kourdistoportocali.comThe Ones Who DoΠανεπιστήμιο Πατρών>8ος Πανελλαδικός Μαθητικός Διαγωνισμός Φιλοσοφικού Δοκιμίου

ΛΟΓΟΣ και ΠΑΘΗ

Πανεπιστήμιο Πατρών>8ος Πανελλαδικός Μαθητικός Διαγωνισμός Φιλοσοφικού Δοκιμίου

Ο Διαγωνισμός αυτός αποτελεί πλέον θεσμό στο ημερολόγιο της Μέσης Εκπαίδευσης

Το Τμήμα Φιλοσοφίας του Πανεπιστημίου Πατρών (πρόεδρος ο Αναπλ. Καθηγητής κ. Μιχάλης Παρούσης) διοργανώνει για 8η χρονιά τον Μαθητικό Διαγωνισμό Φιλοσοφικού Δοκιμίου.

Ο Διαγωνισμός αυτός αποτελεί πλέον θεσμό στο ημερολόγιο της Μέσης Εκπαίδευσης, όπου Καθηγητές και Μαθητές από δημόσια και Ιδιωτικά Λύκεια τον έχουν αγκαλιάσει και αγαπήσει με ιδιαίτερο ενδιαφέρον και θέρμη.

Στα 7 χρόνια του διαγωνισμού περισσότεροι από 3.500 μαθητές έχουν εγκύψει στα προβλήματα της Φιλοσοφίας και έχουν στοχασθεί πάνω στο εκάστοτε θέμα του διαγωνισμού. Δύο νικητές του διαγωνισμού έχουν κατ’ έτος συμμετάσχει στην Διεθνή Ολυμπιάδα Φιλοσοφίας και έχουν χαρίσει πολλές σημαντικές διακρίσεις στη χώρα μας.

Το εφετινό θέμα “ΛΟΓΟΣ και ΠΑΘΗ” αποτελεί ένα από τα κεντρικά ζητήματα της Πρακτικής Φιλοσοφίας, αναγόμενο στο σχηματισμό της βούλησης του ανθρώπου ως κατ’ εξοχήν φρονητικού όντος.

Το Τμήμα Φιλοσοφίας ευχαριστεί το Πανεπιστήμιο Πατρών για την οικονομική και ηθική στήριξη του διαγωνισμού, το Υπουργείο Παιδείας και Θρησκευμάτων για την θέση του διαγωνισμού υπό την αιγίδα του, καθώς και την Πανελλήνια Ένωση Φιλολόγων και το Κέντρο Ελληνικών Σπουδών του Πανεπιστημίου του Χάρβαρντ για την υποστήριξή τους, περαιτέρω όλες τις Διευθύνσεις Δευτεροβάθμιας  Εκπαίδευσης για την πρόθυμη συνεργασία τους και τέλος τους καθηγητές που προσφέρουν στους μαθητές τους την απαραίτητη καθοδήγηση για την επιτυχή συγγραφή των δοκιμίων τους. Ειδική μνεία οφείλει να γίνει στην Διεθνή Ολυμπιάδα Φιλοσοφίας, η οποία συνεργάζεται με το Τμήμα μας για τον ορισμό των Ελλήνων εκπροσώπων στους ετήσιους διαγωνισμούς της.

Μέχρι προ διετίας το Τμήμα Φιλοσοφίας του Πανεπιστημίου Πατρών χαιρόταν να συνεργάζεται με την Ελληνική Φιλοσοφική Εταιρεία για τη διεξαγωγή του διαγωνισμού. Από πέρυσι η ΕΦΕ αποφάσισε να μην συνεχίσει τη συνεργασία και αντ΄ αυτού να προκηρύξει ένα δικό της διαγωνισμό φιλοσοφικού δοκιμίου για μαθητές, με πανομοιότυπη διατύπωση του τίτλου του. Από την συμμετοχή στο διαγωνισμό αποδείχθηκε ότι η δευτεροβάθμια εκπαίδευση ετίμησε κατά συντριπτική πλειοψηφία την παράδοση που ξεκίνησε το Πανεπιστήμιο Πατρών. Κατά την εφετινή χρονιά η ΕΦΕ ερχόμενη σε αντίθεση με κάθε ηθική επιταγή περί ευγενούς άμιλλας προσπαθεί να σφετερισθεί την ιστορία του διαγωνισμού και κλεψιώνυμα προβαίνει στην προκήρυξη του δήθεν 8ου ΠΜΔΦΔ χωρίς να έχει προς τούτο καμία εξουσία, παράδοση ή έγκριση από το Πανεπιστήμιο Πατρών. Το Τμήμα Φιλοσοφίας καταγγέλει στην ελληνική φιλοσοφική κοινότητα, στο Υπουργείο Παιδείας, στους ενδιαφερόμενους να συμμετάσχουν στον διαγωνισμό και τους καθηγητές τους την απαράδεκτη ενέργεια της ΕΦΕ και την καλεί δημόσια να απέχει από κάθε ενέργεια που προκαλεί σύγχυση στην μαθητική και εκπαιδευτική κοινότητα σχετικά με τον πραγματικό φορέα του 8ου Πανελλαδικού Μαθητικού Διαγωνισμού Φιλοσοφικού Δοκιμίου που είναι αποκλειστικά και μόνο το Τμήμα Φιλοσοφίας του Πανεπιστημίου Πατρών και οι συνεργαζόμενοι με αυτό φορείς. Το Τμήμα μας εφιστά την προσοχή όλων σε αυτή την αθέμιτη προσπάθεια δημιουργίας σύγχυσης και προσέλκυσης ενδιαφερομένων συμμετεχόντων και επιφυλάσσεται για την νόμιμη άσκηση κάθε δικαιώματός του.

Καλωσορίζοντας τους μαθητές και μαθήτριες που θα διαγωνισθούν το σχολικό/ακαδημαϊκό έτος 2018/19 ευχόμαστε παραγωγική προετοιμασία και καλή επιτυχία!

Ο Πρόεδρος του Τμήματος Φιλοσοφίας

Μιχαήλ Παρούσης

Αναπλ. Καθηγητής

ΘΕΜΑΤΑ

1ο ΘΕΜΑ

Σε μια φημισμένη εικόνα στον διάλογο Φαίδρο η ψυχή του ανθρώπου παρομοιάζεται με ένα άρμα που το τραβούν δύο πολύ διαφορετικά μεταξύ τους φτερωτά άλογα προς αντίθετες κατευθύνσεις ενώ ο ηνίοχός του πασχίζει να ελέγξει την πορεία του. Πράγματι στις φιλοσοφικές προσεγγίσεις που γνωρίσατε η φύση της ανθρώπινης ψυχής δεν θεωρείται απλή και ομοειδής αλλά ο τόπος επενέργειας ανόμοιων δυνάμεων, πνευματικών και ζωϊκών, που δεν εναρμονίζονται μεταξύ τους αλλά συχνά αντιμάχονται η μία την άλλη. Έτσι το ερώτημα για μια ευγενική ψυχή τίθεται σε όλες τις προσεγγίσεις ως αίτημα και κατόρθωμα για τον άνθρωπο.
Σε κάθε μια όμως το αίτημα αυτό φαίνεται να εννοείται και να εκπληρώνεται υπό διαφορετικούς όρους: η ευγενική ψυχή στον Πλάτωνα, τον Χιουμ και τον Σίλλερ είναι σαν να αποκρίνεται σε μια διαφορετική απαίτηση. Με αφετηρία και βάσει των κειμένων που μελετήσατε επιχειρείστε να εντοπίσετε τις χαρακτηριστικές διαφορές μεταξύ των τριών φιλοσόφων στις ιδέες τους για την ευγενική ψυχή. Μπορείτε να αιτιολογήσετε την προέλευση των διαφορών;

2ο ΘΕΜΑ

Ο Μονταίν (Michel de Montaigne, 1533-1592) αναφέρεται στο Δοκίμιό του «Περί μεταμέλειας» στο θέμα της ηθικά θεμελιωμένης τάξης του ιδιωτικού βίου. Χαρακτηριστικό είναι το ακόλουθο χωρίο, [σε μετάφραση Φ. Δρακονταειδή, από τον Γ’ τόμο των Δοκιμίων, εκδόσεις Βιβλιοπωλείο της Εστίας, 2005, σελ. 36 επ.]:

«Το πλήθος συνοδεύει ετούτον τον άνθρωπο ύστερ’ από ένα δημόσιο υπούργημα με θαυμασμό ως την πόρτα του σπιτιού του. [Εκείνος] εγκαταλείπει μαζί με την τήβεννο του αυτόν τον ρόλο και πέφτει τόσο πιό χαμηλά όσο πιό ψηλά έχει ανέβει. Μέσα του, στον εαυτό του, όλα είναι ταραγμένα και ευτελή. Ακόμα κι αν ήταν τακτοποιημένα, χρειάζεται κρίση ζωηρή που να είναι σε θέση να τα ξεδιαλύνει, ώστε να διακρίνει την τάξη σ’ εκείνες τις ταπεινές κι ιδιωτικές του πράξεις. Επιπλέον η τάξη είναι αρετή σκυθρωπή και σκοτεινή. Το να καταλάβεις ένα όρυγμα, να διευθύνεις μια πρεσβεία, να κυβερνήσεις ένα λαό, είναι πράξεις λαμπρές. Το να μαλώνεις, να γελάς, να πουλάς, να πληρώνεις, να αγαπάς, να μισείς και να συναναστρέφεσαι τους δικούς σου και τον ίδιο σου τον εαυτό ήπια και σωστά, να μην ενδίδεις καθόλου, να μην αντιφάσκεις διόλου με τον εαυτό σου, είναι πράγμα πιο σπάνιο, πιο δύσκολο και λιγότερο αξιοπρόσεκτο. Μια ζωή μακριά από τους ανθρώπους, παρόλο όσα λέγονται, υπόκειται σε καθήκοντα εξίσου σκληρά κι επιτακτικά με την άλλη ζωή, αν όχι περισσότερο.

Κι οι ιδιώτες, λέει ο Αριστοτέλης, υπηρετούν την αρετή πιο δύσκολα και πιο εξαίρετα από εκείνους που βρίσκονται στην εξουσία. Προετοιμαζόμαστε για εξέχουσες ευκαιρίες, περισσότερο για τη δόξα παρά για τη συνείδησή μας. Η συντομότερη οδός να φτάσουμε στη δόξα, θα ήταν να κάνουμε για λογαριασμό της συνείδησης ό,τι κάνουμε υπέρ της δόξας. Κι η αρετή του Μεγάλου Αλεξάνδρου μου φαίνεται πως φανερώνει πολύ μικρότερη δύναμη πάνω στη σκηνή του θεάτρου της, απ’ ό,τι η αρετή του Σωκράτη σε κείνη την ταπεινή και αφανή ενασχόλησή του. Συλλαμβάνω εύκολα το Σωκράτη στη θέση του Αλέξανδρου, τον Αλέξανδρο όμως στη θέση του Σωκράτη δεν μπορώ. Όποιος ρωτήσει τον πρώτο τι ξέρει να κάνει, θα λάβει την απάντηση: «Να υποτάσσω τον κόσμο». Ο δεύτερος θα πει σε όποιον τον ρωτήσει: «Να κατευθύνω την ανθρώπινη ζωή σύμφωνα με τη φυσική της κατάσταση», γνώση πολύ πιο γενική, με μεγαλύτερη βαρύτητα, πιο θεμιτή. Η αξία μιας ψυχής δεν συνίσταται στο να υψιπετεί, αλλά στο να πετάει με τάξη. Το μεγαλείο της δεν πραγματώνεται στα μεγαλεία αλλά στο μέτρο.»

Ενώ η δημόσια ζωή στηρίζεται στη φιλοδοξία και στην έξωθεν καλή μαρτυρία, η ιδιωτική ζωή θεωρείται ο χώρος της ελεύθερης κυριαρχίας των παθών μας. Ο Μονταίν διαφωνεί μ’ αυτό προβάλλοντας το παράδειγμα της σωκρατικής ηθικής που θέτει τάξη στον ιδιωτικό βίο. Ποιά είναι η δική σας αντιμετώπιση του πλέγματος ιδιωτικότητα/ηθικότητα?

3ο ΘΕΜΑ

Η Σοφί Σολλ (Sophie Scholl) ήταν μια νεαρή φοιτήτρια στο Πανεπιστήμιο του Μονάχου την εποχή του ναζισμού στην Γερμανία, μέλος της αντιστασιακής ομάδας φοιτητών «Λευκό Ρόδο», που προσπαθούσε με προκηρύξεις να ξεσηκώσει συμφοιτητές και συμπολίτες ενάντια στην ναζιστική βία. Η Σοφί Σολλ συνελήφθη, ενώ σκόρπιζε φυλλάδια μέσα στο κεντρικό κτήριο του Πανεπιστήμιου και εκτελέστηκε με συνοπτικές διαδικασίες, σε ηλικία 23 ετών, μαζί με τον αδελφό της Χάνς (Hans) και έναν ακόμη συμφοιτητή τους (Κρίστοφ Πρόμπστ, Christoph Probst) στις 22 Φεβρουαρίου 1943.

Στις σημειώσεις του ημερολογίου της και σε επιστολές της συχνά αναστοχάζεται τα καταλυτικά βιώματα της μέσα στο ναζισμό. Εκεί βρίσκουμε να σημειώνει επανειλημμένα μια φράση του γάλλου φιλοσόφου Ζακ Μαριτέν (Jaques Maritain):

 «Χρειάζεται νά ‘χει κανείς ένα σκληρό μυαλό και μια μαλακή καρδιά.»

Την φράση αυτή συνοδεύει και με δικό της σχόλιο:

«Έχω καταλάβει ότι με τον νου (ή την διάνοια) μπορεί κανείς να χάσει κάθε μέτρο και να κάνει την καρδιά του να ατροφήσει μέχρι θανάτου.»

Με τα εφόδια που έχετε αποκτήσει από τις φιλοσοφικές πηγές που μελετήσατε πάνω στο θέμα «Λόγος και Πάθη» αναλύστε και ερμηνεύστε την σκέψη αυτήν της Σοφί Σόλλ εντάσσοντάς την στο πλαίσιο της εποχής που έζησε. Πώς θα σκεπτόσαστε για την δική μας εποχή;

Δείτε ΕΔΩ

SHARE

Περισσότερα

MORE THE ONES WHO DO