Στις 8 Δεκεμβρίου 2019, ένας λογιστής της κινεζικής πόλης Wuhan ξεκίνησε να αισθάνεται άρρωστος. Δεν σύχναζε στην αγορά θαλασσινών Huanan της πόλης, θα έλεγε αργότερα στους εμπειρογνώμονες του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας που ερευνούν την προέλευση του κορωνοϊού. Προτιμούσε το RT-Mart κοντά στο σπίτι του, στην ανατολική όχθη του ποταμού Yangtze, ένα κομψό, πολυώροφο σούπερ μάρκετ όπου οι μαγνητισμένες ράμπες κυλιόμενης σκάλας σαρώνουν πελάτες και τα καροτσάκια τους από πάτωμα σε πάτωμα προκειμένου να λειτουργήσουν. Ο λογιστής δεν είχε ταξιδέψει έξω από τη Wuhan τις ημέρες πριν από την ασθένειά του.
Στην αναζήτηση της προέλευσης της πανδημίας, το μονοπάτι τελειώνει επισήμως με τον ασθενή S01, την πρώτη επιβεβαιωμένη υπόθεση covid-19 της Κίνας, της οποίας οι πολύ λιτές λεπτομέρειες περιγράφονται στην κοινή έκθεση του ΠΟΥ-Κίνας που κυκλοφόρησε τον Μάρτιο. Ο S01 δεν ήταν πωλητής θαλασσινών, κυνηγός νυχτερίδων ή επιστήμονας εργαστηρίου. Ήταν λογιστής με το επώνυμο Chen που ψώνιζε σε ένα πολύ μεγάλο σούπερ μάρκετ της περιοχής.
«Στην πραγματικότητα μπορούμε να πούμε σήμερα εκπληκτικά λίγα πράγματα σχετικά με την προέλευση της πανδημίας», δήλωσε στην Washington Post ο Sergei Pond, καθηγητής βιολογίας του Temple University, ο οποίος αναλύει μερικές από τις πρώτες γενετικές αλληλουχίες του SARS-CoV-2. «Εξετάζουμε πολύ λίγες ακολουθίες και προσπαθούμε να μάθουμε πολλά για αυτές».
Ακόμα και για τον S01, τον πιο εξεταζόμενο ασθενή, οι λεπτομέρειες είναι ακόμα θολές. Η αναφορά του ΠΟΥ παραθέτει ένα δείγμα ακολουθίας ταυτότητας για αυτόν, το EPI_ISL_403928, το οποίο ωστόσο ανήκει σε… διαφορετικό ασθενή, έναν 61χρονο εργαζόμενο στην αγορά που πέθανε από σηπτικό σοκ μετά από βαριά νόσηση, στις 20 Δεκεμβρίου 2019, σύμφωνα με το επίσημο Εθνικό Κέντρο της Κίνας και τη βάση δεδομένων βιοπληροφοριών.
Το προφίλ του S01 ταιριάζει καλύτερα με αυτό του 41χρονου, του οποίου η διάγνωση με κορωνοϊό στα τέλη Δεκεμβρίου ανησύχησαν τους γιατρούς, ωθώντας έναν πληροφοριοδότη, τον Li Wenliang, να διαρρεύσει τα νέα στα κοινωνικά μέσα. Αλλά αυτός ο ασθενής αναφέρεται στην κινεζική βάση δεδομένων ως άρρωστος στις 16 Δεκεμβρίου. Ένας εκπρόσωπος του ΠΟΥ είπε ότι η υπηρεσία του Ηνωμένου Βασιλείου εξετάζει τις διαφορές.
Παρά το γεγονός ότι ήδη εκατομμύρια άνθρωποι έχουν χάσει τη ζωή τους από την πανδημία, το γεγονός ότι γνωρίζουμε ελάχιστα για αυτήν 20 μήνες μετά ίσως δεν θα πρέπει να μας ξενίζει. Παρά την έντονη επιθυμία να κατανοήσουμε την πηγή της πανδημίας, χρειάζονται συχνά χρόνια για τους επιστήμονες να αποδείξουν την προέλευση μίας νέας ασθένειας. Και η κυβέρνηση της Κίνας δεν το έκανε πιο εύκολο, περιορίζοντας την πρόσβαση σε βιολογικά δείγματα και πρωτότυπα αρχεία.
Επιπλέον, οι ερευνητές έχουν συλλέξει μια χούφτα στοιχεία, σε μέρη τόσο μακρινά από τη Wuhan, όσο το Μιλάνο και το Παρίσι, που υπαινίσσονται αυτό που θα μπορούσε να είχε συμβεί τις ημέρες πριν ο ασθενής S01 αρρωστήσει, δηλαδή ο ιός να κυκλοφορεί ήδη σε ολόκληρο τον κόσμο.
Τρεις ημέρες πριν από την έναρξη των συμπτωμάτων του ασθενούς S01, στις 5 Δεκεμβρίου 2019, ελήφθη ένα στοματικό στειλεό από ένα αγόρι 4 ετών έξω από το Μιλάνο, για το οποίο υπήρχε υποψία ότι είχε ιλαρά. Μήνες αργότερα, το δείγμα δοκιμάστηκε θετικό για RNA κορωνοϊού. Η υπόθεση που περιγράφεται στο περιοδικό Emerging Infectious Diseases, είναι μία από τις πολλές ευρωπαϊκές μελέτες που υποδηλώνουν ότι ο ιός μπορεί να κυκλοφορούσε στο εξωτερικό για εβδομάδες, ακόμη και μήνες, πριν η Κίνα ανακοινώσει το πρώτο κρούσμα.
Ερευνητές στη Γαλλία λένε ότι βρήκαν ενδείξεις για την ύπαρξη του ιού νωρίτερα, τον Νοέμβριο. Μια ομάδα από το Εθνικό Ινστιτούτο Υγείας και Ιατρικής Έρευνας της Γαλλίας και άλλα ινστιτούτα εξέτασε αναδρομικά πάνω από 9.000 δείγματα ορού που συμμετείχαν στο πλαίσιο ενός έργου δημόσιας υγείας από το Νοέμβριο του 2019 έως τον Μάρτιο του 2020.
«Βρήκαμε αντισώματα την πρώτη εβδομάδα του Νοεμβρίου, αλλά δεν είχαμε χρήματα για να ερευνήσουμε παλαιότερα δείγματα», δήλωσε η Marie Zins, επιστημονική διευθύντρια της μελέτης. «Είναι κρίμα, γιατί τον Νοέμβριο, είχαμε επτά εθελοντές που ήταν θετικοί, συμπεριλαμβανομένων δύο στην πρώτη εβδομάδα του Νοεμβρίου». Στην έκθεση τους, η ομάδα της Zins αναγνώρισε την πιθανότητα ψευδών θετικών, αλλά είπε ότι είναι απίθανο να ισχύει για όλα τα θετικά τους αποτελέσματα.
Επίσης, υπάρχει και μία άλλη, πιο αμφιλεγόμενη μελέτη: Σε μια έρευνα που δημοσιεύθηκε τον Νοέμβριο, ερευνητές στην Ιταλία ανέφεραν ίχνη κορωνοϊού τον Σεπτέμβριο του 2019, δηλώνοντας ότι μπορεί να «αναδιαμορφώσει την ιστορία» της πανδημίας. Επιστήμονες από το Εθνικό Ινστιτούτο Καρκίνου του Μιλάνου και το Πανεπιστήμιο της Σιένα ανέλυσαν σχεδόν 1.000 δείγματα αίματος που συλλέχθηκαν το 2019 από μια δοκιμή ελέγχου καρκίνου. Ανέφεραν ότι πάνω από το 10% περιείχαν αντισώματα κορωνοϊού, συμπεριλαμβανομένων δειγμάτων από τον Σεπτέμβριο του 2019.
Το αποτέλεσμα ήταν αρκετά εντυπωσιακό, με αποτέλεσμα ο ΠΟΥ να ζητήσει επανεξέταση από διαφορετικό εργαστήριο, στην Ολλανδία. Αυτή η διαδικασία δοκιμής έχει πλέον ολοκληρωθεί, αλλά το εργαστήριο αρνήθηκε να παράσχει λεπτομέρειες και ο ΠΟΥ παρέπεμψε το ζήτημα στους Ιταλούς ερευνητές. Ένας συγγραφέας της αρχικής μελέτης, ο Giovanni Apolone, ο επιστημονικός διευθυντής του Εθνικού Ινστιτούτου Καρκίνου του Μιλάνου, ανέφερε ότι υπήρξε κάποια διαφωνία σχετικά με τον τρόπο ερμηνείας των αποτελεσμάτων της δοκιμής και είπε ότι η ομάδα του δούλευε σε μία νέα έρευνα.
Marie Zins
Ο Emanuele Montomoli, ένας άλλος συν-συγγραφέας της μελέτης, ανέφερε σε συνέντευξή του ότι θα μπορούσαν να έχουν εντοπίσει ένα «λιγότερο μεταδοτικό» στέλεχος κορωνοϊού το οποίο ίσως κυκλοφορούσε χωρίς να προκαλεί επιδημία. Ωστόσο, πολλοί επιστήμονες αμφιβάλλουν ότι θα μπορούσε να συμβαίνει κάτι τέτοιο και λένε ότι οι δοκιμές αντισωμάτων ίσως να παράγουν ψευδώς θετικά αποτελέσματα.
Άλλες έρευνες δείχνουν ότι ήταν δυνατή η πρόωρη μετάδοση κορωνοϊού μικρής κλίμακας. Σε μια μελέτη που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Science τον Απρίλιο, οι επιστήμονες προσομοίωσαν ένα ξέσπασμα SARS-CoV-2 1.000 φορές και διαπίστωσαν ότι ξεπεράστηκε σε περισσότερο από τα δύο τρίτα του χρόνου. Ο Joel Wertheim, ένας εξελικτικός βιολόγος στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια στο Σαν Ντιέγκο που συμμετείχε στη μελέτη, δήλωσε ότι η ομάδα του υπολόγισε ότι το ξέσπασμα της Wuhan ξεκίνησε τον Νοέμβριο, αλλά δεν μπορούσε να αποκλείσει νωρίτερα απομονωμένες μολυσματικές ομάδες.
Είναι δύσκολο να επιβεβαιωθεί η μόλυνση των πρώιμων ασθενών. Η Zins είπε ότι η συντριπτική πλειονότητα αυτών με αντισώματα στη Γαλλία δεν είχαν επιβεβαιωμένες σχέσεις με την Κίνα. Κάποιος πέρασε δύο μήνες ταξιδεύοντας στην Κίνα, αλλά δεν επισκέφτηκε τη Wuhan.
Κινέζοι αξιωματούχοι έχουν αναφέρει ότι ίσως ο ιός να μεταφέρθηκε στη Wuhan από το εξωτερικό. Αυτή η θεωρία έχει ελάχιστη υποστήριξη από επιστήμονες σε άλλες χώρες, εν μέρει λόγω της γενετικής ομοιότητας μεταξύ του SARS-CoV-2 και των γνωστών κορωνοϊών νυχτερίδας από το νότο της Κίνας. Η κινεζική πρεσβεία στην Ουάσινγκτον δήλωσε ότι η «Οποιαδήποτε δράση που πολιτικοποιεί την καταγωγή δηλώνει την ατμόσφαιρα της επιστημονικής έρευνας, εμποδίζει την παγκόσμια συνεργασία σε αυτό το θέμα και υπονομεύει τις παγκόσμιες προσπάθειες για την καταπολέμηση του ιού».
Στη Wuhan, οι επίσημες έρευνες για ασθενείς που προηγήθηκαν του Ασθενούς S01 ήταν ανεπιτυχείς, παρά το γεγονός ότι η κινεζική κυβέρνηση καυχιέται τα τελευταία χρόνια των δυνατοτήτων παρακολούθησης μέσω της υψηλής τεχνολογίας που κατέχει. Στην έκθεση του ΠΟΥ, ανέφερε ότι τα τοπικά νοσοκομεία έλεγξαν δεκάδες πρώιμες ύποπτες περιπτώσεις και όλα ήταν αρνητικά στον κορωνοϊό.
Η Wei Bing, μία 32χρονη ιδιοκτήτρια καταστήματος στη Wuhan, λέει ότι δεν θυμάται να είχε συμβεί κάτι ασυνήθιστο το φθινόπωρο του 2019. Η Wuhan φιλοξένησε τον Οκτώβριο τους Παγκόσμιους Στρατιωτικούς Αγώνες, ένα τουρνουά που μοιάζει με τους Ολυμπιακούς Αγώνες. Οι δρόμοι ήταν πολύ καθαροί και οδοφράγματα είχαν ανεγερθεί γύρω από τους χώρους των Αγώνων. «Ως κάτοικος της Γουχάν, ήμουν πολύ περήφανη», είπε.
Αρκετές επιστημονικές ομάδες εκτιμούν ότι το ξέσπασμα της πανδημίας θα μπορούσε να είχε ξεκινήσει ήδη από τον Οκτώβριο του 2019, καθώς η Κίνα βρισκόταν στο χείλος της χειρότερης περιόδου γρίπης για περισσότερο από μια δεκαετία. Τα επίσημα στατιστικά στοιχεία δείχνουν ότι μέχρι τον Νοέμβριο του 2019, υπήρχαν πέντε φορές ο αριθμός των κρουσμάτων γρίπης σε ολόκληρη την Κίνα σε σύγκριση με ένα χρόνο νωρίτερα. Μέχρι τον Δεκέμβριο, ήταν εννέα φορές.
Ωστόσο, όπως αποκαλύφθηκε μετά το ξέσπασμα της πανδημίας υπήρξαν πρώιμες φήμες. Μία κάτοικος της Wuhan, η Stella Zhou, υπενθύμισε στην Washington Post ότι άκουσε τη συζήτηση για μια μυστηριώδη πνευμονία σε ένα κέντρο φροντίδας παιδιών στις 8 Δεκεμβρίου 2019, την ίδια μέρα που ο Ασθενής S01 αρρώστησε και σχεδόν ένα μήνα πριν από την επίσημη ανακοίνωση. Ένας άλλος κάτοικος, ο Zhu Wei, είπε ότι ορισμένες πρώιμες περιπτώσεις πιθανότατα δεν είχαν διαγνωστεί. «Όλοι γύρω μου έχουν την αίσθηση ότι ο πραγματικός αριθμός ήταν πολύ υψηλότερος από τον επίσημο αριθμό των κρουσμάτων», είπε ο Zhu. «Στην αρχή, υπήρχαν πολλοί που δεν είχαν την ευκαιρία να εξεταστούν ή δεν μπορούσαν να έχουν ιατρική περίθαλψη».
Η έκθεση του ΠΟΥ αναφέρει παλαιότερους ύποπτους ασθενείς, αλλά είπε ότι εκείνοι δεν διατέθηκαν για συνεντεύξεις. Στις επακόλουθες συστάσεις, οι εμπειρογνώμονες του ΠΟΥ ζήτησαν την επανεξέταση των πρώιμων δειγμάτων αίματος από το κέντρο αίματος της Wuhan και ιατρικών αρχείων από τους Παγκόσμιους Στρατιωτικούς Αγώνες. Ωστόσο, ο ΠΟΥ δεν απάντησε σε ερωτήσεις σχετικά με το αν του δόθηκαν αυτά τα στοιχεία. Το κέντρο αίματος της Wuhan, το CDC της Wuhan και το CDC της επαρχίας Hubei δεν απάντησαν σε αιτήματα για σχολιασμό στην Washington Post.
Για το 2020, η πρώτη περίπτωση κρούσματος κορωνοϊού πιστεύονταν ότι ήταν κάτοικος της Wuhan που αρρώστησε την 1η Δεκεμβρίου 2019. Αυτό αναθεωρήθηκε στην έκθεση του ΠΟΥ: Παρουσίασε πρώτα συμπτώματα μίας άλλης ασθένειας στις αρχές Δεκεμβρίου, μετά μολύνθηκε από κορωνοϊό και κόλλησε τον ίδιο μήνα τη σύζυγό του. Η αναθεώρηση μετέτρεψε τον λογιστή με το επώνυμο Chen στην επίσημη πρώτη περίπτωση.
Μέχρι τον Νοέμβριο του 2019, ο κορωνοϊός είχε πιθανώς μολύνει έναν μικρό αριθμό ανθρώπων στη Wuhan, λένε οι επιστήμονες. Η πόλη ήταν γεμάτη δραστηριότητα, δημιουργώντας ατελείωτα μονοπάτια που ένας ιός μπορούσε να ταξιδέψει. Για παράδειγμα, στις 2 Νοεμβρίου, μια μικρή ομάδα Ιταλών φοιτητών στο πανεπιστήμιο της Wuhan δοκίμαζαν τις ικανότητες τους στην κινεζική καλλιγραφία. Την επόμενη εβδομάδα, 2.000 άνθρωποι ντυμένοι με «hanfu», τις ρέουσες αρχαίες κινεζικές ρόμπες, συμμετείχαν σε ένα φεστιβάλ στον Πύργο του Κίτρινου Γερανού της πόλης. Αργότερα το Νοέμβριο, 200.000 άτομα, συμπεριλαμβανομένων των επισκεπτών από 20 χώρες, περιόδευσαν σε μια αγροτική έκθεση. Και στις 19 Νοεμβρίου 2019, το Ινστιτούτο ιολογίας της Wuhan διοργάνωσε ετήσια άσκηση ετοιμότητας για την ασφάλεια του προσωπικού. Ο αναπληρωτής διευθυντής ασφαλείας, Hu Qian, είχε συζητήσει τα προβλήματα ασφάλειας που εντοπίστηκαν κατά τους ελέγχους του περασμένου έτους, σύμφωνα με μια ανάρτηση στον ιστότοπο του ινστιτούτου.
Την ίδια στιγμή, η έκθεση του ΠΟΥ χαρακτήρισε τη θεωρία της εργαστηριακής διαρροής «εξαιρετικά απίθανη». Από τότε, ορισμένοι επιστήμονες συνεχίζουν να πιστεύουν ότι είναι πιθανή μία τέτοια εκδοχή, συμπεριλαμβανομένης της Jesse Bloom, μίας βιολόγου στο Fred Research Hutchinson Cancer Research Center στο Σιάτλ. «Η προέλευση του SARS-CoV-2 παραμένει ασαφής, με τις δύο εύλογες θεωρίες να είναι φυσική ζωονόσος ή εργαστηριακό ατύχημα», δήλωσε η Bloom. «Η αναζήτηση προέλευσης δυσχεραίνεται από ελάχιστες πρώιμες πληροφορίες, μερικές από τις οποίες είναι αναξιόπιστες ή λείπουν».
Η Bloom δημιούργησε αίσθηση τον περασμένο μήνα όταν ανακοίνωσε ότι ανακάλυψε 13 πρώιμες γενετικές ακολουθίες κορωνοϊού που είχαν διαγραφεί από μια βάση δεδομένων από ερευνητές στη Wuhan για άγνωστους λόγους. «Ως επιστήμονες, πρέπει να βρούμε τρόπους για να λάβουμε περισσότερα δεδομένα σχετικά με τις πρώτες περιπτώσεις», είπε.
Ο Pond, καθηγητής του Πανεπιστημίου Temple, λέει ότι η έκθεση της Bloom τόνισε το πόσο λίγα στοιχεία υπάρχουν για τις πρώτες μέρες της πανδημίας. Αυτές οι ανακτημένες αλληλουχίες γεμίζουν κάποια κενά στην ανακατασκευή τους σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο εξελίχθηκε ο ιός, ενισχύοντας τη θεωρία ότι η αγορά της Huanan δεν ήταν η μόνη πηγή της επιδημίας, είπε. «Ακόμη και μερικές νέες ακολουθίες, οι οποίες αν το σκεφτείτε, είναι ένα μικρό ποσό, μπορούν ουσιαστικά να τροποποιήσουν την κατανόηση της πανδημικής προέλευσης», πρόσθεσε ο Pond.
