Ο κόσμος μερικές φορές φαίνεται να βυθίζεται σε μια κατάσταση μόνιμης κρίσης, αλλά αυτό δείχνει να μην έχει ιδιαίτερη σημασία. Παρά τις περιστασιακές αναποδιές, η χρηματιστηριακή αγορά στις ΗΠΑ (και παντού) βρίσκεται σε άνθηση.
Από τον By Jeff Sommer/The New York Times
Αυτή η ασυμφωνία μεταξύ της πραγματικής δυσφορίας και του ένδοξου οικονομικού πλούτου είναι ένα μόνιμο χαρακτηριστικό των αγορών, όχι ένα σφάλμα. Οι αγορές έχουν ευημερήσει μέσα από πολιτικές αναταραχές, πανδημίες, κραυγαλέα φυλετική ανισότητα, ύφεση, σοβαρή ανεργία, διαλυμένες συμμαχίες, δασμολογικές συγκρούσεις και άμεσο πόλεμο. Για να πυροδοτηθεί μια άνθηση, το μόνο που χρειάζεται είναι αρκετοί άνθρωποι να πιστεύουν ότι μπορούν να βγάλουν χρήματα.
Πολλοί το πιστεύουν αυτό τώρα.
Ο Dow Jones ξεπέρασε τις 50.000 μονάδες αυτόν τον μήνα (είναι 49.500 σήμερα) και η Wall Street είναι αισιόδοξη. Η αγνόησή των παγκόσμιων κρίσεων είναι μια έξυπνη στρατηγική για τους επενδυτές, μέχρι που, σε κάποιο σημείο, οι ίδιες οι αγορές περιέρχονται σε κρίση.
«Σε μια εποχή σαν κι αυτή, το καλύτερο που κάνουν οι πιο ικανοί επενδυτές είναι να παραμείνουν ψύχραιμοι και να συνεχίσουν», δήλωσε ο Eswar S. Prasad, οικονομολόγος στο πανεπιστήμιο Cornell και στο Brookings Institution. Συνεχίστε, αλλά να είστε προετοιμασμένοι για ανατροπές. Μην ξεχνάτε ότι υπάρχει κίνδυνος που παραμονεύει.
Τα τελευταία χρόνια, ο καθηγητής Prasad έχει βυθιστεί στη μελέτη του παγκόσμιου κινδύνου. Έχει εκδώσει ένα φιλόδοξο βιβλίο που παρέχει ένα ενημερωμένο μοντέλο για το τοξικό μείγμα οικονομικής, κοινωνικής και πολιτικής αναστάτωσης που πλήττει τον κόσμο. Το βιβλίο ονομάζεται «Ο Κύκλος της Καταστροφής: Γιατί η Παγκόσμια Οικονομική Τάξη Βυθίζεται Σπειροειδώς σε Αταξία» («The Doom Loop: Why the World Economic Order Is Spiraling Into Disorder»). Συζητήσαμε για αυτά τα προβλήματα για μερικές ώρες πρόσφατα. Το βιβλίο του Prassad δεν είναι ευχάριστο στο ανάγνωσμα. Είχαμε μια ανησυχητική και συγκλονιστική συζήτηση.
Εξετάζοντας το Χάος
Πόσο άσχημη είναι λοιπόν είναι η τρέχουσα κατάσταση; Δεν θέλω να σας χαλάσω την ημέρα, αλλά αυτή η συζήτηση με τον Prassad δεν βοήθησε τη δική μου.
Πέρα από τις ακμάζουσες χρηματοπιστωτικές αγορές, είπε ο καθηγητής, τα μεγάλα παγκόσμια προβλήματα τροφοδοτούν το ένα το άλλο σε έναν φαύλο κύκλο. Ο ίδιος αποκαλεί αυτόν τον κοινωνικό, πολιτικό και οικονομικό στρόβιλο «κύκλο της καταστροφής».
Αν βοηθάει, θυμηθείτε τα κέρδη σας στην υπέροχη χρηματιστηριακή αγορά πριν εξετάσετε το ανησυχητικό παγκόσμιο σκηνικό.
Πρώην αξιωματούχος του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου, ο καθηγητής Prasad μίλησε για την ήδη κακοποιημένη τάση που είναι γνωστή ως παγκοσμιοποίηση. Ένα σύστημα ελεύθερου εμπορίου και παγκόσμιων αλυσίδων εφοδιασμού που συνέδεσε μεγάλο μέρος του κόσμου, ανέβασε την οικονομική κατάσταση των απελπιστικά φτωχών ανθρώπων σε χώρες όπως η Ινδία και η Κίνα, αλλά προκάλεσε δυσκολίες σε βιομηχανικές περιοχές χωρών όπως η Γαλλία, η Γερμανία, η Βρετανία, η Ιταλία, η Ιαπωνία και οι Ηνωμένες Πολιτείες.
Αυτό μοιάζει ήδη με μακρινό παρελθόν. Σε μεγάλο βαθμό λόγω του Donald Trump, είπε ο καθηγητής Prassad, το σύστημα «καταστρέφεται». Το ίδιο και οι πολυμερείς οργανισμοί που είχαν εργαστεί για να διασφαλίσουν κάποιο βαθμό παγκόσμιας ειρήνης και σταθερότητας. Θα συμπεριλάμβανα το ΔΝΤ, την Παγκόσμια Τράπεζα, τον Παγκόσμιο Οργανισμό Εμπορίου και τα Ηνωμένα Έθνη σε αυτήν τη λίστα.
Ταυτόχρονα, είπε, η πολιτική αναταραχή σε πολλές χώρες τροφοδοτεί μια κατάρρευση των παγκόσμιων οικονομικών και πολιτικών σχέσεων. Για παράδειγμα, η διευρυνόμενη καταστολή της μετανάστευσης από την κυβέρνηση Trump, η οποία έχει πυροδοτήσει εγχώριες αναταραχές, συχνά θεωρείται σε άλλες χώρες ως αναπόσπαστο μέρος των πολιτικών «Πρώτα η Αμερική» που καταστρέφουν τις ψευδαισθήσεις της παγκόσμιας συνοχής. Και το αντιμεταναστευτικό αίσθημα είναι έντονο σε άλλες χώρες.
«Όλα αυτά είναι μέρος του βρόχου της καταστροφής», είπε.
Ο πόλεμος μεταξύ Ρωσίας και Ουκρανίας συνεχίζεται. Η τελευταία συνθήκη ελέγχου των πυρηνικών όπλων μεταξύ Ρωσίας και Ηνωμένων Πολιτειών έχει λήξει. Η Κίνα σπεύδει να αποκτήσει μεγαλύτερο οπλοστάσιο, η Ευρώπη συζητά τη δημιουργία της δικής της μεγαλύτερης αποτρεπτικής δύναμης και αμέτρητες μικρότερες δυνάμεις διεκδικούν πυρηνικά όπλα, αν δεν τα διαθέτουν ήδη. Δεν μπορεί να αποκλειστεί η πιθανότητα άμεσης σύγκρουσης μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και της Κίνας στο Στενό της Ταϊβάν ή στη Νότια Σινική Θάλασσα.
Ακολουθήστε το Χρήμα
Ο καθηγητής Prassad βλέπει την οικονομία ως την απόλυτη πηγή ισχύος. Επομένως, οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Κίνα είναι υπερδυνάμεις, κατά την άποψή του. Η Ρωσία, με οικονομία που κατατάσσεται μικρότερη από αυτή της Βραζιλίας, δεν είναι. Παραμένει, ωστόσο, μια ισχυρή στρατιωτική δύναμη, θέτοντας σε κίνδυνο μεγάλο μέρος της Ευρώπης και διατηρώντας την ικανότητα να καταστρέφει οπουδήποτε στον πλανήτη. Οι παραδοσιακοί σύμμαχοι των ΗΠΑ στην Ευρώπη – και, μάλιστα, σε όλες τις άλλες ηπείρους – έχουν αναγκαστεί να συνειδητοποιήσουν ότι δεν μπορούν να βασίζονται άνευ όρων σε Ηνωμένες Πολιτείες υπό την ηγεσία του Trump.
Χάρη κυρίως στους δασμούς του, το παλιό σύστημα ελεύθερου εμπορίου εξελίσσεται σε μια σειρά από αρχόμενους εμπορικούς πολέμους, πυροδοτώντας άλλες συγκρούσεις. Ο Donald Trump χρησιμοποιεί δασμούς για να επιβάλει τιμωρία – ή να ανταμείψει τη συναίνεση – σε ζητήματα που δεν σχετίζονται με το ίδιο το εμπόριο. Γροιλανδία, μετανάστευση, η ροή ναρκωτικών: Όταν οι χώρες αντιτίθενται στις απαιτήσεις του προέδρου, αυτός επιβάλλει περισσότερους δασμούς.
Στη συζήτησή μας, ο καθηγητής Prassad, ο οποίος, όπως κι εγώ, είναι έμπειρος σε θέματα Κίνας, είπε ότι και η Κίνα φέρει την ευθύνη για την κατάρρευση των παγκόσμιων εμπορικών σχέσεων. Προκαλεί τεράστια ζημιά κατακλύζοντας τον κόσμο με περισσότερες εξαγωγές από όσες οι περισσότερες χώρες μπορούν εύκολα να απορροφήσουν, είπε. Η Κίνα χρειαζόταν εδώ και καιρό να στρέψει την οικονομία της προς την εγχώρια κατανάλωση, κάτι που θα την έκανε λιγότερο εξαρτημένη από επιθετικές εξαγωγές για ανάπτυξη, αλλά δεν μπόρεσε ή δεν ήταν πρόθυμη να το κάνει.
Η εσωτερική καταστολή της Κίνας, η ολοένα και πιο αυταρχική ηγεσία της και οι συχνά τιμωρητικοί διεθνείς όροι βοήθειας και εμπορίου καθιστούν το οικονομικό και πολιτικό της μοντέλο δυσάρεστο σε πολλές χώρες. Αλλά σήμερα, είπε ο καθηγητής, ούτε οι Ηνωμένες Πολιτείες αποτελούν πρότυπο.
Υπάρχει ο διαφαινόμενος κίνδυνος οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Κίνα να χωρίσουν μεγάλο μέρος του κόσμου σε μπλοκ, με τις μεσαίες και μικρότερες δυνάμεις να αναγκάζονται να πλοηγούνται όσο καλύτερα μπορούν μεταξύ των υπερδυνάμεων. Η παγκόσμια προοπτική που απεικονίζεται στο βιβλίο «The Doom Loop» είναι συντριπτικά ζοφερή.
Και όμως, οι αγορές ευημερούν!
Παρόλα αυτά, για τους επενδυτές, υπάρχει η χαρούμενη πραγματικότητα ότι πολλές αγορές είναι σε εξαιρετική κατάσταση.
Οι μεγάλες εταιρείες τεχνολογίας στις Ηνωμένες Πολιτείες αποκομίζουν τεράστια κέρδη, ενώ ξοδεύουν εντυπωσιακά ποσά στην ανάπτυξη της Τεχνητής Νοημοσύνης. Οι επενδυτές μπορεί να ανησυχούν, αλλά ευημερούν.
Αφού ο βιομηχανικός μέσος όρος Dow Jones έφτασε τις 50.000 μονάδες για πρώτη φορά την περασμένη Παρασκευή, ο Edward Yardeni, οικονομολόγος και στρατηγικός αναλυτής με αισιόδοξη διάθεση, επανέλαβε ότι αναμένει ότι ο Dow Jones θα φτάσει τις 70.000 – μια αύξηση 40% – έως το 2029. Ο Yardeni μιλάει εδώ και πολύ καιρό για, όπως το θέτει, την «Χρηματιστηριακή Αγορά του 2020».
Η Τεχνητή Νοημοσύνη θα αυξήσει την παραγωγικότητα σε ολόκληρη την αμερικανική οικονομία και θα δημιουργήσει ευρείες βελτιώσεις στα κέρδη, είπε, και αυτό θα διατηρήσει την ανοδική αγορά.
Πολλές χρηματιστηριακές αγορές αλλού έχουν καλύτερες επιδόσεις από την αγορά στις Ηνωμένες Πολιτείες. Η πτώση του δολαρίου έχει βοηθήσει στην ενίσχυση των διεθνών αποδόσεων, ειδικά, αλλά όχι αποκλειστικά, για όσους επενδύουν σε δολάρια. Ο καθηγητής Prasad, ειδικός στο δολάριο, αναμένει ότι το αμερικανικό νόμισμα, προς το καλύτερο και προς το χειρότερο, θα παραμείνει το κυρίαρχο μέσο παγκόσμιων συναλλαγών, αν και πολλές άλλες χώρες προσπαθούν να το αποφύγουν. Παρά τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν τελευταία οι κερδοσκοπικές αγορές όπως τα εμπορεύματα και τα κρυπτονομίσματα, το παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα μέχρι στιγμής παραμένει σταθερό.
Παρόλα αυτά, είπε ο καθηγητής Prasad, ο εφησυχασμός θα ήταν άσοφος. «Υπάρχουν πραγματικά προβλήματα αυτή τη στιγμή», είπε, ακόμη και αν δεν φαίνονται στις αποδόσεις των χαρτοφυλακίων.
«Βλέπουμε ότι οι θεσμοί καταρρέουν», είπε. «Βλέπουμε την εγχώρια πολιτική να γίνεται ακόμη πιο πολωμένη και μολυσμένη με τρόπο που έχει πολύ αρνητικό αντίκτυπο και στη γεωπολιτική».
Οι χρηματοπιστωτικές αγορές ήταν ήρεμες στα χρόνια που προηγήθηκαν της μεγάλης χρηματοπιστωτικής κρίσης και ύφεσης από τον Δεκέμβριο του 2007 έως τον Ιούνιο του 2009. Ο κύκλος της καταστροφής τώρα, είπε, μπορεί κάλλιστα να πλήξει τις αγορές αργότερα.
Οπότε μην χαλαρώνετε πολύ, είπε ο καθηγητής Prasad. «Νομίζω ότι είναι μια καλή στιγμή, όταν τα πράγματα φαίνονται να είναι καλά, να ανησυχούμε λίγο περισσότερο για όλες αυτές τις δυσμενείς δυναμικές που κρύβονται κάτω από την επιφάνεια». Σήκωσε τους ώμους του, με ένα θλιβερό χαμόγελο. «Αυτό είναι χαρούμενο υλικό (για εσάς), έτσι δεν είναι;»
Ε, όχι. Είναι θλιβερό να το σκέφτεσαι, αλλά ο κόσμος βρίσκεται σε δύσκολη θέση. Νομίζω ότι αξίζει να σκεφτούμε όλα αυτά προσεκτικά. Για τους επενδυτές, είναι λογικό, καθώς γράφω, να προστατεύουν τις μετοχές τους με ομόλογα και μετρητά, αν είναι πιθανό να χρειαστείτε τα χρήματά σας σύντομα.
Σε μια κριτική για το «The Doom Loop», το The Economist επαίνεσε την σαρωτική αναλυτική δύναμη του βιβλίου, αλλά είπε ότι δεν παρέχει λύσεις. Αυτό ίσχυε και για τη συζήτησή μου με τον καθηγητή Prasad, αλλά δεν τον κατηγορώ. Χωρίς σημαντικές πολιτικές αλλαγές, είναι δύσκολο να δούμε πώς να ανατρέψουμε την παγκόσμια κατάσταση. Οι απλοί άνθρωποι θα πρέπει να προσπαθήσουν να προστατεύσουν τον εαυτό τους καθώς οι θεσμοί καταρρέουν.
