Σε ολόκληρο το Ηνωμένο Βασίλειο, οι επιχειρήσεις και τα νοικοκυριά προειδοποιούν εδώ και εβδομάδες ότι δεν θα περάσουν τον χειμώνα χωρίς τη βοήθεια της κυβέρνησης. Αυτό δημιουργεί τεράστιες προκλήσεις για τον επερχόμενο πρωθυπουργό, ο οποίος θα ανακοινωθεί αυτή την εβδομάδα.
Από την Julia Horowitz/CNN Business
Για μήνες, το Ηνωμένο Βασίλειο έχει υπομείνει ένα κενό ηγεσίας, ενώ η χώρα έχει ολισθήσει προς μια ύφεση και μια ανθρωπιστική κρίση που προκλήθηκε από τους αυξανόμενους λογαριασμούς ενέργειας.
Από τότε που ο Boris Johnson ανακοίνωσε ότι θα αποχωρήσει από τα καθήκοντά του, τον Ιούλιο, οι προοπτικές για ανάπτυξη της χώρας έχουν αποδυναμωθεί. Ο ετήσιος πληθωρισμός ξεπερνά το 10% καθώς οι τιμές των τροφίμων και των καυσίμων εκτινάσσονται. Η απογοήτευση για το αυξανόμενο κόστος ζωής ανάγκασε εκατοντάδες χιλιάδες εργαζόμενους που στελεχώνουν λιμάνια, τρένα και ταχυδρομικές αίθουσες να προχωρήσουν σε απεργίες. Η βρετανική λίρα μόλις κατέγραψε τον χειρότερο μήνα της από τον απόηχο του δημοψηφίσματος για το Brexit του 2016, αγγίζοντας το χαμηλότερο επίπεδό της έναντι του αμερικκανικού δολαρίου σε περισσότερα από δύο χρόνια.
«Το ένα χτύπημα έρχεται μετά το άλλο», δήλωσε ο Martin McTague, επικεφαλής της Ομοσπονδίας Μικρών Επιχειρήσεων του Ηνωμένου Βασιλείου. «Φοβάμαι ότι δεν μπορώ να βρω κανένα καλό νέο τις τελευταίες εβδομάδες».
Η κατάσταση θα μπορούσε να χειροτερέψει πολύ στη Βρετανία πριν βελτιωθεί. Η Τράπεζα της Αγγλίας αναμένει ότι ο πληθωρισμός θα εκτιναχθεί στο 13% καθώς εντείνεται η ενεργειακή κρίση. Η Citigroup εκτιμά ότι ο πληθωρισμός στο Ηνωμένο Βασίλειο θα μπορούσε να κορυφωθεί στο 18% στις αρχές του 2023, ενώ η Goldman Sachs προειδοποιεί ότι θα μπορούσε να φτάσει το 22% εάν οι τιμές του φυσικού αερίου «παραμείνουν υψηλές στα σημερινά επίπεδα».
Οι υποψήφιοι για να διαδεχθούν τον Johnson —η σημερινή υπουργός Εξωτερικών Liz Truss και ο πρώην υπουργός Οικονομικών Rishi Sunak— αντιμετωπίζουν εκκλήσεις να ανακοινώσουν μια δραματική παρέμβαση όταν ο ένας από τους δύο γίνει ο τέταρτος ηγέτης των Συντηρητικών της χώρας σε μια δεκαετία.
Το πιο επείγον πρόβλημα θα είναι η αντιμετώπιση του αυξανόμενου κόστους ενέργειας, που θα μπορούσε να προκαλέσει ένα κύμα λουκέτων στις επιχειρήσεις και να αναγκάσει εκατομμύρια ανθρώπους να επιλέξουν ανάμεσα στο να βάλουν φαγητό στο τραπέζι και να ζεστάνουν τα σπίτια τους αυτό το χειμώνα. Οι ειδικοί έχουν προειδοποιήσει ότι οι άνθρωποι θα εξαθλιωθούν και οι θάνατοι από το κρύο θα αυξηθούν εάν δεν γίνει κάτι γρήγορα.
«Όλοι υποθέτουν ότι θα υπάρξει μια γρήγορη και αποφασιστική ανακοίνωση που θα κατευνάσεει κάπως την κατάσταση, ή τουλάχιστον θα παράσχει στους ανθρώπους τη σιγουριά ότι κάτι γίνεται», δήλωσε ο Jonathan Neame, ο οποίος διευθύνει την Shepherd Neame, τον παλαιότερο ζυθοποιό της Βρετανίας. «Εάν δεν υπάρξει, αυτό το άτομο θα υποστεί πολύ μεγάλη πίεση».
Μια ενεργειακή «καταστροφή»
Οι λογαριασμοί ενέργειας για τα νοικοκυριά στο Ηνωμένο Βασίλειο θα αυξηθούν κατά 80% σε 3.549 £ (4.106 $) κατά μέσο όρο ετησίως από τον Οκτώβριο. Οι αναλυτές λένε ότι το ανώτατο όριο των τιμών για τα νοικοκυριά θα μπορούσε να ανέλθει σε περισσότερες από 5.000 £ (5.785 $) τον Ιανουάριο και να εκτιναχθεί πάνω από τις £ 6.000 τον Απρίλιο (6.942 $).
Καθώς οι άνθρωποι αναγκάζονται να επαναξιολογήσουν τους προϋπολογισμούς τους, η έκρηξη της κατανάλωσης που ακολούθησε τα lockdown της Covid-19 εξαφανίζεται γρήγορα. Η Τράπεζα της Αγγλίας έχει προειδοποιήσει ότι η οικονομία του Ηνωμένου Βασιλείου θα πέσει σε ύφεση τους επόμενους μήνες.
«Η βασική πρόκληση που θέτει η άνοδος της τιμής της ενέργειας είναι ότι τα νοικοκυριά που χρησιμοποιούν πολύ ενέργεια -και ιδιαίτερα τα φτωχότερα νοικοκυριά- θα δυσκολευτούν πραγματικά να τα βγάλουν πέρα», δήλωσε ο Ben Zaranko, ανώτερος ερευνητής οικονομολόγος στο Ινστιτούτο Δημοσιονομικών Μελετών. «Θα σημαίνει πραγματικά μεγάλες περικοπές σε άλλους τομείς δαπανών».
Εν τω μεταξύ, η Neame, της οποίας το χαρτοφυλάκιο περιλαμβάνει περίπου 300 παμπ στη νότια Αγγλία, δήλωσε ότι οι ιδιοκτήτες επιχειρήσεων είναι σε πανικό. Λαμβάνουν τρελά νούμερα σε λογαριασμούς κοινής ωφελείας και δυσκολεύονται στο βνα βρους προμηθευτές. Ο Nick Mackenzie, επικεφαλής της αλυσίδας παμπ Greene King, είπε ότι ένα κατάστημα με το οποί συνεργάζεται ανέφερε ότι το ενεργειακό του κόστος είχε αυξηθεί κατά 33.000 £ (38.167 $) το χρόνο.
«Είναι πραγματικά τρομακτικό για πολλές επιχειρήσεις, ειδικά εκείνες που επιβίωσαν με δυσκολία την περίοδο της Covid», είπε ο McTague. «Τώρα παλεύουν να αντιμετωπίσουν μια άλλη καταστροφή που συμβαίνει μια φορά στη ζωή».
Η καταρρέουσα βρετανική λίρα θα μπορούσε να επιδεινώσει τα προβλήματα, καθιστώντας ακριβότερη την εισαγωγή ενέργειας και άλλων αγαθών και ωθώντας τον πληθωρισμό ακόμη υψηλότερα.
Αλληλεπικαλυπτόμενες κρίσεις
Η ενεργειακή κρίση δεν είναι ο μόνος λόγος που οι ιδιοκτήτες επιχειρήσεων και οι επενδυτές ανησυχούν όλο και περισσότερο. Ενώ οι κενές θέσεις εργασίας μειώθηκαν μεταξύ Μαΐου και Ιουλίου, παραμένουν κατά 60% πάνω από το επίπεδο πριν από την πανδημία. Η εύρεση εργαζομένων για να καλύψουν ανοιχτές θέσεις απότελεί ιδιαίτερη πρόκληση στο Ηνωμένο Βασίλειο από τότε που η χώρα ψήφισε υπέρ της αποχώρησης από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Περίπου 317.000 λιγότεροι υπήκοοι της ΕΕ ζούσαν στο Ηνωμένο Βασίλειο το 2021 σε σχέση με το 2019, σύμφωνα με την Εθνική Στατιστική Υπηρεσία.
Το Brexit δυσχεραίνει επίσης το εμπόριο, ιδιαίτερα με την Ευρωπαϊκή Ένωση, τον μεγαλύτερο εμπορικό εταίρο του Ηνωμένου Βασιλείου. Οι εξαγωγές και οι εισαγωγές θα είναι περίπου 15% χαμηλότερες μακροπρόθεσμα από ό,τι θα ήταν εάν το Ηνωμένο Βασίλειο παρέμενε στην ΕΕ, προέβλεψε το Γραφείο Υπευθυνότητας του Προϋπολογισμού.
Ο Dean Turner, οικονομολόγος του Ηνωμένου Βασιλείου στην UBS, δήλωσε ότι εναπόκειται στον νέο πρωθυπουργό να προσπαθήσει να αξιοποιήσει στο έπακρο τη θέση της χώρας χωρίς να δημιουργήσει περαιτέρω αναστάτωση. Ωστόσο, οι σκληροπυρηνικοί Βρετανοί νομοθέτες εξακολουθούν να πιέζουν προς την κατεύθυνση να παραμεριστεί ένα βασικό μέρος της συμφωνίας για το Brexit που υπέγραψε ο Johnson με την Ευρωπαϊκή Ένωση, η οποία θα μπορούσε τελικά να προκαλέσει έναν εμπορικό πόλεμο με τη μεγαλύτερη εξαγωγική αγορά του Ηνωμένου Βασιλείου.
«Το Brexit συνέβη. Είναι αυτό που είναι, όλοι έχουμε τις δικές μας απόψεις για αυτό», είπε ο Turner. «Αλλά πρέπει να δουλέψουμε με αυτό για να το κάνουμε καλύτερο για εμάς και απλώς αγωνίζομαι να δω αν υπάρχει κάποια ώθηση για να το κάνω αυτό».
Χωρίς εύκολες λύσεις
H Liz Truss, η οποία αναμένεται να πάρει τα ηνία από τον Johnson μετά την κατάρρευση της κυβέρνησής του κάτω από ένα σωρό σκάνδαλα νωρίτερα αυτό το καλοκαίρι, έχει υποσχεθεί να επανεκκινήσει την οικονομία μειώνοντας τους φόρους. Ωστόσο, πολλοί οικονομολόγοι φοβούνται ότι αυτή η προσέγγιση θα μπορούσε να τονώσει τον πληθωρισμό και να βλάψει τα εύθραυστα δημόσια οικονομικά, ενώ δεν θα βάλει χρήματα στις τσέπες όσων τα χρειάζονται περισσότερο.
Liz Truss
«Τα οφέλη της περικοπής [φόρων] θα προέρχονταν σε μεγάλο βαθμό από τους ανθρώπους που πληρώνουν περισσότερους φόρους, που είναι γενικά άνθρωποι με περισσότερα χρήματα», δήλωσε ο Jonathan Marshall, ανώτερος οικονομολόγος στο Resolution Foundation.
Δεν υπάρχει τρόπος να αποφύγει το κράτος να πληρώσει τεράστια ποσά για να αντιμετωπίσει την ενεργειακή κατάσταση αυτόν τον χειμώνα, αλλά θα χρειαστούν στοχευμένα μέτρα για την αποφυγή σπατάλης. Το πάγωμα των τιμών του φυσικού αερίου και της ηλεκτρικής ενέργειας τους επόμενους δύο χειμώνες θα μπορούσε να κοστίσει στην κυβέρνηση πάνω από 100 δισεκατομμύρια λίρες (116 δισεκατομμύρια δολάρια), σύμφωνα με ερευνητές του Ινστιτούτου για την Κυβέρνηση.
«Η ενέργεια είναι ακριβή, το φυσικό αέριο είναι ακριβό», είπε ο Marshall. «Για να μην παγώσουν οι άνθρωποι στα σπίτια τους, αυτό πρέπει να πληρωθεί. Αλλά το κράτος δεν χρειάζεται να το πληρώσει για ανθρώπους που μπορούν να το αντέξουν οικονομικά».
Υπάρχουν επίσης ερωτήματα σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο η επερχόμενη κυβέρνηση θα αντέξει οικονομικά μια μεγάλης κλίμακας οικονομική παρέμβαση, ειδικά εάν η μείωση των φόρων -και επομένως των κρατικών εσόδων- είναι η προτεραιότητα.
Η κυβέρνηση του Ηνωμένου Βασιλείου δανείστηκε πολλά χρήματα προκειμένου να παράσχει υποστήριξη κατά τη διάρκεια του lockdown για τον κορωνοϊό. Τα χρέη της χώρας είναι πλέον σχεδόν το 100% του ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος της. Όταν τα επιτόκια ήταν χαμηλά και η πρόσβαση σε μετρητά φθηνή, αυτό δεν ήταν σημαντικό ζήτημα.
Αλλά κάτι τέτοιο δεν ισχύει πλέον. Η Τράπεζα της Αγγλίας αύξησε επιθετικά τα επιτόκια καθώς προσπαθεί να τιθασεύσει τον πληθωρισμό. Αυτό θα κάνει όλο και πιο ακριβό για την κυβέρνηση να εξυπηρετήσει το χρέος της. Το Ηνωμένο Βασίλειο έχει επίσης εκδώσει μεγάλο αριθμό ομολόγων που συνδέονται με τον πληθωρισμό, αυξάνοντας την ευπάθειά του. «Είναι σχεδόν ένα τέλειο κοκτέιλ προκλήσεων που κάνουν τα δημόσια οικονομικά να φαίνονται σε κίνδυνο με έναν τρόπο που δεν ήταν το τελευταίο μεγάλο διάστημα», δήλωσε ο Zaranko του IFS.
