Η έκκληση να διαπράξει προδοσία μεταφέρθηκε στον Oleksandr Vilkul τη δεύτερη μέρα του πολέμου, μέσω ενός τηλεφωνήματος παλιού συναδέλφου του, υπουργού. Ο ίδιος, γόνος μιας ισχυρής πολιτικής οικογένειας της νοτιοανατολικής Ουκρανίας, η οποία θεωρείτο εδώ και καιρό ότι έχει φιλορωσικές θέσεις και απόψεις, απάντησε αρχικά στο τηλεφώνημα καθώς τα ρωσικά στρατεύματα προχωρούσαν, λίγα χιλιόμετρα από την πατρίδα του, την πόλη Kryvyi Rih.
Από τον Andrew E. Kramer/New York Times
«Μου είπε, “Ολεξάντρ Γιούριβιτς, κοιτάς τον χάρτη, βλέπεις ότι η κατάσταση είναι προκαθορισμένη”», ανέφερε ο Vilkul, φέρνοντας στη μνήμη του τη συνομιλία του με μία πρώην υπουργό, μιας -επίσης πρώην- φιλορωσικής ουκρανικής κυβέρνησης. «Υπογράψτε μια συμφωνία φιλίας, συνεργασίας και άμυνας με τη Ρωσία και θα έχουν καλές σχέσεις μαζί σας», τόνισε η πρώην συνάδελφος του. «Θα είσαι πολύ ισχυρός στη νέα Ουκρανία» πρόσθεσε.
Η προσφορά της απέτυχε θεαματικά. Μόλις άρχισε ο πόλεμος, ανέφερε ο Vilkul, οι ρωσικοί πύραυλοι που έπληξαν τη γενέτειρά του έκαναν προφανή την επιλογή του: Ήταν σφόδρα αρνητικός. «Απάντησα με βρισιές», τόνισε ο Vilkul σε συνέντευξη του στους New York Times.
Αν οι πρώτοι μήνες του πολέμου στην Ουκρανία ήταν καταστροφικοί για τον ρωσικό στρατό -θολώνοντας τη φήμη των διοικητών και των στρατευμάτων του έπειτα από την αναγκαστική υποχώρηση από το Κίεβο- η ρωσική εισβολή ανέδειξε επίσης μια άλλη κραυγαλέα αποτυχία: Την εσφαλμένη ανάλυση της Μόσχας για την πολιτική κατάσταση της χώρας στην οποία εισέβαλλε. Αυτοί οι υπολογισμοί οδήγησαν σε πολλά λάθη, όχι λιγότερο δαπανηρά σε ζωές για τον ρωσικό στρατό λόγω των λανθασμένων τακτικών των χειριστών αρμάτων μάχης που κατευθύνονταν σε βάλτους.
Το Κρεμλίνο μπήκε στον πόλεμο περιμένοντας μια γρήγορη και ανώδυνη νίκη, προβλέποντας ότι η κυβέρνηση του Προέδρου Volodymyr Zelensky θα σπάσει και ότι κορυφαίοι Ουκρανοί αξιωματούχοι, στην κυρίως ρωσόφωνη ανατολική περιοχή, θα άλλαζαν ευχαρίστως πλευρά. Ωστόσο κάτι τέτοιο δεν συνέβη ποτέ.
Στην πλειοψηφία τους, εκτός από έναν μικρό αριθμό χωριών, η Ρωσία απέτυχε να πάρει τους ντόπιους πολιτικούς με το μέρος της. Οι ουκρανικές αρχές έχουν ήδη ανοίξει φακέλους για 38 υποθέσεις προδοσίας, όλες με αξιωματούχους χαμηλού επιπέδου σε μεμονωμένες περιπτώσεις προδοσίας.
«Κανείς δεν ήθελε να είναι μέρος αυτής της απεχθούς κατάστασης», είπε ο Kostyantyn Usov, πρώην βουλευτής από την πόλη Kryvyi Rih. Ανέφερε ότι η ρωσική πολιτική είχε πάντα θλιβερή απήχηση στην Ουκρανία και τόνισε την απουσία μίας ευρείας συνεργασίας με τη Ρωσία, συμπεριλαμβανομένων των Ουκρανών που μιλούν ρωσικά και μοιράζονται τις πολιτιστικές αξίες της χώρας. «Είμαστε μέρος μίας λαμπρής αντίστασης», είπε για την Ουκρανία. «Είναι εδώ, μαζί μας, στην ομάδα μας. Εκείνοι δεν έχουν τίποτα να προσφέρουν» πρόσθεσε.
Oleksandr Vilkul
Άλλοι εξέχοντες πολιτικοί, πολλοί πρώην φιλορώσοι, όπως ο Ihor Terekhov, ο δήμαρχος του Kharkiv (Χάρκοβο), και ο Hennady Trukhanov, ο δήμαρχος της Οδησσού, παρέμειναν επίσης πιστοί και έγιναν σκληροί υπερασπιστές των πόλεων τους. Μαζί με άλλους επικεφαλής στα νοτιοανατολικά, ο ουκρανικός λαός αντιστάθηκε επίσης. Οι διαδηλώσεις στους δρόμους κατά της ρωσικής κατοχής στο Kherson (Χερσώνα) συνεχίζονται παρά τους θανατηφόρους κινδύνους για τους συμμετέχοντες.
Οι ανθρακωρύχοι και οι εργάτες της χαλυβουργίας του Kryvyi Rih δεν έχουν δείξει επίσης σημάδια πίστης στη Ρωσία. «Πριν από τον πόλεμο, είχαμε δεσμούς», τόνισε ο 36χρονος Serhiy Zhyhalov, μηχανικός χαλυβουργείου, αναφερόμενος στους οικογενειακούς, γλωσσικούς και πολιτιστικούς δεσμούς με τη Ρωσία. Αλλά όχι πια, είπε. «Κανείς δεν έχει καμία αμφιβολία ότι η Ρωσία μας επιτέθηκε».
Οι νοτιοανατολικές περιοχές της Ουκρανίας, μια έκταση από στέπες και κατεστραμμένες βιομηχανικές και μεταλλευτικές πόλεις, είναι τώρα το επίκεντρο των μαχών στον πόλεμο. Οδηγώντας νότια από το Κίεβο, ο αυτοκινητόδρομος αφήνει πίσω του τα πυκνά πευκοδάση και τους καλαμώνες της βόρειας Ουκρανίας και το τοπίο ανοίγεται σε εκτεταμένες πεδιάδες. Τα αγροκτήματα απλώνονται στους ορίζοντες, μέσα σε λαμπρή, κίτρινη ανθισμένη ελαιοκράμβη ή καλλιεργημένη μαύρη γη.
Από πολλές απόψεις, η περιοχή είναι συνυφασμένη με τη σοβιετική και τη ρωσική ιστορία. Οι βιομηχανίες σιδήρου και άνθρακα διαμόρφωσαν τη νοτιοανατολική Ουκρανία. Μέσα και γύρω από την πόλη Kryvyi Rih υπάρχουν κοιτάσματα σιδηρομεταλλεύματος. ο άνθρακας είναι πιο ανατολικά, κοντά στην πόλη του Donetsk.
Οι δύο λεκάνες ορυκτών, γνωστές ως Kryvbas και Donbas, γέννησαν μια μεταλλουργική βιομηχανία που προσέλκυσε πολλές εθνικότητες από την τσαρική και τη σοβιετική αυτοκρατορία από τα τέλη του 19ου αιώνα και μετά, με τη ρωσική να γίνεται η lingua franca στις πόλεις εξόρυξης. Τα χωριά παρέμειναν κυρίως ουκρανόφωνα.
Η περιοχή εξέλεγε για χρόνια φιλορώσους πολιτικούς, όπως τον Vilkul, τον αγαπημένο «κακό» των Ουκρανών εθνικιστών, εξαιτίας κυρίως της προώθησης πολιτιστικών εκδηλώσεων σοβιετικού τύπου που εξόργισε πολλούς Ουκρανούς. Ο ίδιος οργάνωσε, για παράδειγμα, ένα καραόκε πάρτι στο Kryvyi Rih, όπου μεταξύ άλλων ακούστηκε το «Katyusha», ένα ρωσικό τραγούδι που σχετίζεται με τη νίκη του Σοβιετικού Β ‘Παγκοσμίου Πολέμου.
Ουσιαστικά, ο Vilkul αναρριχήθηκε στην πολιτική σκηνή υπό τον πρώην, φιλορώσο πρόεδρο, Viktor F. Yanukovych, στην κυβέρνηση του οποίου διετέλεσε αναπληρωτής πρωθυπουργός έως ότου σφοδρές διαδηλώσεις απομάκρυναν τον Yanukovych από την εξουσία το 2014. Μεγάλο μέρος του υπόλοιπου υπουργικού συμβουλίου του Yanukovych κατέφυγε μαζί του στη Ρωσία. Όμως ο Vilkul παρέμεινε στην Ουκρανία ως de facto πολιτικό αφεντικό της πόλης Kryvyi Rih, ενώ ο ηλικιωμένος πατέρας του υπηρετούσε ως δήμαρχος της πόλης.
Αυτή η στάση του ήταν κάτι που τράβηξε έντονα το ενδιαφέρον της Μόσχας. Το 2018, είπε ο Vilkul στους New York Times, το Κρεμλίνο τον χαρακτήρισε μεσάζοντα μίας «χαοτικής περιόδου για την Ουκρανία που τελείωσε» και ότι θα πρέπει πλέον να ακολουθεί τις εντολές της Μόσχας εάν επιθυμεί να παραμείνει στην πολιτική στα νοτιοανατολικά. Εκείνος είπε ότι αρνήθηκε.
Οι Ρώσοι, ανέφερε, δεν μπήκαν καν στον κόπο να τον προσεγγίσουν με τρόπο, απλώς έθεσαν τις απαιτήσεις τους. Είπε ότι η Μόσχα ακολούθησε την ίδια -λανθασμένη- προσέγγιση και με άλλους πολιτικούς στην ανατολική Ουκρανία. «Δεν προσπάθησαν καν να μας πείσουν», τόνισε. «Πίστευαν ότι θα ήμασταν, a priori, στο πλευρό τους».
Τις παραμονές του πολέμου, ο Vilkul ήταν πιθανότατα ο φιλορώσος πολιτικός στην Ουκρανία με την ευρύτερη λαϊκή υποστήριξη. «Ήμουν ο μοναδικός σε αυτό το υψηλό επίπεδο στήριξης», είπε. Τότε ήταν που ήρθε η κλήση στο κινητό του Vilkul από τον Vitaly Zakharchenko, έναν Ουκρανό εξόριστο στη Ρωσία που είχε διατελέσει υπουργός Εσωτερικών υπό τον Vilkul στην κυβέρνηση του Yanukovych. Συνέστησε στον Vilkul να συνεργαστεί με τους Ρώσους. «Του είπα να πάει να χαθεί», είπε ο Vilkul. «Δεν το σκέφτηκα καν».
Ο Vilkul ανέφερε στους New York Times ότι είχε παρεξηγηθεί -από την ηγεσία της Ρωσίας και την εθνικιστική αντιπολίτευση στο εσωτερικό. Ένας προπάππους του, είπε, είχε πολεμήσει τους Λευκούς Ρώσους στον εμφύλιο πόλεμο. Η οικογένεια Vilkul, τόνισε, «πολεμάει τους Ρώσους σε αυτή τη γη εδώ και εκατό χρόνια».
Το Κρεμλίνο, ανέφερε, είχε παρερμηνεύσει τον σεβασμό του για τους βετεράνους του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου και την υποστήριξη των δικαιωμάτων των Ρωσόφωνων ως πιθανή υποστήριξη για μια ανανεωμένη ρωσική αυτοκρατορία, κάτι που είπε πως ήταν λάθος. Ονόμασε τους Ρώσους «κλασικούς μεγαλομανείς».
«Πιστεύουν ότι η κοινή γλώσσα και οι αξίες, όπως η στάση απέναντι στον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο και την Ορθοδοξία, αποτελούν ένδειξη ότι κάποιος τους αγαπά», υπογράμμισε.
Μια δεύτερη προσφορά, αυτή τη φορά που παρουσιάστηκε δημόσια από έναν άλλο Ουκρανό εξόριστο, τον Oleh Tsaryov, σε μια ανάρτηση του στο Telegram, ήρθε περίπου μια εβδομάδα αργότερα, όταν τα ρωσικά στρατεύματα είχαν προχωρήσει σε απόσταση έξι μιλίων από την πόλη Kryvyi Rih. «Οι συνάδελφοί μου και εγώ κρατούσαμε πάντα φιλορωσική στάση», ανέφερε η ανάρτηση, αναφερόμενη στον Vilkul και τον πατέρα του, και πρόσθεσε δυσοίωνα ότι «συνεργασία με τον ρωσικό στρατό σημαίνει διατήρηση της πόλης και των ζωών». Ο Vilkul απάντησε με μια άσεμνη ανάρτηση στο Facebook.
Τις πρώτες ημέρες της εισβολής, ο Vilkul διέταξε τις εταιρείες εξόρυξης της περιοχής να σταθμεύσουν βαρύ εξοπλισμό στον διάδρομο του αεροδρομίου της πόλης και σε κύριους δρόμους, επιβραδύνοντας τις φάλαγγες των τανκς. Ο Zelensky, του οποίου η πατρίδα είναι το Kryvyi Rih, διόρισε τον Vilkul στρατιωτικό κυβερνήτη της πόλης την τρίτη ημέρα του πολέμου, αν και οι δυο τους ήταν πολιτικοί αντίπαλοι σε καιρό ειρήνης.
Ο Vilkul ξεκίνησε να φοράει στρατιωτική στολή και μια μπαντάνα παραλλαγής. Μια σειρά από Ουκρανούς εθνικιστές, συμπεριλαμβανομένου του αρχηγού του παραστρατιωτικού τμήματος του Δεξιού Τομέα, Dmytro Yarosh, και μιας εξέχουσας ακτιβίστριας και στρατιωτικού, της Tetiana Chernovol, κάποτε ορκισμένων εχθρών της οικογένειας Vilkul, εμφανίστηκαν στο γραφείο του για να του σφίξουν το χέρι. «Εφόσον πολεμάμε τους Ρώσους», είπε, «ήμασταν ποτέ πραγματικά φιλορώσοι στην ουσία;» αναρωτήθηκε με νόημα…
