Νωρίτερα φέτος, ο διακεκριμένος Γερμανός ψυχίατρος Thomas Schulze έστειλε μία πολύ ενδιαφέρουσα πρόταση στον Richard Horton, αρχισυντάκτη του παγκοσμίου φήμης ιατρικού περιοδικού The Lancet, προτείνοντας να ξεκινήσει μια συζήτηση για τη συνενοχή των Κινέζων επιστημόνων στη δίωξη των Ουιγούρων. Η ιδέα προέκυψε εν μέσω της παγκόσμιας ανησυχίας για τα κατασταλτικά μέτρα του καθεστώτος της Κίνας, τη συγκέντρωση γενετικών δεδομένων, την αναγκαστική στείρωση και την συλλογή οργάνων κρατουμένων που είναι φυλακισμένοι σε στρατόπεδα συγκέντρωσης.
«Πιστεύουμε ότι η κατάσταση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στην Κίνα έχει γίνει αφόρητη και χωρίς προηγούμενο, σε τέτοιο σημείο που δεν μπορούμε να μείνουμε σιωπηλοί πλέον και τουλάχιστον πρέπει να έχουμε μια ανοιχτή συζήτηση», έγραψε ο καθηγητής Schulze.
Του Ian Birrell (Mail On Sunday)
Γνώριζε ότι το Lancent δεν απέφευγε πολιτικές αντιπαραθέσεις, όταν μάλιστα στο παρελθόν είχε υπογράψει δήλωση, που δημοσιεύθηκε από το περιοδικό πέρυσι, καλώντας τη Βρετανία να τερματίσει τα «βασανιστήρια και την ιατρική παραμέληση» του ιδρυτή του WikiLeaks, Julian Assange, που κρατείται στη φυλακή προκειμένου να εξεταστεί το αίτημα παράδοσης του στις ΗΠΑ.
Ωστόσο, ο Γερμανός ψυχίατρος υπέστη σοκ από την απάντηση του Horton, ο οποίος ανέφερε ότι δεν «επιθυμεί να κάνει κάτι που θα μπορούσε να θέσει σε κίνδυνο» τον συντάκτη του στην Κίνα. «Η δημοσίευση μιας πρόσκλησης για μποϊκοτάζ θα μπορούσε να κάνει την κατάστασή του ανυπόφορη», έγραψε. Όπως λέει ο Schulze, αυτό ήταν μία «σαφής παραδοχή κλεισίματος ματιού» προς το Πεκίνο.
«Η επιστημονική ανεξαρτησία και η ελευθερία του λόγου αποτελούν αναπόσπαστο μέρος της δυτικής κοινωνίας και τα περιοδικά με επιρροή δεν πρέπει να βρίσκονται σε καταστάσεις που θέτουν σε κίνδυνο την ακεραιότητά τους» ανέφερε ο Thomas Schulze. Είχε δίκιο.
Μέχρι σήμερα, ελάχιστοι επιστήμονες τολμούν να αρθρώσουν δημόσια κριτική, παρά τη δυναμική περιοδικών όπως το Lancet, ή ρισκάρουν τη σταδιοδρομία τους, παρ’ όλο που πολλοί μοιράζονται την ανησυχία τους για την αντιμετώπιση που έχει το κινεζικό καθεστώς από το παγκοσμίου φήμης επιστημονικό έντυπο.
Η 198 χρόνων έκδοση βρίσκεται το τελευταίο διάστημα στην επικαιρότητα σχετικά με το ρόλο των υποτιθέμενων έγκυρων επιστημονικών μέσων μαζικής ενημέρωσης στην αντιμετώπιση του κομουνιστικού καθεστώτος της Κίνας αλλά και της έντονης συζήτησης σχετικά με το αν η Covid-19 θα μπορούσε να έχει διαρρεύσει από το εργαστήριο ιολογίας της Wuhan.
Στο στόχαστρο είναι και ο ίδιος ο Richard Horton, ένας μαχητικός χαρακτήρας που ηγείται του The Lancet για 26 χρόνια. Υπήρξε εξέχων στην πανδημία, επιτιθέμενος στις βρετανικές και αμερικανικές κυβερνήσεις για τις αποτυχίες της πολιτικής τους, ενώ υπερασπίστηκε την Κίνα, ακόμη και επιμένοντας ότι ήταν άδικο να κατηγορηθεί ως πηγή ιού ή προκειμένου να ερευνηθεί η ύπαρξη του λεγόμενου ασθενή μηδέν.
Στο επίκεντρο της ανησυχίας είναι κυρίως ένα από τα πιο αμφιλεγόμενα άρθρα σε οποιοδήποτε επιστημονικό περιοδικό από την αρχή της πανδημίας: Αυτό που ονόμασε το Lancet ως «δήλωση προς υποστήριξη των επιστημόνων, των επαγγελματιών της δημόσιας υγείας και των ιατρών της Κίνας» που δημοσιεύθηκε τον περασμένο Φεβρουάριο. Τότε, οι συγγραφείς της επιστολής είχαν επιτεθεί σε αυτό που περιέγραφαν ως «θεωρίες συνωμοσίας όσες περιγράφουν το ενδεχόμενο ότι η Covid-19 δεν έχει φυσική προέλευση».
Οι υπογράφοντες είχαν επαινέσει την «ταχεία, ανοιχτή και διαφανή ανταλλαγή δεδομένων σχετικά με το ξέσπασμα της πανδημίας», αλλά προειδοποιούσαν ότι αυτή «είχε απειληθεί από φήμες και παραπληροφόρηση» σχετικά με την προέλευση του κορωνοϊού και όχι από ένα καθεστώς που σιώπησε γιατρούς, έκρυψε δεδομένα και παραποίησε στοιχεία.
Η επιστολή του Lancet, υπογεγραμμένη από 27 εμπειρογνώμονες, έπαιξε βασικό ρόλο στη σιωπή της επιστημονικής και πολιτικής κοινότητας στα μέσα μαζικής ενημέρωσης σχετικά με οποιαδήποτε ιδέα ότι η πανδημία της covid-19 θα μπορούσε να είχε ξεκινήσει με εργαστηριακό ατύχημα αντί να έχει μεταδοθεί με φυσικό τρόπο από ζώα.
Σύμφωνα με πληροφορίες, χρησιμοποιήθηκε ακόμη και από το Facebook για να επισημάνει άρθρα που ερευνούσαν την υπόθεση της διαρροής από το εργαστήριο ως «ψευδείς πληροφορίες» πριν ο γίγαντας των κοινωνικών μέσων ενημέρωσης αλλάξει δραματικά τον περασμένο μήνα.
Ωστόσο, προέκυψε αργότερα ότι η επιστολή του Lancet συντάχθηκε κρυφά από τον Βρετανό επιστήμονα Peter Daszak, έναν μακροχρόνια συνεργάτη του Ινστιτούτου ιολογίας του Wuhan, το οποίο διεξήγαγε έρευνα υψηλού κινδύνου για τους κορωνοϊούς νυχτερίδων και είχε γνωστά ζητήματα ελλιπούς ασφάλειας.
Ο Daszak είναι ο πρόεδρος της μη κερδοσκοπικής οργάνωσης EcoHealth Alliance, μίας φιλανθρωπικής ΜΚΟ που εδρεύει στη Νέα Υόρκη και η οποία διέθεσε χρήματα στην Shi Zhengli, την ιολόγο της Wuhan, γνωστής ως «Batwoman», για την εργασία της στη συλλογή δειγμάτων από νυχτερίδες. Τέσσερις μήνες αργότερα, το Lancet δημιούργησε μια «Επιτροπή Covid-19» για να βοηθήσει τις κυβερνήσεις προκειμένου να ελεγχθεί η προέλευση του νέου κορωνοϊού. Επικεφαλής είναι ο Jeffrey Sachs, οικονομολόγος διασημοτήτων και συγγραφέας, που κάνει φιλανθρωπικές εκστρατείες μαζί με τον ροκ σταρ Bono των U2.
Ο Sachs απέρριψε πρόσφατα ισχυρισμούς ότι η Κίνα διαπράττει γενοκτονία στους Ουιγούρους, υιοθετώντας τη στάση του Πεκίνου ότι «προσπαθεί να αντιμετωπίσει την ισλαμική μαχητικότητα». Μάλιστα, υποστήριξε τον Daszak προκειμένου να ηγηθεί μίας ομάδας 12 ατόμων, στην επιτροπή του, η οποία ερευνά την προέλευση της covid-19. Αξίζει να σημειωθεί ότι μεταξύ των 12 οι 5 είχαν υπογράψει τη δήλωση στο Lancet. Η σύγκρουση συμφερόντων του Daszak αποκαλύφθηκε από την Daily Mail πριν από έξι μήνες.
Την περασμένη εβδομάδα, το Lancet «ξαναχρησιμοποίησε» το όνομα του και δημοσίευσε ένα «προσάρτημα» στη δήλωσή του όπου περιγράφει μερικούς από τους Κινέζους δεσμούς του. Ωστόσο, οι επικριτές λένε ότι το περιοδικό απέτυχε να παραδεχτεί ότι έξι ακόμη υπογράφοντες τη δήλωση του Φεβρουαρίου έχουν δεσμούς με την EcoHealth Alliance του Daszak ως διευθυντές ή συνεργάτες.
«Θα ήταν καλύτερο για το Lancet να είχε δηλώσει ότι οι προηγούμενες δηλώσεις του Daszak και άλλων υπογραφόντων της επιστολής ήταν αναληθείς και να είχε επισυνάψει μια συντακτική έκφραση ανησυχίας», δήλωσε ο Richard Ebright, ειδικός βιοασφάλειας και καθηγητής χημικής βιολογίας στο Πανεπιστήμιο Rutgers, στο Νιου Τζέρσεϋ.
Μάλιστα, το The Mail on Sunday δημοσίευσε την πληροφορία ότι το Lancet πρόκειται να δημοσιεύσει μία δεύτερη δήλωση από τους ίδιους υπογράφοντες της πρώτης επιστολής υποστηρίζουν την υπόθεση ότι η Covid-19 πιθανότατα εμφανίστηκε μέσω φυσικής «ζωονοσογόνου» μετάδοσης από ζώα σε ανθρώπους. «Θεωρούμε ότι φαίνεται πιο πιθανό να έχει μεταδοθεί μέσω ενός ενδιάμεσου ξενιστή θηλαστικών, αν και άλλες πιθανότητες δεν μπορούν να αποκλειστούν πλήρως», ανέφερε ένας από τους επιστήμονες, προσθέτοντας ότι εξακολουθούν να «λείπουν κάποιες υπογραφές».
Τέσσερις από τους αρχικούς εμπειρογνώμονες του Lancet φαίνεται να έχουν αλλάξει από τότε τη θέση τους, συμπεριλαμβανομένου του Charles Calisher, ενός ιολόγου του Κολοράντο. Ο ίδιος παραδέχτηκε πρόσφατα ότι «υπάρχουν πολλές συμπτώσεις» για να αγνοηθεί η υπόθεση της διαρροής από το εργαστήριο και ότι «είναι πιο πιθανό ότι [η covid-19] προέκυψε από αυτό το εργαστήριο».
Ο Bernard Roizman, που εδρεύει στο Πανεπιστήμιο του Σικάγο, έχει επίσης πειστεί ότι ο ιός μεταφέρθηκε σε εργαστήριο, επεξεργάστηκε και στη συνέχεια «κάποιος απρόσεκτος» τον άφησε.
Ωστόσο, ο Richard Horton, πρώην γιατρός, δεν είναι άγνωστος σε ζητήματα που έχουν προκαλέσει διαμάχες στο παρελθόν, με πιο γνωστό την περίπτωση της κυκλοφορίας ενός αναξιόπιστου εγγράφου, στο οποίο υπέγραφε ως εκδότης, από έναν πρώην νοσοκομειακό γιατρό στο Λονδίνο που είχε τροφοδοτήσει με τις θεωρίες του το παγκόσμιο κίνημα κατά του εμβολιασμού. Αυτό το έγγραφο του 1998, του Andrew Wakefield, κρίθηκε αργότερα ένοχο από την ιατρική έρευνα για ανεντιμότητα και στο οποίο υπήρξε ο ψευδής ισχυρισμός σχέσης μεταξύ των εμβολίων MMR και του αυτισμού, προκαλώντας φόβο μεταξύ των οικογενειών, απότομη πτώση των εμβολιασμών και θανατηφόρα κρούσματα ιλαράς.
Χρειάστηκε να περάσουν 12 χρόνια ώστε ο Horton να αποσύρει αυτή την τοξική μελέτη, η οποία εξακολουθεί να αντέχει μέχρι σήμερα, καθώς το λόμπι κατά του εμβολιασμού προωθεί ανησυχίες για τα εμβόλια κατά της covid-19.
Περιέργως, στις 24 Ιανουαρίου του περασμένου έτους, καθώς κυκλοφόρησαν τα νέα από τη Wuhan για έναν θανατηφόρο νέο ιό, ο Richard Horton εμφανίστηκε στα μέσα μαζικής ενημέρωσης με αφορμή ένα tweet στο οποίο επέμενε ότι «δεν υπάρχει λόγος να προκληθεί πανικός» για μια ασθένεια με «μέτρια μεταδοτικότητα και σχετικά χαμηλή παθογένεια». Ωστόσο, σύντομα κατηγορούσε τους υπουργούς για χιλιάδες θανάτους λόγω της «αργής, εφησυχαστικής και επίπεδης» αντίδρασης, ενώ καταδίκασε τους επιστημονικούς συμβούλους για συνενοχή σε αυτό που χαρακτήρισε ως «τη μεγαλύτερη αποτυχία επιστημονικής πολιτικής μίας ολόκληρης γενιάς».
Το μήνυμα του του άνοιξε το δρόμο να κάνει εμφανίσεις σε πολλές τηλεοπτικές και ραδιοφωνικές εκπομπές, σε στήλες εφημερίδων, ακόμα και να κυκλοφορήσει ένα βιβλίο με τίτλο «The Covid-19 Catastrophe». Μάλιστα, εμφανίστηκε και στην κινεζική κρατική τηλεόραση για να επαινέσει την κυβέρνηση του Πεκίνου για τις «αποφασιστικές δράσεις της». «Έχουμε για πολλά να ευχαριστήσουμε την Κίνα για τον τρόπο με τον οποίο χειρίστηκε το ξέσπασμα στη Wuhan», ανέφερε, παρά τα στοιχεία ότι οι αξιωματούχοι της καθυστέρησαν να προειδοποιήσουν τον κόσμο, είπαν ψέματα για την έναρξη της πανδημίας και κάλυψαν κρίσιμα στοιχεία για τη μετάδοση στον άνθρωπο.
Ο Richard Horton ανέφερε ανησυχίες για τη συμπεριφορά της Κίνας, αλλά επιτέθηκε στους Αμερικανούς πολιτικούς «επειδή έδωσαν αξιοπιστία στις θεωρίες συνωμοσίας», έπειτα από τις δηλώσεις του Προέδρου Donald Trump ότι ο ιός θα μπορούσε να είχε προκύψει από ένα εργαστήριο της Wuhan. «Αντί [ο Trump] να συμμετάσχει στην κριτική εναντίον του Πεκίνου, θα πρέπει ίσως να προσπαθήσουμε να βάλουμε τον εαυτό του στη θέση των κινεζικών πολιτικών», έγραψε Horton στον Guardian.
Ωστόσο, ο θαυμασμός του Richard Horton για την Κίνα δεν είναι καινούργιος. Το 2015, τη χρονιά που έλαβε μία κορυφαία τιμή από το Πεκίνο, ανέφερε στους αναγνώστες του Lancet ότι «η έμφαση της Κίνας στη φιλία και η ελεύθερη ροή ιδεών που ενθαρρύνει αυτή η φιλία, μπορεί να προσφέρει μαθήματα σε άλλα έθνη για το πώς μπορεί να επιταχυνθεί η επιστημονική συνεργασία σε ζητήματα κοινωνικών και πολιτικών αλλαγών».
Την ίδια στιγμή, όσοι επιδιώκουν να προσφέρουν στη παγκόσμια συζήτηση εναλλακτικές απόψεις σχετικά με την πραγματική προέλευση του κορωνοϊού έχουν απογοητευτεί. Μία επιστημονική ομάδα υπέβαλε μία επιστολή στο περιοδικό, υπογεγραμμένη από 14 παγκόσμιου φήμης εμπειρογνώμονες, τον Ιανουάριο, υποστηρίζοντας ότι «η φυσική προέλευση [του κορωνοϊού] δεν υποστηρίζεται από αξιόπιστα επιχειρήματα και ότι η εργαστηριακή προέλευση δεν θα πρέπει επισήμως να απορριφθεί». Το Lancet απέρριψε την επιστολή αναφέροντας ότι το ζήτημα «δεν είναι προτεραιότητα για εμάς».
Η Fiona Godlee, αρχισυντάκτης του ανταγωνιστικού British Medical Journal, ανέφερε ότι «έπρεπε να δημοσιεύσουμε το άρθρο του Daszak, αλλά η σύγκρουση συμφερόντων θα μπορούσε να είχε αναφερθεί με σαφήνεια. «Αλλά δεν ήταν μία καλή κίνηση τότε για τον συντάκτη να παρέχει τόσο σαφή υποστήριξη στην Κίνα, λέγοντας στους ανθρώπους να αφήσουν κατά μέρος την κριτική, όταν τα γεγονότα σχετικά με την προέλευση της πανδημίας δεν ήταν καθόλου αποδεδειγμένα. Όλα τα περιοδικά κατηγορούνται για κάποιες από τις απόψεις τους. Η πρόκληση είναι να διατηρηθεί το περιοδικό ανοιχτό ως πλατφόρμα για όλες τις πλευρές μιας συζήτησης μέχρις ότου τα επιστημονικά δεδομένα να έχουν τεκμηριωθεί χωρίς αμφιβολίες» συμπλήρωσε η ίδια.
Άλλοι ασκούν δριμεία κριτική στον Horton. «Ο πολύ καλυμμένος πολιτικός ακτιβισμός έχει καταστρέψει τη φήμη του περιοδικού, πιθανώς ανεπανόρθωτα», δήλωσε ένας Αμερικανός επιστήμονας. «Η μόνη σωτηρία είναι ότι πολλά άλλα περιοδικά έχουν πετύχει καλύτερα».
«Ο εκδότης του Lancet φαίνεται να ήταν ο βασικός παράγοντας στην εξάντληση της συζήτησης για την πραγματική προέλευση του κορωνοϊού», δήλωσε ο βουλευτής των Tory στην Αγγλία, Bob Seely, ο οποίος κατηγορεί τον Horton για «εντελώς απαράδεκτες» ενέργειες, παρεμβάλλοντας πολιτικές τοποθετήσεις και πιθανά εμπορικά συμφέροντα, στη συζήτηση για την αναζήτηση της αλήθειας.
Πίσω από αυτές τις ανησυχίες βρίσκεται ο φόβος ότι αυτά τα μέσα με επιρροή καλύπτουν την Κίνα για να προστατεύσουν εμπορικά συμφέροντα, καθώς η ανερχόμενη υπερδύναμη ξοδεύει δισεκατομμύρια στην προσπάθειά της να κυριαρχήσει στην επιστήμη για οικονομικό και στρατιωτικό όφελος.
Ο Γερμανός ψυχίατρος Schulze δεν κατάφερε να πείσει κανένα περιοδικό προκειμένου να εξετάσει την ιδέα του για μια συζήτηση σχετικά με τους επιστημονικούς δεσμούς με τις φρικαλεότητες που προκαλούνται στις μουσουλμανικές μειονότητες στο Xinjiang.
Ωστόσο και το επιστημονικό περιοδικό Nature έχει επίσης κατηγορηθεί ότι δυσχεραίνει τη συζήτηση σχετικά με τη θεωρία της διαρροής από το εργαστήριο.
Ο Nikolai Petrovsky, ένας Αυστραλός καθηγητής ιατρικής και ερευνητής εμβολίων που ήταν από τους πρώτους εμπειρογνώμονες που εξέφρασαν ανησυχίες σχετικά με τη φύση του νέου ιού, δήλωσε ότι το έγγραφο-ορόσημο του απορρίφθηκε από το Lancet, σε μόλις δύο ημέρες, με την αιτιολογία της «καυτής πατάτας» που μπορεί να προσβάλει την Κίνα. «Νομίζαμε ότι το Lancet θα ενδιαφερόταν, καθώς εκφράζαμε μία διαφορετική άποψη για την προέλευση του νέου κορωνοϊού, μίας αντίθετης άποψης με το επιστημονικά αβάσιμο έργο προπαγάνδας του Peter Daszak», ανέφερε. «Αλλά δεν θα μπορούσαν να το απορρίψουν πιο γρήγορα.
Υπό την τρέχουσα ηγεσία, το Lancet φαίνεται να έχει μετατραπεί από ένα αξιόπιστο κορυφαίο επιστημονικό περιοδικό σε ένα έντυπο που ενδιαφέρεται περισσότερο για τη δημοσιότητα από την καλή επιστήμη, ενώ αυξάνεται ολοένα και περισσότερο η κινεζική επιρροή στα θέματα πολιτικής του».
Το Lancet ανήκει στον όμιλο RELX με έδρα το Λονδίνο. Έχει ένα ευρύ φάσμα επιχειρήσεων στην Κίνα, συμπεριλαμβανομένης μιας για τη διάδοση πληροφοριών σχετικά με την υγεία στην Κίνα, σε συνεργασία με τον Tencent, τον τεχνολογικό γίγαντα που διαδραματίζει κεντρικό ρόλο στην άκαμπτη κυβερνητική λογοκρισία.
Σε δήλωση του το Lancet ανέφερε ότι οι επιτροπές της συγκέντρωσαν εμπειρογνώμονες για να αντιμετωπίσουν πιεστικά ζητήματα υγείας και ιατρικής. «Όλες οι τελικές αποφάσεις σχετικά με τους επιτρόπους και τους συνεισφέροντες λαμβάνονται από τον πρόεδρο», ανέφερε. Επέμεινε ότι το περιοδικό είναι ανεξάρτητο από συντακτική άποψη, θέτοντας «εξαιρετικά υψηλά πρότυπα» με επιλεγμένα έγγραφα που έχουν ως «βάση τη δύναμη της επιστήμης και την αξιοπιστία του επιστημονικού επιχειρήματος». Τέλος, εκπρόσωπος του περιοδικού αρνήθηκε να σχολιάσει μη δημοσιευμένα άρθρα, ερωτήσεις σχετικά με την επιστολή Daszak αλλά και για την προσέγγιση του Richard Horton στην Κίνα.
