Υπάρχει κάτι σχεδόν θεολογικό στον τρόπο που αντιμετωπίζουμε τους καλλιτέχνες. Τους χαρίζουμε χώρο, ανοχή, συγχώρεση, ακόμα και μια ιδιότυπη ασυλία χαρακτήρα, αρκεί να συνεχίζουν να “μετράνε”. Να γεμίζουν στάδια, timelines, streams και εξώφυλλα. Κι έτσι, το καλλιτεχνικό εγώ —που ξεκινά συχνά ως ευαισθησία ή ανάγκη επιβεβαίωσης— διογκώνεται μέχρι να γίνει αυλή ολόκληρη.
Από την Χριστίνα Πολίτη/ Cosmopoliti.com
Με ανθρώπους γύρω του που χειροκροτούν, προστατεύουν, δικαιολογούν και υπηρετούν. Δεν είναι τυχαίο πως η ψυχολογία έχει πλέον οροθετήσει το φαινόμενο του “acquired situational narcissism”: μια μορφή ναρκισσισμού που γεννιέται μέσα από τη φήμη, τη διαρκή προσοχή και την κοινωνική λατρεία. Κάποια στιγμή, ο διάσημος παύει να κοιτάζει τους άλλους στα μάτια, γιατί έχει συνηθίσει όλοι να κοιτούν εκείνον.
Κι εμείς; Εμείς το συντηρούμε.
Βλέπεις έναν performer 28 χρονών και ξαφνικά όλη η χώρα τον αποκαλεί “παιδί”. Αν χάσει ένα διαγωνισμό, πενθούμε συλλογικά. Τον κανακεύουμε, τον προστατεύουμε, σχεδόν τον αθωώνουμε προκαταβολικά για κάθε υπερβολή συμπεριφοράς. Την ίδια στιγμή, απέναντι σε έναν οποιονδήποτε συνομήλικό του είμαστε αμείλικτοι. Του ζητάμε να ενηλικιωθεί, να σοβαρευτεί, να αντέξει. Στους διάσημους, όμως, επιτρέπουμε μια παρατεταμένη εφηβεία. Ίσως γιατί δεν αγαπάμε μόνο το ταλέντο τους· αγαπάμε και το πώς μας κάνουν να αισθανόμαστε για τον εαυτό μας.
Η σύγχρονη κουλτούρα της διασημότητας βασίζεται ακριβώς σε αυτή τη μονόπλευρη οικειότητα — τις λεγόμενες parasocial relationships. Νιώθουμε ότι “ξέρουμε” ανθρώπους που δεν έχουμε συναντήσει ποτέ. Ότι μας ανήκουν λίγο. Ότι δικαιούμαστε να επενδύουμε συναισθηματικά στις επιτυχίες, τις ήττες και τις πολιτικές τους απόψεις. Γι’ αυτό και στο Χόλιγουντ, ένας ηθοποιός ή ένας pop star συχνά μιλά για γεωπολιτική με τόνο ηγέτη κράτους — κι εμείς καθόμαστε να ακούσουμε, όχι επειδή είναι ειδικός, αλλά επειδή είναι διάσημος. Η φήμη έγινε συνώνυμο της αυθεντίας.
Το πιο δύσκολο, βέβαια, δεν είναι να αποκτήσεις επιτυχία. Είναι να κρατήσεις χαρακτήρα όταν όλοι γύρω σου σταματούν να σου λένε “όχι”. Εκεί φαίνεται η πραγματική κλάση. Γιατί πολλοί καλλιτέχνες, όσο μεγαλώνει η εικόνα τους, αρχίζουν να αντιμετωπίζουν τους ανθρώπους σαν δορυφόρους. Φίλους σαν προσωπικό. Συνεργάτες σαν αυλή. Ακόμα και συγγενείς σαν κοινό που οφείλει μόνιμη υποστήριξη. Και κάπου εκεί, η τέχνη χάνει τη λεπτότητά της και γίνεται καθρέφτης ματαιοδοξίας.
Δεν φταίνε μόνο οι καλλιτέχνες γι’ αυτό. Φταίει και μια κοινωνία που διψά να προσκυνήσει. Που έχει ανάγκη να ανεβάζει ανθρώπους σε βάθρα για να μπορεί μετά είτε να τους λατρεύει είτε να τους γκρεμίζει. Η celebrity culture χτίστηκε πάνω σε αυτή τη διαρκή εναλλαγή αποθέωσης και κανιβαλισμού.
Κι όμως, οι πραγματικά σπουδαίοι άνθρωποι της τέχνης συνήθως ξεχωρίζουν από κάτι άλλο: από το πόσο φυσιολογικά φέρονται όταν δεν έχουν κανένα λόγο να το κάνουν. Από το πώς μιλούν στον σερβιτόρο, στον οδηγό, στον παλιό τους φίλο, στον αδελφό τους. Εκεί κρίνεται το μέγεθος. Όχι στα φώτα. Στις σκιές.
