Έχουν περάσει σχεδόν δύο δεκαετίες από τότε που η Γερμανία αποτίναξε από πάνω της τον χαρακτηρισμό «ασθενή της Ευρώπης» με μια σειρά μεταρρυθμίσεων στην αγορά εργασίας που οδήγησαν σε χρόνια οικονομικής υπεραπόδοσης. Δυστυχώς για το Βερολίνο, η συγκεκριμένη διάγνωση επιστρέφει.
Από την Anna Cooban/CNN Business
Ο επίμονος πληθωρισμός και τα τρία συνεχόμενα τρίμηνα πτώσης ή στασιμότητας της παραγωγής έχουν φέρει τη μεγαλύτερη οικονομία της Ευρώπης σε μαρασμό. Και αυτό είναι πλέον τόσο εμφανές που το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο αναμένει ότι η οικονομία της χώρας θα είναι η μόνη από τις προηγμένες οικονομίες που θα συρρικνωθεί φέτος —με πρόβλεψη συρρίκνωσης 0,3% σε σύγκριση με μια μέση άνοδο 0,9% για τις 20 χώρες, συμπεριλαμβανομένης της Γερμανίας, που χρησιμοποιούν το ευρώ.
Μια παρατεταμένη ύφεση θα είναι ένα απογοητευτικό αποτέλεσμα για μια οικονομία που, τη δεκαετία που ακολούθησε τη χρηματοπιστωτική κρίση του 2008-9, αναπτύχθηκε κατά μέσο όρο κατά 2% ετησίως, είχε δημοσιονομικό πλεόνασμα για το μεγαλύτερο μέρος αυτής της περιόδου και είδε τις εξαγωγές της να εκτινάσσονται.
Σύμφωνα με τον Stefan Kooths, διευθυντή ερευνών στο Kiehl Institute for the World Economy, η Γερμανία υποφέρει «από μια δέσμη μεμονωμένων προβλημάτων» και όχι από μία και σημαντική ασθένεια. Μερικά από αυτά τα προβλήματα είναι προσωρινά, είπε, όπως η αδύναμη κινεζική οικονομία που μειώνει τη ζήτηση για τις εξαγωγές της χώρας, ενώ άλλα, όπως η ραγδαία γήρανση του πληθυσμού και ο υψηλός εταιρικός φορολογικός συντελεστής, είναι διαρθρωτικά.
Η κατάσταση ώθησε ορισμένους αναλυτές να χαρακτηρίσουν τη Γερμανία ως τον «ασθενή της Ευρώπης» για άλλη μια φορά, 25 χρόνια αφότου κέρδισε αυτόν τον τίτλο στα τέλη της δεκαετίας του 1990 και στις αρχές της δεκαετίας του 2000 -μια περίοδος που χαρακτηρίστηκε από υποτονική οικονομική ανάπτυξη και υψηλή ανεργία. Αυτή η ετικέτα δεν είναι «εντελώς λάθος», είπε ο Kooths, «αλλά εδώ έχουμε να κάνουμε με μια διαφορετική ασθένεια». Λοιπόν, ποια είναι η διάγνωση;
«Απαισιοδοξία» στο εσωτερικό και στο εξωτερικό
Ο πληθωρισμός στη Γερμανία είναι υψηλότερος από ό,τι στους περισσότερους Ευρωπαίους γείτονές της. Οι τιμές καταναλωτή είναι αυηξημένες κατά 6,2% τον Ιούλιο σε σύγκριση με τον ίδιο μήνα του 2022, πολύ πάνω από τον μέσο όρο του ποσοστού 5,3% στη ζώνη του ευρώ.
Ο «κολλώδης» πληθωρισμός διαβρώνει την αγοραστική δύναμη των Γερμανών, τροφοδοτώντας την «απαισιοδοξία μεταξύ των νοικοκυριών», σύμφωνα με τον Thomas Obst, ανώτερο οικονομολόγο στο Ινστιτούτο Οικονομικών Ερευνών της Κολωνίας.
Η πτώση των ιδιωτικών και δημόσιων δαπανών ήταν οι κύριοι μοχλοί μιας ύφεσης, που ορίζεται ως δύο συνεχόμενα τρίμηνα μείωσης της παραγωγής, που κατέγραψε η χώρα τον περασμένο χειμώνα, είπε ο Obst στο CNN.
Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα αύξησε το βασικό της επιτόκιο στο ιστορικό υψηλό του 3,75% για να βοηθήσει στον περιορισμό της αύξησης των τιμών. Ωστόσο, το υψηλότερο κόστος δανεισμού έχει πλήξει σκληρά τον τομέα των κατοικιών της Γερμανίας: Πάνω από το 40% των κατασκευαστικών εταιρειών που απάντησαν σε έρευνα του Ινστιτούτου ifo τον περασμένο μήνα ανέφεραν έλλειψη παραγγελιών, από 10,8% ένα χρόνο νωρίτερα.
«Τα υψηλότερα επιτόκια και η δραστική αύξηση του κόστους κατασκευής πνίγουν τις νέες επιχειρήσεις», δήλωσε ο Klaus Wohlrabe, επικεφαλής ερευνών στο ifo.
Ο ευρύτερος βιομηχανικός τομέας, ο οποίος περιλαμβάνει τους φημισμένους κατασκευαστές της Γερμανίας όπως η Volkswagen και η Siemens, έχει επίσης χτυπηθεί. Η βιομηχανική παραγωγή συρρικνώθηκε κατά 1,7% σε ετήσια βάση τον Ιούνιο, σύμφωνα με επίσημες εκτιμήσεις.
Η γερμανική επιχειρηματική δραστηριότητα, που εκτείνεται τόσο στον τομέα των υπηρεσιών όσο και στη μεταποίηση, μειώθηκε τον Αύγουστο με τον ταχύτερο ρυθμό από τον Μάιο του 2020, όταν η χώρα μόλις άρχισε να άρει σταδιακά τους αυστηρούς περιορισμούς για την πανδημία, σύμφωνα με στοιχεία της S&P Global που δημοσιεύθηκαν την Τετάρτη.
«Τα βιβλία των [γερμανικών] βιομηχανικών παραγγελιών έχουν αδειάσει τους τελευταίους 12 μήνες», δήλωσε στο CNN ο Carsten Brzeski, επικεφαλής παγκόσμιας μακροοικονομικής έρευνας στην ING. «Οι γερμανικές εξαγωγές στην Κίνα είναι πολύ υποτονικές, πολύ [χαμηλότερες] από ό,τι πριν από την πανδημία», πρόσθεσε.
Πράγματι, η Κίνα είναι η τέταρτη μεγαλύτερη εξαγωγική αγορά της Γερμανίας, αλλά αντιμετωπίζει ένα κοκτέιλ οικονομικών προβλημάτων -συμπεριλαμβανομένης της επιβράδυνσης της ανάπτυξης και της ανεργίας στους νέους- που έχουν περιορίσει τη ζήτηση για γερμανικά προϊόντα. Άλλωστε, η Κίνα ήταν η δεύτερη μεγαλύτερη εξαγωγική αγορά της Γερμανίας το 2021. Η αλλαγή είναι επίσης αποτέλεσμα πιο θεμελιωδών αλλαγών στην οικονομία της Κίνας, ανέφερε ο Brzeski. «Η Κίνα έχει γίνει ανταγωνιστής και απλά δεν χρειάζεται τόσα προϊόντα γερμανικής παραγωγής όπως στο παρελθόν».
Βαθύτερα ζητήματα
Η πανδημία, η οποία χτήπησε αλύπητα τις αλυσίδες εφοδιασμού, και ο πόλεμος στην Ουκρανία ευθύνονται για μεγάλο μέρος της τρέχουσας δυσπραγίας της Γερμανίας, υποστηρίζει ο Brzeski, αλλά πολλά από τα προβλήματά της χώρας είναι βαθύτερα και προκαλούνται από τα ίδια. «Η Γερμανία απλά δεν έχει κάνει καμία οικονομική μεταρρύθμιση τα τελευταία 10 χρόνια», είπε. «Έχει μείνει πίσω [σε] όλες τις διεθνείς κατατάξεις όσον αφορά την ψηφιοποίηση, τις υποδομές, τη διεθνή ανταγωνιστικότητα και τώρα ξυπνάει σε αυτήν την πραγματικότητα».
Ένα σημαντικότατο πρόβλημα -το κόστος του φυσικού αερίου- ήταν ιδιαίτερα έντονο για τους κατασκευαστές που καταβροχθίζουν ενέργεια.
Οι τιμές του φυσικού αερίου στην Ευρώπη εκτινάχθηκαν στα υψηλά όλων των εποχών το περασμένο καλοκαίρι. Αν και έχουν υποχωρήσει κατακόρυφα τους τελευταίους μήνες, επιταχύνονται και πάλι καθώς η πιθανότητα απεργίας στα εργοστάσια υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) στην Αυστραλία έχει εγείρει φόβους για παγκόσμια κρίση εφοδιασμού.
«Οι κρίσεις των τιμών της ενέργειας που προέκυψαν από το ξέσπασμα του πολέμου στην Ουκρανία έπληξαν ιδιαίτερα σκληρά μια βιομηχανική χώρα όπως η Γερμανία», δήλωσε ο Obst στο Ινστιτούτο Οικονομικών Ερευνών της Κολωνίας. «Ο κίνδυνος της αποβιομηχάνισης δεν είναι απλώς μια ακαδημαϊκή συζήτηση».
Παρά το γεγονός ότι η Γερμανία αναδύθηκε από την ενεργειακή κρίση του περασμένου έτους καλύτερα από ό,τι περίμεναν πολλοί, η χώρα εξακολουθεί να είναι ευάλωτη σε κλονισμούς όσον αφορά τον εφοδιασμό στο φυσικό αέριο, λένε οικονομολόγοι στο CNN. Αυτό οφείλεται εν μέρει επειδή έχει κλείσει εντελώς την παραγωγή πυρηνικής ενέργειας, δίνοντάς της λιγότερες εναλλακτικές λύσεις ενέργειας σε σύγκριση με γείτονες όπως η Γαλλία.
Αυτό «καθιστά το πρόβλημα της μεταβλητότητας στον ενεργειακό εφοδιασμό πιο έντονο από ό,τι σε άλλες χώρες που επίσης απογαλακτίζονται από τον άνθρακα», δήλωσε ο Kooths στο Ινστιτούτο Kiehl. «Η Γερμανία βρίσκεται σε μια πολύ ξεχωριστή θέση και κατηγορία».
Φωτεινά σημεία
Ο Holger Schmieding, ο οικονομολόγος που αποκάλεσε για πρώτη φορά τη Γερμανία «ασθενή της Ευρώπης» το 1998, πιστεύει ότι το «σημερινό κύμα απαισιοδοξίας» για την οικονομία της είναι υπερβολικό.
Η χώρα βρίσκεται σε πολύ πιο ισχυρή θέση από τότε, έγραψε ο Schmieding, τώρα επικεφαλής οικονομολόγος στην τράπεζα Berenberg, σε ένα ερευνητικό σημείωμα του την περασμένη εβδομάδα. Σήμερα, είπε, η Γερμανία απολαμβάνει επίπεδα ρεκόρ απασχόλησης και ισχυρά δημόσια οικονομικά που «καθιστούν πολύ ευκολότερη την προσαρμογή στις [οικονομικές] κρίσεις».
Η γερμανική κυβέρνηση λαμβάνει επίσης τα απαραίτητα μέτρα για τη μεταρρύθμιση της μεταναστευτικής νομοθεσίας της για να βοηθήσει στην κάλυψη των ελλείψεων εργατικού δυναμικού και να επιταχύνει τις διαδικασίες σχεδιασμού και εγκρίσεων για έργα υποδομής, έγραψε.
Ήδη, η Γερμανία έχει δείξει ότι μπορεί να κινηθεί γρήγορα: Πέρυσι, ενέκρινε και κατασκεύασε έναν τερματικό σταθμό LNG μέσα σε λίγους μήνες για να τη βοηθήσει να άρει την εξάρτησή της από τη ρωσική ενέργεια.
Αυτή η προσαρμοστικότητα είναι αυτό που ξεχωρίζει τη Γερμανία από πολλές άλλες οικονομίες, υποστηρίζει ο Schmieding, και μπορεί να αποδοθεί στον μεγάλο αριθμό των μικρομεσαίων επιχειρήσεων της -της Mittelstand- που είναι σε θέση να αντιδράσουν «εύστροφα σε ένα μεταβαλλόμενο ανταγωνιστικό τοπίο». «Η Γερμανία είναι ο αδιαμφισβήτητος παγκόσμιος πρωταθλητής των “κρυφών πρωταθλητών”», είπε.
