Η ελληνική λέξη πίσω από τον όρο «φαρμακείο» (pharmacy) σήμαινε ταυτόχρονα θεραπεία και δηλητήριο.
Στο βιβλίο της Αποκάλυψης, η λέξη χρησιμοποιείται για να περιγράψει τη μαγεία μέσω της οποίας οι έμποροι της Βαβυλώνας εξαπατούσαν τα έθνη.
By Sayer Ji
Ένα πείραμα του 2018 καταδεικνύει γιατί η λέξη αυτή ίσως είναι πιο ακριβής απ’ όσο νομίζαμε: το φάρμακο που χορηγούμε για έναν πυρετό ιογενούς προέλευσης μπορεί, σε τοξική δόση, να δημιουργήσει σωματίδια μεγέθους ιού, τα οποία μεταδίδουν τη βλάβη.
Οι αρχαίοι Έλληνες είχαν μια λέξη που μπορούσε να σημαίνει τόσο θεραπεία όσο και δηλητήριο: ΦΑΡΜΑΚΟΝ. Μία λέξη.
Ένα ερώτημα που προκαλεί αμηχανία: Ποιος αναλαμβάνει την ευθύνη όταν η θεραπεία προκαλεί βλάβη; Να μια αλληλουχία σκέψεων που συνδέει την αρχαία γλώσσα, την Αποκάλυψη και ένα αποκαλυπτικό πείραμα:
Το 1793, καθώς ο κίτρινος πυρετός σάρωνε τη Φιλαδέλφεια των ΗΠΑ, ο διασημότερος γιατρός της Αμερικής θεράπευε τους ασθενείς του εφαρμόζοντας αφαίμαξη και χορηγώντας τους καλομέλανα (calomel), μια ένωση υδραργύρου. Οι μέθοδοι του Benjamin Rush «ήταν συχνά αναποτελεσματικές και, στην πραγματικότητα, έφερναν πολλούς ασθενείς πιο κοντά στον θάνατο». Ορισμένοι ασθενείς υποβάλλονταν σε αφαίμαξη «μέχρι λιποθυμίας», χάνοντας έως και 1,5 λίτρο αίματος.
Δύο αιώνες αργότερα, ένα απόφθεγμα που αποδίδεται στον Rush κυκλοφορεί στους κόλπους του κινήματος για την ελευθερία στον τομέα της υγείας. Προειδοποιεί ότι η ιατρική θα «οργανωθεί σε μια συγκαλυμμένη δικτατορία». Το χρησιμοποίησα και ο ίδιος πριν από χρόνια.
Η αλήθεια που εμπεριέχεται στη δήλωση αυτή στέκει από μόνη της, και έχω καταβάλει μεγάλη προσπάθεια για να την υποστηρίξω. Ωστόσο, ο ίδιος δεν το έγραψε ποτέ. Ο οδηγός του Πανεπιστημίου της Pennsylvania σχετικά με τους μύθους γύρω από τον Rush αναφέρει ρητά ότι πρόκειται για κατασκεύασμα.
Ξεκινώ με αυτή τη διόρθωση για δύο λόγους. Πρώτον, το επιχείρημα που ακολουθεί αξίζει κάτι καλύτερο από ένα επινοημένο απόφθεγμα.
Δεύτερον, η πραγματική ιστορία του Rush είναι πιο ενδιαφέρουσα: ο άνθρωπος που αργότερα μπήκε στη φαντασία αρκετών ανθρώπων ως προφήτης της ιατρικής ελευθερίας ήταν, στην πραγματικότητα, ο κορυφαίος Αμερικανός εκπρόσωπος αυτού που ονομάστηκε «αλλοπαθητική» — η ιατρική της αντίθεσης και της καταστολής.
Ο μύθος έχει επισκιάσει την πρακτική. Όπως θα υποστηρίξω, αυτό ακριβώς σημαίνει ο όρος «pharmakeia».
Μια λέξη με διττή σημασία
Η ελληνική λέξη «φάρμακον» σημαίνει ταυτόχρονα φάρμακο, θεραπευτικό μέσο, δηλητήριο και μαγικό φίλτρο. Πρόκειται για μια λέξη πολύ παλιά. Απαντάται ήδη στη μυκηναϊκή ελληνική γλώσσα και το κορυφαίο ετυμολογικό λεξικό της ελληνικής γλώσσας την κατατάσσει στις «προελληνικές» λέξεις, οι οποίες έχουν δανειστεί από γλώσσα παλαιότερη της ίδιας της ελληνικής.
Ο κλασικιστής Jan Bremmer το διατυπώνει απλά: «τόσο το δηλητήριο όσο και το φάρμακο είχαν αρχικά μαγικό χαρακτήρα· επομένως, το “φάρμακον” είναι μια μαγική δόση». Επισημαίνει ότι η ελληνική λέξη «δόσις» σημαίνει «δώρο», ενώ η γερμανική λέξη «Gift» σημαίνει «δηλητήριο».
Από την ίδια ρίζα προέρχεται και η λέξη που δηλώνει τη μαγεία.
Η λέξη «φαρμακεία» έχει τρία επάλληλα νοήματα στα καθιερωμένα λεξικά: (α) χορήγηση φαρμάκων, (β) δηλητηρίαση και (γ) μαγεία και μαγικές τέχνες, έννοιες που «συχνά συνδέονται με την ειδωλολατρία» (Thayer’s Greek Lexicon). Στους «Νόμους» του Πλάτωνα διακρίνονται δύο είδη φαρμακείας: το ένα βλάπτει το σώμα μέσω ουσιών, ενώ το άλλο επιδρά στο πνεύμα μέσω ξορκιών (Zichi, Πανεπιστήμιο του Lund).
Κρατήστε κατά νου και τις δύο κατηγορίες του Πλάτωνα. Θα έχουν σημασία στη συνέχεια.
Φαρμακοποιός παρασκευάζει δημόσια θηριακή υπό την επίβλεψη ιατρού. Ξυλογραφία. Η θηριακή, το σπουδαίο αντίδοτο της αρχαιότητας, πήρε το όνομά της από τη λέξη «θηριακός» («αυτός που αφορά άγρια ή δηλητηριώδη θηρία») (Πανεπιστήμιο της Μάλτας). Wellcome Collection, μέσω Wikimedia Commons (CC BY 4.0).
Η λέξη «ιός» σημαίνει δηλητήριο
Το λεξιλόγιο των λοιμωδών νοσημάτων προέρχεται από την ίδια πηγή.
– Η λέξη «virus» (ιός) είναι λατινική και σημαίνει «δηλητήριο, δηλητηριώδες υγρό, φυτικός χυμός, παχύρρευστο υγρό, ισχυρός χυμός». Εισήλθε στην αγγλική γλώσσα στα τέλη του 14ου αιώνα με τη σημασία της «δηλητηριώδους ουσίας» (Etymonline). Είναι συγγενής με τη σανσκριτική λέξη «viṣá-» και την ελληνική λέξη «ιός», οι οποίες σημαίνουν «δηλητήριο» (Dictionary.com).
– Η λέξη «virulent» (ιοβόλος/τοξικός) προέρχεται από τη λατινική «vīrulentus», που σημαίνει «γεμάτος δηλητήριο» (Etymonline).
– Η λέξη «poison» (δηλητήριο) προέρχεται από τη λατινική «pōtiō», που σημαίνει «ποτό», και ειδικότερα «φαρμακευτικό ποτό», ενώ αργότερα απέκτησε τη σημασία του «(μαγικού) φίλτρου» (Etymonline).
– Η λέξη «toxic» (τοξικός) προέρχεται από την ελληνική λέξη «τόξον». Το «τοξικόν» ήταν το δηλητήριο με το οποίο άλειφαν τα βέλη (PMC).
Επομένως, ο ιός είναι δηλητήριο, το δηλητήριο είναι φαρμακευτικό ποτό και η τοξίνη είναι κάτι που εκτοξεύεται πάνω σου, από έξω. Η ιδέα του «αόρατου εχθρού» υπήρχε στις λέξεις πολύ πριν εφευρεθεί το μικροσκόπιο.
Η παλαιότερη εκδοχή αυτής της ιδέας εντοπίζεται στην απαρχή της δυτικής λογοτεχνίας. Στη Ραψωδία Α΄ της «Ιλιάδας», ο Απόλλων κατεβαίνει και εξαπολύει την πανούκλα στο στρατόπεδο των Ελλήνων. Η ελληνική λέξη για το βέλος του, «ιός», γράφεται με τον ίδιο τρόπο όπως και η λέξη για το δηλητήριο (Liddell–Scott–Jones).
Ο Απόλλων ήταν επίσης ο θεός των Θαργηλίων, της αθηναϊκής γιορτής κατά την οποία ένας «φάρμακος» —ένας άνθρωπος που λειτουργούσε ως εξιλαστήριο θύμα— δεχόταν περιποίηση και φαγητό, περιφερόταν στην πόλη, μαστιγωνόταν με χλωρά κλαδιά και τελικά εξοριζόταν ή θανατωνόταν με λιθοβολισμό (Britannica). Η πανούκλα, το βέλος, το δηλητήριο και το εξιλαστήριο θύμα συνδέονται όλα με έναν θεό.
Τεχνική σημείωση. Οι σημασίες «βέλος» και «δηλητήριο» της λέξης «iós» αποτελούν ομώνυμα με διαφορετικές ρίζες. Το λεξικό τις καταγράφει ως ξεχωριστά λήμματα. Πρόκειται για λογοπαίγνιο που θα γινόταν αντιληπτό από τους Έλληνες, και όχι για κοινή καταγωγή τους. Ο Bremmer χαρακτηρίζει τη σύνδεση μεταξύ των λέξεων «pharmakós» (αποδιοπομπαίος τράγος) και «phármakon» (φάρμακο) ως «πιθανή, αλλά προβληματική».
Nicolas Poussin, The Plague of Ashdod, 1630–31. Musée du Louvre, μέσω Wikimedia Commons.
Όταν το δηλητήριο μετατράπηκε σε μικρόβιο
Μέχρι πολύ πρόσφατα, η λέξη «ιός» σήμαινε δηλητήριο. Στην αναφορά του Edward Jenner για την ευλογιά το 1798, η λέξη ήταν «μη ακριβής» και σήμαινε μολυσματική ύλη (PMC).
Η λέμφος της ευλογιάς των αγελάδων, την οποία ονόμασε variolae vaccinae, «ευλογιά της αγελάδας» (PMC), ήταν ένα δηλητηριώδες υγρό που χορηγήθηκε σκόπιμα ως προστασία. Το πρώτο εμβόλιο ήταν ένα φαρμακευτικό με την πιο κυριολεκτική έννοια.
Ernest Board, Ο Dr. Jenner πραγματοποιεί τον πρώτο του εμβολιασμό, 1796. Wellcome Collection, μέσω Wikimedia Commons (CC BY 4.0).
Η διαφοροποίηση επήλθε το 1898. Ο Ολλανδός μικροβιολόγος Martinus Beijerinck χαρακτήρισε τον διηθήσιμο παράγοντα της νόσου του μωσαϊκού του καπνού ως «contagium vivum fluidum», δηλαδή ως «μολυσματικό ζωντανό υγρό». Το συμπέρασμά του «καθιέρωσε μια διάκριση μεταξύ αυτών των παραγόντων και των τοξινών» (EBSCO). Έκτοτε, ο ιός, εξ ορισμού, δεν θεωρούνταν δηλητήριο.
Το 1937, ο Thomas Rivers υποστήριξε ότι τα αξιώματα του Koch —η καθιερωμένη μέθοδος απόδειξης ότι ένα μικρόβιο προκαλεί μια ασθένεια— δεν μπορούσαν να εφαρμοστούν αυτούσια στους ιούς (Journal of Bacteriology). Οι πρώτες ηλεκτρονικές μικρογραφίες ιού δημοσιεύτηκαν το 1939 (PMC).
Για περίπου σαράντα χρόνια, η έννοια προηγήθηκε της οπτικής διαπίστωσης του ίδιου του σωματιδίου. Ο κλάδος διατήρησε την ονομασία που παρέπεμπε σε δηλητήριο.
Σωματίδια του ιού του μωσαϊκού του καπνού στο ηλεκτρονικό μικροσκόπιο (μπάρα κλίμακας 0,2 µm). Πρόκειται για τον παράγοντα στον οποίο έδωσε όνομα ο Beijerinck. Φωτογραφία: T. Moravec, μέσω Wikimedia Commons.
Το καθοριστικό πείραμα
Αυτό αποτελεί τον πυρήνα του επιχειρήματος και τον λόγο για τον οποίο ο παλαιός όρος είναι κάτι περισσότερο από μια απλή μεταφορά.
Το 2018, το περιοδικό «Scientific Reports» δημοσίευσε τη μελέτη με τίτλο «Εξωγενή εξωσώματα από ποντίκια με ηπατική βλάβη προκληθείσα από ακεταμινοφαίνη προάγουν την τοξικότητα στα ηπατοκύτταρα-δέκτες και στα ποντίκια-δέκτες». Ιδού τι έκαναν οι ερευνητές:
Χορήγησαν σε ποντίκια μια τοξική δόση ακεταμινοφαίνης (Tylenol): 300 mg/kg.
– Τα κατεστραμμένα ήπατα απελευθέρωσαν εξωσώματα —μικροσκοπικά κυστίδια που περιβάλλονται από μεμβράνη και τα οποία χρησιμοποιούν τα κύτταρα για τη μεταφορά μηνυμάτων. Η μέση διάμετρος των εξωσωμάτων ήταν περίπου 92 νανόμετρα, μέγεθος αντίστοιχο με εκείνο πολλών ιών. Τα ποντίκια στα οποία χορηγήθηκε ακεταμινοφαίνη παρουσίαζαν περίπου τριπλάσιο αριθμό εξωσωμάτων σε σχέση με την ομάδα ελέγχου.
– Οι ερευνητές απομόνωσαν αυτά τα εξωσώματα και τα χορήγησαν σε υγιή ηπατικά κύτταρα καθώς και σε υγιή ποντίκια που δεν είχαν λάβει ποτέ το φάρμακο.
– Οι αποδέκτες εμφάνισαν οξειδωτικό στρες, τα φλεγμονώδη σήματα TNF-α και IL-1β, ενεργοποίηση του κυτταρικού μηχανισμού αυτοκαταστροφής (JNK, Bax, κασπάσες 3 και 9), καθώς και «σημαντικά αυξημένη απόπτωση ηπατοκυττάρων» —δηλαδή θάνατο των ηπατικών κυττάρων.
Εξωσώματα από ποντίκια-μάρτυρες (CON-EXO) και από ποντίκια με ηπατική βλάβη λόγω ακεταμινοφαίνης (APAP-EXO). (a) Μικρογραφίες ηλεκτρονικού μικροσκοπίου, μπάρα κλίμακας 50 nm. (b) Κατανομή μεγέθους: μέση τιμή 87 nm έναντι 92 nm. (c) Αριθμός εξωσωμάτων, περίπου τρεις φορές υψηλότερος μετά τη χορήγηση ακεταμινοφαίνης (p = 0,0006). Εικόνα 2 από τη μελέτη «Exogenous exosomes from mice with acetaminophen-induced liver injury promote toxicity in the recipient hepatocytes and mice», Scientific Reports (2018), CC BY 4.0.
Μια ξεχωριστή μελέτη διαπίστωσε ότι ο αριθμός των κυκλοφορούντων κυστιδίων αυξάνεται επίσης μετά από υπερβολική δόση ακεταμινοφαίνης «σε ποντίκια και ανθρώπους» (PMC).
Μια άλλη μελέτη έδειξε ότι τα εξωσώματα από κοινό ανθρώπινο πλάσμα, τα οποία φέρουν το ένζυμο CYP2E1, επιδείνωναν την τοξικότητα της ακεταμινοφαίνης στα κύτταρα-δέκτες (Scientific Reports, 2019).
Ας δούμε τώρα για ποιον σκοπό χρησιμοποιείται η ακεταμινοφαίνη.
Αποτελεί την καθιερωμένη θεραπεία για τον πυρετό και τους πόνους που συνοδεύουν ασθένειες τύπου γρίπης. Μια πρόσφατη ομόφωνη γνωμάτευση ειδικών τη συνέστησε ανεπιφύλακτα (International Journal of Clinical Practice).
Ας συνθέσουμε τα δεδομένα. Ένας πυρετός διαγιγνώσκεται ως «ιογενής». Χορηγείται ένα φάρμακο. Σε τοξική δόση, το σκεύασμα αυτό προκαλεί βλάβη στα κύτταρα, και τα κατεστραμμένα κύτταρα απελευθερώνουν σωματίδια μεγέθους ιού, τα οποία μεταφέρουν τη βλάβη σε ιστούς που δεν ήρθαν ποτέ σε επαφή με το φάρμακο. Εάν η κατάσταση του ασθενούς επιδεινωθεί ή η ασθένεια φαίνεται να εξαπλώνεται στο σώμα, ως αιτία καταγράφεται «ο ιός». Κανένα τεστ ανίχνευσης σωματιδίων ή γενετικού υλικού δεν σχεδιάστηκε για να διακρίνει τη διαφορά.
Πρόκειται για το φάρμακο και το δηλητήριο σε ένα ενιαίο μόριο, καθώς και για μια θεραπεία καταστολής συμπτωμάτων που προκαλεί ένα φαινόμενο το οποίο μοιάζει με την ίδια την ασθένεια για την οποία χορηγήθηκε. Έγραψα για πρώτη φορά σχετικά με αυτή τη μελέτη στο «Reframing Viral Mechanisms» (Αναπλαισιώνοντας τους Ιογενείς Μηχανισμούς), και αυτή παραμένει η βάση της σειράς «Poisoned, Not Infected» (Δηλητηριασμένοι, Όχι Μολυσμένοι).
Τι δείχνει αυτή η μελέτη και τι όχι. Δείχνει ότι τα κυστίδια που απελευθερώνονται από κύτταρα τα οποία έχουν υποστεί χημική βλάβη μπορούν να μεταφέρουν ένα «πρόγραμμα βλάβης» σε κύτταρα με τα οποία η τοξική ουσία δεν ήρθε ποτέ σε επαφή. Στη μελέτη χρησιμοποιήθηκε υπερβολική δόση. Δεν έχει διεξαχθεί ακόμη έρευνα που να αποδεικνύει ότι οι συνήθεις δόσεις παράγουν κυστίδια που μεταφέρουν βλάβες· η επιχειρηματολογία για τις συνήθεις δόσεις βασίζεται σε έναν διαφορετικό, καλά τεκμηριωμένο μηχανισμό: την εξάντληση της γλουταθειόνης.
Στα ποντίκια-δέκτες, ο καθιερωμένος δείκτης ηπατικής βλάβης στο αίμα (ALT) δεν παρουσίασε μεταβολή μετά από τέσσερις ώρες. Οι επιδράσεις που τεκμηριώθηκαν ήταν το οξειδωτικό στρες, η δράση κυτταροκινών και ο κυτταρικός θάνατος. Τα εξωσώματα δεν παράγονται μόνο ως απόκριση στην τοξικότητα: παράγονται και από υγιή ποντίκια. Αυτό που άλλαξε το φάρμακο ήταν ο αριθμός τους και το περιεχόμενό τους.
Αυτό είναι, στην πραγματικότητα, το πιο εντυπωσιακό εύρημα: οι συνήθεις αγγελιοφόροι του ίδιου του οργανισμού επαναπρογραμματίστηκαν ώστε να μεταφέρουν σήματα βλάβης. Τέλος, το γεγονός ότι έχουν το ίδιο μέγεθος με έναν ιό δεν σημαίνει ότι είναι ιοί. Οι ερευνητές του κύριου ρεύματος που επισημαίνουν αυτή την επικάλυψη —όπως στην περίπτωση της υπόθεσης του «εξωσώματος-Δούρειου Ίππου» και της ανασκόπησης της Nolte-’t Hoen— αντιμετωπίζουν τους ρετροϊούς ως πραγματικούς ιούς που μοιράζονται μηχανισμούς με τα εξωσώματα.
Για μια πιο εκτενή ανασκόπηση σχετικά με άλλες περιπτώσεις έκθεσης σε τοξικές ουσίες που προκαλούν εξωσωματικές αποκρίσεις παρόμοιες με τις βλάβες που προκαλούνται από ιούς, διαβάστε το άρθρο μου για το θέμα παρακάτω.
Δηλητηριασμένος, όχι μολυσμένος: Γιατί η θεραπευτική απόκριση του σώματός σας μοιάζει με ασθένεια
Πέντε επίπεδα, μία αρχαία λέξη
Το πλαίσιο «Δηλητηρίαση, όχι Λοίμωξη» που αναπτύσσω διαχωρίζει πέντε στοιχεία τα οποία η ενιαία λέξη «λοίμωξη» συγχωνεύει. Η ελληνική λέξη «φάρμακον» καλύπτει και τα πέντε.
1. Ο αρχικός παράγοντας. «Ένας ιός, ένα βακτήριο, μια τοξική ουσία, ένα φάρμακο, ένας ρύπος, ένα μολυσμένο προϊόν… ή κάποιος συνδυασμός αυτών». Σημειώστε ότι το φάρμακο και ο ιός βρίσκονται το ένα δίπλα στο άλλο σε αυτή τη λίστα. Όπως έγραψα τον Μάιο, «η φαρμακολογία αποτελεί υποσύνολο της τοξικολογίας, από την οποία διαχωρίζεται μόνο βάσει της πρόθεσης και της δόσης» (Πώς η δηλητηρίαση μπορεί να εκληφθεί λανθασμένα ως λοίμωξη). Ορισμένοι ιοί μεταφέρουν δηλητήρια με την κυριολεκτική έννοια: τα γονίδια για τις τοξίνες της διφθερίτιδας, της χολέρας και του Shiga μεταφέρονται από βακτηριοφάγους, ιούς που μολύνουν βακτήρια (StatPearls).
2. Το «έδαφος» υποδοχής. Η λέξη «dosis» (δόση) σημαίνει δώρο· το δώρο σημαίνει δηλητήριο. Το αν μια ουσία θεραπεύει ή βλάπτει εξαρτάται από το σώμα που τη δέχεται. Η έρευνα της Melinda Beck έδειξε ότι, σε ξενιστές με έλλειψη σεληνίου, το οξειδωτικό στρες ωθεί «καλοήθεις παραλλαγές ιών RNA, που μεταλλάσσονται ταχύτατα, προς τη λοιμογόνο δράση» και ότι αυτές οι μεταλλάξεις είναι «συστηματικές και όχι τυχαίες» (PMC). Το «έδαφος» ήταν αυτό που κατέστησε τον ιό λοιμογόνο, δηλαδή κυριολεκτικά «γεμάτο δηλητήριο».
3. Το συσσωρευμένο εκπόσωμα (exposome). Πρόκειται για το σύνολο των χημικών, φαρμακευτικών, διατροφικών και περιβαλλοντικών εκθέσεων κατά τη διάρκεια της ζωής ενός ατόμου — όρος που εισήγαγε ο Christopher Wild το 2005 (PubMed). Διαβάστε το χωρίο Αποκάλυψη 18:11–13 σαν κατάλογο φορτίου: χρυσός, κανέλα, θυμίαμα, αλοιφές, κρασί, λάδι, σιτηρά, βοοειδή, «και δούλοι, και ψυχές ανθρώπων». Πρόκειται για την καταγραφή του εκποσώματος μιας αυτοκρατορίας, η οποία καταλήγει στον άνθρωπο ως εμπόρευμα.
4. Τα διαμεσολαβητικά σήματα. Κυτταροκίνες, σήματα βλάβης και εξωσώματα: οι αγγελιοφόροι στο προαναφερθέν πείραμα. Το «ιικό» στοιχείο δεν είναι μόνο ξένο προς τον οργανισμό. Περίπου το 8% του ανθρώπινου γονιδιώματος αποτελείται από ενδογενείς ρετροϊούς (PMC), ενώ η συγκυττίνη —ένα γονίδιο που αποκτήθηκε από αρχαίο ρετροϊό— είναι απαραίτητη για τον σχηματισμό του πλακούντα (PNAS). Σε μοριακό επίπεδο, ο ιός αποτελεί ένα πλήρες «φάρμακον»: σε ορισμένες περιπτώσεις λειτουργεί ως δηλητήριο, ενώ σε άλλες αποτελεί μέρος αυτού που καθιστά δυνατή τη γέννηση στα θηλαστικά.
5. Η ερμηνευμένη ιστορία. Πρόκειται για τη δεύτερη «φαρμακεία» του Πλάτωνα, εκείνη που επιδρά στον νου. Τα εργαλεία μας, όπως έγραψα τον Μάιο, «έχουν διαμορφωθεί με βάση τα παθογόνα» και «ένα όργανο κατασκευασμένο για να εντοπίζει έναν οργανισμό θα τείνει να επιστρέφει ως αποτέλεσμα έναν οργανισμό ή το κενό, όχι κάποια χημική ουσία» (Ji). Η ιστορία του «ενός μικροβίου» αναπαράγει το τελετουργικό του εξιλαστήριου θύματος. Κάθε κοινός αιτιώδης παράγοντας —συμπεριλαμβανομένων της διατροφής, των τοξικών ουσιών, της φτώχειας, ακόμη και της ίδιας της θεραπείας— φορτώνεται σε έναν εισβολέα που μπορεί να ονομαστεί, να αλληλουχηθεί και να εξαλειφθεί. Ο Thomas Szasz ανέδειξε αυτή τη σύνδεση το 1974 στο πρότζεκτ «Ceremonial Chemistry», το οποίο ξεκινά με την ενότητα «Το εξιλαστήριο θύμα ως φάρμακο και το φάρμακο ως εξιλαστήριο θύμα» (Syracuse University Press).
Με τη μαγεία σου πλανήθηκαν όλα τα έθνη
Η λέξη «pharmakeia» εμφανίζεται μόνο τρεις φορές στην Καινή Διαθήκη: στις επιστολές προς Γαλάτες 5:20, Αποκάλυψη 9:21 και Αποκάλυψη 18:23. Το τελευταίο εδάφιο αναφέρει, στη μετάφραση King James (KJV): «διότι οι έμποροί σου ήταν οι μεγιστάνες της γης· διότι με τη μαγεία σου πλανήθηκαν όλα τα έθνη». Στο ελληνικό κείμενο, οι έμποροι αποδίδονται με τη λέξη «μεγιστάνες» («υψηλόβαθμοι άρχοντες»), ενώ για τα έθνη χρησιμοποιείται το ρήμα «επλανήθησαν» («οδηγήθηκαν σε πλάνη»).
Σε παλαιότερες εκδοχές αυτού του επιχειρήματος, παρέθεσα μια παράφραση που εισήγαγε την έννοια του «τέλους των καιρών» στο συγκεκριμένο εδάφιο. Το αυθεντικό κείμενο είναι πιο ισχυρό. Σε μία μόνο πρόταση, συνδέει μια εμπορική ελίτ που έχει μετατραπεί σε κυρίαρχη τάξη, τη «φαρμακεία» ως μέθοδό της και την εξαπάτηση όλων των εθνών.
Στο υπόβαθρο αυτού υπάρχει ένα μοτίβο από τη Μετάφραση των Εβδομήκοντα (LXX), την ελληνική Παλαιά Διαθήκη. Οι «φαρμακοί» του Φαραώ μιμούνται τα σημεία του Μωυσή (Έξοδος 7:11). Η Νινευή περιγράφεται ως «η κυρία των μαγειών, που πουλάει έθνη μέσω των πορνειών της και λαούς μέσω των μαγειών της» (Ναούμ 3:4). Η Βαβυλώνα πέφτει «σε μία ημέρα» παρά τις «πολλές μαγείες» της (Ησαΐας 47:9). Σε κάθε περίπτωση, η (έννοια) «φαρμακεία» αποτελεί το μέσο με το οποίο μια αυτοκρατορία ασκεί γοητεία και «πουλάει» τα έθνη.
Το βιβλίο της Αποκάλυψης συνδέει επίσης το φίλτρο με τη μάστιγα. «Εξέλθετε εξ αυτής, λαέ μου, ίνα μη συγκοινωνήσητε ταίς αμαρτίαις αυτής και εκ των πληγών αυτής μη λάβητε» (Αποκάλυψη 18:4). Μετά τις πληγές των σαλπίγγων, οι επιζώντες «ου μετενόησαν… εκ των φαρμακειών αυτών» (Αποκάλυψη 9:21) – και εδώ ορισμένα χειρόγραφα αναφέρουν τη λέξη «φαρμάκων» (κατά τον Thayer). Οι πληγές πλήττουν την αυτοκρατορία της οποίας τα φίλτρα εξαπατούν τα έθνη.
Το αντεπιχείρημα, διατυπωμένο δίκαια: Οι επικρατούντες βιβλικοί μελετητές υποστηρίζουν ότι η «φαρμακεία» στην Αποκάλυψη «αναφέρεται στη μαγεία… και όχι σε φαρμακευτικά σκευάσματα» (Biblical Research Institute) και ότι η Βαβυλώνα συμβόλιζε τη Ρώμη του πρώτου αιώνα.
Συμφωνώ ότι η Αποκάλυψη ενδέχεται να μην προέβλεψε τη φαρμακευτική βιομηχανία αυτή καθαυτή. Ο ισχυρισμός μου αφορά ένα μοτίβο, όχι μια πρόβλεψη. Η αρχαία λέξη δεν διαχώριζε ποτέ την ουσία από το ξόρκι. Ο σαφής διαχωρισμός που κάνουμε εμείς σήμερα μεταξύ του «φαρμακευτικού» και του «μαγικού» είναι μεταγενέστερος της ίδιας της λέξης· κάθε φορά που η Βίβλος τη χρησιμοποιεί, περιγράφει μια εμπορική αυτοκρατορία που χορηγεί φίλτρα και εξαπατά τα έθνη.
Τι δεν υποστηρίζω
Δεν ισχυρίζομαι ότι οι ιοί δεν υφίστανται —αν και έχω ορισμένους συναδέλφους που έχουν καταλήξει σε αυτό το συμπέρασμα, ή κάτι πολύ κοντινό σε αυτό, και σέβομαι τις απόψεις τους. Η υπόθεση του «ξενογόνου» (xenogen) που διατυπώνω (την οποία εφάρμοσα για πρώτη φορά στην περίπτωση της Covid-19 το 2021) προσφέρει μια τρίτη, πιο διαφοροποιημένη και συμπεριληπτική οπτική, υπερβαίνοντας τη λογική του παιχνιδιού μηδενικού αθροίσματος ανάμεσα στα δύο στρατόπεδα που αντιπαρατίθενται με πάθος: εκείνους που υποστηρίζουν την ύπαρξη ιών και εκείνους που την αρνούνται.
Τα λεγόμενα ιογενή σωματίδια έχουν φωτογραφηθεί ήδη από το 1939, και τα προαναφερθέντα ευρήματα (τοξίνες που μεταφέρονται από φάγους, ενδογενείς ρετροϊοί, συγκυττίνη) προϋποθέτουν την πραγματική ύπαρξη ιογενών γονιδιωμάτων. Ωστόσο, διαφοροποιούμαι ριζικά ως προς την άποψη ότι αυτά είναι καθολικά ή εκ φύσεως παθογόνα, επιλέγοντας να τα θεωρώ αναπόσπαστο τμήμα του μικροβιώματός μας (δηλαδή του ιώματός μας) και ουσιώδες στοιχείο του αυτοπροσδιορισμού του είδους μας ως «ολοβίοντος» (holobiont) — μια ριζοσπαστική προσέγγιση που αλλάζει τα δεδομένα και αξίζει προσεκτικής εξέτασης, αν όχι και ενός βαθμού δέους.
Η εφαρμογή αυτής της θεωρίας στην πολιτική εμβολιασμών έχει προκαλέσει την έντονη δυσαρέσκεια αρκετών ανθρώπων αλλά και θεσμικών φορέων.
Δεν ισχυρίζομαι ότι κάθε ασθένεια οφείλεται σε δηλητηρίαση ή ότι τα ξεσπάσματα τοξικότητας διαφεύγουν πάντα της προσοχής.
Οι έρευνες για το EVALI και την επιδημία της L-τρυπτοφάνης το 1989 αποδεικνύουν ότι το σύστημα μπορεί να λειτουργήσει (Ji; CDC). Δεν επαναλαμβάνω τη φράση που φέρεται να είπε ο Paster στο νεκροκρέβατό του —«το μικρόβιο δεν είναι τίποτα, το έδαφος είναι το παν»— καθώς κανείς δεν έχει εντοπίσει επαληθεύσιμη πηγή για αυτήν. Ούτε προτρέπω κανέναν να στερήσει τη φροντίδα από ένα σοβαρά άρρωστο παιδί. Ο υψηλός ή επίμονος πυρετός, ο πυρετός σε βρέφος, ο λήθαργος, η αφυδάτωση ή η δυσκολία στην αναπνοή αποτελούν λόγους για την αναζήτηση επαγγελματικής ιατρικής βοήθειας.
Ο ισχυρισμός μου είναι πιο περιορισμένος και δυσκολότερο να απορριφθεί. Η αρχαία λέξη για το φάρμακο δεν μας άφησε ποτέ να ξεχάσουμε ότι κάθε θεραπευτικό μέσο είναι ταυτόχρονα και δηλητήριο (και ότι η ρήση «η δόση κάνει το δηλητήριο» αποτελεί μύθο που κατέρριψα στο Polyface Farms το 2024), καθώς και ότι το αν ωφελεί ή βλάπτει εξαρτάται από τη δόση, το «έδαφος» (τη βιολογική κατάσταση του οργανισμού), το εκπόσωμα (το σύνολο των περιβαλλοντικών εκθέσεων), τα σήματα του ίδιου του σώματος και την αφήγηση που το συνοδεύει.
Η σύγχρονη ιατρική διαχώρισε αυτή τη λέξη σε «φάρμακο» (καλό, χορηγούμενο) και «μικρόβιο» (κακό, εισβολέα), και στη συνέχεια δημιούργησε εργαλεία ικανά να διακρίνουν μόνο το δεύτερο.
Ένα πείραμα του 2018 αποκαλύπτει τι μπορεί να κρύβει αυτό το τυφλό σημείο: ένα θεραπευτικό μέσο το οποίο, σε τοξική δόση, παράγει σωματίδια που μοιάζουν με την ασθένεια την οποία θεραπεύει.
Πρόκειται για έναν ριζικά ολιστικό τρόπο κατανόησης της σχέσης μεταξύ «λοιμώδους νοσήματος» και ασθένειας που διαμεσολαβείται από το εκπόσωμα — μια προσέγγιση που το αλλοπαθητικό ιατρικό κατεστημένο αγνοεί εδώ και καιρό, προτιμώντας να εξετάζει τους κύριους καθοριστικούς παράγοντες της υγείας και της νόσου μέσα από το πρίσμα των αόρατων μικροβίων και των γονιδίων.
Πρόκειται για ένα σύστημα που αξιοποιήθηκε για τη δημιουργία μιας νέας δομής βιοπολιτικής παγκόσμιας διακυβέρνησης, βασισμένης σε κινδύνους βιοασφάλειας — μια δομή που, όπως απέδειξε η εποχή της Covid, απέτυχε απέναντι στην ανθρωπότητα εξίσου παταγωδώς όσο και απέναντι στα ίδια της τα διανοητικά θεμέλια.
