Μέσα σε ένα μήνα, ο Vladimir Putin κατάφερε ουσιαστικά να μετατρέψει ένα πρώην σοβιετικό κράτος σε προέκταση του ρωσικού εδάφους, με τις ΗΠΑ και την Ευρώπη απλά να παρακολουθούν, χωρίς να ρίξει ούτε μία σφαίρα στη χώρα. Αυτό δεν εκτυλίσσεται στην Ουκρανία αλλά στη γειτονική Λευκορωσία, η οποία έχει χρησιμεύσει ως έδρα για τα ρωσικά στρατεύματα και ως αποθήκη του στρατιωτικού υλικού από την αρχή του έτους, φαινομενικά, λόγω των προγραμματισμένων ασκήσεων μεταξύ των στρατευμάτων των δύο χωρών.
Το Σαββατοκύριακο, η κυβέρνηση της Λευκορωσίας ανακοίνωσε ότι οι 30.000 Ρώσοι στρατιώτες στο έδαφός της, η μεγαλύτερη στρατιωτική ανάπτυξη της Μόσχας στο έδαφος του Μινσκ από το τέλος του Ψυχρού Πολέμου, θα μπορούσαν να παραμείνουν εκεί.
Ανεξάρτητα από το τι θα συμβεί στην Ουκρανία, αυτή είναι μια μεγάλη νίκη στον πόλεμο του Putin με τη Δύση. Η συγκεκριμένη κίνηση όχι μόνο αντιπροσωπεύει παραβίαση της κυριαρχίας της Λευκορωσίας, αλλά αποτελεί σημαντική πρόκληση για το ΝΑΤΟ ως εγγυητή της ασφάλειας στη Βαλτική: Η Λευκορωσία μοιράζεται σύνορα με τρία μέλη του ΝΑΤΟ. Ωστόσο, λίγοι ηγέτες εκτός της περιοχής της Βαλτικής έχουν αντιδράσει στην ανακοίνωση ή αναλύσει τον τρόπο με τον οποίο σκοπεύουν να απαντήσουν. Το κόστος του να μην κάνεις τίποτα μπορεί να είναι τεράστιο…
Δεν είναι πολύ μακριά το 2020, όταν η Λευκορωσία τράβηξε την προσοχή του κόσμου μετά από τις νοθευμένες προεδρικές εκλογές που εξασφάλισαν τη συνέχιση της βασιλείας του μακροχρόνιου ηγέτη της, Alexander Lukashenko, οι οποίες πυροδότησαν μερικές από τις μεγαλύτερες διαδηλώσεις υπέρ της δημοκρατίας στην ιστορία της χώρας. Ο Lukashenko τελικά έμεινε αλώβητος με τη βοήθεια της ρωσικής κυβέρνησης, η οποία του παρείχε τις αστυνομικές δυνάμεις για να καταστείλει τις διαδηλώσεις και τη χρηματοδότηση για να ξεπεράσει τις κυρώσεις της Δύσης.
Ξαφνικά, ένα έθνος που υποτίθεται ότι είναι ουδέτερο (η στρατιωτική ουδετερότητα είναι ενσωματωμένη στο σύνταγμα της Λευκορωσίας) και του οποίου ο ηγέτης συχνά παραπονιόταν για τις ρωσικές παρεμβάσεις, έγινε αντιληπτό σε όλο τον κόσμο ως κράτος υποτελές στο Κρεμλίνο.
Δύο χρόνια μετά, η επένδυση της Ρωσίας έχει αποδώσει σε μεγάλο βαθμό. Όχι μόνο πλέον μπορεί ο Putin να κατέχει ένα στρατηγικό φυλάκιο στην κλιμακούμενη σύγκρουσή του με την Ουκρανία (το Κίεβο απέχει μόλις 140 μίλια από τα σύνορα της Λευκορωσίας), αλλά κατάφερε επίσης να εδραιώσει τη θέση της Λευκορωσίας στη σφαίρα επιρροής της Μόσχας. Μάλιστα, πρόσφατα, ο Lukashenko επέλεξε να αναγνωρίσει την προσάρτηση της Κριμαίας από τη Ρωσία το 2014 και δεσμεύτηκε να στηρίξει τη Μόσχα σε οποιαδήποτε στρατιωτική σύγκρουση με την Ουκρανία. Ένα προσεχές συνταγματικό δημοψήφισμα αναμένεται να καταργήσει επισήμως τις ρήτρες που εγγυώνται την ουδετερότητα της χώρας, καθώς και την υποχρέωσή της να παραμείνει χωρίς πυρηνικά όπλα.
Για τη λευκορωσική αντιπολίτευση που εξορίστηκε στη Λιθουανία, η επιδείνωση της κατάστασης στη χώρα συνέβη ταχύτερα από ό,τι θα μπορούσαν να προβλέψουν, και η αλλαγή φέρει μαζί της μια προειδοποίηση. «Στη Λευκορωσία, βλέπουμε την ήπια εκδοχή του τι θα μπορούσε να συμβεί στην Ουκρανία», ανέφερε στο The Atlantic, η ανώτερη σύμβουλος της Λευκορωσικής αντιπολίτευσης Sviatlana Tsikhanouskaya. «Η μόνη διαφορά είναι ότι στην Ουκρανία, το κράτος αντιτίθεται στην κατοχή. Στη Λευκορωσία, την αγκαλιάζει».
Αυτή η αλλαγή δεν θα περάσει απαρατήρητη σε μέρη όπως η Πολωνία και τα κράτη της Βαλτικής, που εδώ και καιρό θεωρούσαν τη Λευκορωσία ως προπύργιο μεταξύ τους και της Ρωσίας. Με την παραχώρηση του εδάφους της στη Μόσχα, η Λευκορωσία έχει ουσιαστικά προσκαλέσει τα ρωσικά στρατεύματα στις εισόδους αυτών των χωρών. Ωστόσο, μία περιοχή ειδικότερα προκαλεί μεγαλύτερη ανησυχία σε στρατιωτικούς ηγέτες και ειδικούς: Πρόκειται για μια λωρίδα γης 65 μιλίων κατά μήκος των συνόρων Πολωνίας-Λιθουανίας, γνωστή ως Διάδρομος Suwałki, που συνδέει τη Λευκορωσία με τον μακροδυτικό θύλακα της Ρωσίας, το Kaliningrad.
Διάδρομος Suwałki
Είναι επίσης αυτή που συνδέει τα κράτη της Βαλτικής με το υπόλοιπο ΝΑΤΟ στην Ευρώπη. Εάν οι ρωσικές δυνάμεις έπαιρναν τον έλεγχο αυτού του διαδρόμου από οποιαδήποτε πλευρά, όχι μόνο θα είχαν μια γρήγορη διαδρομή προς την Πολωνία ή τη Λιθουανία, θα μπορούσαν επίσης να αποκόψουν τα μέλη της Βαλτικής του ΝΑΤΟ από την υπόλοιπη συμμαχία.
Η απειλή που θέτει ο διάδρομος Suwałki δεν είναι πλέον ακαδημαϊκή άσκηση. «Πρόκειται για ένα τεράστιο πρόβλημα», ανέφερε ο Ben Hodges, ο πρώην διοικητής του στρατού των ΗΠΑ στην Ευρώπη. Σύμφωνα με τον Hodges, ακόμη και αν τερματιστούν οι ρωσικές προκλήσεις στην Ουκρανία, ο έλεγχος της Μόσχας στη Λευκορωσία πιθανότατα θα παραμείνει μόνιμος και θα μπορούσε ακόμη και να επισημοποιηθεί περαιτέρω. Αυτό όχι μόνο θα κατέστρεφε την αυτονομία της Λευκορωσίας, την οποία ο Lukashenko έχει σχεδόν χάσει, αλλά θα αποτελούσε επίσης μόνιμη απειλή για το ΝΑΤΟ.
Δεν είναι περίεργο που οι ηγέτες στη Λιθουανία και τη Λετονία επανέλαβαν τις εκκλήσεις του Ουκρανού προέδρου Volodymyr Zelensky προς τη Δύση να επιβάλει άμεσες κυρώσεις στη Ρωσία, μία κίνηση που οι ΗΠΑ και η Ευρωπαϊκή Ένωση ήταν αρχικά απρόθυμες να κάνουν πριν από την εισβολή στην Ουκρανία, με την ελπίδα ότι η απειλή των κυρώσεων από μόνη της θα μπορούσε να αποτρέψει περαιτέρω ρωσική πρόκληση. Αλλά η στρατιωτική κατάληψη της Λευκορωσίας από τη Μόσχα και η επακόλουθη ανάπτυξη ρωσικών στρατευμάτων στις ανατολικές αυτονομιστικές περιοχές της Ουκρανίας δεν αφήνουν κανένα περιθώριο αισιοδοξίας ότι το μέλλον θα είναι διαφορετικό.
«Το 2008 [στη Γεωργία], το 2014 [στην Κριμαία], και ξανά αυτή τη φορά, η Ρωσία έδειξε την προθυμία της να χρησιμοποιήσει στρατιωτικές απειλές κατά των γειτόνων της», ανέφερε εκπρόσωπος του λιθουανικού υπουργείου Εξωτερικών σε ένα email. «Αν και η Λευκορωσία είναι ήδη εκ των πραγμάτων ενσωματωμένη στη ρωσική στρατιωτική δομή… η συσσώρευση δυνάμεων της Ρωσίας στη χώρα αυξάνει το στρατιωτικό πλεονέκτημα του Κρεμλίνου έναντι του ΝΑΤΟ στην περιοχή. Αυτές οι εξελίξεις απαιτούν την ισχυρότερη αμυντική και αποτρεπτική στάση του ΝΑΤΟ στην περιοχή της Βαλτικής».
Στο μικρό βαθμό που οι δυτικοί ηγέτες και σχολιαστές έχουν επικεντρωθεί προς το παρόν στη Λευκορωσία, ασχολούνται σε μεγάλο βαθμό μόνο στην απειλή που αποτελεί για την Ουκρανία η παρουσία της Ρωσίας στη χώρα. Αλλά η απειλή επεκτείνεται και στην κυριαρχία της Λευκορωσίας. Το πρόβλημα για τη Λευκορωσία είναι ότι σε αντίθεση με την Ουκρανία, η ηγεσία της χαιρέτισε την παρουσία της Μόσχας στα εδάφη της.
Ακόμα κι αν η Δύση ήθελε να πάρει θέση για την υπεράσπιση της κυριαρχίας της Λευκορωσίας, δεν θα είχε πολλούς μοχλούς για να το κάνει. Οι ηγέτες της αντιπολίτευσης της Λευκορωσίας είτε φυλακίστηκαν είτε εξορίστηκαν. Ο λαός της Λευκορωσίας παραμένει υπό τον αυστηρό έλεγχο των δυνάμεων ασφαλείας της χώρας, οι οποίες έχουν ήδη επιδείξει την ανοχή τους σε ειρηνικές διαδηλώσεις. «Δεν υπάρχει χώρος για δράση», είπε ο Viačorka. «Αισθανόμαστε εγκαταλελειμμένοι».
Αλλά η Δύση αγνοεί τη Λευκορωσία κάτι που θα αποτελέσει κίνδυνο και για την ίδια. Όσο τα ρωσικά στρατεύματα παραμένουν στο έδαφος της χώρας, ο Putin θα έχει τα μέσα να απειλήσει το Κίεβο —καθώς και το ΝΑΤΟ— από κοντά, καταστρέφοντας την οικονομία της Ουκρανίας και αποσταθεροποιώντας την κυβέρνησή της. Και αυτό που ξεκινά στη Λευκορωσία μπορεί να μην τελειώνει απαραίτητα εκεί…
