Ο Emmanuel Macron δείχνει το μεγάλο φαβορί, έστω και με μια σχετικά μικρή διαφορά, στο σημερινό πρώτο γύρο των γαλλικών προεδρικών εκλογών, αλλά όλες οι δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι θα συμμετάσχει στο δεύτερο γύρο σε μια πολύ «στενή» κούρσα με την ακροδεξιά ηγέτη Marine Le Pen, δύο εβδομάδες αργότερα, στις 24 Απριλίου.
Από τις Elisa Braun και Maïa de La Baume
Μία νίκη της Le Pen, αν και εμφανίζεται σαν ένα πολύ αδύναμο σενάριο, θα ήταν πολιτικός σεισμός για τη Γαλλία και την Ευρώπη. Αν και η ίδια έχει προσπαθήσει πολύ να ελαφρύνει την εικόνα της τα τελευταία χρόνια προκειμένου να θεωρείται πιο μετριοπαθής, εκείνη και το κόμμα της έχουν μακρά ιστορία ξενοφοβίας, ευρωσκεπτικισμού και φιλικών σχέσεων με τον Putin.
Παρατηρητές λένε ότι ο Γάλλος πρόεδρος αντιμετωπίζει προβλήματα επειδή ακολούθησε μια στρατηγική που τον έχει κάνει να δείχνει περισσότερο σαν «πατέρας» του έθνους και διαχειριστής παγκόσμιων κρίσεων —προσπαθώντας να μεσολαβήσει στον πόλεμο στην Ουκρανία, για παράδειγμα- αντί ένας μάχιμος πολιτικός της καθημερινότητας, καθώς μάλιστα οι Γάλλοι ψηφοφόροι θέλουν να ακούσουν μηνύματα και υποσχέσεις απευθείας από τους υποψηφίους.
Η άρνηση του Macron να συμμετάσχει σε ζωντανές τηλεοπτικές συζητήσεις με τους άλλους 11 συνυποψηφίους για την προεδρία αντανακλά μια στρατηγική που έχει θεωρηθεί κυνική και απόμακρη. Ο Γάλλος πρόεδρος πήρε μέρος σε κάποιες εκπομπές στα κύρια τηλεοπτικά κανάλια της Γαλλίας, όπως σε μία που επικεντρώθηκε στον πόλεμο τον περασμένο μήνα. Ωστόσο, έχει αποφύγει τις επανειλημμένες προσκλήσεις για συζήτηση, με αποτέλεσμα οι αντίπαλοι και τα μέσα ενημέρωσης να τον κατηγορούν ότι αποφεύγει τις δημοκρατικές διαδικασίες.
«Ούτε το σύνταγμά μας ούτε τα έθιμά μας μας λένε ότι μια συζήτηση μεταξύ των υποψηφίων πριν από τον πρώτο γύρο θα ήταν ο κανόνας ή ο σωστός τρόπος αντιμετώπισης δημοκρατικών ιδεών», δήλωσε ο Macron σε συνέντευξη Τύπου τον περασμένο μήνα προκειμένου να παρουσιάσει την προεκλογική του πλατφόρμα.
Αντίθετα, λένε πολλοί ειδικοί, η Le Pen αντιμετωπίζεται ως ικανός επικοινωνιακός αντίπαλος του, πραγματοποιώντας αδιάκοπες εκστρατείες σε πολλές πόλεις της Γαλλίας, στις οποίες επικεντρώθηκε σε καθημερινά θέματα, κυρίως στο αυξανόμενο κόστος ζωής. «Η Le Pen έκανε μια εκστρατεία εγγύτητας, επισκέφθηκε πολλές μικρές πόλεις και χωριά», δήλωσε ο Mathieu Gallard, διευθυντής ερευνών στην εταιρεία δημοσκοπήσεων Ipsos. «Τα ταξίδια της δεν καλύφθηκαν πολύ από τον εθνικό Τύπο, αλλά είχαν μεγάλη απήχηση στα τοπικά μέσα ενημέρωσης». «Έδωσε μια εντύπωση εγγύτητας, κάτι που είναι πολύ σημαντικό για τους Γάλλους ψηφοφόρους», πρόσθεσε ο ίδιος.
Ξεκίνησε επίσης την εκστρατεία της πριν από επτά μήνες, ενώ ο Macron ανακοίνωσε την υποψηφιότητά του μόλις τον Μάρτιο, την τελευταία στιγμή, λίγο πριν από τη λήξη της προθεσμίας για τις υποψηφιότητες, παρόλο που ήταν κοινό μυστικό ότι θα ήταν ξανά υποψήφιος.
Η έναρξη της εκστρατείας τόσο αργά οφειλόταν εν μέρει στην έναρξη του πολέμου, καθώς μεγάλο μέρος του χρόνου του Macron αφιερώθηκε στην ουκρανική κρίση και οι σύμβουλοι του πίστευαν επίσης ότι θα φαινόταν άσχημα να πραγματοποιούσε παράλληλα προεκλογική εκστρατεία τότε.
«Εξάντλησαν όλες τις προθεσμίες της εκστρατείας», δήλωσε ο Vincent Deshayes, διευθυντής στον γαλλικό όμιλο μέσων ενημέρωσης Havas. Ο Deshayes είπε ότι εάν ο Macron έπρεπε να «παραμείνει πρόεδρος μέχρι το τέλος» λόγω του πολέμου, τότε θα έπρεπε να είχε βρει άλλους τρόπους για να βεβαιωθεί ότι η εκστρατεία του προχωρούσε επίσης καλά. Σημείωσε δε ότι ο Macron δεν χρησιμοποίησε πολύ τους υπουργούς του ως εκπροσώπους και εμφανίστηκε πιο απομονωμένος από ποτέ.
Αλλά η καθυστερημένη έναρξη ήταν επίσης μια σκόπιμη στρατηγική από την ομάδα του Macron, η οποία είχε σχεδιάσει μια «εκστρατεία blitzkrieg» («γρήγορη νίκη»), στοχεύοντας ο πρόεδρος να εισέλθει στην πολιτική αρένα την τελευταία στιγμή με την ελπίδα να δημιουργήσει μέγιστο αντίκτυπο.
Πράγματι, ο Macron προσπάθησε να προσεγγίσει τους ψηφοφόρους όχι προσπαθώντας να αποκτήσει προσωπική σχέση με το εκλογικό σώμα, λένε ειδικοί στην επικοινωνία. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα της προσέγγισής του είναι μια μίνι σειρά πέντε επεισοδίων στο YouTube, παραγωγής της ομάδας του. Με τίτλο «Ο υποψήφιος», η εκπομπή προορίζεται να είναι μια εσωτερική ματιά στον Macron και τον κόσμο του, με παρασκηνιακές στιγμές και συναισθηματικά κοντινά πλάνα ενός προέδρου που αποκαλεί τους σωματοφύλακές του με τα μικρά τους ονόματα και τα μέλη της ομάδας του στην εκστρατεία παιδιά».
«Έχω δώσει μερικές φορές μια εικόνα αλαζονείας στους ανθρώπους», λέει ο Macron στη σειρά. «Δεν νομίζω ότι είμαι αλαζόνας, είμαι πολύ μαχητικός, λίγο υπερβολικός μερικές φορές».
Ο Llorca, συγγραφέας του «The Macron brand», είπε ότι η σειρά δεν ήταν προσαρμοσμένη για ένα ευρύ κοινό και φαινόταν να παρουσιάζει τον Γάλλο πρόεδρο ως έναν μοναχικό που προσπαθεί να σηκώσει με επιτυχία τα βάρη της θέσης του.
«Αυτή η εκπομπή δεν απευθύνεται στους Γάλλους αλλά στους Μακρονιστές», είπε ο Llorca. «Παρακολουθούμε μόνο έναν μοναχικό Macron, χωρίς ομάδα, αλλά με μόνο λίγους συμβούλους… Είναι κουρασμένος, βήχει, ακόμα και όταν προσέρχεται για πρώτη φορά στο γραφείο του, το 2017, νιώθουμε ένα είδος πλήξης, οι άνθρωποι είναι με κοστούμια, γκριμάτσες… Ακόμα κι εκείνος φαίνεται να το αισθάνεται αυτό, καθώς λέει: “Θα τα ανατρέψουμε όλα αυτά”».
Ο Macron πραγματοποίησε μόνο μία μεγάλη συγκέντρωση —στο γιγάντιο Défense Arena στο Παρίσι το περασμένο Σάββατο, όταν εκφώνησε μια δίωρη ομιλία, παρουσιάζοντας τα επιτεύγματά του από μια σκηνή που έμοιαζε με ρινγκ του μποξ. Όμως ο Γάλλος πρόεδρος δεν κατάφερε να πετύχει κανένα χτύπημα νοκ-άουτ. Αυτό που είχε χαρακτηριστεί ως μια εκδήλωση τύπου Obama με τεράστιους προβολείς και ενέργεια κατέληξε να μην έχει παλμό.
«Αυτή η μεγαλειώδης συγκέντρωση του που έπρεπε να είναι το αποκορύφωμα [της εκστρατείας του] δεν άλλαξε τίποτα», είπε ο Deshayes. «Δεν έδωσε το μήνυμα που θα σφράγιζε τη νίκη του».
Δύο ημέρες αργότερα, οι δημοσκοπήσεις έδειξαν ότι η Le Pen πλησίαζε ακόμα περισσότερο τον Macron, ωθώντας την ομάδα του να αντιδράσει. Από τη Δευτέρα, έδωσε τουλάχιστον πέντε συνεντεύξεις, μία σπάνια κίνηση για έναν πρόεδρο που έχει τη φήμη ότι δεν εμπιστεύεται τους δημοσιογράφους, οι οποίοι συχνά παραπονιούνται για τον υπερβολικό έλεγχο των ανακοινώσεων από τα Ηλύσια και έλλειψη πρόσβασης στον πρόεδρο.
Ο Deshayes είπε ότι η απόσταση του Macron από τα μέσα ενημέρωσης προήλθε από την εμπειρία του ως ανώτερου συμβούλου του αντιδημοφιλούς προκατόχου του, François Hollande, του οποίου η στενή σχέση με τους δημοσιογράφους δεν φαίνεται να του έκανε πολύ καλό.
«Το γεγονός ότι έχει πρόβλημα στην επικοινωνία με τον Τύπο προέρχεται από ένα τραύμα με τον François Hollande», είπε ο Deshayes. «Αν βρισκόσουν στα Ηλύσια εκείνη την εποχή [ο Macron ήταν αναπληρωτής επιτελάρχης του Hollande] και έχοντας δει έναν πρόεδρο που είχε συνεχείς συνεννοήσεις με δημοσιογράφους… κάποια στιγμή έκανε τα καθήκοντα της ομάδας του Hollande πιο περίπλοκα… και ενθάρρυνε τον Macron να “κλειδώσει” την επικοινωνία και να προτιμήσει μια σχέση που να βασίζεται στην εξουσία» πρόσθεσε.
