Η Βενεζουέλα κατέχει τα μεγαλύτερα αποδεδειγμένα αποθέματα πετρελαίου στον κόσμο, ωστόσο η πετρελαϊκή της βιομηχανία – κάποτε από τις πιο παραγωγικές στη γη – έχει μειωθεί σε ένα κλάσμα της προηγούμενης ικανότητάς της μετά από χρόνια κακοδιαχείρισης, υποεπενδύσεων και διεθνών κυρώσεων.
Το μακροχρόνιο χάσμα μεταξύ του τεράστιου πετρελαϊκού πλούτου της Βενεζουέλας και της καταρρέουσας παραγωγής της έχει αποκτήσει νέα επείγουσα σημασία μετά την ανακοίνωση του Donald Trump στις 3 Ιανουαρίου ότι οι αμερικανικές δυνάμεις συνέλαβαν τον Nicolas Maduro και ότι η Ουάσινγκτον θα διοικήσει προσωρινά τη χώρα, ενώ οι αμερικανικές πετρελαϊκές εταιρείες θα επέμβουν για να ανοικοδομήσουν την αποτυχημένη ενεργειακή της υποδομή.
«Όπως όλοι γνωρίζουν, η πετρελαϊκή βιομηχανία στη Βενεζουέλα έχει υποστεί μια κατάρρευση, μια ολοκληρωτική κατάρρευση, για μεγάλο χρονικό διάστημα», δήλωσε ο Trump σε συνέντευξη Τύπου στη Φλόριντα.
«Θα κάνουμε τις πολύ μεγάλες πετρελαϊκές εταιρείες των Ηνωμένων Πολιτειών, τις μεγαλύτερες οπουδήποτε στον κόσμο, να εισέλθουν, να ξοδέψουν δισεκατομμύρια δολάρια, να επισκευάσουν την άσχημα κατεστραμμένη υποδομή, την πετρελαϊκή υποδομή, και να αρχίσουν να βγάζουν χρήματα για τη χώρα».
Τεράστια Αποθέματα, Περιορισμένη Παραγωγή
Η Βενεζουέλα βρίσκεται πάνω σε περίπου 303 δισεκατομμύρια βαρέλια αποδεδειγμένων αποθεμάτων αργού πετρελαίου, ή περίπου του 17% των παγκόσμιων αποθεμάτων – περισσότερα από οποιαδήποτε άλλη χώρα, συμπεριλαμβανομένης της Σαουδικής Αραβίας, σύμφωνα με την Υπηρεσία Πληροφοριών Ενέργειας των ΗΠΑ (EIA). Το μεγαλύτερο μέρος αυτού του πετρελαίου συγκεντρώνεται στη Ζώνη του Orinoco (Orinoco Belt), όπου κυριαρχεί το εξαιρετικά βαρύ αργό πετρέλαιο.
Ενώ είναι τεχνικά εύκολη η εξόρυξη, η παραγωγή αργού πετρελαίου του Orinoco είναι δαπανηρή και απαιτεί εξειδικευμένες εγκαταστάσεις αναβάθμισης και σταθερή συντήρηση. Η EIA έχει από καιρό σημειώσει ότι χωρίς συνεχείς κεφαλαιουχικές επενδύσεις, η παραγωγή από αυτά τα πεδία επιδεινώνεται ραγδαία.
Στο αποκορύφωμά της τη δεκαετία του 1970, η Βενεζουέλα παρήγαγε περίπου 3,5 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα, αντιπροσωπεύοντας περισσότερο από το 7% της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου. Η παραγωγή μειώθηκε κάτω από τα 2 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 2010 και κατά μέσο όρο ήταν περίπου 1,1 εκατομμύριο βαρέλια την ημέρα, ή περίπου το 1% της παγκόσμιας παραγωγής, το 2025, σύμφωνα με επίσημα στοιχεία.
Οι ενεργειακοί αναλυτές έχουν δηλώσει ότι ακόμη και υπό μια νέα πολιτική τάξη, η ανάκαμψη της παραγωγής πετρελαίου της Βενεζουέλας θα είναι σταδιακή.
«Εάν οι εξελίξεις οδηγήσουν τελικά σε μια πραγματική αλλαγή καθεστώτος, αυτό θα μπορούσε ακόμη και να οδηγήσει σε περισσότερο πετρέλαιο στην αγορά με την πάροδο του χρόνου», δήλωσε ο αναλυτής της Global Risk Management, Arne Lohmann Rasmussen. «Ωστόσο, θα χρειαστεί χρόνος για να ανακάμψει πλήρως η παραγωγή».
Εθνικοποίηση και Παρακμή
Τη δεκαετία του 1970, η Βενεζουέλα εθνικοποίησε τη βιομηχανία πετρελαίου της, δημιουργώντας την κρατική Petróleos de Venezuela S.A. (PDVSA). Η κυβέρνηση της Βενεζουέλας άνοιξε εν μέρει τον τομέα σε ξένες επενδύσεις τη δεκαετία του 1990, επιτρέποντας σε διεθνείς εταιρείες να συμμετέχουν σε έργα upstream.
Αυτό άλλαξε μετά την εκλογή του Hugo Chávez το 1999. Η κυβέρνησή του επέβαλε την πλειοψηφική ιδιοκτησία της PDVSA σε όλες τις πετρελαϊκές επιχειρήσεις, μειώνοντας σημαντικά τον έλεγχο των ξένων φορέων. Με την πάροδο του χρόνου, η τεχνική ικανότητα της PDVSA διαβρώθηκε καθώς έφυγαν έμπειρο προσωπικό, η συντήρηση αναβλήθηκε και τα έσοδα κατευθύνθηκαν σε κοινωνικά προγράμματα αντί να επανεπενδυθούν.
Οι κοινοπραξίες συνεχίστηκαν – με εταιρείες όπως η Chevron, η Total, η ENI, η China National Petroleum Corporation και η ρωσική Rosneft – αλλά η παραγωγή μειώθηκε σταθερά.
«Δεκαετίες κακής διακυβέρνησης έχουν οδηγήσει αυτό που κάποτε ήταν μια από τις πιο ευημερούσες χώρες της Λατινικής Αμερικής σε οικονομική και πολιτική καταστροφή», ανέφερε μια ανάλυση του 2024 από το Συμβούλιο Εξωτερικών Σχέσεων των ΗΠΑ. «Τα τελευταία χρόνια, η Βενεζουέλα έχει υποστεί οικονομική κατάρρευση, με σημαντική συρρίκνωση της παραγωγής και αχαλίνωτο υπερπληθωρισμό που συμβάλλει στην έλλειψη βασικών αγαθών, όπως τρόφιμα και φάρμακα».
Ο Dοnald Trump έχει κατηγορήσει τις σοσιαλιστικές πολιτικές της Βενεζουέλας για την κατάρρευση, λέγοντας ότι οι πετρελαϊκές υποδομές της χώρας χτίστηκαν αρχικά με αμερικανικό κεφάλαιο και τεχνογνωσία και αργότερα απαλλοτριώθηκαν υπό τον Chavez και τους διαδόχους του.
«Χτίσαμε τη βιομηχανία πετρελαίου της Βενεζουέλας με αμερικανικό ταλέντο, κίνητρο και δεξιότητα, και το σοσιαλιστικό καθεστώς μας την έκλεψε κατά τη διάρκεια των προηγούμενων κυβερνήσεων», είπε.
«Αυτό αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες κλοπές αμερικανικής περιουσίας στην ιστορία της χώρας μας».
Κυρώσεις και Μετατόπιση Εξαγωγών
Οι κυρώσεις των ΗΠΑ που επιβλήθηκαν κατά τη διάρκεια προηγούμενων κυβερνήσεων περιόρισαν απότομα την πρόσβαση της Βενεζουέλας στις παγκόσμιες αγορές και τη χρηματοδότηση, επιταχύνοντας την επιδείνωση της βιομηχανίας. Κάποτε ο κορυφαίος προορισμός για το αργό πετρέλαιο της Βενεζουέλας, οι Ηνωμένες Πολιτείες αντικαταστάθηκαν σε μεγάλο βαθμό από την Κίνα ως ο κύριος πελάτης της χώρας την τελευταία δεκαετία.
Η Βενεζουέλα οφείλει περίπου 10 δισεκατομμύρια δολάρια στην Κίνα, αφού το Πεκίνο έγινε ο μεγαλύτερος δανειστής της υπό τον Chavez. Μεγάλο μέρος αυτού του χρέους έχει αποπληρωθεί σε αποστολές πετρελαίου, που συχνά μεταφέρονται από πολύ μεγάλους μεταφορείς αργού πετρελαίου, οι οποίοι προηγουμένως ανήκαν σε κινεζικές και βενεζουελανές οντότητες.
Αυτές οι ροές διακόπηκαν αφότου ο Trump ανακοίνωσε αποκλεισμό στα δεξαμενόπλοια που εισέρχονται ή εξέρχονται από τη Βενεζουέλα. Σύμφωνα με έγγραφα και δεδομένα αποστολής της PDVSA, οι εξαγωγές έχουν ως επί το πλείστον σταματήσει, με πολλά πλοία να αναμένουν οδηγίες στα ανοιχτά.
Ο Trump δήλωσε στους δημοσιογράφους στην ενημέρωση της 3ης Ιανουαρίου ότι η Κίνα θα αποκτήσει το πετρέλαιο, ενώ παράλληλα δήλωσε ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες θα πουλήσουν πετρέλαιο Βενεζουέλας παγκοσμίως υπό τη διαχείρισή τους.
«Όσον αφορά άλλες χώρες που θέλουν πετρέλαιο, ασχολούμαστε με την πετρελαϊκή βιομηχανία», είπε ο Trump. «Θα πουλάμε πετρέλαιο, πιθανώς σε πολύ μεγαλύτερες δόσεις».
Υποδομές σε Απελπισία
Χρόνια παραμέλησης έχουν αφήσει τις πετρελαϊκές υποδομές της Βενεζουέλας σε κακή και, σε ορισμένες περιπτώσεις, επικίνδυνη κατάσταση. Τα διυλιστήρια λειτουργούν πολύ κάτω από την χωρητικότητά τους, οι αγωγοί υφίστανται διαρροές και οι διακοπές ρεύματος διαταράσσουν τακτικά την παραγωγή.
«Οι υποδομές είναι σάπιες», δήλωσε ο Trump στην ενημέρωση. «Είναι στην πραγματικότητα πολύ επικίνδυνο. Είναι, ξέρετε, ανατινάζονται εδάφη».
Ο Trump δήλωσε ότι οι αμερικανικές πετρελαϊκές εταιρείες θα χρηματοδοτήσουν άμεσα την ανοικοδόμηση, με το κόστος τελικά να ανακτάται από τα έσοδα από το πετρέλαιο.
«Θα ανοικοδομήσουμε τις πετρελαϊκές υποδομές, κάτι που θα κοστίσει δισεκατομμύρια δολάρια», είπε. «Θα πληρωθεί απευθείας από τις πετρελαϊκές εταιρείες. Θα αποζημιωθούν για αυτό που κάνουν».
Γεωπολιτικά Διακυβεύματα
Η Βενεζουέλα ήταν ιδρυτικό μέλος του ΟΠΕΚ, μαζί με τη Σαουδική Αραβία, το Ιράν, το Ιράκ και το Κουβέιτ. Οποιαδήποτε βιώσιμη αύξηση της παραγωγής της Βενεζουέλας θα μπορούσε τελικά να επηρεάσει τα παγκόσμια ισοζύγια πετρελαίου, ιδίως εάν αρθούν οι κυρώσεις και αποδώσουν οι ξένες επενδύσεις.
Ωστόσο, οι αναλυτές προειδοποιούν ότι οι ανακάμψεις του πετρελαίου μετά τις συγκρούσεις σπάνια είναι ομαλές.
«Η ιστορία δείχνει ότι η αναγκαστική αλλαγή καθεστώτος σπάνια σταθεροποιεί γρήγορα την προσφορά πετρελαίου, με τη Λιβύη και το Ιράκ να προσφέρουν σαφή και σοβαρά προηγούμενα», δήλωσε ο αναλυτής της Rystad Energy, Jorge León.
Ωστόσο, ο αναλυτής της MST Marquee, Saul Kavonic, δήλωσε ότι οι εξαγωγές θα μπορούσαν να αυξηθούν εάν χαλαρώσουν οι κυρώσεις και επαναληφθούν οι ροές κεφαλαίων.
Εποπτεία και Αποτροπή των ΗΠΑ
Ο Trump δήλωσε ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες θα παραμείνουν στη Βενεζουέλα μέχρι να ολοκληρωθεί μια «ασφαλής, σωστή και συνετή μετάβαση», διορίζοντας τον Υπουργό Εξωτερικών, Marco Rubio, και τον Υπουργό Πολέμου, Pete Hegseth, για να βοηθήσουν στην επίβλεψη της διαδικασίας.
«Δεν πρόκειται απλά να κάνουμε αυτό με τον Maduro και μετά να φύγουμε» και «να το αφήσουμε να πάει στο διάολο», δήλωσε ο Trump κατά τη διάρκεια της ενημέρωσης της 3ης Ιανουαρίου. «Θα το διευθύνουμε σωστά. Θα το διευθύνουμε επαγγελματικά», είπε.
Μιλώντας στην ενημέρωση, ο Hegseth είπε ότι η επιχείρηση θα πρέπει να χρησιμεύσει ως προειδοποίηση προς τους αντιπάλους των ΗΠΑ.
«Η Αμερική μπορεί να προβάλει τη θέλησή μας οπουδήποτε, οποτεδήποτε», είπε. «Ο Πρόεδρος Trump είναι… απόλυτα σοβαρός σχετικά με την επιστροφή του πετρελαίου που μας κλάπηκε και απόλυτα σοβαρός σχετικά με την αποκατάσταση της αμερικανικής αποτροπής και κυριαρχίας στο Δυτικό Ημισφαίριο».
«Πρόκειται για την ασφάλεια, την προστασία, την ελευθερία και την ευημερία του αμερικανικού λαού. “Πρώτα η Αμερική”».
