Στις αρχές του 2000, ήμουν η πρώτη υψηλόβαθμη αξιωματούχος των ΗΠΑ που συναντήθηκε με τον Vladimir Putin με τη νέα του -τότε- ιδιότητα ως αναπληρωτής πρόεδρος της Ρωσίας. Στην κυβέρνηση Clinton δεν γνωρίζαμε πολλά γι’ αυτόν εκείνη την εποχή, απλώς ότι είχε ξεκινήσει την καριέρα του στην KGB. Ήλπιζα ότι η συνάντηση θα με βοηθούσε να κατανοήσω και να αξιολογήσω το τι θα μπορούσε να σημαίνει η ξαφνική ανέλιξη του για τις σχέσεις ΗΠΑ-Ρωσίας, οι οποίες είχαν επιδεινωθεί εν μέσω του πολέμου στην Τσετσενία. Καθισμένη απέναντί του σε ένα μικρό τραπέζι στο Κρεμλίνο, με εντυπωσίασε αμέσως η αντίθεση μεταξύ του Putin και του πολύ πιο έντονου σε χαρακτήρα και αυθορμητισμό, Boris Yeltsin.
Από την Madeleine Albright, πρώην Αμερικανίδα υπουργό εξωτερικών/The New York Times
Ενώ η συναισθηματική κατάσταση του Yeltsin άλλαζε μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα, ο Putin μιλούσε ανέκφραστος και χωρίς σημειώσεις για την αποφασιστικότητά του να αναστήσει την οικονομία της Ρωσίας και να καταπνίξει τους Τσετσένους αντάρτες. Πετώντας σπίτι, κατέγραψα τις εντυπώσεις μου. «Ο Putin είναι μικρόσωμος και χλωμός», έγραψα, «τόσο ψυχρός που είναι σχεδόν σαν ερπετό». Ο ίδιος ισχυρίστηκε ότι κατανοούσε γιατί έπρεπε να πέσει το Τείχος του Βερολίνου, αλλά δεν περίμενε ότι ολόκληρη η Σοβιετική Ένωση θα καταρρεύσει. «Ο Putin είναι ντροπιασμένος για αυτό που συνέβη στη χώρα του και είναι αποφασισμένος να αποκαταστήσει το μεγαλείο της» είχα γράψει τότε.
Διαβάζοντας τις σημειώσεις μου πρόσφατα, θυμήθηκα τις στιγμές εκείνης της σχεδόν τρίωρης συνάντησης μου μαζί του, καθώς εκείνος συγκέντρωνε στρατεύματα στα σύνορα με τη γειτονική Ουκρανία. Αφού χαρακτήρισε την Ουκρανία ανύπαρκτο κράτος σε μια παράξενη τηλεοπτική ομιλία, εξέδωσε διάταγμα που αναγνωρίζει την ανεξαρτησία δύο περιοχών που ελέγχονται από τους αυτονομιστές και στέλνει ήδη στρατεύματα εκεί.
Ο ρεβιζιονιστικός και παράλογος ισχυρισμός του Putin ότι η Ουκρανία «δημιουργήθηκε εξ ολοκλήρου από τη Ρωσία» και ουσιαστικά ότι η χώρα λήστεψε τη ρωσική αυτοκρατορία, συνάδει πλήρως με τη στρεβλή κοσμοθεωρία του. Το πιο ανησυχητικό για μένα: Η προσπάθειά του να δημιουργήσει το πρόσχημα για μία ευρείας κλίμακας εισβολή. Αν τελικά το κάνει, θα είναι ιστορικό λάθος.
Στα 20 χρόνια από τότε που γνωριστήκαμε, ο Putin χάραξε την πορεία του εγκαταλείποντας τη δημοκρατική ανάπτυξη προς χάριν του Stalin. Έχει αποκτήσει πολιτική και οικονομική δύναμη για τον εαυτό του —επιλέγοντας ή συντρίβοντας τον πιθανό ανταγωνισμό— ενώ πιέζει να αποκαταστήσει μία σφαίρα ρωσικής κυριαρχίας μέσω τμημάτων της πρώην Σοβιετικής Ένωσης. Όπως και άλλοι αυταρχικοί ηγέτες, εξισώνει τη δική του ευημερία με αυτή του έθνους και την αντιπολίτευση με την προδοσία. Είναι σίγουρος ότι σε έναν κόσμο όπου όλοι λένε ψέματα, δεν είναι υποχρεωμένος να πει την αλήθεια. Επειδή πιστεύει ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες κυριαρχούν στην περιοχή τους με τη βία, ισχυρίζεται ότι η Ρωσία έχει το ίδιο δικαίωμα.
Ο Putin επιδιώκει εδώ και χρόνια να εξευμενίσει τη διεθνή φήμη της χώρας του, να επεκτείνει τη στρατιωτική και οικονομική ισχύ της Ρωσίας, να αποδυναμώσει το ΝΑΤΟ και να διχάσει την Ευρώπη, ενώ δημιουργεί μια σφήνα μεταξύ αυτής και των Ηνωμένων Πολιτειών. Η Ουκρανία αποτελεί ένα όχημα όλων των παραπάνω. Αντί να ανοίξει το μονοπάτι της Ρωσίας προς το μεγαλείο, η εισβολή στην Ουκρανία θα εξασφαλίσει τη δυσφημία του, αφήνοντας τη χώρα του διπλωματικά απομονωμένη, οικονομικά ανάπηρη και στρατηγικά ευάλωτη μπροστά σε μια ισχυρότερη, πιο ενωμένη δυτική συμμαχία.
Η νέα καταστροφική πορεία του έχει ήδη ξεκινήσει ανακοινώνοντας τη Δευτέρα την απόφασή του να αναγνωρίσει τους δύο αυτονομιστικούς θύλακες στην Ουκρανία, στέλνοντας Ρώσους στρατιώτες ως «ειρηνοποιούς». Επίσης, ζήτησε από την Ουκρανία να αναγνωριστεί η κυριαρχία της Ρωσίας στην Κριμαία και να παραιτηθεί από τα προηγμένα όπλα της.
Οι ενέργειες του Putin έχουν ήδη προκαλέσει την επιβολή τεράστιων κυρώσεων, με την προοπτική να επιβληθούν περισσότερες εάν εξαπολύσει μία ευρείας κλίμακας επίθεση και επιχειρήσει να καταλάβει ολόκληρη τη χώρα. Αυτές θα κατέστρεφαν όχι μόνο την οικονομία της χώρας του αλλά και τον στενό κύκλο των διεφθαρμένων συντρόφων του, οι οποίοι με τη σειρά τους θα μπορούσαν να αμφισβητήσουν την ηγεσία του. Αυτό που είναι βέβαιο ότι θα είναι ένας αιματηρός και καταστροφικός πόλεμος, θα εξαντλήσει τους ρωσικούς πόρους και θα κοστίσει ρωσικές ζωές, ενώ θα δημιουργήσει ένα επείγον κίνητρο για την Ευρώπη να μειώσει την επικίνδυνη εξάρτησή της από τη ρωσική ενέργεια (Αυτό έχει ήδη ξεκινήσει με την κίνηση της Γερμανίας να σταματήσει την πιστοποίηση του αγωγού φυσικού αερίου Nord Stream 2).
Μία τέτοια επιθετική ενέργεια είναι σχεδόν βέβαιο ότι θα οδηγούσε το ΝΑΤΟ να ενισχύσει σημαντικά την ανατολική πλευρά του και να εξετάσει το ενδεχόμενο μόνιμης εγκατάστασης δυνάμεων στα κράτη της Βαλτικής, την Πολωνία και τη Ρουμανία (ο Πρόεδρος Biden είπε την Τρίτη ότι θα μεταφέρει περισσότερα στρατεύματα στη Βαλτική). Και θα προκαλούσε σκληρή ουκρανική ένοπλη αντίσταση, με ισχυρή υποστήριξη από τη Δύση.
Ήδη βρίσκεται σε εξέλιξη στις ΗΠΑ μια δικομματική προσπάθεια για τη δημιουργία μιας νομοθετικής απάντησης στη Ρωσία που θα περιλαμβάνει και την εντατικοποίηση της προσφοράς στρατιωτικής βοήθειας προς την Ουκρανία. Τέτοιες κινήσεις απέχουν πολύ από την επανάληψη της προσάρτησης της Κριμαίας από τη Ρωσία το 2014. Πλέον, πρόκειται για ένα σενάριο που θα θυμίζει την δύσμοιρη κατοχή του Αφγανιστάν από τη Σοβιετική Ένωση τη δεκαετία του 1980.
Ο Biden και άλλοι ηγέτες της Δύσης το έχουν καταστήσει ξεκάθαρο σε κάθε διπλωματικό γύρο. Αλλά ακόμα κι αν η Δύση είναι κατά κάποιο τρόπο ικανή να αποτρέψει τον Putin από έναν ολοκληρωτικό πόλεμο, κάτι που δεν είναι σίγουρο αυτή τη στιγμή, είναι σημαντικό να θυμόμαστε ότι δεν πρόκειται για ένα παιχνίδι σκάκι, όπως ορισμένοι υποθέτουν, αλλά μάλλον σαν έναν αγώνα τζούντο.
Από τον Ρώσο πρόεδρο μπορούμε να αναμένουμε ότι θα επιμείνει στην αναζήτηση μιας ευκαιρίας προκειμένου να αυξήσει τη μόχλευση και να χτυπήσει στο μέλλον. Θα εναπόκειται στις Ηνωμένες Πολιτείες και τους συμμάχους της να του στερήσουν αυτή την ευκαιρία, υποστηρίζοντας, δυναμικά, διπλωματικές πιέσεις και αυξάνοντας την οικονομική και στρατιωτική υποστήριξη προς την Ουκρανία.
Αν και ο Putin, από την εμπειρία μου, δεν θα παραδεχτεί ποτέ ότι έκανε λάθος, έχει δείξει ότι μπορεί να είναι και υπομονετικός και πραγματιστής. Έχει επίσης σίγουρα συνείδηση ότι η τρέχουσα αντιπαράθεση τοn έχει αφήσει ακόμα πιο εξαρτημένο από την Κίνα. Γνωρίζει ότι η Ρωσία δεν μπορεί να ευημερήσει χωρίς κάποιους δεσμούς με τη Δύση. «Σίγουρα, μου αρέσει το κινέζικο φαγητό. Είναι διασκεδαστικό να χρησιμοποιείς ξυλάκια», μου είχε πει στην πρώτη μας συνάντηση. «Αλλά αυτά είναι απλώς ασήμαντα πράγματα. Δεν είναι η νοοτροπία μας, που είναι ευρωπαϊκή. Η Ρωσία πρέπει να είναι σταθερά μέρος της Δύσης» είχε προσθέσει.
Ο Putin πρέπει να γνωρίζει ότι ένας δεύτερος Ψυχρός Πόλεμος δεν θα πήγαινε απαραίτητα καλά για τη Ρωσία, ακόμη και με τα πυρηνικά της όπλα. Ισχυροί σύμμαχοι των ΗΠΑ μπορούν να βρεθούν σχεδόν σε κάθε ήπειρο. Δείτε ποιοι είναι οι σύμμαχοι του: Bashar al-Assad, o Alexander Lukashenko και Kim Jong-un.
Εάν ο κ. Putin αισθάνεται στη γωνία, θα πρέπει να κατηγορεί μόνο τον εαυτό του. Όπως σημείωσε ο κ. Biden, οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν επιθυμούν να αποσταθεροποιήσουν ή να στερήσουν τη Ρωσία από τις νόμιμες φιλοδοξίες της. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο η κυβέρνηση και οι σύμμαχοί της προσφέρθηκαν να συμμετάσχουν σε συνομιλίες με τη Μόσχα για ένα απεριόριστο φάσμα θεμάτων ασφάλειας. Αλλά η Αμερική πρέπει να επιμείνει ότι η Ρωσία θα πρέπει να ενεργεί σύμφωνα με τα διεθνή πρότυπα που ισχύουν για όλα τα έθνη.
Ο κ. Putin και ο Κινέζος ομόλογός του, Xi Jinping, αρέσκονται στο να ισχυρίζονται ότι τώρα ζούμε σε έναν πολυπολικό κόσμο. Αν και αυτό είναι αυτονόητο, δεν σημαίνει ότι οι μεγάλες δυνάμεις έχουν το δικαίωμα να τεμαχίζουν τον κόσμο σε σφαίρες επιρροής όπως έκαναν οι αποικιακές αυτοκρατορίες πριν από αιώνες.
Η Ουκρανία έχει δικαίωμα στην κυριαρχία της, ανεξάρτητα από το ποιοι είναι οι γείτονές της. Στη σύγχρονη εποχή, οι μεγάλες χώρες το αποδέχονται αυτό, όπως θα έπρεπε και ο κ. Putin. Αυτό είναι το μήνυμα που διέπει την πρόσφατη δυτική διπλωματία. Καθορίζει τη διαφορά μεταξύ ενός κόσμου που διέπεται από το κράτος δικαίου και ενός κόσμου που δεν υπόκειται σε κανένα απολύτως κανόνα.
