Πρόσφατα δημοσιευμένα αρχεία πληροφοριών των ΗΠΑ δείχνουν το πόσο κοντά έφτασε η Σοβιετική Ένωση στην πυρηνική επίθεση κατά τη διάρκεια μιας άσκησης του ΝΑΤΟ το 1983. Το κομουνιστικό μπλοκ είχε εφοδιάσει βομβαρδιστικά αεροσκάφη με πυρηνικές βόμβες και ήταν σε μέγιστη επιφυλακή στην Ανατολική Γερμανία κατά τη διάρκεια ενός «ψυχολογικού πολέμου» που προκλήθηκε από μια άσκηση του ΝΑΤΟ στη Δυτική Ευρώπη, την Able Archer, τον Νοέμβριο του 1983.
Ο Σοβιετικός ηγέτης Γιούρι Αντρόποφ έκανε «προετοιμασίες για την άμεση χρήση πυρηνικών όπλων» και οι δυνάμεις του ήταν σε ετοιμότητα 30 λεπτών για να καταστρέψουν εχθρικούς στόχους σε μία από τις πλέον ακραίες στιγμές του Ψυχρού Πολέμου. Στο παρελθόν είχε γίνει γνωστό ότι η άσκηση Able Archer 83 προκάλεσε πανικό στο Κρεμλίνο, αλλά τα νέα έγγραφα, τα οποία περιλαμβάνονται σε μια νέα έκδοση του τόμου των Εξωτερικών Σχέσεων των Ηνωμένων Πολιτειών που κυκλοφόρησαν την Τρίτη περιγράφουν άκρως ανατριχιαστικές λεπτομέρειες.
Γιούρι Αντρόποφ
Ο τόμος παραθέτει μία σειρά από γεγονότα που αφορούν στις αποφάσεις της εξωτερικής πολιτικής της κυβέρνησης του Ρόναλντ Ρέιγκαν και επικεντρώνεται στις σχέσεις με τη Σοβιετική Ένωση μεταξύ Ιανουαρίου 1983 και Μαρτίου 1985. Αποκαλύπτει επίσης την ανησυχητική έλλειψη πληροφοριών που είχαν οι Αμερικανοί στρατηγοί οι οποίοι ήταν στην κυριολεξία στο σκοτάδι για τις επικίνδυνες ενέργειες της ΕΣΣΔ, ενώ αργότερα παραδέχτηκαν ότι θα μπορούσαν να είχαν πράξει διαφορετικά αν γνώριζαν την πραγματική κλίμακα της πυρηνικής απειλής.
Η άσκηση Able Archer ήταν ένα ετήσιο γεγονός των στρατιωτικών δυνάμεων του ΝΑΤΟ που προσομοίωνε την κλιμάκωση των συγκρούσεων σε κατάσταση πυρηνικής επίθεσης DEFCON 1 στην Ανατολή. Όμως, το 1983, η άσκηση που συντονίστηκε από το Βέλγιο, είχε στηθεί πολύ πιο ρεαλιστικά, κάτι που δεν είχαν βιώσει προηγουμένως οι Σοβιετικοί, προκαλώντας τεράστια ανησυχία στις τάξεις τους. Εκείνη τη χρονιά, οι δυνάμεις του ΝΑΤΟ χρησιμοποίησαν ένα νέο κωδικοποιημένο σύστημα επικοινωνίας, είχαν προβεί σε σίγαση ανοιχτών επικοινωνιών και συμμμετείχαν αρηγοί κυβερνήσεων κρατών, συμπεριλαμβανομένης της Βρετανίδας πρωθυπουργού, Margaret Thatcher.
Su-17
Τα έγγραφα, που έφερε στη δημοσιότητα η Washington Post, δείχνουν πώς οι Σοβιετικοί ανταποκρίθηκαν στην άσκηση αυξάνοντας τον συναγερμό στα τμήματα των βομβαρδιστικών και μαχητικών αεροσκαφών τους στην Ανατολική Γερμανία. Οι υψηλές διοικητικές θέσεις τους ήταν πλήρως επανδρωμένες όλο το εικοσιτετράωρο, ενώ ο αρχηγός των σοβιετικών αεροπορικών δυνάμεων, ο στρατάρχης Πάβελ Κουτάκοφ, είχε διατάξει όλες τις μονάδες της 4ης Σοβιετικής Πολεμικής Αεροπορίας και Στρατού στην Πολωνία να είναι επίσης σε επιφυλακή.
Οι πυρηνικές βόμβες φορτώθηκαν σε κάθε μοίρα αεροσκαφών που περιελάμβανε τα βομβαρδιστικά/μαχητικά Su-17. Μάλιστα, σε μία αναφορά με πληροφορείες σχετικά με μία μοίρα βομβαρδιστικών στο Neuruppin εξηγούσε ότι κάποια από τα αεροσκάφη είχαν «απροσδόκητο πρόβλημα βάρους και ισορροπίας». Οι Αμερικανοί αναλυτές πληροφοριών κατέληξαν αργότερα στο ανησυχητικό συμπέρασμα ότι αυτό συνέβαινε επειδή η συγκεκριμένη μοίρα έφερε για πρώτη φορά πυρηνικές κεφαλές σε βόμβες, κάτι που δεν είχε ξαναγίνει στην πράξη πριν από εκείνη την ημέρα.
Τα σοβιετικά αεροσκάφη ήταν σε «ετοιμότητα 3», κάτι που σήμαινε ότι από τη στιγμή της διαταγής είχαν 30 λεπτά για να «καταστρέψουν τους εχθρικούς στόχους πρώτης γραμμής», όπως αναφέρεται στα έγγραφα. Οι σοβιετικές δυνάμεις ήταν σε εγρήγορση εκείνη την περίοδο καθώς ανησυχούσαν ότι το ΝΑΤΟ θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει το κάλυμμα μίας άσκησης για να ξεκινήσει επίθεση.
Όπως αναφέρεται στα έγγραφα, κατά τη διάρκεια της άσκησης Able Archer 83, ο υπολοχαγός Leonard H Perroots, κορυφαίος αξιωματούχος των ΗΠΑ, επικοινώνησε με τους προϊσταμένους του και εξέφρασε τους φόβους του ότι οι Σοβιετικοί ετοιμάζονταν να επιτεθούν. Ο στρατηγός Billy Minter, αρχηγός των αεροπορικών δυνάμεων των ΗΠΑ στην Ευρώπη, ρώτησε αν πρέπει να αντιδράσουν, αλλά ο Perroots αρχικά είπε ότι δεν υπήρχαν αρκετά στοιχεία. Ωστόσο, ο Perroots ανησυχούσε ολοένα και περισσότερο καθώς λάμβανε ολοένα και περισσότερες πληροφορίες για τις σοβιετικές προετοιμασίες. Αργότερα έγραψε: «Αν γνώριζα τότε τι θα ανακάλυπτα αργότερα δεν είμαι σίγουρος τι θα είχα απαντήσει στον Στρατηγό».
Στα ίδια έγγραφα αναφέρεται και μία αναφορά του 1989 γραμμένη από τον ίδιο τον Perroots, στο τέλος της σταδιοδρομίας του, το οποίο κατέγραφε τη δυσαρέσκειά του για το χειρισμό του «ψυχολογικού πολέμου» το 1983. Ο Perroots πέθανε το 2017 και πίστευε ότι έλαβε τη σωστή απόφαση να μην κλιμακώσει την ένταση, αλλά είχε αναφέρει ότι δεν του είχε περάσει από το μυαλό να κάνει ένα τηλεφώνημα στην άλλη πλευρά.
Μετά την ολοκλήρωση της άσκησης, έμαθε την πλήρη έκταση της σοβιετικής απόκρισης, η οποία περιελάμβανε την κατάσταση συναγερμού όλων των αεροπορικών Σοβιετικών δυνάμεων στην περιοχή, κάτι που σήμαινε την παύση στις συνήθεις πτήσεις και τις προετοιμασίες για πιθανή επίθεση. Ο συγκεκριμένος συναγερμός δεν είχε γίνει γνωστός στις δυτικές υπηρεσίες πληροφοριών. Μία έκθεση του 1990 σχετικά με το συγκεκριμένο περιστατικό είχε αποχαρακτηριστεί από την κυβέρνηση των ΗΠΑ το 2015. Ωστόσο, δεν περιελάμβανε την ανατριχιαστική αναφορά του Perroots.
Να σημειώσουμε ότι το 1981, Σοβιετικοί ηγέτες, συμπεριλαμβανομένων των Αντρόποφ και Λεονίντ Μπρέζνιεφ, είχαν δηλώσει δημοσίως ότι οι ΗΠΑ ετοίμαζαν κρυφά μια πυρηνική επίθεση. Είχαν ξεκινήσει την επιχείρηση RYaN με κατασκόπους να συλλέγουν πληροφορίες για το πώς οι ΗΠΑ θα πραγματοποιούσαν ένα χτύπημα. Στα πρώτα χρόνια της διοίκησης του Ρόναλντ Ρέιγκαν, οι ΗΠΑ κλιμάκωσαν τη στρατιωτική ρητορική εναντίον της ΕΣΣΔ και έχτισαν σε μεγάλο βαθμό το οπλοστάσιό της. Ο Πρόεδρος των ΗΠΑ είχε κηρύξει την ΕΣΣΔ ως «κακή αυτοκρατορία», ενώ είχε δημιουργήσει τη στρατηγική αμυντική πρωτοβουλία, προκαλώντας πραγματικούς φόβους στην Ανατολή για τις προθέσεις του. Αυτό οδήγησε στην παράνοια της άσκησης Able Archer και την ταχεία ανταπόκρισή των Σοβιετικών στην πυρηνική απειλή.
