Ο Λι Κουάν Γιού (Lee Kuan Yew, 1923–2015) υπήρξε ο ιδρυτής της σύγχρονης Σιγκαπούρης και ο πρώτος πρωθυπουργός της χώρας, υπηρετώντας από το 1959 έως το 1990. Διετέλεσε πρωθυπουργός για πάνω από τρεις δεκαετίες, μεταμορφώνοντας τη Σιγκαπούρη από μια φτωχή αποικία χωρίς φυσικούς πόρους σε ένα από τα πιο πλούσια και ανεπτυγμένα παγκόσμια οικονομικά κέντρα.
Γράφει η Ειρήνη Βανταράκη
Η ηγεσία του χαρακτηρίστηκε από αυστηρή πειθαρχία, μηδενική ανοχή στη διαφθορά, καθιέρωση των αγγλικών ως βασικής γλώσσας και σημαντικές επενδύσεις στην παιδεία και τις υποδομές.
Σιγκαπούρη: Η οικοδόμηση κράτους μέσω θεσμών
Τον Αύγουστο του 1965, η Σιγκαπούρη αποπέμπεται από τη Μαλαισία. Εκείνη τη στιγμή, το νησί μοιάζει καταδικασμένο: δύο εκατομμύρια ψυχές χωρίς φυσικούς πόρους, χωρίς ενδοχώρα, χωρίς δικό του νερό. Το κατά κεφαλήν ΑΕΠ ανέρχεται σε μόλις 500 δολάρια όσο και του Μεξικού. Ο Λι Κουάν Γιου ξέσπασε σε δάκρυα μπροστά στις τηλεοπτικές κάμερες.
Εξήντα χρόνια αργότερα, το ίδιο νησί καταγράφει το όγδοο υψηλότερο κατά κεφαλήν ΑΕΠ παγκοσμίως: 107.800 δολάρια. Ξεπερνά τις ΗΠΑ, την Αυστραλία και το Ηνωμένο Βασίλειο. Εξακολουθεί να μη διαθέτει φυσικούς πόρους. Εξακολουθεί να εισάγει άμμο και νερό.
Αυτό δεν οφείλεται ούτε στη γεωγραφία ούτε στην τύχη. Οφείλεται στη γεωμετρία στην επιστήμη της θεσμικής αρχιτεκτονικής. Η Σιγκαπούρη δεν οικοδομήθηκε πάνω στον προσωπικό θρίαμβο ενός ηγέτη ούτε πάνω στα συναισθήματα ενός λαού. Οικοδομήθηκε με τη σιδηρά πειθαρχία μιας στρατηγικής δεκαετιών, όπου κάθε απόφαση κρινόταν πάντοτε υπό το πρίσμα του ίδιου ερωτήματος: πού θα βρίσκεται αυτό το κράτος όχι σε πέντε χρόνια, αλλά σε εξήντα;
Οι επτά πυλώνες της επιτυχίας
Η διαφθορά ως επιλογή, όχι ως πεπρωμένο
Η Σιγκαπούρη κατατάσσεται τρίτη παγκοσμίως στον Δείκτη Αντίληψης της Διαφθοράς πρώτη στην Ασία. Το επίτευγμα αυτό δεν είναι προϊόν ούτε πολιτισμικής ιδιαιτερότητας ούτε τύχης· είναι προϊόν σταθερής θεσμικής αρχιτεκτονικής. Ο Λι κατανόησε ότι δημόσιοι λειτουργοί που αμείβονται κάτω από την αγοραία αξία τους θα αναζητήσουν το διαφυγόν εισόδημα στη διαφθορά. Η λύση υπήρξε ριζοσπαστική: αφού ένα ικανό στέλεχος μπορεί να κερδίσει δύο εκατομμύρια δολάρια στον ιδιωτικό τομέα, ο υπουργός αμείβεται με 1,1 εκατομμύριο και ο πρωθυπουργός με 2,2. Έτσι, η δωροδοκία παύει να αξίζει τον κίνδυνο.
Δεν πρόκειται για γενναιοδωρία· πρόκειται για ψυχρή ανάλυση κόστους–οφέλους. Μια διεφθαρμένη δημόσια διοίκηση κοστίζει στο κράτος πολύ περισσότερα από ό,τι το μισθολόγιο των υπουργών του.
Σταθερότητα μέσω προβλεψιμότητας, όχι μέσω φόβου
Η Σιγκαπούρη κατατάσσεται έκτη παγκοσμίως ως προς την ασφάλεια. Το αποτέλεσμα αυτό δεν επιτυγχάνεται μόνο με την αυστηρότητα, αλλά με μια απλή αρχή: η ποινή είναι βέβαιη, γνωστή εκ των προτέρων και επιβάλλεται χωρίς διακριτική ευχέρεια. Ο νόμος περί βανδαλισμού δεν λέει «ενδέχεται να επιβληθεί ραβδισμός»· ορίζει ραβδισμό, τρία έως οκτώ χτυπήματα, αυτομάτως. Η διακίνηση ναρκωτικών πάνω από ορισμένα όρια επισύρει υποχρεωτικά τη θανατική ποινή, χωρίς περιθώριο δικαστικής κρίσης.
Ακούγεται σκληρό. Το αποτέλεσμα, όμως, είναι ότι κανείς δεν στοιχηματίζει στην επιείκεια — όλοι γνωρίζουν τον νόμο. Όταν ξέρεις επακριβώς τι θα συμβεί και πότε, η αποτροπή γίνεται ζήτημα βεβαιότητας και όχι αυστηρότητας.
Μια παγκόσμιας κλάσης πύλη εισόδου
Το αεροδρόμιο Τσάνγκι έχει αναδειχθεί «Καλύτερο Αεροδρόμιο του Κόσμου» δεκατέσσερις φορές από το 2000. Για ένα νησί χωρίς αξιόλογη εσωτερική αγορά, το να αποτελεί τον καλύτερα συνδεδεμένο κόμβο της περιοχής δεν συνιστά πολυτέλεια συνιστά το ίδιο το επιχειρηματικό του μοντέλο.
Έθνος ιδιοκτητών ως πολιτική σταθερότητας
Το 90% των Σιγκαπουριανών είναι ιδιοκτήτες κατοικίας· το 77% κατοικεί σε δημόσια στέγαση του οργανισμού HDB. Δεν πρόκειται για επιδοματική πολιτική, αλλά για ευφυή αρχιτεκτονική κινήτρων: το Central Provident Fund, το υποχρεωτικό αποταμιευτικό σύστημα που λειτουργεί από το 1955, επιτρέπει στους πολίτες να αγοράσουν το σπίτι τους με δικά τους χρήματα. Δεν λαμβάνουν δώρο· αποκτούν κυριότητα. Έτσι, το κίνητρο κάθε πολίτη να προστατεύει την περιουσία και τη γειτονιά του γίνεται εσωτερικό. Κάθε κάτοικος είναι ήδη φύλακας του τόπου του.
Θησαυροφυλάκιο, όχι κράτος-οφειλέτης
Η Σιγκαπούρη διαθέτει πιστοληπτική αξιολόγηση ΑΑΑ και από τους τρεις μεγάλους οίκους και μηδενικό καθαρό δημόσιο χρέος. Ούτε αυτό είναι τυχαίο: το Σύνταγμα επιβάλλει ισοσκελισμένο προϋπολογισμό ανά κυβερνητική θητεία. Όταν το κράτος δανείζεται, δεν δαπανά επενδύει. Τα αποθεματικά διαχειρίζονται δύο κρατικά επενδυτικά ταμεία, η Temasek και το GIC, με συνολικό χαρτοφυλάκιο που εκτιμάται σε 1,2 τρισεκατομμύρια δολάρια περίπου. Τα κέρδη δεν διανέμονται· ανατοκίζονται. Ένα νησί που ξεκίνησε από το μηδέν οικοδόμησε έναν αυτοτροφοδοτούμενο μηχανισμό πλούτου. Αυτή ακριβώς η εικόνα — ένας δημοσιονομικός θώρακας αντί για ταμείο παροχών είναι ό,τι λείπει από τις χώρες που θυσιάζουν το μέλλον στον βωμό της λαϊκής αρέσκειας.
Η γεωγραφία ως τεχνικό πρόβλημα
Η Σιγκαπούρη έχει επεκτείνει την έκτασή της κατά το ένα τέταρτο μέσω επιχωματώσεων. Ως προς το νερό, δεν ελπίζει σχεδιάζει: τέσσερις «εθνικές πηγές» (τοπική συλλογή, εισαγωγές, ανακύκλωση, αφαλάτωση). Όταν η συμφωνία ύδρευσης με τη Μαλαισία λήξει το 2061, οι Σιγκαπουριανοί θα είναι ήδη αυτάρκεις. Δεν περιμένουν τις κρίσεις· κατασκευάζουν εγκαίρως τις εξόδους διαφυγής.
Η έννομη τάξη ως κεφάλαιο
Η Σιγκαπούρη κατατάσσεται τέταρτη παγκοσμίως μεταξύ των διεθνών χρηματοοικονομικών κέντρων. Αυτό δεν οφείλεται στους φόρους· οφείλεται στη δικαιική βεβαιότητα: αγγλοσαξονικό δίκαιο, διεθνές κέντρο διαιτησίας, συμβάσεις που εκτελούνται χωρίς παρεμβάσεις. Γι’ αυτό περισσότερα από 2.000 family offices έχουν εγκαταστήσει εκεί τα κεφάλαιά τους όχι για τη μυστικότητα, αλλά για το κράτος δικαίου.
Το δίδαγμα
Κάθε επιμέρους επιτυχία η ακεραιότητα της διοίκησης, η ασφάλεια, η στέγαση, τα αποθεματικά, η γη, τα κεφάλαια ανάγεται σε ένα και μόνο αξίωμα: αποφάσισε πρώτα πού θέλεις να βρίσκεσαι σε εξήντα χρόνια και οικοδόμησε θεσμούς που καθιστούν την παρέκκλιση απαγορευτικά δαπανηρή σήμερα.
Η Σιγκαπούρη δεν κέρδισε το λαχείο. Απλώς αρνήθηκε, επί έξι δεκαετίες, να παίξει το παιχνίδι της βραχυπρόθεσμης πολιτικής κερδοσκοπίας. Και αυτό, ίσως, είναι το μόνο δίδαγμα που πραγματικά μετρά.
