Ουκρανία, Μάρτιος 2022: Οι πολίτες μαθαίνουν να φτιάχνουν βόμβες μολότοφ από ανακοινώσεις κυβερνητικής υπηρεσίας και στη συνέχεια καταγράφουν με τα κινητά τους την πυρπόληση ρωσικών τεθωρακισμένων οχημάτων. Ουκρανοί στρατιώτες περιμένουν σε ενέδρα και εκτοξεύουν πυραύλους που τους παρέχει η Δύση εναντίον των ρωσικών τανκς. Ο πρόεδρος της χώρας ανεβάζει μηνύματα στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης από τους δρόμους της πρωτεύουσας του, καλώντας τη χώρα του να αντεπιτεθεί ενάντια στους εισβολείς.
Από τον Julian E. Barnes/New York Times
Ωστόσο, όλα τα παραπάνω είναι πλήρως αντίθετα με αυτά που συνέβησαν μόλις πριν από 7 μήνες, όταν οι Ταλιμπάν εισέβαλαν στην πρωτεύουσα του Αφγανιστάν, την Καμπούλ, χωρίς να αντιμετωπίσουν καμία αντίσταση. Τα περισσότερα αφγανικά στρατεύματα εγκατέλειψαν τις στολές και τα όπλα τους. Ο πρόεδρος κατέφυγε στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, αφήνοντας τη χώρα του στους μαχητές των Ταλιμπάν που πολεμούσαν για περίπου δύο δεκαετίες.
Οι μυστικές υπηρεσίες και ο αμερικανικός στρατός φαίνεται ότι εκτίμησαν εσφαλμένα τη βούληση και των δύο χωρών να πολεμήσουν. Στο Αφγανιστάν, οι υπηρεσίες πληροφοριών είχαν προβλέψει ότι η κυβέρνηση και οι δυνάμεις της θα μπορούσαν να αντέξουν για τουλάχιστον έξι μήνες μετά την αποχώρηση των ΗΠΑ. Στην Ουκρανία, αξιωματούχοι των ίδιων μυστικών υπηρεσιών πίστευαν ότι ο ρωσικός στρατός θα καταλάμβανε το Κίεβο, την πρωτεύουσα της Ουκρανίας, σε δύο ημέρες. Και οι δύο εκτιμήσεις αποδείχθηκαν τραγικά λανθασμένες.
Πράγματι, η αξιολόγηση του πόσο καλά και πόσο σκληρά θα αμυνθεί ένας στρατός και ένα έθνος είναι εξαιρετικά δύσκολη υπόθεση. Υπάρχουν πολλοί παράγοντες που πρέπει να ληφθούν υπόψη, συμπεριλαμβανομένης της ηγεσίας, των προμηθειών που έχει στη διάθεσή της, της δύναμης του εχθρού και του κατά πόσο μια αντίπαλη δύναμη θεωρείται εισβολέας.
Οι λανθασμένοι υπολογισμοί αποδεικνύουν ότι ακόμη και σε μια εποχή ηλεκτρονικών υποκλοπών και αναλύσεων που υποβοηθούνται από τεράστια συλλογή δεδομένων, οι ανθρώπινες σχέσεις εξακολουθούν να έχουν μεγάλη σημασία για την ακριβή αξιολόγηση του ηθικού μιας χώρας ή του στρατού.
Εάν η άποψη των ΗΠΑ για το Αφγανιστάν ήταν πιο ρεαλιστική, οι προσπάθειες εκκένωσης Αφγανών που είχαν βοηθήσει τους Αμερικανούς θα μπορούσαν να είχαν ξεκινήσει νωρίτερα ή ίσως μερικά από τα δισεκατομμύρια δολάρια που διατέθηκαν για την εκπαίδευση του στρατού της Καμπούλ θα έπρεπε να είχαν δαπανηθεί με άλλους τρόπους.
Με την Ουκρανία, σύμφωνα με τους νομοθέτες και στις δύο πλευρές του κογκρέσου, εάν οι Ηνωμένες Πολιτείες είχαν καλύτερη αίσθηση του πόσο ισχυρή και αποτελεσματική θα ήταν η ουκρανική αντίσταση ενάντια σε μια ρωσική εισβολή, ίσως να είχαν στείλει περισσότερα όπλα στη χώρα νωρίτερα.
«Η αξιολόγηση της θέλησης για μάχη πριν από μια σύγκρουση όπως αυτή είναι δύσκολη. Ωστόσο, το μάθημα του τελευταίου έτους είναι ότι πρέπει να καταλάβουμε πώς να το κάνουμε αυτό», δήλωσε ο Angus King, ένας ανεξάρτητος γερουσιαστής από το Maine και μέλος της Επιτροπής Πληροφοριών της Γερουσίας. «Αν γνωρίζαμε εκ των προτέρων πόσο δυνατοί θα ήταν οι Ουκρανοί και πόσο αδύναμοι θα ήταν οι Ρώσοι, θα μπορούσαμε να προτάξουμε περισσότερο εξοπλισμό και η βοήθεια προς τους Ουκρανούς να εισρεύσει γρηγορότερα, με βάση την υπόθεση ότι θα είχαν μια πραγματική μεγάλη ευκαιρία να αντισταθούν».
Το πόσο λάθος έκαναν οι αμερικάνικες υπηρεσίες πληροφοριών είναι αντικείμενο σοβαρής συζήτησης. Πριν από την εισβολή, οι ειδικοί στο ουκρανικό «ξεκάθαρα και επανειλημμένα» έλεγαν στους διαμορφωτές πολιτικής θέσης στον Λευκό Οίκο και στο Κογκρέσο ότι η κυβέρνηση και ο λαός της Ουκρανίας «πιθανότατα θα αντισταθούν σε μια ρωσική εισβολή», δήλωσε Αμερικανός αξιωματούχος.
Ωστόσο, οι αναφορές και οι πληροφορίες συνήθως αντισταθμίζονται. Για παράδειγμα, σε ερώτηση που έθεσε πρόσφατα ο γερουσιαστής Tom Cotton, Ρεπουμπλικανός του Αρκάνσας, στον υποστράτηγο Scott D. Berrier, διευθυντή της Υπηρεσίας Πληροφοριών Άμυνας, έλαβε την απάντηση ότι πριν από την εισβολή πίστευε ότι οι Ουκρανοί δεν ήταν τόσο έτοιμοι για την εισβολή όπως έπρεπε να είναι.
«Ως εκ τούτου, αμφισβήτησα τη θέλησή τους να πολεμήσουν. Αυτή ήταν μια κακή εκτίμηση από την πλευρά μου, επειδή πολεμούν γενναία και έντιμα», ανέφερε ο στρατηγός Berrier.
Σε συνέντευξή του, ο Cotton είπε ότι οι υπηρεσίες πληροφοριών ήταν σίγουρες αξιολογώντας τη Ρωσία. Μόλις ξεκίνησε η εισβολή, οι εκτιμήσεις για τις δυνατότητες της Ουκρανίας και του ρωσικού στρατού ήταν «λιγότερο από… αστρικές». Ωστόσο, παραδέχτηκε, το να κρίνουμε πόσο αποτελεσματικές θα είναι οι άμυνες μιας χώρας μπροστά από μια πιθανή επίθεση είναι κάτι εξαιρετικά δύσκολο.
«Η θέληση για μάχη δεν είναι κάτι που μπορείς να υπολογίσεις με αλγορίθμους και να βγάλεις συμπεράσματα με απόλυτη σιγουριά», είπε ο Cotton. «Υπάρχει πολλή υποκειμενικότητα» πρόσθεσε.
Οι πρόσφατες αντεπιθέσεις του ουκρανικού στρατού υποδηλώνουν ότι οι ηγέτες της χώρας είναι αποφασισμένοι να κάνουν περισσότερα από την απλή υπεράσπιση της Ουκρανίας ενάντια στη ρωσική εισβολή. Την τελευταία εβδομάδα, οι ουκρανικές δυνάμεις χρησιμοποίησαν τανκς και μαχητικά αεροσκάφη για να επιτεθούν σε ρωσικές θέσεις έξω από το Κίεβο και άλλες πόλεις με τρόπο που αποδεικνύει ότι στόχος τους δεν είναι να ανακτήσουν εδάφη, αλλά να καταστρέψουν τις ρωσικές δυνάμεις. Είναι ένα σημάδι όχι μόνο έξυπνης στρατηγικής, αλλά και σαφούς πρόθεσης της Ουκρανίας να νικήσει τον ρωσικό στρατό και να κερδίσει τον πόλεμο.
Ο Adam B. Schiff, Δημοκρατικός της Καλιφόρνια και πρόεδρος της Επιτροπής Πληροφοριών της Βουλής των Αντιπροσώπων, ανέφερε ότι ήταν εύκολο να υπερεκτιμηθεί αυτό που έκανε λάθος η κοινότητα των μυστικών υπηρεσιών, τόσο στην Ουκρανία όσο και στο Αφγανιστάν. Το περασμένο καλοκαίρι, οι υπηρεσίες πληροφοριών προειδοποίησαν επανειλημμένα ότι η αφγανική κυβέρνηση θα καταρρεύσει και ότι οι στρατιωτικοί ηγέτες θα παραδίδονταν στους Ταλιμπάν, είπε ο Schiff.
Ο ίδιος ανέφερε ότι είχε ρωτήσει κατά τη διάρκεια των ενημερώσεων εάν η Ουκρανία θα πολεμούσε σε μια ρωσική εισβολή και οι αξιωματούχοι του απάντησαν ότι, ναι, θα το έκαναν, αλλά ότι ήταν δύσκολο να γνωρίζουμε τι θα σήμαινε αυτό με συγκεκριμένους όρους. «Αν υπήρχε ένα τυφλό σημείο, νομίζω ότι ήταν λιγότερο στο να πιστέψουμε ότι οι Ουκρανοί δεν θα πολεμούσαν και περισσότερο στο ότι ο ρωσικός στρατός ήταν πιο ικανός από ό,τι αποδείχτηκε», πρόσθεσε ο Schiff.
Η Ρωσία πίστευε ότι θα αντιμετώπιζε μικρή αποτελεσματική αντίσταση από τον ουκρανικό στρατό και ότι θα μπορούσε γρήγορα να βαδίσει προς το Κίεβο, αντί να χρειαστεί να εμπλακεί σε έναν αργό πόλεμο, σύμφωνα με τις υπηρεσίες πληροφοριών των ΗΠΑ. Αυτή η λανθασμένη εκτίμηση της Μόσχας ενισχύθηκε από την εμπλοκή του ρωσικού στρατού σε σύνθετες μάχες ελιγμών, προβλήματα ανεφοδιασμού, χαλασμένα οχήματα και έλλειψη ασφαλών επικοινωνιών, δήλωσαν πρώην αξιωματούχοι των υπηρεσιών πληροφοριών των ΗΠΑ.
«Κανείς δεν αμφέβαλλε για τη βούληση των Ουκρανών, αλλά δεδομένου του μικρού μεγέθους του στρατού τους, οι αναλυτές εκτίμησαν ότι υπήρχαν όρια στην ικανότητά τους να πολεμήσουν σε ένα σύγχρονο πεδίο μάχης», ανέφερε ο Douglas H. Wise, ένας πρώην ανώτερος υπάλληλος της CIA, αξιωματικός εν αποστρατεία και πρώην αναπληρωτής διευθυντής της Υπηρεσίας Αμυντικών Πληροφοριών. «Οι αναλυτές συνέκριναν απλά τους τεράστιους αριθμούς του ρωσικού στρατού με τον πολύ μικρότερο ουκρανικό και εκτίμησαν ότι οι ντόπιοι θα ήταν εξαιρετικά απίθανο να επικρατήσουν».
Οι αξιωματούχοι των μυστικών υπηρεσιών δεν είχαν επίσης τρόπο να προβλέψουν τις ηγετικές ικανότητες του προέδρου της Ουκρανίας, Volodymyr Zelensky, οι οποίες έχουν αποδειχτεί καθοριστικές για να συσπειρώσουν τη χώρα στον κοινό της αγώνα. Ένας λόγος για την εσφαλμένη εκτίμηση ήταν ότι η ουκρανική κυβέρνηση, συμπεριλαμβανομένου του Zelensky ήταν αρχικά δύσπιστη προς τις αμερικανικές υπηρεσίες πληροφοριών ότι η Ρωσία επρόκειτο να εισβάλει.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν ένα κακό ιστορικό στην αξιολόγηση των δυνάμεων των εταίρων τους που ξεκινά ακόμα και από την εποχή του Βιετνάμ, όταν οι Αμερικανοί αξιωματούχοι πίστευαν ότι ο στρατός του Νοτίου Βιετνάμ θα μπορούσε να συγκρατήσει τον Βορρά, μετά την αμερικανική αποχώρηση. Πράγματι, όσο περισσότερο οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν επενδύσει στην εκπαίδευση δυνάμεων των εκάστοτε συμμάχων τους, τόσο λιγότερο ικανοί εμφανίζονται αυτοί.
Στο Βιετνάμ, το Ιράκ και το Αφγανιστάν, οι Αμερικανοί αξιωματούχοι πίστευαν ότι οι μονάδες που είχαν εκπαιδεύσει θα πολεμούσαν περισσότερο και σκληρότερα από ό,τι τελικά έκαναν. Είναι σχεδόν αδύνατο να γίνει μια αντικειμενική ανάλυση του μαχητικού πνεύματος μιας συνεργαζόμενης δύναμης σε αυτές τις καταστάσεις, ανέφεραν πρώην αξιωματικοί της υπηρεσίας πληροφοριών.
Άλλοι πρώην αξιωματούχοι των μυστικών υπηρεσιών υποστηρίζουν ότι συχνά οι αξιωματικοί που εκπαιδεύουν και συνεργάζονται με αξιωματούχους των εκάστοτε συμμαχικών δυνάμεων είναι αυτοί που μπορούν να αξιολογήσουν με ακρίβεια τη βούληση για αντίσταση. Αλλά αυτές οι πληροφορίες μερικές φορές παραβλέπονται καθώς μεταβιβάζονται σε αναλυτές στην Ουάσιγκτον, δήλωσε ο Marc E. Polymeropoulos, πρώην ανώτερος υπάλληλος της CIA, ένας αξιωματούχος που επέβλεπε τις επιχειρήσεις στην Ευρώπη και τη Μέση Ανατολή και υπηρέτησε πολλές φορές στο Αφγανιστάν.
«Αν ρωτήσετε τους αξιωματικούς στο πεδίο των επιχειρήσεων θα σας πουν την αλήθεια, με βάση το ότι βρίσκονται εκεί», είπε. «Νομίζω ότι οποιοσδήποτε αξιωματικός θα σας είχε πει ότι ο τακτικός στρατός του Αφγανιστάν δεν είχε αυτή τη θέληση να πολεμήσει μόνος του, αν φεύγαμε, και θα το έλεγε με συνέπεια ξανά και ξανά».
Δεν είναι σαφές εάν οι Ηνωμένες Πολιτείες είναι έτοιμες να χειριστούν καλύτερα τέτοιες αξιολογήσεις στο μέλλον. Ήδη η χώρα αντιμετωπίζει ένα παρόμοιο ζήτημα καθώς προσπαθεί να βοηθήσει την Ταϊβάν στην αποτροπή μίας πιθανής επίθεσης από την Κίνα.
«Το ερώτημα είναι αν οι Ταϊβανέζοι θα επιδείξουν το ίδιο μαχητικό πνεύμα με τους Ουκρανούς», είπε ο βουλευτής Mike Gallagher, Ρεπουμπλικανός του Ουισκόνσιν και μέλος της Επιτροπής Πληροφοριών της Βουλής των Αντιπροσώπων. «Η απάντηση έχει σημασία. Γιατί αν δεν το καταλάβουμε, τότε πρέπει να κινηθούμε πιο επιθετικά προκειμένου να βοηθήσουμε στη στρατιωτική μεταρρύθμιση της Ταϊβάν και να την κάνουμε πιο δύσκολο στόχο πριν να είναι πολύ αργά».
Οι αξιωματούχοι των υπηρεσιών πληροφοριών πιστεύουν ότι η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία αποτυγχάνει. Αλλά πιστεύουν ότι ο πρόεδρος Vladimir Putin θα προσαρμόσει την τακτική του, διπλασιάζοντας τις σφοδρές επιθέσεις που πραγματοποιεί τις τελευταίες εβδομάδες ή επιδιώκοντας να κλιμακώσει την κατάσταση σε μια προσπάθεια να αναγκάσει τη Δύση να σταματήσει την υποστήριξή της στην Ουκρανία.
Η ιδέα ότι η Ουκρανία είναι βέβαιο ότι θα χάσει μπορεί να μην είναι πλέον καθολικά αποδεκτή, αλλά αρκετοί στην Ουάσινγκτον πιστεύουν ότι η κυβέρνηση Biden εξακολουθεί να υποτιμά τον ουκρανικό στρατό…
