Η Γερμανία είναι μία από τις ισχυρότερες οικονομίες του κόσμου και κορυφαία στο εμπόριο. Το 2019, εισήγαγε αγαθά αξίας 1,2 τρισεκατομμυρίων δολαρίων από όλο τον κόσμο. Μόνο περίπου το 2% από αυτό προήλθε από τη Ρωσία.
Από τον Paul Krugman/New York Times
Στην πραγματικότητα, η Ρωσική Ομοσπονδία, με περίπου 144 εκατομμύρια ανθρώπους, ήταν ελάχιστα πιο σημαντική για το γερμανικό εμπόριο από την Ιρλανδία με περίπου πέντε εκατομμύρια πληθυσμό. Συνήθως, λοιπόν, δεν θα περίμενε κανείς ότι η διακοπή των οικονομικών σχέσεων με τη Ρωσία θα είχε μεγάλη επίδραση στη γερμανική οικονομία. Ωστόσο, η Ρωσία είναι ο βασικός προμηθευτής ενός αγαθού που η Γερμανία θα δυσκολευτεί πολύ να αντικαταστήσει: Το φυσικό αέριο.
Σχεδόν όλη η κατανάλωση φυσικού αερίου της Γερμανίας εισάγεται μέσω αγωγών και περίπου το 55% προέρχεται από τη Ρωσία. Αυτή η κατάσταση δεν θα έπρεπε ποτέ να είχε επιτραπεί να συμβεί. Οι αμερικανικές κυβερνήσεις, ακόμα και από την εποχή του Ronald Reagan είχαν προειδοποιήσει τη Γερμανία να μην αφεθεί να εξαρτηθεί τόσο πολύ από τη Ρωσία (ήμουν μάρτυρας κάποιων από αυτές τις συζητήσεις κατά τη σύντομη θητεία μου στην κυβέρνηση, το 1982-83).
Και ενώ τα δημοκρατικά έθνη έχουν επιβάλει ένα ευρύ φάσμα οικονομικών κυρώσεων στο καθεστώς Putin, οι περιορισμοί στις πωλήσεις ρωσικού φυσικού αερίου παραμένουν εκτός λίστας.
Ωστόσο, οι ρωσικές θηριωδίες -και, για να είμαστε ειλικρινείς, η εκπληκτική ανικανότητα του περίφημου στρατού της Ρωσίας— έχουν αλλάξει γρήγορα τον πολιτικό λογισμό της απάντησης της Δύσης. Πριν από τρεις εβδομάδες, φαινόταν αδιανόητο ότι οι Γερμανοί πολιτικοί θα ήταν πρόθυμοι να επιβάλουν οποιοδήποτε σημαντικό «πόνο» στους ψηφοφόρους τους ως απάντηση στην επιθετικότητα του Vladimir Putin.
Πλέον, βρίσκονται σε εξέλιξη σοβαρές συζητήσεις σχετικά με το εάν και σε ποιο βαθμό η Γερμανία μπορεί να απογαλακτιστεί από το ρωσικό αέριο. Πράγματι, μια μικρή μείωση στην κατανάλωση αερίου δεν θα πρέπει να είναι δύσκολο να επιτευχθεί. Ακριβώς επειδή το φυσικό αέριο ήταν φθηνό, μεγάλο μέρος του καταναλώνεται αυτή τη στιγμή σε χαμηλής προτεραιότητας δομές, ενώ οι τεράστιες αυξήσεις που έχουν σημειωθεί από το καλοκαίρι θα αποθαρρύνουν τη χρησιμοποίηση του από εδώ και στο εξής. Η τιμή του αερίου όμως είναι ένα άλλο θέμα.
Δείτε το ως εξής: Μια σημαντική νέα μελέτη από μια ομάδα Γερμανών οικονομολόγων (υπάρχουν εννέα ειδικοί, επομένως θα την αναφέρω απλώς ως Bachmann et al.) εκτιμά ότι η εξάλειψη των εισαγωγών φυσικού αερίου από τη Ρωσία θα απαιτούσε μείωση της κατανάλωσης κατά περίπου 30%, σε περίπου 600 τεραβατώρες από περίπου 900 TWh και όχι κατά 55%, όσο δηλαδή το ρωσικό μερίδιο του γερμανικού φυσικού αερίου.
Και αυτό, γιατί η Γερμανία θα μπορούσε πιθανώς να πάρει κάπως περισσότερο αέριο από άλλες πηγές και να περιορίσει τη χρήση φυσικού αερίου για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας, βασιζόμενη περισσότερο στον άνθρακα και την πυρηνική ενέργεια (Ναι, ο άνθρακας πρέπει να καταργηθεί σταδιακά για να μας σώσει από την κλιματική καταστροφή αλλά όχι στη μέση ενός πολέμου. Δηλαδή, σαν το ρητό του Αγίου Αυγουστίνου: «Κάνε με αγνό, αλλά όχι ακόμα»).
Ωστόσο, ακόμη και μια πτώση της κατανάλωσης κατά 30% θα είναι δύσκολο να επιτευχθεί σε σύντομο χρονικό διάστημα. Η μείωση της κατανάλωσης από 900 σε 800 TWh μπορεί να μην είναι τόσο δαπανηρή, ενώ η πτώση από, ας πούμε, 700 σε 600 TWh θα ήταν πολύ πιο επώδυνη.
Οι Γερμανοί οικονομολόγοι επικεντρώνονται σε μια βασική οικονομική έννοια που ονομάζεται ελαστικότητα υποκατάστασης, χονδρικά μιλώντας, το κατά πόσο πέφτει η ζήτηση για φυσικό αέριο σε κάθε 1% αύξηση της τιμής του. Εάν αυτή η ελαστικότητα είναι χαμηλή, το ποσό που οι Γερμανοί θα ήταν διατεθειμένοι να πληρώσουν για ένα επιπλέον κομμάτι φυσικού αερίου όταν η κατανάλωση έχει ήδη έχει μειωθεί είναι σημαντικά μεγάλο, κάτι που σημαίνει ότι το οικονομικό κόστος των περαιτέρω μειώσεων είναι επίσης μεγάλο.
Δυστυχώς, οι εμπειρικές εκτιμήσεις υποδηλώνουν ότι η ελαστικότητα υποκατάστασης του φυσικού αερίου είναι χαμηλή, τουλάχιστον βραχυπρόθεσμα. Δεν είναι μηδέν: Με δεδομένες τις υψηλές τιμές του φυσικού αερίου, τα νοικοκυριά θα χαμηλώσουν τους θερμοστάτες τους, οι καταναλωτές θα σταματήσουν να αγοράζουν αγαθά των οποίων η παραγωγή απαιτεί να καταναλωθεί πολύ φυσικό αέριο κ.λπ.
Ωστόσο, η καλύτερη πρόβλεψη είναι ότι μιλάμε για ελαστικότητα περίπου 0,18, που με τη σειρά της σημαίνει (αν κάνω σωστά την αριθμητική) ότι η τιμή του φυσικού αερίου θα πρέπει να αυξηθεί κατά περίπου 600% για να μειωθεί η ζήτηση κατά 30%. Πρόκειται για ένα τεράστιο νούμερο και για αυτό οι Bachmann et al. χρησιμοποίησαν σκόπιμα μια ακόμη πιο απαισιόδοξη εκτιμώμενη ελαστικότητα, τη 0,1.
Ωστόσο, ακόμη και με αυτές τις απαισιόδοξες υποθέσεις, διαπιστώνουν ότι η Γερμανία θα μπορούσε, στην πραγματικότητα, να τα καταφέρει χωρίς ρωσικό φυσικό αέριο, ακριβώς επειδή η χώρα αυτή τη στιγμή ξοδεύει τόσο λίγα για ρωσικές εισαγωγές. Το κόστος θα ήταν σοβαρό: Το γερμανικό πραγματικό εισόδημα μπορεί να μειωθεί κατά περίπου 2%, ισοδύναμο μιας μέτριας ύφεσης. Αλλά σίγουρα δεν θα ήταν το τέλος του κόσμου.
Μια τέτοια δραστική ενέργεια θα ήταν αδιανόητη πριν από ένα μήνα. Αλλά ο Putin φαίνεται να βρίσκεται στη διαδικασία να επιτύχει κάτι αξιοσημείωτο: Να υπενθυμίσει σε όλο τον κόσμο αυτό που πρεσβεύουν οι δημοκρατίες. Έχει ήδη καταστρέψει τη φήμη της Ρωσίας ως στρατιωτικής υπερδύναμης, τώρα βρίσκεται στη διαδικασία μείωσης της όποιας οικονομικής δύναμης είχε.
