Τι είναι το Rosh Hashanah;
Είναι η γιορτή που σηματοδοτεί το εβραϊκό νέο έτος. Για να τη γιορτάσουν, τρώνε μήλα και μέλι.
Πότε είναι το Rosh Hashanah;
Το Rosh Hashanah 2021 ξεκίνησε το ηλιοβασίλεμα της 6ης Σεπτεμβρίου και τελειώνει το ηλιοβασίλεμα της 8ης.
Τι είναι ακριβώς;
Δεδομένου ότι η γιορτή αποκαλείται συνήθως ως «Εβραϊκή Πρωτοχρονιά», θα πίστευε κανείς ότι η Rosh Hashanah θα σηματοδοτούσε την πρώτη ημέρα του πρώτου μήνα του εβραϊκού ημερολογίου. Δεν συμβαίνει όμως αυτό: Το Tishrei, την πρώτη ημέρα του οποίου γιορτάζουμε αυτή την περίοδο, είναι ο έβδομος μήνας του συγκεκριμένου ημερολογίου. Γιατί, λοιπόν, ονομάζεται «Πρωτοχρονιά», δηλαδή ως η πρώτη μέρα του νέου έτους;
Αυτό το ερώτημα είναι κάπως αστείο λαμβάνοντας υπόψη ότι -όπως το παλιό ρητό με τους δύο Εβραίους και πολλές άλλες απόψεις- το εβραϊκό ημερολόγιο σηματοδοτεί πολλές διαφορετικές περιπτώσεις ως Πρωτοχρονιά: Για παράδειγμα, η πρώτη μέρα του Nissan, του πρώτου μήνα, είναι το κριτήριο σύμφωνα με το οποίο μετράμε τα χρόνια της βασιλείας των βασιλιάδων, ενώ αν είχαμε να κάνουμε με το φόρο της δεκάτης των ζώων, η ημερομηνία που πρέπει να έχουμε κατά νου θα ήταν η πρώτη του Elul, του έκτου μήνα δηλαδή.
Το επτά, ωστόσο, είναι ένας αριθμός που είχε πάντα ιδιαίτερη σημασία στον Ιουδαϊσμό. Αν και η ίδια η Rosh Hashanah δεν αναφέρεται ονομαστικά στη Βίβλο, φανταστείτε τη γιορτή ως ένα είδος Σαββάτου των ψυχών: «Την πρώτη ημέρα του έβδομου μήνα», λέει ο Παντοδύναμος στον Μωυσή, όπως αναφέρεται στο Λευιτικό, στο 3o βιβλίο της Πεντατεύχου και στο 3ο βιβλίο της Παλαιάς Διαθήκης, «Θα έχετε μια μέρα ανάπαυσης, μια ιερή συγκέντρωση που θα τιμάται με σάλπιγγες εκρήξεων».
Αυτές οι εκρήξεις προέρχονται από το shofar, το κέρατο του κριού, το οποίο φυσούσε για να αφυπνίσει την εκκλησία από τον πνευματικό της λήθαργο, ωθώντας τους πιστούς να μετανοήσουν. Στο Mishna, στην πρώτη μεγάλη γραπτή συλλογή των εβραϊκών προφορικών παραδόσεων που είναι γνωστές ως Τορά, η γιορτή αναφέρεται επίσης ως «ημέρα της κρίσης».
Ο κόσμος, μας λένε οι ραβίνοι, κρίνεται τέσσερις φορές το χρόνο: Το Πάσχα, ο Θεός κρίνει τη γονιμότητα της γης για το επόμενο έτος. Στο Shavuot, κρίνει τους καρπούς των δέντρων, και στο Sukkot, τη βροχή. Αλλά στη Rosh Hashanah, είναι η σειρά του ίδιου του ανθρώπου να δικαστεί.
Ο ιουδαϊσμός είναι μια νομικιστική θρησκεία, οι διαδικασίες της οποίας περιγράφονται λεπτομερώς. Το Ταλμούδ, στο σημείο που αναφέρεται στη Rosh Hashanah, μας λέει ότι εκείνη την ημέρα ο Θεός ανοίγει τρία ουράνια βιβλία απολογισμού: Στο πρώτο γράφει τα ονόματα των δικαίων, που θα συνεχίσουν να ζουν ακόμα έναν χρόνο και στο δεύτερο, τα ονόματα των πονηρών, που θα χαθούν από αυτή τη γη πριν τελειώσει το έτος. Το τρίτο, και το πιο πυκνογραμμένο, περιέχει τα ονόματα εκείνων των απροσδιόριστων ψυχών των οποίων η μοίρα κρέμεται σε ισορροπία.
Στη συνέχεια, αυτοί μπαίνουν στην ουράνια λίστα αναμονής και έχουν μέχρι το Yom Kippur, την περίοδο των 10 ημερών που είναι γνωστή ως Yamim Noraim (Ημέρες δέους) ή Asseret Yamei Teshuva (Δέκα Ημέρες Μετάνοιας), να μετανοήσουν για τις προηγούμενες αμαρτίες τους. Και καθώς δεν μπορούμε ποτέ να γνωρίζουμε με βεβαιότητα ποιο ακριβώς βιβλίο περιλαμβάνει το όνομά μας, η λογική μας οδηγεί να συμμετάσχουμε στους εξιλεωτές. Τα βιβλία, σύμφωνα με την παράδοση, είναι σφραγισμένα την περίοδο του Yom Kippur, γι ‘αυτό ένας κοινός χαιρετισμός στο διάστημα μεταξύ των δύο εορτών είναι το «le’shana tova tikatevu ve’tikhatemu», «το όνομά σας να γραφτεί και να σφραγιστεί για μια καλή χρονιά».
Δείτε αυτή τη δημοσίευση στο Instagram.
Ωστόσο, επειδή η απόρριψη της αμαρτίας είναι σοβαρή υπόθεση, δημιουργήθηκε το έθιμο του tashlikh, πιθανότατα στη Γερμανία του 13ου αιώνα. Η διαδικασία προέρχεται από το Βιβλίο του Micah, το οποίο μας δίνει την εντολή στον προτελευταίο στίχο του τελευταίου του κεφαλαίου, να ρίξουμε όλες τις αμαρτίες μας «στα βάθη της θάλασσας». Το απόγευμα της πρώτης ημέρας της Rosh Hashanah, οι Εβραίοι συγκεντρώνονται σε υδάτινα ρεύματα, συνήθως ποτάμια, θάλασσες ή, όταν είναι απαραίτητο, σε βρύσες, ρίχνουν κομμάτια ψωμιού και απαγγέλλουν κομμάτια του Micah, ενώ στη συνέχεια βγαίνουν καθαροί και έτοιμοι να μετανοήσουν.
Τι τρώμε
Οι περισσότεροι γνωρίζουν για τα μήλα βουτηγμένα σε μέλι, τα οποία τρώμε καθώς συμβολίζουν τις ευχές για ένα γλυκό νέο έτος. Γνωρίζατε όμως για το Seder Rosh Hashanah; Παρόλο που δεν είναι τόσο γνωστό σαν το πασχαλινό γεύμα, είναι συνηθισμένο να διοργανώνεται μία εορταστική γαστρονομική τελετή, σε πολλές εβραϊκές κοινότητες, το πρώτο βράδυ της Rosh Hashanah. Οι συμμετέχοντες τρέφονται με δεκάδες πιάτα που όλα έχουν έναν συμβολισμό, από το κεφάλι ενός ψαριού μέχρι πράσα, κολοκύθες, μαυρομάτικα φασόλια έως και ρόδια, επεξηγώντας τους συμβολισμούς του καθενός.
Το κεφάλι του ψαριού, για παράδειγμα, αντιπροσωπεύει την επιθυμία μας να είμαστε στην κορυφή και το ρόδι την επιθυμία να δούμε τις καλές μας πράξεις να πολλαπλασιάζονται όσο και οι σπόροι αυτού του φρούτου. Ορισμένα τρόφιμα, ωστόσο, τρώγονται επειδή τα ονόματά τους τα καθιστούν βολικά λογοπαίγνια στα εβραϊκά ή τα αραμαϊκά: Το καρότο, για παράδειγμα, ή το γκεζέρ στα εβραϊκά, τρώγεται για να αποτρέψει το γκεζάρο, δηλαδή τα κακά διατάγματα εναντίον των Εβραίων.
Έπειτα, επίσης, υπάρχει το χάλα. Στη Rosh Hashanah, το ψωμί που τρώγεται όλο το χρόνο και μοιάζει σαν το πλεκτό τσουρέκι σε αυτή τη γιορτή γίνεται στρογγυλό, συχνά εμπλουτισμένο με σταφίδες. Υπάρχουν διάφορες αιτίες προκειμένου να εξηγηθεί η συγκεκριμένη παραλλαγή, μεταξύ των οποίων ότι το κυκλικό σχήμα έχει, όπως ο κόσμος, αρχή και τέλος, ή ότι ο στρόβιλος μοιάζει με ένα στέμμα, παραπέμποντας στην αρχή του έτους.
Τι πρέπει να κάνει κάποιος και τι όχι
Ισχύουν όλα τα τυπικά ή απαγορευμένα πράγματα, που απαγορεύονται και το Σάββατο, την ημέρα ανάπαυσης του Ιουδαϊσμού, την έβδομη ημέρα της εβδομάδας. Κατά τη διάρκεια της λειτουργίας, απαγγέλλουν δύο ειδικές προσευχές. Η πρώτη είναι το U’Netaneh Tokef, ένα όμορφο μεσαιωνικό ποίημα για τον πανηγυρικό της ημέρας. Η άλλη προσευχή, η El Maleh Rachamim, διαβάζεται συχνά στις Ημέρες του δέους (Yamim Noraim) και είναι μια προσευχή για τις ψυχές όσων φεύγουν, που πιστεύεται ότι προσέχουν εκείνες των ζωντανών σε αυτές τις κρίσιμες στιγμές.
Και μετά υπάρχει το shofar (κέρατο του κριού). Αν και παραδοσιακά «εκτοξεύεται» (αυτός είναι ο τεχνικός όρος για το τι κάνει κάποιος με ένα shofar και αυτός που το κάνει ονομάζεται εκτοξευτής) κάθε μέρα κατά τη διάρκεια του μήνα Elul, του προηγούμενου μήνα του Tishrei, στη Rosh Hashanah είναι που ξυπνάει και αναμένεται να το κάνει δυνατά. Το κέρατο κάνει τρεις ήχους: Τον tekiah, ένα μακρύ φύσημα, τον teruah, μια σειρά από εννέα, στακάτες εκρήξεις και το shevarim, μια σειρά τριών σπασμένων ήχων.
Ο Saadia Gaon, ο μεγάλος ραβίνος του 10ου αιώνα, έγραψε εκτενώς για την πνευματική σημασία του shofar, βλέποντας στο όργανο τα πάντα, από έναν υπαινιγμό στο κριάρι που θυσίασε ο Αβραάμ αντί του Ισαάκ μέχρι μια αναφορά στο Σινά, όπου το shofar ανατινάχθηκε καθώς ο Θεός παρέδωσε τη θεϊκή του διαθήκη προς τους Ισραηλίτες. Όποια και αν είναι η σημασία, θεωρείται μεγάλη mitzvah (αναφέρεται σε μια εντολή που διατάχθηκε από τον Θεό να εκτελεστεί ως θρησκευτικό καθήκον) να ακούτε το shofar στη Rosh Hashanah.
Κάτι άλλο για να διαβάσει κανείς;
Αλίμονο, όχι. Με εξαίρεση τις προσευχές που αναφέρθηκαν παραπάνω, αυτή είναι μια μέρα προβληματισμού για τις προσωπικές πράξεις, τις προηγούμενες συμπεριφορές και τις μελλοντικές αποφάσεις σας.
