Η νήσος Ψυττάλεια ή “Λειψοκουτάλα”, απέχει μόλις ενάμιση μίλι από το λιμάνι του Πειραιά και “κρύβει”, σε πολλούς άγνωστα, ιστορικά γεγονότα.
Γράφει η Ειρήνη Καρύδη
1) Το 480 π.Χ. στη Ναυμαχία της Σαλαμίνας…. Τόσο ο Αισχύλος στο έργο “Πέρσες”, όσο και ο Ηρόδοτος, μας πληροφορούν πως οι Πέρσες είχαν φροντίσει να καταλάβουν το νησί και να εγκαταστήσουν στρατό πιστεύοντας πως αφενός από εκεί θα τόξευαν τα πληρώματα του ελληνικού στόλου, αφετέρου θα φόνευαν τους Έλληνες ναυαγούς που θα έβγαιναν στις ακτές της.
Τα σχέδιά τους όμως δεν τελεσφόρησαν καθώς όταν οι Πέρσες, μετά την ήττα τους, τράπηκαν σε φυγή, εγκατέλειψαν τους στρατιώτες τους εκεί.
Τα “υπολείμματα” του περσικού στρατού στην Ψυττάλεια καθάρισε ο Αριστείδης ο Δίκαιος.
2) Την εποχή της Τουρκοκρατίας πολλοί Αθηναίοι κατέληγαν στην Ψυττάλεια, αρχικά για προστασία στη Μονή του Αγίου Σπυρίδωνα και από εκεί αναζητούσαν πλωτά να διαφύγουν για τη Σαλαμίνα ή ακόμα καλύτερα για την Αίγινα.
3) Κατά την διάρκεια της Οθωνικής περιόδου η Ψυττάλεια υπήρξε τόπος ταφής των πεθαμένων εξαιτίας της χολέρας ή άλλων μεταδοτικών νοσημάτων.
Για το λόγο αυτό συναντούμε μέχρι και σήμερα διάφορα μαρμάρινα και πέτρινα ταφικά μνημεία με γνωστότερο όλων τον τάφο της κόρης του Αντιβασιλέα Άρμανσμπεργκ!
4) Το 1856 ανεγέρθηκε στην Ψυττάλεια ο πρώτος σταθερός διοπτρικός φάρος, που διατηρήθηκε μέχρι το 1865.
Αργότερα, αντικαταστάθηκε με περιστροφικό, ενώ το 1914 τοποθέτησαν φάρο λευκού σταθερού φωτός.
5) Το 1882 – 83 (εποχή του Χαρίλαου Τρικούπη) η Ψυττάλεια κρίθηκε ως ιδιαίτερα σημαντική για την ασφάλεια και προστασία του λιμανιού, για αυτό και κατασκευάστηκαν μόνιμα οχυρωματικά έργα (θέσεις πυροβολείων) που έμειναν για πολλά χρόνια.
Η Ψυττάλεια είχε αναλάβει τη σπουδαία αποστολή να ελέγχει την είσοδο των πλοίων προς το εμπορικό λιμένα του Πειραιά
6) Την περίοδο 1916 – 1917, όταν οι Αγγλογάλλοι κατέλαβαν τον Πειραιά κατασκεύασαν ανθυποβρυχιακά φράγματα για να ελέγχουν το λιμάνι αλλά και τον διαύλο.
7) Το επίτακτο ρυμουλκό “Αλέξανδρος Ζ” της εταιρείας Αλέξανδρου ΖΑΛΟΚΩΣΤΑ, μετέφερε εξοδούχους όταν ανατράπηκε στις 10 Μαρτίου 1923, στην Ψυττάλεια, λόγω ταραγμένης θάλασσας και υπερφόρτωσης.
Από το ναυάγιο ξεκληρίστηκε όλη η φιλαρμονική του Πολεμικού Ναυτικού.
Πνίγηκαν 36 μουσικοί της ενώ απέμειναν μόνο 8 που δεν επιβιβάστηκαν λόγω βάρδιας.
Το ναυάγιο του “Αλέξανδρου Ζ.” έμεινε στην ιστορία γνωστό ως το “ναυάγιο του Σαρωνικού”.
Προς ανάμνηση του συγκεκριμένου ναυαγίου ανεγέρθηκε μικρή εκκλησία με την ονομασία “Άγιος Αλέξανδρος”.
Το 1934 εγκαταστάθηκε στην Ψυττάλεια βάση Aντιαεροπορικής Aμύνης.
Ήταν εκείνη που σήκωσε το βάρος των αεροπορικών επιδρομών των Ιταλών αλλά και των Γερμανών που ακολούθησαν (μαζί με τον λόφο της Καστέλλας, του Βώκου και του όρους Αιγάλεω).
Αμέσως μετά τον πόλεμο οι εγκαταστάσεις της Aντιαεροπορικής Aμύνης μετατράπηκαν σε ανοικτό στρατόπεδο κράτησης πολιτικών κρατουμένων.
