H ιστορία δεν φαίνεται σήμερα να επαναλαμβάνεται, αλλά ίσως και να περιέχει αρκετές ομοιότητες: Την παραμονή της 50ης επετείου της πρώτης πετρελαϊκής κρίσης στον κόσμο, οι παραλληλισμοί μεταξύ Οκτωβρίου 2023 και Οκτωβρίου 1973 είναι εύκολο να γίνουν. Μια αιφνιδιαστική επίθεση στο Ισραήλ ενώ και οι παγκόσμιες τιμές του πετρελαίου αυξάνονται. Όμως η ομοιότητα τελειώνει εκεί…
Από τον Javier Blas/Bloomberg Opinion
Η παγκόσμια οικονομία δεν πρόκειται να υποστεί άλλο ένα αραβικό εμπάργκο πετρελαίου που θα τριπλασίαζε την τιμή ενός βαρελιού αργού. Ωστόσο, θα ήταν λάθος να υποβαθμίσουμε τις πιθανότητες να αντιμετωπίσει ο κόσμος υψηλότερες -για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα- τιμές του πετρελαίου.
Η κατάσταση είναι ρευστή και για την αγορά πετρελαίου, καθώς τα πάντα εξαρτώνται από το βαθμό της απάντησης του Ισραήλ στη Χαμάς, που ξεκίνησε την επίθεση, και έναντι του Ιράν, που συνήθως τραβάει τα νήματα της παλαιστινιακής ομάδας. Ωστόσο, μπορούμε να βγάλουμε μερικά ενδεικτικά συμπεράσματα:
1) Η νέα κρίση δεν είναι επανάληψη του Οκτώβρη του 1973. Οι αραβικές χώρες δεν επιτίθενται από κοινού στο Ισραήλ. Η Αίγυπτος, η Ιορδανία, η Συρία, η Σαουδική Αραβία και ο υπόλοιπος αραβικός κόσμος παρακολουθούν τα γεγονότα από το παρασκήνιο και δεν τα διαμορφώνουν.
2) Η ίδια η αγορά πετρελαίου δεν έχει κανένα από τα προ-Οκτωβρίου 1973 χαρακτηριστικά. Τότε, η ζήτηση πετρελαίου αυξανόταν και ο κόσμος είχε εξαντλήσει όλη την πλεονάζουσα παραγωγική του ικανότητα. Σήμερα, η αύξηση της κατανάλωσης έχει μετριαστεί και είναι πιθανό να επιβραδυνθεί περαιτέρω καθώς τα ηλεκτρικά οχήματα γίνονται πραγματικότητα. Επιπλέον, η Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα έχουν σημαντική πλεονάζουσα ικανότητα που χρησιμοποιούν για να περιορίσουν τις τιμές -εάν το επιλέξουν.
3) Εξίσου σημαντικό είναι ότι σήμερα, τα κράτη του ΟΠΕΚ δεν προσπαθούν να αυξήσουν τις τιμές πέρα από μερικά επιπλέον δολάρια. Το Riyadh θα ήταν ικανοποιημένο με την αύξηση των τιμών του πετρελαίου κατά 10-20%, σε λίγο πάνω από τα 100 δολάρια αντί να τις ωθήσει περισσότερο από 100% υψηλότερα στα 200 δολάρια το βαρέλι. Λίγο πριν από το εμπάργκο πετρελαίου του Οκτωβρίου 1973, τα κράτη του ΟΠΕΚ αύξησαν μονομερώς τις επίσημες τιμές του πετρελαίου κατά περίπου 70%. Αν και το εμπάργκο είναι το στοιχείο που θυμόμαστε πιο έντονα από την τότε κρίση, η αύξηση των τιμών ήταν εξίσου κρίσιμη.
4) Οι επιπτώσεις θα μπορούσαν να έχουν ακόμα μεγαλύτερο αντίκτυπο στις αγορές πετρελαίου το 2023 και το 2024. Ο πιο άμεσος αντίκτυπος θα μπορούσε να συμβεί εάν το Ισραήλ καταλήξει στο συμπέρασμα ότι η Χαμάς ενήργησε σύμφωνα με τις οδηγίες της Τεχεράνης. Σε αυτό το σενάριο, οι τιμές του πετρελαίου θα μπορούσαν να αυξηθούν πολύ. Το 2019, το Ιράν έδειξε, μέσω της Υεμένης, ότι είναι σε θέση να καταρρίψει ένα σημαντικό κομμάτι της ικανότητας παραγωγής πετρελαίου της Σαουδικής Αραβίας. Θα μπορούσε να κάνει το ίδιο με αντίποινα εάν βρεθεί αντιμέτωπο με το Ισραήλ ή τις ΗΠΑ.
5) Ακόμη και αν το Ισραήλ δεν απαντήσει αμέσως στο Ιράν, οι επιπτώσεις πιθανότατα θα επηρεάσουν την παραγωγή ιρανικού πετρελαίου. Από τα τέλη του 2022, η Ουάσιγκτον έχει κάνει τα στραβά μάτια στην αύξηση των ιρανικών εξαγωγών πετρελαίου, παρακάμπτοντας τις αμερικανικές κυρώσεις. Η προτεραιότητα στην Ουάσιγκτον είναι μια άτυπη ύφεση στις τεταμένες σχέσεις της με την Τεχεράνη. Ως αποτέλεσμα, η ιρανική παραγωγή πετρελαίου έχει αυξηθεί σχεδόν κατά 700.000 βαρέλια την ημέρα φέτος -η δεύτερη μεγαλύτερη πηγή αυξητικής προσφοράς το 2023, πίσω μόνο από τον αμερικανικό σχιστόλιθο. Ο Λευκός Οίκος είναι πλέον πιθανό να εφαρμόσει πλήρως τις κυρώσεις. Αυτό θα μπορούσε να είναι αρκετό για να ωθήσει τις τιμές του πετρελαίου στα 100 δολάρια το βαρέλι, και ενδεχομένως και πιο πέρα.
6) Η Ρωσία θα ωφεληθεί από οποιαδήποτε πετρελαϊκή κρίση στη Μέση Ανατολή. Εάν η Ουάσιγκτον επιβάλει κυρώσεις κατά του Ιράν, θα μπορούσε να δημιουργήσει χώρο έτσι ώστε τα ρωσικά βαρέλια να κερδίσουν σημαντικότερο μερίδιο αγοράς και να επιτύχουν υψηλότερες τιμές. Ένας από τους λόγους για τους οποίους ο Λευκός Οίκος έκλεισε τα μάτια στις εξαγωγές ιρανικού πετρελαίου είναι επειδή πλήγωσε τη Ρωσία. Με τη σειρά της, η Βενεζουέλα θα μπορούσε επίσης να επωφεληθεί, με τον Λευκό Οίκο να χαλαρώνει τις κυρώσεις για να μειώσει την πίεση της αγοράς.
7) Η διπλωματική συμφωνία Σαουδικής Αραβίας-Ισραήλ θα αποτελέσει σίγουρα θύμα της κρίσης. Ακόμα κι αν το Riyadh είναι πιθανότατα έξαλλο με τη Χαμάς, είναι δύσκολο να δούμε πώς ο πρίγκιπας διάδοχος Mohammed bin Salman θα μπορούσε να πουλήσει τη συμφωνία στο εσωτερικό της χώρας του. Αυτό, με τη σειρά του, αφαιρεί τη δυνατότητα της Σαουδικής Αραβίας να αντλεί περισσότερο πετρέλαιο για να βοηθήσει στην ψήφιση της συμφωνίας στην Ουάσιγκτον. Το άλλο θύμα του πολέμου Χαμάς-Ισραήλ είναι η επαναπροσέγγιση Σαουδικής Αραβίας-Ιράν, η οποία από μόνη της ήταν ένα άλλο πτωτικό στοιχείο για το πετρέλαιο.
8) Τέλος, μια βασική διαφορά από το 1973, η Ουάσιγκτον μπορεί να αξιοποιήσει το Στρατηγικό της Απόθεμα Πετρελαίου για να περιορίσει τον αντίκτυπο στις τιμές της βενζίνης -και στο ποσοστό αποδοχής του προέδρου Joe Biden. Εάν οι τιμές του πετρελαίου αυξηθούν λόγω της έντασης στη Μέση Ανατολή, ο Λευκός Οίκος είναι βέβαιο ότι θα αξιοποιήσει το λεγόμενο SPR. Αν και βρίσκεται στο χαμηλότερο επίπεδο των τελευταίων 40 ετών, το απόθεμα εξακολουθεί να έχει αρκετό πετρέλαιο για να αντιμετωπίσει μια ακόμη κρίση.
