Παρά το γεγονός ότι ταλανίζεται σαν μπάλα από τους συνεχώς μεταβαλλόμενους εμπορικούς πολέμους, τις ελλείψεις κρίσιμων ορυκτών και τις τεταμένες αντιπαραθέσεις μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Κίνας, η παγκόσμια οικονομία αποδείχθηκε πιο ανθεκτική από ό,τι είχε προβλεφθεί. Αλλά μην νομίζετε ότι ήρθε η ώρα να πάρουμε ανάσα. Η σβούρα δεν δείχνει σημάδια ότι πρόκειται να σταματήσει σύντομα.
«Ζούμε σε μια ιδιαίτερα ταραγμένη εποχή», δήλωσε ο Daron Acemoglu, οικονομολόγος στο MIT, ο οποίος κέρδισε το Νόμπελ Οικονομικών Επιστημών πέρυσι.
Οι μετασχηματιστικές αλλαγές συνεχίζουν να συγκλονίζουν την παγκόσμια οικονομία, συμπεριλαμβανομένης της επανάστασης στην Τεχνητή Νοημοσύνη, της ραγδαίας γήρανσης του πληθυσμού, της κλιματικής αλλαγής και μιας παγκόσμιας στροφής κατά της φιλελεύθερης δημοκρατίας και κατά μιας διεθνούς τάξης που βασίζεται σε κανόνες.
Όλα αυτά είναι έτοιμα να αναδιαμορφώσουν θέσεις εργασίας, πολιτική και ζωές.
Η μετάβαση έχει περιπλακεί από τη χαοτική χάραξη οικονομικής πολιτικής σε όλο τον κόσμο φέτος.
Στις Ηνωμένες Πολιτείες, αντιφατικές ανακοινώσεις εκδίδονται τακτικά από το Οβάλ Γραφείο, καθώς οι δασμοί θεσπίζονται και αποσύρονται χωρίς προειδοποίηση. Τον περασμένο μήνα, για παράδειγμα, ο Donald Trump ήρε τους δασμούς στο βοδινό κρέας, τις ντομάτες, τις μπανάνες, τον καφέ και σε άλλα είδη παντοπωλείου, ενώ την περασμένη εβδομάδα απείλησε να τους αυξήσει στο ρύζι από την Ινδία και την Κίνα.
Οι καθυστερημένες αυξήσεις τιμών από τους δασμούς εξακολουθούν να διαπερνούν την αμερικανική οικονομία σαν ποντίκι που το χωνεύει ένα φίδι.
Ταυτόχρονα, το μέλλον ενός μεγάλου μέρους των δασμολογικών πολιτικών του Αμερικανού προέδρου παραμένει ασαφές μέχρι το Ανώτατο Δικαστήριο να αποφανθεί για τη συνταγματικότητά τους.
Από την πλευρά των δαπανών, ο Trump έχει δεσμευτεί να χρησιμοποιήσει ένα ταμείο 250 δισεκατομμυρίων δολαρίων που προέρχονται από δασμούς για να καταβάλει τρισεκατομμύρια δολάρια σε αγρότες, φορολογούμενους και πιστωτές. Το δημόσιο χρέος των ΗΠΑ έχει εκτοξευθεί σε επίπεδα ρεκόρ, φτάνοντας το 125% της συνολικής παραγωγής της χώρας.
Και η ιλιγγιώδης άνοδος της χρηματιστηριακής αγοράς, που αντλείται από εταιρείες A.I., τροφοδοτεί τόσο τις περιουσίες όσο και τους φόβους για μια μελλοντική κατάρρευση.
Στην Ευρώπη, οι περισσότερες χώρες συνεχίζουν να μαστίζονται από βραδύτερη ανάπτυξη περισσότερο από άλλες προηγμένες οικονομίες. Εδώ και αρκετά χρόνια, το μερίδιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης στην παγκόσμια οικονομία συρρικνώνεται εν μέσω έντονου ανταγωνισμού από τις Ηνωμένες Πολιτείες και την Κίνα. Οι επενδύσεις στην Τεχνητή Νοημοσύνη έχουν επίσης μείνει πολύ πίσω.
Daron Acemoglu
«Η Ευρώπη αντιμετωπίζει ένα τεράστιο πρόβλημα καινοτομίας στον τεχνολογικό τομέα», δήλωσε ο Acemoglu, ο οποίος κέρδισε το Νόμπελ για την έρευνά του σχετικά με το πώς οι θεσμοί διαμορφώνουν την εθνική ευημερία.
Με 27 μέλη που έχουν ποικίλες προτεραιότητες και εσωτερικές πιέσεις, η Ευρωπαϊκή Ένωση αντιμετωπίζει τεράστια δυσκολία στην εφαρμογή κρίσιμων πολιτικών συστάσεων, όπως η ενίσχυση της ενιαίας αγοράς εμπορίου και κεφαλαίου, η απλοποίηση των κανονισμών και η υπογραφή νέων εμπορικών συμφωνιών. Αυτή την εβδομάδα, για παράδειγμα, το μπλοκ ανέβαλε την ψηφοφορία για το εάν θα εγκρίνει μια εμπορική συμφωνία με την Αργεντινή, τη Βραζιλία, την Παραγουάη και την Ουρουγουάη, η οποία βρίσκεται σε εξέλιξη εδώ και δεκαετίες.
Οι παραγωγοί και οι κατασκευαστές εμποδίζονται από τις υψηλές τιμές ενέργειας και αντιμετωπίζουν αυξανόμενο ανταγωνισμό από φθηνές κινεζικές εξαγωγές που πριν από τους δασμούς του Trump θα είχαν κατευθυνθεί προς τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Οι απειλές για την ασφάλεια ωθούν τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις να επιβαρύνουν περαιτέρω τους προϋπολογισμούς και να βυθίζονται στο χρέος, καθώς αφιερώνουν σημαντικά περισσότερους πόρους σε στρατιωτικές δαπάνες.
Ο πόλεμος στην Ουκρανία συνεχίζεται και ο Vladimir V. Putin δεν έχει δείξει πολλά σημάδια περιορισμού της επιθετικής του στάσης.
Και ο Donald Trump συνεχίζει να αποδυναμώνει τη δέσμευση της Αμερικής στην Ατλαντική Συμμαχία. Μια πρόσφατη ανάλυση των δανικών μυστικών υπηρεσιών προειδοποίησε ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες «δεν αποκλείουν πλέον τη χρήση στρατιωτικής βίας, ακόμη και εναντίον συμμάχων».
Από την άλλη πλευρά του πλανήτη, η Κίνα εξακολουθεί να υποφέρει από την κατάρρευση της αγοράς ακινήτων και την υποχώρηση των επενδύσεων σε ακίνητα, υποδομές και μεταποίηση.
Η οικονομική επιρροή της Κίνας, ωστόσο, αυξάνεται. Ένα ρεκόρ παγκόσμιου εμπορικού πλεονάσματος ύψους 1 τρισεκατομμυρίου δολαρίων δείχνει ότι οι δασμοί του Trump έχουν κάνει ελάχιστα για να μειώσουν την εμπορική κυριαρχία της χώρας ή την εξάρτησή της από τις εξαγωγές για την ώθηση της οικονομίας της. Το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο αναθεώρησε πρόσφατα την ετήσια πρόβλεψη ανάπτυξης της χώρας έως και 5%.
«Αυτές οι ανισορροπίες γίνονται αφόρητες», δήλωσε ο Emmanuel Macron κατά τη διάρκεια επίσκεψης στην Κίνα αυτόν τον μήνα.
Η Ευρώπη δεν είναι ο μόνος προορισμός για την αυξανόμενη πλημμύρα κινεζικών εξαγωγών. Η Νοτιοανατολική Ασία είναι μεταξύ των περιοχών που έχουν δει τις πιο απότομες αυξήσεις.
Ο Dani Rodrik, οικονομολόγος στο Harvard, δήλωσε ότι η «αντίδραση της Δύσης στην κινεζική επέλαση στον κατασκευαστικό κλάδο ήταν λανθασμένη και αναποτελεσματική». Η κινεζική καινοτομία έχει οδηγήσει σε σημαντικές εξελίξεις που σχετίζονται με το κλίμα και την ενέργεια, οι οποίες ωφελούν ολόκληρο τον κόσμο, είπε, προσθέτοντας ότι «αντί για την καθολική καταδίκη του κινεζικού μερκαντιλισμού, η Δύση χρειάζεται μια πιο διαφοροποιημένη στρατηγική».
Πρότεινε να επικεντρωθούμε στην επόμενη γενιά τεχνολογίας αντί να προσπαθήσουμε να μιμηθούμε αυτό που έχει ήδη κάνει η Κίνα.
Όσον αφορά την A.I., η Κίνα προσφέρει στις Ηνωμένες Πολιτείες σημαντικό ανταγωνισμό. Ο Acemoglu του MIT δήλωσε ότι η Κίνα διαθέτει ένα πλεονέκτημα έναντι των Ηνωμένων Πολιτειών όσον αφορά τον αριθμό των άρτια εκπαιδευμένων μηχανικών.
Η ανατροπή της μακροχρόνιας εμπορικής τάξης, με τις Ηνωμένες Πολιτείες σαφώς στην κορυφή και να πρωτοστατούν, δημιουργεί επίσης νέες αβεβαιότητες και κόστος για την παγκόσμια οικονομία.
«Βρισκόμαστε σίγουρα σε αυτό το αδιέξοδο όπου δεν υπάρχει ηγεμόνας και οι χώρες αισθάνονται ότι έχουν περισσότερο δικαίωμα να ακολουθήσουν τον δικό τους δρόμο», δήλωσε ο Maurice Obstfeld, ανώτερος συνεργάτης στο Peterson Institute for International Economics.
Καθώς οι ad hoc διμερείς εμπορικές συμφωνίες πολλαπλασιάζονται, οι επιχειρήσεις πρέπει επίσης να ανησυχούν περισσότερο για την πηγή των υλικών τους και το αυξανόμενο κόστος συμμόρφωσης με πρόσθετες απαιτήσεις για τεκμηρίωση. «Είναι ένα πολύ πιο περίεργο εμπορικό σύστημα από αυτό που έχουμε συνηθίσει», δήλωσε ο Obstfeld.
Η Diane Coyle, οικονομολόγος στο Πανεπιστήμιο του Cambridge, σημείωσε πώς η πανδημία Covid-19 και οι συνέπειές της αποκάλυψαν απρόβλεπτες ευπάθειες στην παγκόσμια αλυσίδα εφοδιασμού. «Νομίζω ότι ακόμα δεν έχουμε μια λεπτομερή εικόνα για τα παγκόσμια και εθνικά δίκτυα παραγωγής και πού βρίσκονται αυτά τα σημεία συμφόρησης» ή πού θα εμφανιστούν όταν χτυπήσει μια νέα κρίση, είπε.
Επιπλέον, τα πολιτικά ρεύματα θα μπορούσαν να φέρουν περαιτέρω αστάθεια στην παγκόσμια οικονομία.
«Πολλοί άνθρωποι σε πολλές χώρες αισθάνονται ότι η ζωή τους πηγαίνει προς τα πίσω», είπε η Coyle, και η δυσπιστία στις κυβερνήσεις αυξάνεται.
Οι εκλογές σε πολλές χώρες τον επόμενο χρόνο θα μπορούσαν να αλλάξουν την πολιτική. Οι ενδιάμεσες εκλογές για το Κογκρέσο στις Ηνωμένες Πολιτείες, οι οποίες μπορεί να χρησιμεύσουν ως δημοψήφισμα για την οικονομική ατζέντα του Donald Trump, είναι πιθανό να ωθήσουν την κυβέρνηση να αυξήσει τις κρατικές δαπάνες – και το έλλειμμα – για να τονώσει την οικονομία.
Οι γενικές εκλογές της Σουηδίας θα δείξουν πώς τα πάνε ορισμένα από τα ακροδεξιά λαϊκιστικά κόμματα της Ευρώπης και θα δοκιμάσουν την ευαισθησία του εκλογικού συστήματος σε ξένες εκστρατείες παραπληροφόρησης. Στη μεγαλύτερη οικονομία της Λατινικής Αμερικής, τη Βραζιλία, όπου ο Trump έχει χρησιμοποιήσει τους δασμούς για να προσπαθήσει να επηρεάσει την εσωτερική πολιτική και τις δικαστικές αποφάσεις, ο πρόεδρος, Luiz Inácio Lula da Silva, θα αντιμετωπίσει έναν ακροδεξιό λαϊκιστή αντίπαλο.
Οι δίδυμοι διαχειριστές του παγκόσμιου χρηματοπιστωτικού συστήματος, η Παγκόσμια Τράπεζα και το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, αποτύπωσαν αυτή την αίσθηση αποδιάρθρωσης – και ίσως ακόμη και τρόμου – σε μια νέα ανάλυση του μέλλοντος της παγκόσμιας οικονομίας και του ρόλου των θεσμών σε αυτήν.
Έκαναν την εισαγωγή στην έκθεση με ένα απόφθεγμα βασισμένο στα γραπτά του πολιτικού φιλοσόφου Antonio Gramsci του 1929: «Ο παλιός κόσμος πεθαίνει και ο νέος κόσμος αγωνίζεται να γεννηθεί. Τώρα είναι η εποχή των τεράτων».
