Μπορεί τον τελευταίο χρόνο ο κορωνοϊός να έχει γονατίσει ολόκληρο τον πλανήτη, ωστόσο το AIDS έχει στοιχίσει σε πάνω από 33 εκατομμύρια ζωές και για τον ιό της ανθρώπινης ανοσοανεπάρκειας (HIV) δεν έχει βρεθεί ακόμα εμβόλιο για να αντιμετωπιστεί αποτελεσματικά.
Τα φάρμακα για το AIDS είναι μεν σήμερα εξελιγμένα και άμεσα διαθέσιμα σε πολλές χώρες, αλλά 1,7 εκατομμύρια άνθρωποι μολύνθηκαν από τον HIV μόνο το 2019. Ο καθηγητής Jacques Pepin, επιδημιολόγος στο Université de Sherbrooke του Καναδά, προσπαθεί για χρόνια να ανακαλύψει την προέλευση του HIV, ξεκινώντας από την εποχή ακόμα που εργάζονταν ως γιατρός στο Ζαΐρ (σήμερα Λαϊκή Δημοκρατία του Κογκό) τη δεκαετία του ’80. Σύμφωνα με τον ίδιο, αν δεν κατανοήσουμε πως ακριβώς πέρασε στον άνθρωπο το HIV θα είναι δύσκολο να πολεμήσουμε αποτελεσματικά κατά του νέου κορωνοϊού.
Προηγούμενες μελέτες έχουν διαπιστώσει ότι ιός ανοσοανεπάρκειας simian (SIV) σε χιμπατζήδες πέρασε για πρώτη φορά σε ανθρώπους στο Νοτιοανατολικό Καμερούν στις αρχές του 20ού αιώνα. Πρόκειται για έναν ιό θανατηφόρο για τους χιμπατζήδες ο οποίος είναι ακριβώς ο ίδιος με τον HIV, η μόνη διαφορά μεταξύ των δύο είναι ο ξενιστής στον οποίο αναπτύσσεται και εξελίσσεται. Ο HIV είναι ένα παράδειγμα ζωονοσογόνου μετάδοσης, όπου ένα παθογόνο μικρόβιο μπορεί να περάσει από το ένα είδος στο άλλο, όπως η Covid-19, η γρίπη των πτηνών και η ευλογιά.
Στην πρώτη έκδοση του βιβλίου του «Origin of AIDS», που δημοσιεύθηκε το 2011, ο δρ. Pepin κατέληξε στο συμπέρασμα ότι ο ιός HIV πιθανότατα να μόλυνε έναν κυνηγό στο Καμερούν, στις αρχές του 20ού αιώνα, πριν εξαπλωθεί στο Λεοπόλντβιλ, τώρα γνωστή ως Κινσάσα, πρωτεύουσα του Κογκό.
Πρόσφατα, δημοσίευσε μία νέα αναθεωρημένη έκδοση του βιβλίου στην οποία αναφέρει ότι ο «ασθενής μηδέν» δεν ήταν γηγενής κυνηγός, αλλά αντίθετα ένας πεινασμένος στρατιώτης του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου που αναγκάστηκε να κυνηγήσει χιμπατζήδες για φαγητό στο απομονωμένο δάσος Μολούνδου του Καμερούν, το 1916. Στο βιβλίο του, ο καθηγητής Pepin αποκαλύπτει πώς η αποικιοκρατία, η πείνα και η πορνεία βοήθησαν στη δημιουργία της συνεχιζόμενης επιδημίας του AIDS.
«Κατά τη διάρκεια του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου, η Γερμανία είχε μια σειρά αποικιών στην Αφρική και οι συμμαχικές δυνάμεις αποφάσισαν να εισβάλουν σε αυτές τις αποικίες, μία εκ των οποίων ήταν το Καμερούν», δήλωσε ο καθηγητής Pepin μιλώντας στην εφημερίδα Daily Mail για το βιβλίο του. «Στη χώρα εισέβαλλαν Βρετανοί, Βέλγοι και Γάλλοι στρατιώτες από πέντε σχεδόν κατευθύνσεις». Μία από τις διαδρομές περιελάμβανε 1.600 στρατιώτες οι οποίοι ξεκίνησαν από το Λεοπόλντβιλ και διέσχισαν τον ποταμό Κογκό και τον παραπόταμό του, τον ποταμό Σάνγκερ, πριν φτάσουν στον τελικό προορισμό, στο Καμερούν, με τα πόδια. Αυτό το μονοπάτι τους οδήγησε στην απομακρυσμένη πόλη της Μολούνδου, στην τοποθεσία δηλαδή που προηγούμενες μελέτες είχαν υποθέσει ότι ήταν ο τόπος της πρώτης μόλυνσης από τον ιό HIV.
Ο καθηγητής Jacques Pepin, επιδημιολόγος στο Université de Sherbrooke του Καναδά
«Οι στρατιώτες πέρασαν τρεις ή τέσσερις μήνες στη Μολούνδου πριν προχωρήσουν μπροστά. Όταν ήταν εκεί, το κύριο πρόβλημα δεν ήταν οι σφαίρες από τον εχθρό, αλλά η πείνα», ανέφερε ο καθηγητής Pepin. Ο τοπικός πληθυσμός ολόκληρης της Νοτιοανατολικής περιοχής του Καμερούν τη δεκαετία του 1920 ήταν περίπου 4.000, ζούσαν από μανιόκα, τη ρίζα ενός ξυλώδη θάμνου, μικρές καλλιέργειες αλλά και κρέας από μικρά ζώα.
Αυτός ο πληθυσμός έφυγε όταν έφτασαν εκεί οι στρατιώτες λόγω της φήμης τους για τη σφαγή άμαχου πληθυσμού στις πόλεις και τους βιασμούς γυναικών. Αυτό είχε σαν αποτέλεσμα, οι στρατιώτες να μείνουν σύντομα χωρίς φαγητό και βασίζονταν στις προμήθειες που ερχόντουσαν μέσω των ποταμών από το Μπράζαβιλ και το Λεοπόλντβιλ. Ωστόσο, ο ποταμός ήταν μακριά και οι μεταφορείς, κακοπληρωμένοι ντόπιοι, αργούσαν πολύ, κάνοντας ακόμα και εβδομάδες να φτάσουν στην απομονωμένη περιοχή.
Όλα αυτά οδήγησαν σε πραγματική πείνα και ανάγκασαν τους στρατιώτες να διεισδύουν στο δάσος για να κυνηγήσουν οποιοδήποτε ζώο με το οποίο θα μπορούσαν να τραφούν. «Ξαφνικά, υπήρχαν 1.600 στρατιώτες με τουφέκια και πολλά πυρομαχικά, οπότε το επίπεδο του κυνηγιού στην περιοχή αυξήθηκε δραματικά τους τελευταίους μήνες», ανέφερε ο καθηγητής. «Η υπόθεσή μου είναι ότι ένας από τους στρατιώτες μολύνθηκε ενώ κυνηγούσε στο δάσος. Ένας χιμπατζής έπεσε νεκρός στο κυνήγι, το ζώο κόπηκε σε κομμάτια για να μεταφερθεί, ο μεταφορέας του τραυματίστηκε και μέσω της πληγής πέρασε ο ιός στον στρατιώτη. Τελικά, ο στρατιώτης, μετά τον πόλεμο, επέστρεψε μέχρι το Λεόπολντβιλ και πιθανώς έτσι να ξεκίνησε η αλυσίδα μετάδοσης του ιού στο ίδιο το Λεόπολντβιλ» συμπλήρωσε ο Pepin.
Ο καθηγητής πιστεύει ότι όταν ο ιός αρχικά εξαπλώθηκε αργά, καθώς περιοριζόταν σε εκείνη την τότε πρωτεύουσα της βελγικής αποικίας. Υπολογίζει ότι αυτή η μοναδική περίπτωση ζωονοτικής μετάδοσης το 1916 οδήγησε σε περίπου 500 μολυσμένα άτομα στις αρχές της δεκαετίας του 1950. Η εξάπλωση του HIV σε αυτό το σημείο οφείλεται κυρίως στην επαναχρησιμοποίηση βρόμικων βελονών στα νοσοκομεία, το αποτέλεσμα της έλλειψης πόρων και των περιορισμένων δυνατοτήτων απολύμανσης.
Το 1960, το Κογκό έριξε τα δεσμά της ευρωπαϊκής αποικιοκρατίας, προκαλώντας εισροή προσφύγων και μεταναστών στην πόλη. Ο πληθυσμός του Λεόπολντβιλ ήταν περίπου 14.000 στις αρχές του 20ου αιώνα και κατόπιν η Κινσάσα, το όνομα που δόθηκε στη Λεόπολντβιλ το 1966, φιλοξενούσε 14 εκατομμύρια ανθρώπους, δηλαδή είχε μία αύξηση 1.000 φορές μέσα σε έναν αιώνα.
Επιπλέον, οι κοινωνικές συνθήκες της πόλης, στην οποία αντιστοιχούσαν 10 άντρες σε μία γυναίκα, αποδείχτηκαν το τέλειο σημείο αναπαραγωγής για τον ιό HIV. Αυτό οδήγησε στη φτώχεια και την πορνεία, η οποία βοήθησε τον σεξουαλικά μεταδιδόμενο ιό να εξαπλωθεί στον πληθυσμό της πόλης. «Κάθε χρόνο οι πόρνες είχαν έως και 1.500 πελάτες. Αυτή ήταν η ιδανική συνθήκη για την εξάπλωση του AIDS», ανέφερε ο καθηγητής Pepin. «Τότε η πραγματική σεξουαλική μετάδοση επιταχύνθηκε τη δεκαετία του 1960» συμπλήρωσε.
Ο κόμβος του Λεόπολντβιλ ήταν αναπόσπαστο μέρος της εξάπλωσης του HIV παγκοσμίως, προσέθεσε ο καθηγητής, σημειώνοντας ότι από τη δεκαετία του 1960 εμφανίστηκαν πολλές περιπτώσεις σε άλλα μέρη του πρώην βελγικού Κογκό Αργότερα, ένας τεχνίτης από την Αϊτή που ήρθε στη χώρα, μετά την ανεξαρτησία του έθνους, κόλλησε τον ιό σε αυτήν την περιοχή και τελικά τον πήρε σπίτι όπου στη συνέχεια εξαπλώθηκε μεταξύ ομοφυλόφιλων ανδρών. «Μέσα σε λίγα χρόνια επανεξήχθη στις ΗΠΑ και εξαπλώθηκε μεταξύ ομοφυλόφιλων και IV χρηστών ναρκωτικών και από τις ΗΠΑ πήγε στη Δυτική Ευρώπη», συμπλήρωσε ο Δρ. Pepin.
