Τις τελευταίες τρεις δεκαετίες, οι εταιρείες και οι καταναλωτές επωφελήθηκαν από τις διασυνοριακές συνδέσεις που διατήρησαν σταθερή την προσφορά ηλεκτρονικών ειδών, ρούχων, παιχνιδιών και άλλων αγαθών σε τόση αφθονία που αυτό βοήθησε τις τιμές να παραμείνουν χαμηλές. Όμως, καθώς η πανδημία και ο πόλεμος στην Ουκρανία συνεχίζουν να επιβαρύνουν τους εμπορικούς και επιχειρηματικούς δεσμούς, η περίοδος αφθονίας φαίνεται να υφίσταται μερική ανατροπή.
Από τους Jeanna Smialek και Ana Swanson/New York Times
Ήδη, οι εταιρείες επανεξετάζουν τις πηγές προμηθειών τους, ακόμα κι αν αυτό σημαίνει χαμηλότερο κέρδος και υψηλότερο κόστος. Εάν διαρκέσει αυτή η κατάσταση, μια τέτοια μετατόπιση σε μια πραγματικά ακριβή παγκοσμιοποίηση θα μπορούσε να έχει σημαντικές επιπτώσεις για τον πληθωρισμό και την παγκόσμια οικονομία.
Οι οικονομολόγοι συζητούν εάν η πρόσφατη αναταραχή της εφοδιαστικής αλυσίδας και οι γεωπολιτικές συγκρούσεις θα οδηγήσουν σε αντιστροφή ή αναδιάρθρωση της παγκόσμιας παραγωγής, κατά την οποία τα εργοστάσια που στήθηκαν στην άλλη πλευρά της Γης θα επιστρέψουν στις Ηνωμένες Πολιτείες και σε άλλες χώρες που αντιμετωπίζουν πολύ λιγότερους κινδύνους.
Εάν συμβεί αυτό, η για δεκατίες μειωμένη τιμή πολλών προϊόντων θα μπορούσε να τερματιστεί ή ακόμη και να αρχίσει να κινείται προς την άλλη κατεύθυνση, ενισχύοντας ενδεχομένως τον συνολικό πληθωρισμό. Από το 1995 περίπου, αγαθά όπως τα αυτοκίνητα και ο εξοπλισμός τους συνέβαλαν στη μείωση του πληθωρισμού και οι τιμές για μη ανθεκτικά αγαθά, όπως ρούχα και παιχνίδια, συχνά αυξάνονταν αλλά με αργό ρυθμό.
Αυτές οι τάσεις άρχισαν να αλλάζουν στα τέλη του 2020 μετά την έναρξη της πανδημίας, καθώς τα έξοδα μεταφοράς οδηγήθηκαν στα ύψη και οι ελλείψεις συγκρούστηκαν με την ισχυρή ζήτηση, κάτι που οδήγησε τις τιμές των αυτοκινήτων, των επίπλων και του εξοπλισμού σε υψηλότερα επίπεδα. Ενώ λίγοι οικονομολόγοι αναμένουν ότι οι ιλιγγιώδεις αυξήσεις των τιμών του περασμένου έτους θα συνεχιστούν, το ερώτημα είναι αν θα διαρκέσει η τάση προς τουλάχιστον λιγότερο ακριβότερα αγαθά. Η απάντηση θα μπορούσε να εξαρτηθεί από το αν θα επικρατήσει η απομάκρυνση από την παγκοσμιοποίηση.
«Θα είναι σίγουρα ένας διαφορετικός κόσμος, ίσως υψηλότερου πληθωρισμού, ίσως χαμηλότερης παραγωγικότητας, αλλά με πιο ανθεκτικές και πιο εύρωστες αλυσίδες εφοδιασμού», είπε ο Jerome H. Powell, πρόεδρος της Fed, σε μια εκδήλωση τον περασμένο μήνα όταν ρωτήθηκε για μια πιθανή απομάκρυνση από την παγκοσμιοποίηση. Ωστόσο, είπε ο Powell, δεν είναι προφανές πόσο δραστικά θα αλλάξουν οι συνθήκες. «Δεν είναι ξεκάθαρο ότι βλέπουμε μια αντιστροφή της παγκοσμιοποίησης», είπε. «Είναι σαφές ότι αυτό έχει επιβραδυνθεί».
Οι τιμές έχουν εκτοξευθεί
Οι τιμές των αγαθών διαρκείας έπεφταν εδώ και δεκαετίες. Τον τελευταίο καιρό, ωστόσο, ήταν ένας σημαντικός παράγοντας που ωθούσε τον πληθωρισμό υψηλότερα. Η περίοδος της παγκόσμιας ολοκλήρωσης που επικρατούσε πριν από την πανδημία έκανε πολλά από τα πράγματα που αγοράζουν οι Αμερικανοί και οι Ευρωπαίοι φθηνότερα. Οι υπολογιστές και η υπόλοιπη τεχνολογία έκαναν τα εργοστάσια πιο αποτελεσματικά και παρήγαγαν αθλητικά παπούτσια, τραπέζια κουζίνας και ηλεκτρονικά είδη με τέτοιους γρήγορους ρυθμούς όσο ποτέ στην ιστορία.
Οι εταιρείες είχαν μειώσει το κόστος παραγωγής τους μεταφέροντας τα εργοστάσια τους σε μακρινά μέρη της Γης, όπου οι μισθοί ήταν χαμηλότεροι. Η υιοθέτηση χαλύβδινων εμπορευματοκιβωτίων και όλο και μεγαλύτερων φορτηγών πλοίων επέτρεψε τη μεταφορά προϊόντων από το Μπαγκλαντές και την Κίνα στο Σιάτλ και το Τούπελο και παντού ενδιάμεσα, πάντα σε εκπληκτικά χαμηλές τιμές.
Αλλά αυτές οι αλλαγές είχαν επίσης συνέπειες για τους Αμερικανούς εργάτες εργοστασίων, οι οποίοι είδαν πολλές θέσεις εργασίας να εξαφανίζονται. Η πολιτική αντίδραση στην παγκοσμιοποίηση βοήθησε στην ανάληψη της προεδρίας από τον Donald Trump, καθώς υποσχέθηκε να επαναφέρει τα εργοστάσια στις Ηνωμένες Πολιτείες. Οι εμπορικοί του πόλεμοι και οι αυξανόμενοι δασμοί ενθάρρυναν ορισμένες εταιρείες να μεταφέρουν τις δραστηριότητές τους από την Κίνα, αν και συνήθως σε άλλες χώρες χαμηλού κόστους όπως το Βιετνάμ και το Μεξικό.
Η πανδημία αποκάλυψε επίσης την επίδραση της χιονοστιβάδας των άκρως βελτιστοποιημένων αλυσίδων εφοδιασμού: Η διακοπή λειτουργίας εργοστασίων και οι καθυστερήσεις στις μεταφορές κατέστησαν δύσκολη την ασφάλεια ορισμένων αγαθών και εξαρτημάτων, συμπεριλαμβανομένων των ημιαγωγών που είναι ζωτικής σημασίας για ηλεκτρονικά, συσκευές και αυτοκίνητα. Τα έξοδα μεταφοράς τους αυξήθηκαν κατά 10 φορές σε μόλις δύο χρόνια, διαγράφοντας την εξοικονόμηση κόστους από την παραγωγή ορισμένων προϊόντων στο εξωτερικό.
Από τα τέλη του 2020, οι τιμές για τα πλυντήρια ρούχων, τους καναπέδες και άλλα μεγάλα προϊόντα εκτινάχθηκαν απότομα καθώς οι περιορισμοί στην παραγωγή τους συγκρούστηκαν με την υψηλή ζήτηση.
Έκτοτε, ο πληθωρισμός επιταχύνθηκε. Η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία έχει μπλοκάρει περαιτέρω τις αλυσίδες εφοδιασμού, ανεβάζοντας τις τιμές του φυσικού αερίου και άλλων εμπορευμάτων τους τελευταίους μήνες και συμβάλλοντας στην αύξηση του δείκτη πληθωρισμού της Fed κατά 6,6% σε ετήσια βάση μέχρι τον Μάρτιο. Αυτός είναι ο ταχύτερος ρυθμός πληθωρισμού από το 1982 και οι αυξήσεις των τιμών αγγίζουν το υψηλότερο επίπεδο των τελευταίων δεκαετιών σε πολλές προηγμένες οικονομίες, συμπεριλαμβανομένης της ευρωζώνης και της Βρετανίας.
Πολλοί οικονομολόγοι αναμένουν ότι οι αυξήσεις των τιμών των διαρκών αγαθών θα μειωθούν σημαντικά τους επόμενους μήνες, κάτι που θα συμβάλει στην ηρεμία των συνολικών αυξήσεων. Τα δεδομένα από τον Μάρτιο υποδηλώνουν ότι άρχισαν ήδη να μετριάζονται, τουλάχιστον στις ΗΠΑ. Τα αυξανόμενα επιτόκια της Fed θα μπορούσαν να μετριάσουν τις τιμές, καθώς ο δανεισμός για την αγορά αυτοκινήτων, μηχανημάτων ή προμηθειών οικιακού εξοπλισμού γίνεται πιο ακριβός.
Ωστόσο, εξακολουθούν να υπάρχουν ερωτήματα σχετικά με το εάν τα μεγάλα προϊόντα θα επιστρέψουν στη σταθερή πτώση των τιμών τους που ήταν ο κανόνας πριν από τον κορωνοϊό. Δεν είναι ακόμη σαφές σε ποιο βαθμό τα εργοστάσια θα αρχίσουν να επιστρέφουν κοντά στις εταιρείες τους. Ένας «δείκτης ανανέωσης» που δημοσιεύθηκε από την Kearney, μια εταιρεία συμβούλων διαχείρισης, ήταν αρνητικός το 2020 και το 2021, υποδεικνύοντας ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες εισήγαγαν περισσότερα βιομηχανικά προϊόντα από χώρες χαμηλού κόστους. Ωστόσο, περισσότερες εταιρείες ανέφεραν ότι μετέφεραν τις αλυσίδες εφοδιασμού τους από την Κίνα σε άλλες χώρες και ότι τα Αμερικανικά στελέχη ήταν πιο θετικά στο να φέρουν περισσότερη παραγωγή πίσω στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Η Duke Realty, η οποία νοικιάζει αποθήκες και βιομηχανικές εγκαταστάσεις στις Ηνωμένες Πολιτείες, αναμένει ότι η αλλαγή θα αποτελέσει πηγή ζήτησης τα επόμενα χρόνια, αν και η διαδικασία μπορεί να διαρκέσει αρκετά. Οι πελάτες «προστατεύουν τώρα τις αλυσίδες εφοδιασμού τους για το μέλλον», δήλωσε ο Steve Schnur, γενικός διευθυντής λειτουργίας της εταιρείας.
«Συμβαίνει κάποια ανανέωση, ας μην κάνουμε λάθος σε αυτό», είπε σε συνέντευξή του ο Ngozi Okonjo-Iweala, γενικός διευθυντής του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου. Ωστόσο, τα δεδομένα δείχνουν ότι οι περισσότερες επιχειρήσεις μετριάζουν τον κίνδυνο δημιουργώντας αποθέματά και βρίσκοντας πρόσθετους προμηθευτές σε χώρες χαμηλού κόστους, είπε ο Δρ Okonjo-Iweala. Αυτή η διαδικασία θα μπορούσε να καταλήξει στην ενσωμάτωση των φτωχότερων χωρών της Αφρικής και σε άλλα μέρη του κόσμου πιο βαθιά στις παγκόσμιες αλυσίδες, είπε.
Η Janet L. Yellen, η Αμερικανίδα υπουργός Οικονομικών, είπε τον περασμένο μήνα ότι οι αλυσίδες εφοδιασμού αποδείχθηκαν πολύ ευάλωτες λόγω της πανδημίας και του πολέμου στην Ουκρανία και προέτρεψε έναν επαναπροσανατολισμό γύρω από «μια μεγάλη ομάδα αξιόπιστων εταίρων», μια προσέγγιση που αποκάλεσε «friendshoring». Αυτή η προσέγγιση μπορεί να οδηγήσει σε υψηλότερο κόστος, είπε. «Οι αλυσίδες εφοδιασμού μας δεν είναι ασφαλείς και δεν είναι ανθεκτικές», ανέφερε συγκεκριμένα η Yellen, προσθέτοντας, «αυτή είναι μια απειλή που πρέπει να αντιμετωπιστεί».
Η Ford Motor, η οποία έχει αντιμετωπίσει προβλήματα στην αλυσίδα εφοδιασμού εξαιτίας της πανδημίας, εργάζεται ήδη για την κατασκευή των δικών της μπαταριών. «Μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα, η εξασφάλιση πρώτων υλών, επεξεργασίας, πρόδρομων ουσιών, τελειοποίησης και η εγκατάσταση παραγωγής μπαταριών εδώ στις ΗΠΑ και σε άλλα -ασφαλή- μέρη του κόσμου είναι για εμάς μια μεγάλη πρόκληση», δήλωσε ο Jim Farley, διευθύνων σύμβουλος της εταιρείας.
Οι μακροπρόθεσμες δημογραφικές αλλαγές στον πληθυσμό θα μπορούσαν επίσης να επιδεινώσουν τις επιπτώσεις μιας επιβράδυνσης ή υποχώρησης της παγκοσμιοποίησης, αυξάνοντας τις τιμές και καθιστώντας την εργασία πιο ακριβή. Μέχρι το 2050, ένας στους έξι ανθρώπους παγκοσμίως θα είναι άνω των 65 ετών, σύμφωνα με εκτιμήσεις των Ηνωμένων Εθνών, από έναν στους 11 το 2019. Αυτή η γήρανση σημαίνει ότι, μετά από δεκαετίες κατά τις οποίες μια νέα παγκόσμια δεξαμενή εργατικού δυναμικού έκανε τους υπαλλήλους φθηνούς και εύκολους στο να βρεθούν, οι πρόσφατες ελλείψεις εργατικού δυναμικού που εκτείνονται παγκοσμίως θα μπορούσαν να διαρκέσουν. Αυτό θα μπορούσε να αυξήσει τους μισθούς και οι εταιρείες μπορεί να μεταφέρουν το αυξημένο κόστος εργασίας στους πελάτες τους, αυξάνοντας τις τιμές.
«Η δημογραφία και η αντιστροφή της παγκοσμιοποίησης σημαίνει ότι μεγάλο μέρος της είναι πιθανό να είναι μόνιμο, σαφώς όχι σε όλους τους τομείς», είπε ο Charles Goodhart, ομότιμος καθηγητής στο London School of Economics, για ζητήματα τιμών και εργασίας στην εποχή της πανδημίας. Ο Goodhart συνέγραψε ένα βιβλίο το 2020, υποστηρίζοντας ότι ο κόσμος βρισκόταν στο κατώφλι μιας δημογραφικής ανατροπής. «Θα υπάρξουν διαρθρωτικές δυνάμεις που θα αυξήσουν τον πληθωρισμό τις επόμενες δύο έως τρεις δεκαετίες», είπε.
Κάποιοι διαφωνούν. Ο Adam Posen, πρόεδρος του Ινστιτούτου Peterson για τα Διεθνή Οικονομικά, επεσήμανε ότι πολλοί εργαζόμενοι είναι διαθέσιμοι σε μέρη της Νότιας Ασίας, της Αφρικής και της Λατινικής Αμερικής. Και ο πληθωρισμός είναι ασθενής στην Ιαπωνία εδώ και δεκαετίες, παρά τον πολύ μεγαλύτερο πληθυσμό της. Σύμφωνα με τον ίδιο, ακόμα και μία απομάκρυνση από την παγκοσμιοποίηση δεν θα πρόσθετε, απαραίτητα, στον πληθωρισμό μακροπρόθεσμα, είπε. Επιβραδύνοντας την ανάπτυξη, αυτό θα μπορούσε να οδηγήσει σε λιγότερη ζήτηση και αύξηση των τιμών.
Αλλά η αλληλένδετη τροχιά της παγκοσμιοποίησης, των τιμών των αγαθών και του πληθωρισμού συνολικά είναι αυτή που οι οικονομολόγοι παρακολουθούν στενά. «Ο κόσμος έλεγε ότι είναι η ερώτηση των εκατομμυρίων δολαρίων, αλλά υποθέτω ότι αυτές τις μέρες είναι η ερώτηση των δισεκατομμυρίων ή τρισεκατομμυρίων δολαρίων», δήλωσε ο Carlos Viana de Carvalho, πρώην οικονομολόγος της Fed της Νέας Υόρκης που είναι τώρα επικεφαλής της έρευνας στην βραζιλιάνικη εταιρεία διαχείρισης Kapitalo Investimentos. Είναι πιθανό, αλλά όχι σίγουρο, είπε, ότι ο κόσμος κινείται σε μια νέα οικονομική εποχή που χαρακτηρίζεται από υψηλότερο πληθωρισμό εν μέσω των αλλαγών στην παγκόσμια ολοκλήρωση και της εντεινόμενης ανησυχίας για το κλίμα. «Αυτές οι καταστάσεις είναι πολύ δύσκολο να προβλεφθούν σε πραγματικό χρόνο», είπε.
