Κι ενώ οι απλοί άνθρωποι είναι απασχολημένοι με την πανδημία τεκτονικές αλλαγές βρίσκονται σε εξέλιξη στη Παγκόσμια Οικονομία.
Από τις πιο συγκλονιστικές είναι η ξέφρενη πορεία του bitcoin που έρχεται να κλωνίσει συνθέμελα το παγκόσμιο τραπεζικό σύστημα.
Είναι τέτοια η φρενήρης πορεία του ώστε ο πολύς Bill Gates κάνει λόγο για καταστροφή του πλανήτη εξαιτίας της παραγωγής του.
Την ίδια στιγμή ένας επιστήμονας που αφιέρωσε τη ζωή του στο πετρέλαιο και τη κρίσεις με τη Τουρκία στην Ανατολική Μεσόγειο, ο κ. Μιχάλης Λ. Μυριάνθης, έρχεται να μας πει πόσο ασύμφορη είναι πλέον η εξόρυξη πετρελαίου και φυσικού αερίου.
Κάτω από αυτό το πρίσμα εκτιμά ότι ο περίφημος EastMed θα έχει τη τύχη του Nabucco και δεν θα υλοποιηθεί ποτέ παρά μόνο εν μέρει.
Την ίδια στιγμή εξηγεί γιατί οι Έλληνες και Κύπριοι εφοπλιστές που έχουν στη κατοχή τους LNG Carriers, μεταφορικής ικανότητας ~180.000 M3 θα μπορούσαν να είναι οι μεγάλοι κερδισμένοι.
Η ανάλυσή του δημοσιεύεται στη Καθημερινή.
Στην ίδια εφημερίδα ο Παύλος Παπαδόπουλος συνομιλεί με τον Ισραηλινό Νταν Ραμπίνοβιτς, ο οποίος είναι πρώην επικεφαλής της Porter School of Environmental Studies του Πανεπιστημίου του Τελ Αβίβ και πρόεδρος της Greenpeace Mediterranean, ο Ραμπίνοβιτς είναι καθηγητής Κοινωνιολογίας και Ανθρωπολογίας στο Πανεπιστήμιο του Τελ Αβίβ.
Ο κ. Ραμπίνοβιτς εξηγεί γιατί είναι πλέον ξεπερασμένες οι επενδύσεις στο πετρέλαιο και στο φυσικό αέριο, και ποια είναι η «μαγική λύση» στην κλιματική κρίση, την οποία μπορούν να επιλέξουν και να υλοποιήσουν μόνον οι χώρες του Περσικού Κόλπου.
–Το φυσικό αέριο που όλοι γιόρταζαν πριν από 10 χρόνια ανήκει πλέον στο παρελθόν. Είναι σαν να προσπαθείς να μεγαλώσεις ένα δεινόσαυρο. Είναι μια ξεπερασμένη συζήτηση. Σίγουρα θα είναι ξεπερασμένη σε λίγα χρόνια. Υπάρχει παρόμοια συζήτηση στο Ισραήλ, αλλά απλώς καθοδηγείται από τις εταιρείες ενέργειας. Εχουν επενδύσει πολλά χρήματα στα σχετικά έργα. Ωστόσο, το παιχνίδι έχει τελειώσει πριν αρχίσει. Χάνουν τον χρόνο τους. Αντ’ αυτού, πρέπει να επενδύσουν στην ηλιακή ενέργεια.
Τι σημαίνουν όλα αυτά; Οι παγκόσμιοι παίχτες της Ένέργειας-οι διαβόητες 7 Αδελφές- πρέπει να μπουν για τα καλά στη ψηφιοποίηση εάν θέλουν να συνεχίσουν να υπάρχουν καθώς οι προτεραιότητες στη παγκόσμια οικονομία αλλάζουν.
Εκείνοι που κάποτε έμοιαζαν οι κυρίαρχοι του παγκόσμιου παιγνιδιού και όλοι για παράδειγμα μιλούσαν για τις 7 αδελφές σήμερα μοιάζουν να έχουν ξεθωριάσει καθώς οι τζίροι τους όλο και μειώνονται. Άλλοι παίκτες αναδύονται ως κυρίαρχοι της νέας εποχής. Αλλά μια και μιλάμε για την Ενέργεια έχει σημασία να σταθούμε στους Έλληνες μάνατζερ που γνωρίζουν άριστα το πως λειτουργεί η παγκόσμια αγορά της Ενέργειας.
Ο κ. Μιχάλης Λ. Μυριάνθης, Ph.D., γεννήθηκε στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου το 1946.
Υπήρξε ιδρυτικό στέλεχος της Δημόσιας Επιχείρησης Πετρελαίου (ΔΕΠ ΑΕ). Σχεδίασε, συντόνισε και επέβλεψε τις θαλάσσιες γεωφυσικές έρευνες του ελληνικού χώρου. Διετέλεσε σύνδεσμος υψηλής διαβάθμισης με το ΓΕΕΘΑ, ΓΕΝ και ΥΠΕΞ.
Με εντολή των διοικήσεων, παρακολουθούσε τον «Φάκελο Υφαλοκρηπίδας» και τις δραστηριότητες της Τουρκίας. Στην πορεία μετεξέλιξης της ΔΕΠ Α.Ε. σε ΔΕΠ-ΕΚΥ Α.Ε. και ΕΛΠΕ Α.Ε., κατείχε επί 35 χρόνια διάφορες θέσεις ευθύνης, καλύπτοντας σχεδόν όλες τις δραστηριότητες της βιομηχανίας πετρελαίου (έρευνα, διύλιση, μεταφορά, εμπορία). Διετέλεσε Γενικός Διευθυντής Διεθνών Δραστηριοτήτων, με τομέα εποπτείας την Έρευνα και Εκμετάλλευση Υδρογονανθράκων στην Ελλάδα και στο εξωτερικό (Αλβανία, Μαυροβούνιο, Αίγυπτο, Λιβύη).
Το 2004 έγινε Εκτελεστικό μέλος του ΔΣ του Ομίλου ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΠΕΤΡΕΛΑΙΑ.
Από το 2003 είναι Ειδικός Σύμβουλος του ΕΛΙΑΜΕΠ.
Γράφει λοιπόν στη Καθημερινή>
Από τον Φεβρουάριο του 2002, στη διεθνή ενεργειακή διπλωματία κυριαρχούσε για 11 χρόνια ένα μεγαλεπήβολο project, ο τουρκοαυστριακός αεριαγωγός Nabucco. Εργο τεραστίων διαστάσεων και σημασίας, ανάλογο του σημερινού EastMed ή των Nord Stream I & II. Η υλοποίησή του θα αναβάθμιζε καθοριστικά τον ενεργειακό και γεωπολιτικό ρόλο της Τουρκίας. Η Ελλάδα δεν είχε ρόλο σε αυτό. Εντέλει το project ματαιώθηκε.
Μεταξύ Nabucco και EastMed υπάρχουν πολλές ομοιότητες:
1. Oι δύο αεριαγωγοί σχεδιάστηκαν για να μειώσουν την ενεργειακή εξάρτηση της Ε.Ε. από ρωσικό φυσικό αέριο. To 2018 ήταν ήδη 40%. Με τη μελλοντική λειτουργία του κλάδου Nord Stream II (γερμανορωσικής επινόησης, που ολοκληρώθηκε κατά 90% και κόστισε 11 δισ. δολάρια), η ρωσική εξάρτηση θα αυξηθεί.
2. Οι δύο αγωγοί Nabucco και EastMed, με αντίστοιχες παροχές, 10-23 bcm/y (δισ. κυβικά μέτρα ετησίως) και 10-20 bcm/y, στηρίζονται πολιτικά από την Ε.Ε., τις ΗΠΑ και διεθνή πιστωτικά ιδρύματα, όπως ΕΙΒ, EBRD, IFC κ.λπ.
3. Κοινό χαρακτηριστικό είναι οι τεράστιοι προϋπολογισμοί τους. Ο Nabucco, μήκους 1.329 χλμ., ήταν της τάξεως των 8-10 δισ. ευρώ και ο EastMed, μήκους 1.250 χλμ. (μόνο υποθαλάσσιας όδευσης), είναι της τάξεως των 6 δισ. ευρώ. Η εκτίμηση των 6 δισ. ευρώ είναι εμφανώς υποεκτιμημένη. Ρεαλιστικότερες είναι κοστολογήσεις ανάλογες του Nabucco που δεν είχε επιπλέον κοστοβόρες υποθαλάσσιες ζεύξεις.
4. Οι αγωγοί καλύπτονται από πολυμερείς διακρατικές συμφωνίες. Ο Nabucco σχεδιάστηκε να τροφοδοτεί την Ε.Ε. με φυσικό αέριο από το Ιράκ, το Αζερμπαϊτζάν, το Τουρκμενιστάν και την Αίγυπτο και πιθανώς το Ιράν (ανάθεμα για τις ΗΠΑ), με χώρα-κλειδί την Τουρκία. Το 2013 εγκαταλείφθηκε ως μη ρεαλιστικό, προς όφελος του περιορισμένης εμβέλειας ΤΑΡ (Trans Adriatic Pipeline), που διέρχεται και από την Ελλάδα.
5. Και οι δύο αγωγοί αντιμετώπισαν από την αρχή πρόβλημα διασφάλισης των ελάχιστων ποσοτήτων «βεβαιωμένων» κοιτασμάτων φυσικού αερίου που απαιτούνται προς μεταφορά.
Για τον EastMed, είναι της τάξεως των 280-300 bcm (~ 10 Tcf). Οι ποσότητες αυτές, με εξαίρεση το αιγυπτιακό κοίτασμα ZOHR (~30 Tcf, 850 bcm), δεν είναι σήμερα διαθέσιμες προς εξαγωγή στην κυπριακή και στην ισραηλινή ΑΟΖ, παρά τις αισιόδοξες δηλώσεις Ισραηλινού υπουργού.
Τι ενδεχομένως θα εμπόδιζε την πραγματοποίηση του EastMed;
Η απάντηση στο ρητορικό ερώτημα συνοψίζεται σε επτά αντικειμενικούς λόγους, ανεξάρτητα από τις δεδομένες και διαχρονικά εκπεφρασμένες βουλήσεις Ελλάδος και Λευκωσίας:
1. Οι υπό διαμόρφωση ευρωπαϊκές πολιτικές για την κλιματική αλλαγή προβλέπουν μείωση των ρύπων κατά 55% μέσα σε εννέα μόλις χρόνια (2030) και μηδενικό αποτύπωμα άνθρακα μέχρι το 2050.
2. Αυτό συνεπάγεται περιορισμό οικονομικής ενίσχυσης και χρηματοδότησης έργων κοινού ενδιαφέροντος (όπως οι αγωγοί) που είναι μη επιλέξιμες δαπάνες.
3. Ο EastMed όπως και ο Nabucco δεν φαίνεται να έχουν εξασφαλίσει τις απαραίτητες ποσότητες προς εξαγωγή φυσικού αερίου (~10 bcm/year), ικανές να καταστήσουν το έργο χρηματοδοτήσιμο (bankable) από τράπεζες και κοινοπραξίες ενεργειακών και κατασκευαστικών εταιρειών.
4. Λόγω της πανδημίας, η ζήτηση και οι τιμές πετρελαίου και αερίου πιέστηκαν (με πιθανή εξαίρεση το LNG), δημιουργώντας ζημίες, προβλέψεις και διαγραφές στοιχείων από τους ισολογισμούς των μεγάλων εταιρειών τους. Ο CEO της BlackRock, Larry Fink, κατά τους Financial Times κάλεσε τις εταιρείες πετρελαίου να υιοθετήσουν πρακτικές «greenwashing» και «bad bank», ώστε να απομονώσουν τα τοξικά (λόγω της πανδημίας) στοιχεία των ισολογισμών τους από τα υγιή.
5. Τυχόν ανάκαμψη πιθανώς θα γίνει αισθητή μετά το 2023. Μέχρι τότε δεν υπάρχει διάθεση για επενδύσεις σε αεριαγωγούς και πετρελαιαγωγούς. Τέλος, διαμορφώνεται τάση διαφοροποίησης (diversification) των εταιρειών από τους υδρογονάνθρακες, προς όφελος των ΑΠΕ και, στο βάθος, της οικονομίας του υδρογόνου.
6. Οι αεριαγωγοί είναι έργα μακράς πνοής και εντάσεως κεφαλαίου. Aκόμη και αν είχε διασφαλιστεί η χρηματοδότησή τους, είναι δύσκολο αν στο διάστημα μέχρι το 2050 θα είχε μελετηθεί, κατασκευαστεί, λειτουργήσει και κυρίως αποσβεστεί το μεγάλο επενδεδυμένο κεφάλαιο που απαιτείται για ένα τεράστιο έργο.
7. Ορισμένοι αναλυτές υποστηρίζουν ότι ο EastMed είναι δυσεπίτευκτα βιώσιμος ως οικονομική επιλογή, αντιθέτως λειτουργεί σαν ένα αποτελεσματικό ενιαίο πολιτικό αφήγημα, ένα είδος «συγκολλητικής ύλης» στα τριμερή σχήματα πολιτικής συνεργασίας μεταξύ Ελλάδος – Ισραήλ – Κύπρου + ΗΠΑ ή μεταξύ Ελλάδος – Αιγύπτου – Κύπρου (Ιορδανίας). Τα σχήματα αυτά δεν θα πρέπει να ιδωθούν ως αντιτουρκικά.
Τούτων δοθέντων, στις 21 Φεβρουαρίου 2021, στην πρώτη επίσκεψή του στο Ισραήλ, ο Αιγύπτιος υπουργός Πετρελαίου Tareq El Molla συναντήθηκε με τον ομόλογό του, Yuval Steinitz, και έβαλαν τις βάσεις αξιοποίησης της μεταξύ τους ενεργειακής συνεργασίας με την εκμετάλλευση του γιγαντιαίου κοιτάσματος φυσικού αερίου Leviathan. Αυτό θα επιτευχθεί με τη μεταφορά του αερίου από υποθαλάσσιους αεριαγωγούς στα αιγυπτιακά τερματικά LNG, στο Idcu ή στην Damietta στο δέλτα του Νείλου, που δραστηριοποιήθηκαν έπειτα από οκτώ χρόνια αδράνειας.
Η εξέλιξη αυτή αφαιρεί σημαντικές ποσότητες προς εξαγωγή από τον EastMed, απομακρύνοντας το κατώφλι της οικονομικής βιωσιμότητάς του. Οι Ισραηλινοί είναι κατά βάση πρακτικοί άνθρωποι. Επείγονται να αναδείξουν το αποδεδειγμένα αξιόλογο δυναμικό τους στη λεκάνη του Λεβάντε. Ενδεχομένως να εκτίμησαν πως, περιμένοντας μελλοντικά τον EastMed, ενδεχομένως καθυστερούν απτές (tangible) ευκαιρίες ανάπτυξης του παρόντος.
Για την Κύπρο, στην οποία εδώ και μερικά χρόνια έχει ανασταλεί κάθε ερευνητική δραστηριότητα λόγω του τουρκικού σφετερισμού των κυριαρχικών της δικαιωμάτων, πιθανόν διαγράφονται δύο δυνατότητες:
α. Να εντάξει το κοίτασμά της «Αφροδίτη» σαν δορυφόρο-κοίτασμα του ισραηλινού Leviathan και από κοινού να παροχετεύσει το αέριό του στα τερματικά LNG της Αιγύπτου προς κοινή εκμετάλλευση. Ενδεχομένως τότε να επανέλθουν, από την τουρκική πλευρά, θέματα μερισμού της προσόδου.
β. Να συνδέσει ίσως σε ευθετότερο χρόνο το κοίτασμα της «Αφροδίτης» και όσων μελλοντικά ανακαλυφθούν στην περιοχή, μέσα από υποθαλάσσιο αγωγό, με μονάδα πλωτής αποθήκευσης και επαναεριοποίησης (FSRU) στη θέση «Βασιλικό» της Κύπρου.
Το LNG τερματικό στο Βασιλικό, με αποθηκευτική ικανότητα 120.000-250.000 m3, εκτιμήθηκε από το Forbes (2015) σε 6 δισ. δολάρια. Η έναρξη παραγωγής στην Κύπρο πιθανόν να συσχετιστεί με την πορεία επίλυσης του Κυπριακού, εκτός και αν επέλθει εν τω μεταξύ μερική/προσωρινή συμφωνία μεταξύ των δύο μερών.
Τι σημαίνει για την Ελλάδα ενδεχόμενη εγκατάλειψη του EastMed.
Δύο τα ενδεχόμενα. Το βασικό και το βέλτιστο σενάριο:
Το βασικό σενάριο (Base Case) αφορά τη δραστηριοποίηση στο έπακρο της ελληνόκτητης και κυπριακής εμπορικής ναυτιλίας με τα ειδικά σκάφη μεταφοράς (LNG Carriers, μεταφορικής ικανότητας ~180.000 M3) από και προς την Αίγυπτο σε ευρωπαϊκούς και ασιατικούς τερματικούς σταθμούς, μεταξύ των οποίων και ελληνικοί, όπως DESFA – Ρεβυθούσα, Καβάλα, Gastrade – Αλεξανδρούπολη κ.λπ.). Τα ελληνόκτητα LNG carriers κατέχουν την πρώτη θέση διεθνώς ως προς την αξία του στόλου, με δεύτερη την Ιαπωνία. (Πηγή: Ναυτεμπορική, 18/9/2020)
Το βέλτιστο σενάριο (Best Case) εδράζεται σε σύμπραξη με την Αίγυπτο, το Ισραήλ και τις ΗΠΑ, τόσο σε διακρατικό επίπεδο όσο και σε επίπεδο εταιρειών που δραστηριοποιούνται στην περιοχή. Σε μικρότερο βαθμό αφορά δομές της Ε.Ε. Η ιδέα είναι η Ελλάδα (Κρήτη) να ζεύξει ενεργειακά την Αίγυπτο και μέσω των τερματικών της το Ισραήλ, την Κύπρο, δυνητικά την Παλαιστινιακή Αρχή ώς και πιθανόν τον Λίβανο, λειτουργώντας σαν ομφάλιος ευρωπαϊκός ενεργειακός λώρος εξαγωγής του φυσικού αερίου τους πέραν των αγορών της Μέσης και Απω Ανατολής, αποφεύγοντας ήδη τρίτες, υπερκορεσμένες χώρες διέλευσης.
Στόχος είναι η συγκέντρωση ποσοτήτων αερίου προς εξαγωγή από τα κοιτάσματα φυσικού αερίου στον κώνο του Νείλου (βλέπε χάρτη 2) και της λεκάνης του Λεβάντε, αλλά και όσων πιθανών εν τω μεταξύ θα ανακαλυφθούν νοτίως της Κρήτης από τις δυνάμει ενεργές ελληνικές παραχωρήσεις (βλέπε χάρτη 4).
Ουσιαστικά πρόκειται για δραστική απομείωση (downsizing) του σκοπού, του μεγέθους και του κόστους του αρχικού EastMed με τη δημιουργία ενός νέου, σχετικά μικρομεσαίου μεγέθους (μήκους ~380 χλμ.) υποθαλάσσιου αεριαγωγού, που θα συνδέει το Sidi Baranni, στη μεσογειακή ακτή της Αιγύπτου, 95 χλμ. από τα αιγυπτολιβυκά σύνορα και 430 χλμ. δυτικά της Αλεξάνδρειας (βλέπε χάρτη 3).
Ο αεριαγωγός, διατρέχοντας το Λιβυκό και στη συνέχεια το Κρητικό πέλαγος σε μήκος 40% μικρότερο από τα 675 χλμ. του αρχικού EastMed αγωγού (Κύπρος – Δυτική Κρήτη), θα διασχίζει τα ελληνικά τεμάχια παραχωρήσεων (blocks) με αριθμούς 15 και 20 με βάση τον νόμο 4001/2011, πάνω στην υφαλοκρηπίδα της Κρήτης (βλέπε χάρτη 4). Αφού διέλθει από το Κουφονήσι Λασιθίου, θα καταλήγει στην ανατολική Κρήτη, στη θέση Αθερινόλακκος, όπου οι εγκαταστάσεις της ΔΕΗ. Για συμβολικούς λόγους, ίσως και προσωπικού αβδηριτισμού, θα ονόμαζα τον αεριαγωγό «Κλεοπάτρα» ή «Πτολεμαίος».
Στην Κρήτη ούτως ή άλλως θα μπορούσε να δημιουργηθεί ένας μεγάλος τερματικός σταθμός LNG, που θα κάλυπτε κατ’ αρχήν τις ενεργειακές ανάγκες του νησιού, σε συνδυασμό με τη μεγάλη ηλεκτρική διασύνδεση με το εθνικό δίκτυο που θα ολοκληρωθεί το 2023. Στην πρώτη φάση δεν χρειάζονται οι μεγάλες επεκτάσεις – συνδέσεις με την ηπειρωτική Ελλάδα και από εκεί με την Ιταλία, η οποία, παρά την τυπική διπλωματική στήριξή της στον EastMed, κράτησε επαμφοτερίζουσα στάση. Απουσίασε ηχηρά από την τριμερή πανηγυρική διακρατική συμφωνία του EastMed που υπεγράφη στις 2 Ιανουαρίου 2021 στην Αθήνα.
Η στάση της Ιταλίας είναι απολύτως συμβατή με τη φιλοτουρκική θέση της στην Ε.Ε., όπως και άλλων δύο κρατών-μελών της Ε.Ε. του Νότου (πλην Γαλλίας): Ισπανίας και Μάλτας.
Το σημαντικότερο είναι ότι ο αεριαγωγός θα οδεύει μέσα στα οριοθετημένα επισήμως όρια της μερικής οριοθέτησης ΑΟΖ Ελλάδος και Αιγύπτου, όντας σύμφωνος με την UNCLOS 1982 και τις συναφείς διατάξεις του διεθνούς δικαίου. Κανένα ανύπαρκτης διεθνούς νομιμότητας ψευδο-τουρκολιβυκό μνημόνιο δεν μεταβάλλει αυτή την πραγματικότητα.
Προϋποθέσεις δημιουργίας διασυνδετηρίου αεριαγωγού Ελλάδος – Αιγύπτου (IGE: Interconnector Greece Egypt).
Πρώτη και κύρια προϋπόθεση είναι η απόδειξη της οικονομικής βιωσιμότητάς του. Αν αυτό επιτευχθεί, τότε, όπως είπε και ο Δημοσθένης, «δεῖ δὲ χρημάτων, καὶ ἄνευ τούτων οὐδὲν ἔστι γενέσθαι τῶν δεόντων».
Ισχύουν στο ακέραιο οι λόγοι που αναλύθηκαν παραπάνω για τον EastMed. Η διαφορά έγκειται στην τάξεως μεγέθους μικρότερη κλίμακα του έργου, που το καθιστά περισσότερο ρεαλιστικό. Βεβαίως, δεν πρέπει να υπάρχουν αυταπάτες για τη συνδρομή της Ε.Ε. στη χρηματοδότηση. Η Γερμανία, έχοντας εξασφαλίσει για τον εαυτό της απεριόριστη ενεργειακή τροφοδοσία από τη Ρωσία μέσω Nord Stream I & II, έκλεισε πίσω της τις πύλες σε μελλοντικές διασυνδέσεις άλλων κρατών-μελών, εν ονόματι της κλιματικής αλλαγής.
Σε πρόσφατη συνάντηση στη Βιέννη (European Gas Conference), ο Γερμανός αναπληρωτής γενικός διευθυντής της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Klaus-Dieter Borchardt υπήρξε περισσότερο από σαφής. Δήλωσε πως «οι ευρωπαϊκές ενεργειακές πολιτικές δεν θα καθοδηγούνται στο εξής από τις επιταγές της αγοράς (market driven), αλλά από πολιτικές που θα υπερκεράσουν εμπόδια επίτευξης του στόχου μηδενικών ρύπων το 2050. Μακροπρόθεσμες συμβάσεις προμήθειας αερίου δημιουργούν δεσμεύσεις που αντιστρατεύονται τους παραπάνω στόχους».
Αν η Ελλάδα το εννοεί πραγματικά, θα πρέπει να αποκτήσει την «ιδιοκτησία» (ownership) του έργου, με διάθεση σημαντικού διπλωματικού κεφαλαίου και με κινητοποίηση του ελληνικού και εβραϊκού λόμπι στις ΗΠΑ, μοχλεύοντας τη διεθνή επιρροή τους στις εταιρείες ερευνών στην Ανατολική Μεσόγειο και στα διεθνή χρηματοπιστωτικά ιδρύματα.
Τέλος, ενεργοποιώντας τα ανακλαστικά των ΗΠΑ στο πλαίσιο της 3+1 συνεννόησης (Ισραήλ – Ελλάς – Κύπρος + ΗΠΑ) με το επιχείρημα ότι η Αίγυπτος, η μεγαλύτερη αραβική χώρα, θα μπορούσε μαζί με το Ισραήλ και την Κύπρο να έρθουν πολιτικά – οικονομικά και ενεργειακά πλησιέστερα προς την Ελλάδα, την Ευρώπη και τη Δύση, προς όφελος της περιφερειακής ασφάλειας και σταθερότητας.
Η ελληνική διπλωματία παράλληλα θα κινητοποιούσε τον Robert Menendez της Επιτροπής Διεθνών Σχέσεων της Γερουσίας, ώστε να τροποποιηθεί το σχετικό με τον EastMed ψήφισμα S.1102 – Eastern Mediterranean Security and Energy Partnership Act of 2019 του Κογκρέσου των ΗΠΑ και να περιλάβει τα νέα, επικαιροποιημένα δεδομένα. Τέλος, σε πρακτικούς όρους, επιβάλλεται να συσταθεί πολυεθνική εταιρεία ειδικού σκοπού με έδρα το Κάιρο, έδρα του EastMed Gas Forum (EMGF ή EGF), για την προώθηση και εκμετάλλευση του έργου. Στο μετοχικό κεφάλαιο να επιδιωχθεί να μετάσχουν η Σαουδική Αραβία, τα ΗΑΕ, η Αίγυπτος, η Κύπρος, η Ελλάδα, το Ισραήλ, η Γαλλία και βεβαίως οι ΗΠΑ.
Με την αυτονόητη προϋπόθεση οικονομικής βιωσιμότητας του έργου, λογικά δεν θα είναι ανυπέρβλητη η εκτός Ε.Ε. χρηματοδότηση ενός μικρομεσαίου υποθαλάσσιου αγωγού που στηρίζεται από τις ΗΠΑ και ευρύτερα. Επιπλέον, με την αποχώρηση της καγκελαρίου Αγκελα Μέρκελ το φθινόπωρο του 2021 και την πιθανή αναβάθμιση του ρόλου της Γαλλίας, δεν θα ήταν απίθανη η επιδίωξη μιας «ειδικής, εφάπαξ» (derogation) αντιμετώπισης πιθανής ευρωπαϊκής χρηματοδότησης. Η Ε.Ε., διαθέτοντας στρατιές νομικών και υψηλόβαθμων γραφειοκρατών, έχει εδώ και χρόνια αναγάγει σε επιστήμη τη μετατροπή του «κρέατος σε ψάρι», κατά τη γνωστή μοναστηριακή πρακτική των νηστειών, ενόψει ιδιαιτέρως της επερχόμενης Μεγάλης Τεσσαρακοστής.
* Ο κ. Μ. Λ. Μυριάνθης, Ph.D., υπήρξε ανώτατο στέλεχος εταιρειών πετρελαίου. Από το 2003 είναι ειδικός σύμβουλος του ΕΛΙΑΜΕΠ.
Νταν Ραμπίνοβιτς>Οι επενδύσεις στο πετρέλαιο και στο φυσικό αέριο είναι ξεπερασμένες
Σπάνια ένας ακαδημαϊκός μπορεί να είναι ένας τόσο ριζοσπαστικός και δημιουργικός στοχαστής όπως ο Νταν Ραμπίνοβιτς. Πρώην επικεφαλής της Porter School of Environmental Studies του Πανεπιστημίου του Τελ Αβίβ και πρόεδρος της Greenpeace Mediterranean, ο Ραμπίνοβιτς είναι καθηγητής Κοινωνιολογίας και Ανθρωπολογίας στο Πανεπιστήμιο του Τελ Αβίβ.
Είναι επίσης fuculty fellow στο ινστιτούτο περιβαλλοντικών μελετών της ARAVA και πρόεδρος του ισραηλινού Συλλόγου Περιβαλλοντικής Δικαιοσύνης. Ο κ. Ραμπίνοβτς, με αφορμή την έκδοση του βιβλίου του «The Power of Deserts» («Η δύναμη της ερήμου») εξηγεί στον «Κ» και στον Παύλο Παπαδόπουλο, πόσο ξεπερασμένες είναι οι επενδύσεις στο πετρέλαιο και στο φυσικό αέριο, και ποια είναι η «μαγική λύση» στην κλιματική κρίση, την οποία μπορούν να επιλέξουν και να υλοποιήσουν μόνον οι χώρες του Περσικού Κόλπου.
– Είστε ειδικός στην ενέργεια και στο περιβάλλον. Ποια είναι η γνώμη σας για τον αγωγό East Med και τη συζήτηση για τα οικόπεδα εκμετάλλευσης υδρογονανθράκων στην Ανατολική Μεσόγειο;
Είναι μια συζήτηση του χθες. Εχουμε μπει στην εποχή των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας λόγω των μεγάλων εξελίξεων στην τεχνολογία που σημειώθηκαν γύρω στο 2018, ενώ η δυναμική του πετρελαίου και του φυσικού αερίου στην περιοχή αναπτύχθηκε μεταξύ 2012 και 2017. Είναι μια παραξενιά της ιστορίας. Ολοι, και εμείς στο Ισραήλ, πιστεύαμε ότι ήλθε η ώρα για πλουτισμό. Πολλές υποσχέσεις. Χρήματα για τις υποδομές και την εκπαίδευση – και πολλά άλλα. Ολα διαψεύδονται σήμερα. Το Ισραήλ μόλις ανέστειλε την κατασκευή τεσσάρων νέων σταθμών παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας. Το φυσικό αέριο που όλοι γιόρταζαν πριν από 10 χρόνια ανήκει πλέον στο παρελθόν. Είναι σαν να προσπαθείς να μεγαλώσεις ένα δεινόσαυρο.
– Στην Ελλάδα, πάντως, γίνεται πολλή συζήτηση για την ενεργειακή σκακιέρα της Ανατολικής Μεσογείου, ενώ νέες τριβές με την Τουρκία σχετικά με τα όρια της υφαλοκρηπίδας έχουν να κάνουν με τη φιλοδοξία να βρεθεί πετρέλαιο και φυσικό αέριο.
Είναι μια ξεπερασμένη συζήτηση. Σίγουρα θα είναι ξεπερασμένη σε λίγα χρόνια. Υπάρχει παρόμοια συζήτηση στο Ισραήλ, αλλά απλώς καθοδηγείται από τις εταιρείες ενέργειας. Εχουν επενδύσει πολλά χρήματα στα σχετικά έργα. Ωστόσο, το παιχνίδι έχει τελειώσει πριν αρχίσει. Χάνουν τον χρόνο τους. Αντ’ αυτού, πρέπει να επενδύσουν στην ηλιακή ενέργεια.
– Παρά τη μετάβαση στις ανανεώσιμες πηγές, επισημαίνετε στο βιβλίο σας ότι σε 40 χρόνια η μέση θερμοκρασία στο Αμπου Ντάμπι, στο Ντουμπάι και στην Ντόχα θα βρίσκεται μονίμως πάνω από τους 35 βαθμούς Κελσίου. Τι σημαίνει αυτό; Μήπως η ενεργειακή μετάβαση εξελίσσεται πολύ αργά;
Ακόμη και αν σταματήσουμε να καίμε αύριο υδρογονάνθρακες, το διοξείδιο του άνθρακα που υπάρχει ήδη στην ατμόσφαιρα θα παραμείνει εκεί για 80 έως 100 χρόνια. Επομένως, πρέπει οπωσδήποτε να σταματήσουμε τις εκπομπές ρύπων το συντομότερο δυνατόν. Οσον αφορά την αύξηση της θερμοκρασίας στη Μέση Ανατολή, δεν αναφέρομαι στην κανονική θερμοκρασία 35 βαθμών, αλλά στη θερμοκρασία υγρού θερμομέτρου, που περιλαμβάνει την επίπτωση της υγρασίας. Είναι τεχνικό ζήτημα, αλλά στην πράξη σημαίνει ότι η αίσθηση θα είναι πιο έντονη από εκείνη που προκαλεί η θερμοκρασία ξηρού θερμομέτρου που μετράμε και βιώνουμε. Σε αυτό το επίπεδο θερμοκρασίας, είναι ήδη ανέφικτο για τους ανθρώπους να περνούν χρόνο εκτός κτιρίων. Οι θερμοκρασίες στη Μέση Ανατολή θα αυξηθούν κατά 6 βαθμούς τις επόμενες δεκαετίες. Το καλοκαίρι οι θερμοκρασίες θα είναι πάνω από 50 βαθμούς κάθε ημέρα.
– Ποιος θα είναι ο αντίκτυπος της κλιματικής κρίσης στην Ελλάδα, στην Κύπρο, στην Τουρκία και στην Ανατολική Μεσόγειο;
– Βλέπουμε ήδη αλλαγές στην περιοχή. Βλέπουμε λιγότερες βροχοπτώσεις σε συνδυασμό με ακραία φαινόμενα. Εχουμε πολλές πλημμύρες. Αλλά ακόμη και αν έχουμε την ίδια ετήσια ποσότητα νερού, όταν μεγάλο μέρος του προέρχεται από λιγότερες και πιο έντονες βροχοπτώσεις, τότε δεν έχει αρκετό χρόνο για να εισχωρήσει στο έδαφος. Το μεγαλύτερο μέρος του καταλήγει στη θάλασσα. Ο κύκλος του νερού αποδυναμώνεται. Αυτό που βλέπουμε επίσης και θα το βλέπουμε για το υπόλοιπο του 21ου αιώνα είναι ότι θα έχουμε περισσότερα έτη ξηρασίας. Διαδοχικά έτη ξηρασίας ονομάζονται εποχές ξηρασίας. Ο αριθμός των εποχών αυτών που αναμένονται στον 21ο αιώνα θα είναι διπλάσιος από εκείνον του 20ού αιώνα – που είχαμε περίπου δέκα τέτοιες εποχές.
– Πρέπει να ανησυχούμε γι’ αυτό;
– Πάρα πολύ. Στο Ισραήλ περιμένουμε ότι το είδος βλάστησης που υπάρχει τώρα μόνο στα νότια της χώρας θα αρχίσει να κινείται προς τα βόρεια και εις βάρος των μεσογειακών ειδών. Το ίδιο θα συμβεί στην Ελλάδα, στην Ιταλία, στη Γαλλία, στην Ισπανία.
– Μπορεί μια ξηρασία να προκαλέσει εμφύλιο πόλεμο;
-Η έλλειψη πόρων που προκαλείται από την ξηρασία οδηγεί σε μαζική μετανάστευση από τα χωριά στις πόλεις, εμφυλίους πολέμους, διέλευση συνόρων προς άλλες χώρες, εθνικές συγκρούσεις και εντάσεις. Η Συρία δεν ήταν πολύ διαφορετική σε σύγκριση με άλλες χώρες της Μέσης Ανατολής όσον αφορά τα κοινωνικά και πολιτικά προβλήματα που έπρεπε να αντιμετωπίσει. Αλλά η αλυσίδα των γεγονότων που οδήγησε στον εμφύλιο πόλεμο μπορεί να εντοπιστεί στα πέντε χρόνια ξηρασίας από το 2006 έως το 2011. Αυτό το γεγονός πυροδότησε ένα κύμα μετανάστευσης στις πόλεις, που αύξησε την ένταση.
– Μπορούμε να πούμε ότι και η εισροή μεταναστών από την Αφρική στην Ευρώπη οφείλεται στην κλιματική αλλαγή;
– Η μετανάστευση από την Αφρική προς τα βόρεια μέσω του Μαρόκου, της Αλγερίας, της Τυνησίας και της Λιβύης στη Μεσόγειο και στη συνέχεια με πλοία προς την Ελλάδα, την Ιταλία, τη Γαλλία και την Ισπανία, έχει σίγουρα και μια κλιματική διάσταση. Οσο βαθαίνει η κλιματική κρίση, τεράστιος αριθμός ανθρώπων δεν θα έχει κανένα μέλλον στους τόπους όπου ζει σήμερα.
– Επομένως, δεν έχουμε άλλη επιλογή παρά να επιταχύνουμε τη μετάβαση σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Στο βιβλίο σας προτείνετε μια ριζική λύση στην κλιματική κρίση. Μπορείτε να μας την περιγράψετε εν συντομία;
– Αυτό που επισημαίνω είναι ότι σε λίγες δεκαετίες οι χώρες του Περσικού Κόλπου, εάν δεν ενεργήσουν τώρα, θα αντιμετωπίσουν διπλό πρόβλημα. Οι πόλεις τους θα έχουν γίνει ακατοίκητες λόγω της ανόδου της θερμοκρασίας, ενώ οι τιμές του πετρελαίου και του φυσικού αερίου θα έχουν μειωθεί επειδή θα έχουν αντικατασταθεί από τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Λύση; Μπορούν να προωθήσουν πολύ πιο γρήγορα τη μετάβαση στις ανανεώσιμες πηγές, για να σώσουν το κλίμα και τις οικονομίες τους. Πώς; Ως εξής: Τα κράτη του Κόλπου ήδη επενδύουν σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας σε όλο τον κόσμο. Εάν αυξήσουν σημαντικά τις επενδύσεις τους και καταφέρουν να αποκτήσουν ένα μεγάλο κομμάτι της παγκόσμιας αγοράς ανανεώσιμων πηγών, μπορούν ταυτόχρονα να μειώσουν δραστικά την παραγωγή πετρελαίου και φυσικού αερίου. Καθώς ελέγχουν το 30% της αγοράς αερίου και πετρελαίου, αν μειώσουν δραστικά την παραγωγή, θα αυξήσουν τις τιμές και έτσι θα επιταχύνουν ακόμη περισσότερο τη μετάβαση προς τις φθηνότερες ανανεώσιμες πηγές. Με αυτήν τη στρατηγική τα κράτη του Κόλπου θα παραμείνουν κατοικήσιμα, αφού η κλιματική κρίση θα έχει μετριαστεί εγκαίρως και θα είναι σχεδόν όσο οικονομικώς ισχυρά είναι σήμερα.
Να δράσουμε τώρα
– Τι πιστεύετε για την αφαίρεση από την ατμόσφαιρα του υπερβάλλοντος διοξειδίου του άνθρακα με την εφαρμογή τεχνολογιών που σήμερα βρίσκονται σε πειραματικό στάδιο;
– Δεν γνωρίζουμε τις παρενέργειες μιας επιχείρησης τόσο μεγάλης κλίμακας, αν υποθέσουμε ότι θα αποκτήσουμε ποτέ τη δυνατότητα για κάτι τέτοιο. Εχει προταθεί, για παράδειγμα, ότι θα μπορούσαμε να ψεκάσουμε την ατμόσφαιρα με ανθρακικό ασβέστιο για να εξουδετερώσουμε μέρος του διοξειδίου του άνθρακα. Αλλά δεν γνωρίζουμε ποια θα ήταν η αλληλεπίδραση με την ατμόσφαιρα· μπορεί να προκαλέσει μη αναστρέψιμη ζημιά σε τεράστιες περιοχές. Επίσης, οι θαυματουργές λύσεις δεν πρέπει να καλλιεργούν τον εφησυχασμό. Δεν πρέπει να χάνουμε χρόνο πιστεύοντας ότι τίποτα δεν θα συμβεί επειδή θα βρεθεί λύση. Αν δεν αποδεχτούμε την επείγουσα ανάγκη αποφάσεων, η μεταβολή μπορεί να είναι καταστροφική και μη αναστρέψιμη. Πρέπει να δράσουμε τώρα για να μετριάσουμε τις επιπτώσεις στο κλίμα, χρησιμοποιώντας σε μεγάλη κλίμακα τις τεχνολογίες ανανεώσιμης ενέργειας που είναι ήδη διαθέσιμες.
