kourdistoportocali.comRead ThisΡητορική μίσους: Η αδυναμία διάκρισης των ενδιάμεσων «αποχρώσεων»

Γράφει ο καρδιολόγος Παναγιώτης Ιακωβής

Ρητορική μίσους: Η αδυναμία διάκρισης των ενδιάμεσων «αποχρώσεων»

Υπάρχουν άπειρες διαβαθμίσεις ανάμεσα σε δύο αντικρουόμενες απόψεις 

Καθημερινά, πλέον, συναντάμε ρητορική μίσους στα κείμενα και τα σχόλια των κοινωνικών δικτύων. Αγενή σχόλια, ύβρεις και απειλές, με οπαδικά χαρακτηριστικά. Το φαινόμενο είναι παγκόσμιο. Χαρακτηρίζεται από έναν οπαδικό δυισμό του τύπου «μαύρο – άσπρο» , «εμείς και οι άλλοι», «όλον ή ουδέν».

Παναγιώτης Ιακωβής Επεμβατικός Καρδιολόγος, Διδάκτωρ της Ιατρικής Σχολής του ΕΚΠΑ και Τελειόφοιτος του Τμήματος Ιστορίας και Φιλοσοφίας της Επιστήμης του ΕΚΠΑ

Αυτό, νομίζω, είναι το καίριο χαρακτηριστικό της ρητορικής μίσους: Η αδυναμία διάκρισης των ενδιάμεσων «αποχρώσεων». Από τη στιγμή που κάποιος υιοθετεί μια στάση ζωής σκληρού διαχωρισμού ανάμεσα στο «σωστό» και το «λάθος», τους «καλούς» και τους «κακούς», τότε απέχει πολύ λίγο από τον φανατισμό.

Η πραγματικότητα, όμως, είναι αρκετά πιο πολύπλοκη. Υπάρχουν άπειρες διαβαθμίσεις ανάμεσα σε δύο αντικρουόμενες απόψεις. Και, μάλιστα, οι διαβαθμίσεις αυτές, αντιστοιχούν σε πολύ περισσότερους –και λιγότερο θορυβώδεις – Πολίτες από τους εκφραστές αυτού του επικίνδυνου δυισμού.

Επιπλέον, η ισορροπία ανάμεσα σε αντικρουόμενες απόψεις είναι και ασταθής. Σαν κινούμενη άμμος. Όχι, βέβαια, τυχαία. Αυτή είναι η ανθρώπινη φύση. Αυτή είναι η γοητεία της. Η σημερινή μας άποψη, μπορεί σήμερα να εξηγεί και να επιλύει με επιτυχία ορισμένα κοινωνικά ζητήματα. Αύριο, όμως, που οι κοινωνικές συνθήκες θα έχουν αλλάξει μπορεί οι απόψεις μας να είναι εντελώς ασύμβατες με εκείνη την πραγματικότητα. Ίσως, θα οφείλαμε να προσαρμόσουμε τις απόψεις μας στις νέες συνθήκες.

Είναι, λοιπόν, πολύ πιθανό η ακραία ρητορική που ενίοτε συνοδεύεται και από πράξεις μίσους έναντι του «αντιπάλου» να είναι σημάδι ακαμψίας  – σκληρότητας – δηλαδή απόλυτης βεβαιότητας για το δίκιο μας και αδυναμίας μας να «μπούμε στα παπούτσια των άλλων». Καθόλου τυχαία δεν είναι η λέξη «σκληρότητα» που αυθορμήτως υπεισέρχεται στο κείμενο αυτό. Επέρχεται ως αποτέλεσμα της ακαμψίας.

Έτσι, το ίδιο αναγκαία, επέρχεται και η ανάγκη για Παιδεία. Για τη διαδικασία εκείνη που θα γνωστοποιήσει στους νέους μας ότι υπάρχει πλειάδα απόψεων για ένα θέμα.  Ότι η Δημοκρατία ζει και αναπνέει μέσα στην ευπρεπή διαφωνία, τη συζήτηση και τον έλλογο διάλογο με επιχειρήματα. Σε αυτή τη δημοκρατική διαδικασία, δεν θα δούμε σχεδόν ποτέ τις απόψεις μας να επιβάλλονται ολοκληρωτικά. Δεν θα δούμε σχεδόν ποτέ το «μαύρο ή άσπρο». Συνήθως, θα βλέπουμε όλες τις αποχρώσεις του γκρι. Δύσκολο, αλλά αναγκαίο. Ο άλλος δρόμος είναι η βία και η επιβολή.

Καλά όλα αυτά. Αλλά θα μου πείτε:

«Που είναι το σταθερό – Αρχιμήδειο – σημείο για να στηρίξουμε τις αρχές και τις αξίες μιας κοινωνίας»; Δεν είναι αφόρητος αυτός ο σχετικισμός όπου σήμερα έχω δίκιο και αύριο άδικο; Δεν είναι κουραστικό να στέκεται αξιακά κανείς σε κινούμενη άμμο;

Το σταθερό αξιακό σημείο, όπως το εννοούν οι παραπάνω ερωτήσεις, συνήθως – όχι πάντα– δεν υπάρχει.

Μπορούμε όμως με ασφάλεια να στηριχτούμε σε ένα ακλόνητο σημείο άλλης τάξεως. Αυτό του διαλόγου, της έλλογης συζήτησης, της ευπρεπούς διαφωνίας με επιχειρήματα, της καταδίκης της λεκτικής και φυσικής βίας. Όλα αυτά είναι συστατικά στοιχεία της Δημοκρατίας.

Το αρχιμήδειο σημείο, λοιπόν, που θα σταθούμε με ασφάλεια για να «κινήσουμε τη Γη» δεν είναι η βεβαιότητα για τα δίκια μας έναντι των άλλων, δεν είναι η απόλυτη επιβολή των απόψεών μας, αλλά είναι η αναγνώριση ότι μπορεί και ο διπλανός μας να έχει τα δίκια του. Οι απόψεις του μπορεί να έχουν ψήγματα αλήθειας, όπως και οι δικές μας.

Η Δημοκρατία είναι το αρχιμήδειο σημείο: Η επικράτεια όλων των αποχρώσεων του γκρι.

SHARE

Περισσότερα

MORE READ THIS