Καθώς οι αντιπροσωπείες της Ρωσίας και της Ουκρανίας είναι ήδη στην Κωνσταντινούπολη για τις ειρηνευτικές συνομιλίες, η στάση της Τουρκίας ως διαμεσολαβητή βρίσκεται στο επίκεντρο. Θα μπορούσε η χώρα που αποτελεί το σύνορο Ευρώπης και Μέσης Ανατολής να αναδειχθεί ως ειρηνοποιός;
Από τον Galip Dalay/CNN
Καθώς ο πόλεμος συνεχίζεται, ένας αυξανόμενος κατάλογος χωρών διερευνά τη δυνατότητα μεσολάβησης, μίας παρέμβασης προκειμένου να αποφευχθεί περαιτέρω η αιματοχυσία και για να μην εξαπλωθεί η σύγκρουση πέρα από τα σύνορα της Ουκρανίας.
Νωρίτερα αυτό το μήνα, η Τουρκία φιλοξένησε τους υπουργούς Εξωτερικών της Ουκρανίας και της Ρωσίας για μια τριμερή συνάντηση στην Αττάλεια. Στη συνέχεια, ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών επισκέφθηκε τη Μόσχα και το Κίεβο. Ομοίως, ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Naftali Bennett επισκέφθηκε τη Μόσχα για τον ίδιο σκοπό. Και η Κίνα έχει επισημάνει την ετοιμότητά της για μεσολάβηση. Πιθανώς άλλες χώρες, όπως τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, η Ινδία ή η Νότια Αφρική, ενδέχεται επίσης να ακολουθήσουν προκειμένου να μεσολαβήσουν σε κάποιου είδους επίλυση.
Σχεδόν όλες οι χώρες που έχουν διεκδικήσει τον ρόλο της διαμεσολάβησης έχουν επίσης εμπλακεί σε μια πράξη στρατηγικής εξισορρόπησης μεταξύ της Δύσης και της Ρωσίας για αρκετό καιρό. Η εξυπηρέτηση ενός ενδιάμεσου ρόλου είναι ένας τρόπος για να αποτρέψουν τη γιγάντωση της σύγκρουσης και να προβάλουν διεθνές ανάστημα.
Αλλά είναι επίσης ένας τρόπος για να αποφύγουν να προβούν σε δύσκολες επιλογές που μπορεί να τους επιβάλει ο πόλεμος, όπως να επιλέξουν ή να γείρουν προς τη μια πλευρά, με πιο καθαρό τρόπο.
Ωστόσο, ο κατάλογος των «επιτήδειων ουδέτερων» στη σύγκρουση Ρωσίας-Ουκρανίας δεν περιορίζεται σε μεσολαβητές. Πολλές ακόμη χώρες επέλεξαν να παραμείνουν «ουδέτερες», συμπεριλαμβανομένης της Αιγύπτου, της Σαουδικής Αραβίας, του Πακιστάν και του Μαρόκου. Η στάση της αποχής διαφέρει μεταξύ των χωρών, αλλά κάποιοι λόγοι όχι τόσο.
Το διεθνές σύστημα αλλάζει. Και η ιδέα ότι ο κόσμος δεν είναι πλέον δυτικοκεντρικός, αλλά όλο και περισσότερο πολυπολικός, είναι ευρέως διαδεδομένη στον μη δυτικό κόσμο. Έχει να κάνει με την πολιτική τους στάση απέναντι στη Ρωσία, αλλά και προς την Κίνα επίσης.
Όσο το κυρίαρχο αφήγημα αυτού του πολέμου δείχνει να αφορά τη διαμάχη Δύση/ΝΑΤΟ-Ρωσίας, τότε θα έχει μικρή απήχηση στον μη δυτικό κόσμο. Επιπλέον, η προσέγγιση του «επιτήδειου ουδέτερου» είναι επίσης ένας τρόπος να φανεί μία δυσαρέσκεια με την πολιτική των ΗΠΑ/Δύσης.
Είναι ενδεικτικό ότι οι ηγέτες των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων και της Σαουδικής Αραβίας, που εξαρτώνται από τις ΗΠΑ για την ασφάλειά τους, απέφυγαν να δέχονται κλήσεις από τον Πρόεδρο Joe Biden νωρίτερα αυτό το μήνα.
Αυτή η συμπεριφορά τους έχει σκοπό να φανεί η δυσαρέσκειά τους προς τις Ηνωμένες Πολιτείες για την ανεπαρκή υποστήριξη της Ουάσιγκτον στην αποτυχημένη εκστρατεία τους στην Υεμένη.
Από τις προμήθειες τροφίμων και ενέργειας έως τις γεωπολιτικές ευπάθειες, πολλοί άλλοι παράγοντες καθορίζουν επίσης την προσέγγισή τους. Για παράδειγμα, παρά τους στενούς στρατιωτικούς δεσμούς της με τις ΗΠΑ, η Αίγυπτος εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τη Μόσχα όσον αφορά την επισιτιστική της ασφάλεια.
Επίσης, συνεργάζεται στενά με τη Ρωσία στη Λιβύη, υποστηρίζοντας αμφότερες τον πολέμαρχο Khalifa Haftar. (Το Κίεβο κατηγορεί τον Haftar ότι έστειλε μισθοφόρους για να βοηθήσουν τη Ρωσία στην Ουκρανία).
Ομοίως, η Ινδία, παρά την ανάγκη της Δύσης να φανεί ως αντισταθμιστική δύναμη κατά της Κίνας, διατηρεί από καιρό στενούς δεσμούς με τη Μόσχα. Έχει αγοράσει τα ρωσικής κατασκευής πυραυλικά συστήματα S-400· και έχει ακολουθήσει μια πολιτική εξισορρόπησης μεταξύ Ρωσίας και Δύσης.
Αλλά από όλες αυτές τις χώρες που είναι στο ενδιάμεσο και προσπαθούν να μεσολαβήσουν, η Τουρκία έχει ένα μοναδικό προφίλ και θέση. Είναι μέλος του ΝΑΤΟ, ένας οργανισμός τον οποίο η Ρωσία και προηγουμένως η Σοβιετική Ένωση θεωρεί θεμελιώδη απειλή.
Ο Τούρκος πρόεδρος Recep Tayyip Erdogan επικρίνει όλο και περισσότερο το δυτικοκεντρικό διεθνές σύστημα. Όμως, ως μέλος πολλών δυτικών θεσμών, η Τουρκία είναι επίσης μεγαλοπαράγοντας, και κατά μία έννοια, μέρος της Δύσης γεωπολιτικά.
Η Τουρκία έχει επίσης θαλάσσια σύνορα τόσο με την Ουκρανία όσο και με τη Ρωσία. Επιπλέον, είναι ο μεγαλύτερος εμπορικός εταίρος της Μόσχας στην περιοχή της Μέσης Ανατολής και της Βόρειας Αφρικής. Και έχει ανταγωνιστεί και συνεργαστεί με τη Ρωσία μέσα από ζώνες σύγκρουσης στη Συρία, τη Λιβύη και το Ναγκόρνο Καραμπάχ τα τελευταία χρόνια.
Σε σύγκριση με άλλους διεκδικητές για μεσολάβηση, η Τουρκία έχει πολλούς ακόμα λόγους για να βρεθεί λύση στο ουκρανικό. Ο πόλεμος αλλάζει ριζικά τη γεωπολιτική και την ισορροπία δυνάμεων στην περιοχή της Μαύρης Θάλασσας και η χώρα θέλει να αποτελεί τη μεγάλη δύναμη της Μαύρης Θάλασσας.
Η Τουρκία πιθανότατα θα παίξει και ανθρωπιστικό ρόλο σύντομα, καθώς ο αριθμός των προσφύγων αυξάνεται. Η ανακοίνωση του Γάλλου Προέδρου Emanuel Macron ότι η Γαλλία, η Τουρκία και η Ελλάδα θα αναλάβουν κοινή αποστολή εκκένωσης στη Μαριούπολη είναι προάγγελος ενός ανθρωπιστικού ρόλου που μπορεί να γίνει πολύ σημαντικός για τον Erdogan στη συνέχεια.
Παρά την πολιτική της να μην προκαλεί τη Ρωσία, η Τουρκία δεν ακολουθεί πολιτική ίσων αποστάσεων. Πουλάει οπλισμένα μη επανδρωμένα αεροσκάφη στην Ουκρανία, τα οποία έχουν σημαντικές απώλειες σε ρωσικούς στόχους και έχει κλείσει τα τουρκικά στενά για τα πολεμικά πλοία.
Εκτός από την κυριαρχία της Ρωσίας στη Μαύρη Θάλασσα, έχει μια αρκετά μεγάλη παρουσία στη Μεσόγειο, όπου όπου είναι βαθιά χωμένη σε σημεία συγκρούσεων στη Συρία και τη Λιβύη. Ωστόσο, σε αντίθεση με άλλα μέλη του ΝΑΤΟ, η Τουρκία δεν έχει ενταχθεί στις δυτικές κυρώσεις κατά της Μόσχας ούτε έχει κλείσει τον εναέριο χώρο της στη Ρωσία. Κάτι τέτοιο πιθανότατα θα είχε πυροδοτήσει ένα ρωσικό βέτο κατά της προσπάθειας της Άγκυρας να μεσολαβήσει στη σύγκρουση. Και υπάρχει ήδη ένας αυξανόμενος αριθμός Ρώσων ακτιβιστών κατά του πολέμου και προσωπικοτήτων που κατευθύνονται προς την Τουρκία.
Η Τουρκία ουσιαστικά προσπαθεί να είναι υπέρ της Ουκρανίας χωρίς να γίνει πολύ επιθετική κατά της Ρωσίας. Η πρωτεύουσά της, η Άγκυρα, είναι πολύ βαθιά εκτεθειμένη στη Μόσχα τόσο οικονομικά όσο και γεωπολιτικά, καθώς η Ρωσία είναι η μεγαλύτερη πηγή τουριστών, εισαγωγών σιτηρών και φυσικού αερίου.
Σε κάθε περίπτωση, σε αυτή τη φάση, δεν υπάρχει ακόμη κανένα σημάδι ότι η Δύση πιέζει πιο έντονα την Τουρκία να ενταχθεί στο καθεστώς κυρώσεων κατά της Μόσχας.
Και παρά τις προσπάθειες της Άγκυρας, η η Μόσχα συνεχίζει να μην δείχνει ώριμη για διαπραγματεύσεις και εξακολουθεί να φαίνεται ότι επιδιώκει τη στρατιωτική επιλογή. Αυτό δεν σημαίνει ότι οι προσπάθειες ή οι συνομιλίες θα σταματήσουν σε αυτή τη σύγκρουση. Αντίθετα, είναι πιθανό να δούμε περισσότερα.
Η Ρωσία θέλει να δώσει την εντύπωση ότι ενδιαφέρεται για τη διπλωματία για να κερδίσει χρόνο και να αποτρέψει περαιτέρω δυτικές κυρώσεις, αλλά χωρίς αποτέλεσμα. Δεν πρέπει να αναμένεται σημαντική πρόοδος σύντομα. Παρόλα αυτά, η διατήρηση της ιδέας μιας διπλωματικής διαδικασίας είναι ακόμα σημαντική.
Επιπλέον, η διαμεσολάβηση εξυπηρετεί καλά τα συμφέροντα της Τουρκίας. Ενισχύει το διεθνές της ανάστημα, μετατρέποντας την σε ένα από τα κύρια κέντρα της διπλωματίας σε αυτή τη σύγκρουση. Παράλληλα, καθυστερεί ορισμένες από τις δύσκολες αποφάσεις που θα πρέπει να αντιμετωπίσει στο άμεσο μέλλον.
Από την αυτοκρατορική οθωμανική εποχή μέχρι σήμερα, η Τουρκία και η Ρωσία έχουν πολεμήσει μεταξύ τους 13 φορές, αλλά έχουν επίσης συνεργαστεί. Στο παρελθόν, τα παράπονα έναντι της Δύσης, ή ακόμα και ο αντιδυτικισμός, τους οδήγησαν συνήθως πιο κοντά ο ένας στον άλλον. Τώρα, ο γεωπολιτικός ρεβιζιονισμός της Ρωσίας και η δραματική αλλαγή του Putin προς τις μετασοβιετικές φιλοδοξίες του θα οδηγήσουν μια ανήσυχη Τουρκία πιο κοντά στη Δύση.
