας περιοδικές αλλά λίγο πολύ προβλέψιμες εστίες ασθενειών. Ωστόσο, καμία χώρα δεν έχει μπει ακόμα στα πιο ήρεμα νερά της ενδημικότητας.
Στη φάση της πανδημίας, τα ξεσπάσματα είναι απρόβλεπτα και κακά. Υπάρχουν απλώς πάρα πολλοί άνθρωποι που παραμένουν ευάλωτοι στον ιό, είτε επειδή δεν έχουν εμβολιαστεί είτε επειδή δεν έχουν αντιμετωπίσει ακόμη την κυρίαρχη πλέον παραλλαγή Delta, η οποία μεταδίδεται ακόμη και μεταξύ των πλήρως εμβολιασμένων. Ο ιός θα βρει τους περισσότερους τελικά – ακόμα κι αν δεν τους κάνει όλους να αρρωστήσουν σοβαρά.
Μόνο όταν αυτές οι δεξαμενές νόσησης έχουν στεγνώσει, μπορούμε να πούμε ότι η πανδημία έχει τελειώσει, ανέφερε ο ειδικός στα μοντέλα μολυσματικών ασθενειών Adam Kucharski της Σχολής Υγιεινής & Τροπικής Ιατρικής του Λονδίνου. Από εκεί και πέρα, η εξάπλωση της νόσου θα συντηρείται από πιο ήπιες δυνάμεις, όπως η σταδιακή εξασθένηση της ανοσίας στον ανθρώπινο πληθυσμό και η εμφάνιση σχετικά ήπιων νέων παραλλαγών. Κανείς όμως δεν ξέρει ακόμα πότε θα συμβεί αυτό, επειδή υπάρχει αβεβαιότητα για το πόσο καιρό ένα άτομο διατηρεί ανοσία στον Sars-CoV-2 μετά από φυσική μόλυνση ή εμβολιασμό και για την ικανότητα του ιού να δημιουργεί παραλλαγές που δεν είναι ήπιες.
Ένα πράγμα είναι σαφές: η μετάβαση στην ενδημικότητα θα συμβεί σε διαφορετικές χρονικές στιγμές, σε διαφορετικές χώρες και περιοχές. Δεν είναι παράλογο να πιστεύουμε ότι το Ηνωμένο Βασίλειο, με τους υψηλούς αριθμούς κρουσμάτων και τα ποσοστά εμβολιασμών, μπορεί να είναι μεταξύ εκείνων που βρίσκονται πιο κοντά στο οριακό σημείο, γι’ αυτό και άλλες χώρες το παρακολουθούν στενά.
Η Delta, η οποία είναι περίπου τρεις φορές πιο μεταδοτική από την αρχική παραλλαγή του Sars-CoV-2 της Wuhan, δεν έχει φτάσει ακόμη σε πολλές χώρες, αλλά από τον Μάιο κυριαρχεί στο Ηνωμένο Βασίλειο, όπου έχει εξαπλωθεί σαν «πυρκαγιά» από την «ημέρα της ελευθερίας», στις 19 Ιουλίου. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο ορισμένοι επιστήμονες πιστεύουν ότι το Ηνωμένο Βασίλειο εισέρχεται στο τελικό κύμα πανδημίας, από το οποίο θα βγει στην ενδημική φάση την επόμενη άνοιξη.
Άλλοι πιστεύουν ότι η πανδημία έχει πολλά περισσότερα κύματα ακόμα να παρουσιάσει και στο Ηνωμένο Βασίλειο. Τα κύματα μπορεί να είναι μικρότερα από ό,τι στο παρελθόν, ειδικά αφού τα εμβόλια έχουν ραγίσει σε μεγάλο βαθμό τη σχέση μεταξύ μόλυνσης και νοσηλείας. Ωστόσο, οι Βρετανοί μπορεί να αντιμετωπίσουν ακόμη για ένα χρόνο ή περισσότερο την πανδημία, κατά τη διάρκεια του οποίου είτε ευάλωτοι άνθρωποι θα πεθάνουν σε μεγάλους αριθμούς, είτε άλλοι θα υποφέρουν από τις εξουθενωτικές συνέπειες του μακροχρόνιου Covid, τα συστήματα υγείας θα τρίζουν και δυνητικά θα ραγίζουν υπό την πίεση.
Κάθε χώρα θα φτάσει τελικά στην ενδημικότητα, αλλά το Ηνωμένο Βασίλειο οδεύει προς τα εκεί πολύ γρήγορα και αναπόφευκτα θα πρέπει να πληρώσει ένα ανθρώπινο τίμημα. Το να αφήσει κάποιος ελεύθερο τον ιό να εξαπλωθεί, ακόμη και σε έναν εμβολιασμένο πληθυσμό, ωστόσο, εγκυμονεί και άλλους κινδύνους. «Οι υψηλοί αριθμοί κρουσμάτων στο Ηνωμένο Βασίλειο αυτή τη στιγμή μπορούν να αυξήσουν τον κίνδυνο εμφάνισης παραλλαγών που προκαλούν ανησυχία», ανέφερε ο Robin Thompson από το Πανεπιστήμιο του Warwick.
Δεν έχουμε δει ακόμη μια παραλλαγή της Covid που να προκαλεί σοβαρή ασθένεια ακόμη και στους πλήρως εμβολιασμένους. Ο ιολόγος Didier Trono του Ecole Polytechnique Fédérale de Lausanne στην Ελβετία, είναι προσεκτικά αισιόδοξος ότι ο SARSars-CoV-2 πλησιάζει στα όρια της ικανότητάς του να προσαρμόζεται. Αν και συνεχίζουν να εμφανίζονται νέες παραλλαγές –όπως η AY.4.2, η οποία άρχισε πρόσφατα να εξαπλώνεται στο Ηνωμένο Βασίλειο, όλες ήταν -το πολύ- ελαφρώς πιο μεταδοτικές από τη Delta και η ασθένεια δεν είναι δραματικά πιο σοβαρή τώρα από ό,τι στις αρχές του 2020. Αλλά καθώς αυξάνεται η ανοσία στον πληθυσμό, αυξάνεται και η επιλεκτική πίεση για να μεταλλαχθεί ο ιός και να ξεφύγει από αυτή την ανοσία. Οι εμβολιολόγοι εργάζονται σκληρά για να προετοιμαστούν για αυτόν τον κίνδυνο.
Πρόκειται για έναν σκληρό αγώνα μέχρι τον τερματισμό, με άλλα λόγια, αλλά και για μία μάχη που μπορεί να μην κερδίσει ο ταχύτερος. Σε αυτό το σημείο, τα εμβόλια μας προστατεύουν μεμονωμένα, όχι συλλογικά. Όμως η μορφή που θα πάρει η ενδημική νόσος θα διαμορφωθεί συλλογικά. Το μέλλον της Covid-19 θα μπορούσε να είναι τόσο ήπιο όσο ένα κοινό κρυολόγημα, αλλά θα μπορούσε να είναι χειρότερο.
Η απάντηση σε αυτή τη μελλοντική ασθένεια μπορεί να χρειαστεί να είναι πιο επαχθής από την αποτελεσματικότητα κατά της γρίπης, η οποία περιλαμβάνει μόνο μια ετήσια εκστρατεία εμβολιασμού. «Δεν νομίζω ότι μπορούμε να αποκλείσουμε μια κατάσταση όπου η Covid, αν και ενδημική, να ασκεί συντριπτική πίεση στα συστήματα υγείας σε μερικά χρόνια», είπε ο Adam Kucharski.
Γι’ αυτό η πανδημία εξακολουθεί να είναι ένα πρόβλημα συλλογικής δράσης και γιατί το επερχόμενο κύμα –είτε είναι το κύμα εξόδου είτε όχι– θα πρέπει να αντιμετωπιστεί με μάσκες, άλλα ελαφριά μέτρα κοινωνικής απόστασης, όπου και όταν απαιτείται, και υψηλή πρόσληψη ενισχυτικών βολών μεταξύ εκείνων που είναι επιλέξιμοι.
Η στρατηγική πρέπει να παραμείνει τόσο ευκίνητη όσο ο ιός, πράγμα που σημαίνει επίσης ότι δεν υπάρχει συμβιβασμός μεταξύ των ενισχυτικών εκστρατειών σε πλούσιες χώρες και της διάθεσης αρχικών δόσεων εμβολίων σε φτωχότερες. Το Sars-CoV-2 μπορεί να έχει τεθεί στη γωνία, αλλά δεν έχει τιθασευτεί. Έχει ακόμα μπόλικο διλητήριο μέσα του…
* Η Laura Spinney είναι επιστημονική δημοσιογράφος και συγγραφέας του Pale Rider: The Spanish Flu of 1918 and How It Changed the World
