Νεαρή φοιτήτρια-πτυχιούχος πλέον- της Αρχιτεκτονικής προτείνει να γκρεμισθεί το οικοδομικό τετράγωνο στο Κολωνάκι μεταξύ Π. Ιωακείμ, Λουκιανού, Αλωπεκής και Πλουτάρχου και οι καθηγητές της την επιβραβεύουν!
Δείτε πως περιγράφει την ονειρική (χα,χα,χα) συνάντηση μαζί της ο Αρχιτέκτονας Lazaris Zaoussis.
(Τελικά όταν ξαναδιαβάσαμε το κείμενο αναρωτηθήκαμε εάν πρέπει να γελάσουμε ή μήπως τελικά η νεαρή πτυχιούχος γνωρίζει κάτι παραπάνω για το μέλλον που έρχεται)
Αν αξίζει η μέρα σας ένα λόνγκ ρήντ, σήμερα, είναι αυτό. Τα περιέχει όλα, σχεδόν, από τις παθογένειες της χώρας μας. Είναι αναλυτικά απίστευτο. Είναι σχεδόν βίαιο, με ακατανόητους όρους, αλλά και κατανοητούς.
Πριν λίγο καιρό μια φίλη μου με ρώτησε αν θα μπορούσα να πάρω μια κοπέλα που μόλις είχε πάρει πτυχίο Αρχιτεκτονικής από μια από τις Σχολές της χώρας μας ως “ασκούμενη”. “Δεν θέλει χρήματα” μου είπε.
[Προφανώς, σκέφτηκα, αυτό θα πει “ασκούμενη”].
Της απάντησα ότι δεν υπόσχομαι τίποτα αλλά ότι πολύ ευχαρίστως θα την συναντούσα για να δω καταρχάς το πορτφόλιο της. Κανόνισα μάλιστα να συναντηθούμε μεσημέρι σε κάποιο καφέ για να αισθάνεται πιο άνετα, όπερ και εγένετο.
Ήταν μια συμπαθητική και ευγενική κοπέλα.
Της ζήτησα να μου δείξει τα projects που είχε σχεδιάσει και ποιοί ήταν οι καθηγητές της. Κάποιους τους ήξερα, ένας μάλιστα ήταν και φίλος μου. Μου είπε με μεγάλη χαρά ότι ήταν αριστούχα.
Αφού μου έδειξε κάποια “ελαφριά” projects, τα οποία ειρήσθω εν παρόδω είχαν αποτυπωθεί σε κάποια εντελώς άψυχα ηλεκτρονικά σχέδια- λες κι είχαν βγεί από τα καλούπια που χρησιμοποιούμε για να φτιάξουμε μπισκότα, μου έδειξε το “καμάρι” της.
Το project που έκανε τους καθηγητές της να την συγχαρούν και να της δώσουν τους καλούς της βαθμούς.
Πρόκειται για ένα έργο αστικής ανακαίνισης μου είπε περιχαρής. “Τέλεια”, της απάντησα καθώς έχω ασχοληθεί αρκετά με αυτά τα θέματα και σκέφτηκα ότι πραγματικά θα μπορούσε να με βοηθήσει στη δουλειά μου.
“Πρόκειται”, μου λέει “για το οικοδομικό τετράγωνο στο Κολωνάκι μεταξύ Π. Ιωακείμ, Λουκιανού, Αλωπεκής και Πλουτάρχου”.
“Ωραία”, της απάντησα, την ξέρω καλά την περιοχή.
Δεν μπορώ να πω ότι σοκαρίστηκα μ’ αυτό που μου έδειξε αλλά πραγματικά εξεπλάγην. Και δεν εκπλήσσομαι εύκολα.
“Αφαιρούμε λωρίδες από το οικοδομικό τετράγωνο”, με πληροφόρησε ενθουσιασμένη. Την κοίταξα ελαφρώς απορημένος. “Δηλαδή γκρεμίζουμε τμήματα των κτιρίων;”, ρώτησα. “Ναι”, μου απάντησε ακόμη πιο χαρούμενα, “καθ’ όλο το ύψος του κτιρίου”!
[Στην δική μου φωτογραφία που επισυνάπτω, οι ροζ λωρίδες είναι τα τμήματα που “αφαιρούνται”… ναι, σωστά καταλάβατε, τα ροζ τμήματα τα γκρεμίζουμε!
Αυτή ήταν η πρόταση της για “αστική ανακαίνιση” του δύσμοιρου οικοδομικού τετραγώνου].
“Και γιατί αφαιρούμε τα τμήματα αυτά;”, την ρώτησα με πραγματικό ενδιαφέρον- πλέον ήμουν περίεργος να ακούσω την επεξήγηση της.
“Μα, για να αναπνεύσει το οικοδομικό τετράγωνο”, με πληροφόρησε σχεδόν με απορία του στυλ “πως είναι δυνατόν να μην το καταλαβαίνεις αυτό;”… [Η αλήθεια είναι πως τόσα χρόνια δεν είχα διαγνώσει ότι το εν λόγω οικοδομικό τετράγωνο έπασχε από δύσπνοια αλλά την άφησα να συνεχίσει]... “Θέλουμε οι πολίτες να μπορούν να εξερευνήσουν από μέσα τον αστικό ιστό της πόλης”, συμπλήρωσε “πιστεύουμε σε μια ανοιχτή κοινωνία”.
Δεν θέλησα να εμπλακώ σε φιλοσοφικές συζητήσεις για το κατά πόσον η “ανοιχτή κοινωνία” θα επιτυγχάνετο με αυτόν τον τρόπο. Την ρώτησα όμως κάποιες εύλογες ερωτήσεις σχετικά με το project της.
-Καταλαβαίνεις ότι στην πραγματικότητα κάτι τέτοιο θα είχε τεράστιες νομικές επιπλοκές;
[Ξεκίνησα με το αυτονόητο… δηλαδή ότι πως γκρεμίζεις την περιουσία κάποιου άλλου]
–Δεν ασχοληθήκαμε με αυτά τα θέματα, μου εξήγησε, η προσέγγιση μας ήταν αμιγώς αρχιτεκτονική!
[Δεν μπορώ να πω πως με εξέπληξε η απάντηση της, με εξέπληξε όμως ότι δεν της το είχε επισημάνει κανένας καθηγητής της… αλλά σ’ αυτά τα “θέματα” θα αναφερθώ αργότερα]
Αποφάσισα να την ρωτήσω για “αρχιτεκτονικά” θέματα.
-Ξέρεις, της είπα, ότι τα κτίρια λειτουργούν ως ενιαίοι οργανισμοί. Αν “αφαιρέσεις” μια λωρίδα τους, μπορεί να μπατάρουν και να πέσουν;
-Έχετε δίκαιο, μου απάντησε λίγο ντροπαλά, αυτό δεν το είχα σκεφθεί. Αλλά αυτά τα φροντίζουν οι πολιτικοί μηχανικοί, έτσι δεν είναι;
-Οι πολιτικοί μηχανικοί (λες και ήταν υπήκοοι μας οι φουκαράδες!), της είπα λίγο αυστηρά, θα μας δώσουν τις ακριβείς διαστάσεις και προδιαγραφές. Μπορούμε να “αφαιρέσουμε” τις λωρίδες που θέλεις αλλά πρέπει να “δέσουμε” το κτίριο με ένα σύστημα από “συνδετήριες” κολώνες και δοκούς. Το πως θα σχεδιαστεί αυτό το σύστημα είναι δική μας ευθύνη, των αρχιτεκτόνων.
[Δεν μου έκανε τόσο εντύπωση ότι δεν το είχε σκεφτεί, όσο ότι και πάλι κανένας καθηγητής της δεν της το είχε υποδείξει]
Πάμε παρακάτω, σκέφτηκα καθώς έβλεπα ότι δεν υπήρχε λόγος να επιμείνω για τις κολώνες και τις δοκούς. Στο μυαλό μου έρχονταν εικόνες από κτίρια που είχαν κοπεί στη μέση μετά από βομβαρδισμούς, κτίρια που έβλεπες το εσωτερικό των δωματίων τους καθώς έλειπαν τοίχοι].
-Σε κάποιες από αυτές τις περιπτώσεις βλέπω ότι στις λωρίδες που αφαίρεσες υπήρχαν κλιμακοστάσια. Πως θα έχουμε πρόσβαση στους πάνω ορόφους;
-Ναι, παραδέχθηκε, πρέπει να προσθέσουμε μερικά κλιμακοστάσια!
-Μπράβο, της απάντησα, πρέπει! Και ασανσέρ γι’ αυτούς που δεν μπορούν να ανέβουν σκάλες;
-Ναι, ναι, έσπευσε να συμφωνήσει, και ασανσέρ!
-Πολύ ωραία, συνέχισα χαρούμενος που τουλάχιστον συμφωνούσαμε. Κάποια από αυτά τα δωμάτια που βλέπω εδώ στον 3ο, στον 4ο όροφο, είναι υπνοδωμάτια, κάποια είναι μπάνια. Και όμως λείπουν τοίχοι. Ο κόσμος που θα διέρχεται και θα εξερευνά τον αστικό ιστό της πόλης, θα βλέπει τους ανθρώπους να κοιμούνται (στην καλύτερη περίπτωση), να κάνουν το μπάνιο τους κλπ. Πως το αποτρέπουμε αυτό;
-Δεν το αποτρέπουμε, μου είπε σχεδόν επιπληκτικά. Πιστεύουμε σε μια κοινωνία αλληλοσεβασμού, δεν κοιτάμε από την κλειδαρότρυπα! [Σωστά, σκέφτηκα, εν προκειμένω δεν θα ήταν κρυφοκοίταγμα από κλειδαρότρυπα- η όλη φάση θα έμοιαζε πιο πολύ με παράσταση σε θερινό σινεμά]…
-ΟΚ, συνέχισα ακάθεκτος. Στο ισόγειο βλέπω μερικά καταστήματα αλλά και πάλι λείπουν τοίχοι. Πως αποτρέπουμε κάποιον περαστικό από το να αρπάξει κάποιο από τα προϊόντα του καταστήματος ή ακόμη και το ταμείο και να το βάλει στα πόδια;
–Κύριε Ζαούση, μου είπε σχεδόν περιφρονητικά πλέον, πιστεύουμε σε μια κοινωνία αλληλεγγύης και τιμιότητας. Δεν κάνουμε εμείς τέτοια πράγματα!
[Όχι, σκέφτηκα πάλι, “εσείς” γκρεμίζετε λωρίδες από τα σπίτια των ανθρώπων- απλώς “εσείς” το κάνετε για να ικανοποιήσετε τις ιδεοληψίες σας, όχι για να ‘λιγδώσετε το αντεράκι’ σας].
Δεν θα μπορούσα να δώσω τα κλειδιά του γραφείου μου σε κάποιον που δεν κατανοεί την έννοια της προσωπικής ιδιοκτησίας όσο τίμιος κι αν είναι. Ζει σε ένα παράλληλο σύμπαν που έχουν πλάσει οι καθηγητές του ή ίσως κι οι γονείς του, πάντως όχι στο ίδιο σύμπαν με μένα. Ναι, φταίει λιγότερο από αυτούς αλλά πλέον είναι ενήλικη (22, 23 ετών) και κάποια πράγματα όφειλε να τα γνωρίζει από μόνη της, όσο κι αν την είχαν φλομώσει με μπαρούφες οι καθηγητές της ή οι γονείς της. Την παντελή αρχιτεκτονική της άγνοια θα μπορούσα να την συγχωρήσω παρόλο που ως αριστούχος πτυχιούχος ήξερε λιγότερα από όσα ξέραμε εμείς μετά το πρώτο έτος.
Ωστόσο δεν μπορούσα με τίποτα να συγχωρήσω τους καθηγητές της.
Η όλη κατάσταση θα ήταν κωμική αν δεν ήταν τόσο τραγική. Δεν είναι μόνο ότι δεν διδάσκουν σ’ αυτούς τους υποψήφιους αρχιτέκτονες πως να σχεδιάζουν κτίρια. Είναι η ύπουλη πλύση εγκεφάλου που τους κάνουν, τα κοινωνικά και πολιτικά μηνύματα που τους περνούν υποδορίως.
Αυτή η κοπέλα πρότεινε το γκρέμισμα τμημάτων κτιρίων και δη σε ένα από τα ακριβότερα οικοδομικά τετράγωνα της χώρας- ίσως μάλιστα όχι τυχαία. [Δεν αποκλείεται να υπονόησαν κιόλας ότι “δεν πειράζει, πλούσιοι είναι αυτοί εκεί, δεν χάθηκε ο κόσμος αν χάσουν κάτι”!]
Ούτε ένας από τους καθηγητές της δεν μπήκε στον κόπο να της εξηγήσει τις νομικές επιπτώσεις… ότι δηλαδή χρειάζεται πρώτα να απαλλοτροιωθεί το κτίρο. Κανένα πρόβλημα, προφανώς στην κοινωνία που ονειρεύονται όλα ανήκουν στο κράτος ούτως ή άλλως!
Κανείς δεν μπήκε στον κόπο να της εξηγήσει τις κτιριακές επιπτώσεις αυτών που πρότεινε… ότι χρειάζονται κολώνες και δοκοί και κλιμακοστάσια. Κανείς δεν ασχολήθηκε με το πως θα έμοιαζε κάτι τέτοιο, να μελετήσει τις νέες ‘ριγέ’ (!) όψεις του τετραγώνου, αν αυτές θα ανακαίνιζαν προς το καλύτερο ή το χειρότερο το αστικό μας τοπίο! Όχι. Αφ’ ης στιγμής θέλαμε να εξερευνήσουμε τον αστικό ιστό και να λύσουμε και το αναπνευστικό πρόβλημα της περιοχής, χαλάλι!
Κανείς δεν ασχολήθηκε με τα προφανή λειτουργικά προβλήματα που παρουσίαζε η πρόταση της. Αντιθέτως. Την επιβράβευσαν κιόλας. Άριστα της έδωσαν.
Κι εκεί ακριβώς έγκειται το μεγαλύτερο πρόβλημα. Αυτή η κοπέλα μεθαύριο θα βρει ίσως κάποιον εργοδότη. Θα του προτείνει ακριβώς κάποια τέτοια λύση, γιατί πολύ απλά αυτά την έμαθαν να σχεδιάσει. Όταν ο εργοδότης της της πει ότι “αυτά τα πράγματα δεν γίνονται”, εκείνη θα τον κοιτάξει με περιφρόνηση. Στα μάτια της θα είναι ένας μουχλιασμένος και στενόμυαλος αστός, κάποιος που αδυνατεί να συλλάβει τα εμπνευσμένα οράματα της. Κι εκεί ακριβώς μπορεί να βρεθεί στο δρόμο της κάποιος πολιτικός, κάποιος που να συμμερίζεται τις κοινωνικές της ευαισθησίες… κάποιος που σίγουρα θα εξασφαλίσει την ψήφο της… κάποιος που μπορεί και να την προσλάβει ως σύμβουλο του. Δεν αποκλείεται δε να την δούμε μια μέρα να σχεδιάζει μεγαλόπνοα τοπικά έργα, περιπάτους ή διαδρομές που να εξερευνούν τους αστικούς ιστούς της πόλης μας.
Δυστυχώς αυτά δεν συμβαίνουν μόνο εδώ. Και στις πιο διάσημες αρχιτεκτονικές σχολές του κόσμου, δίνουν στους φοιτητές τέτοια ηλίθια θέματα. Τους δημιουργούν ψευδαισθήσεις ότι οι ιδέες τους είναι πάνω απ’ όλα αλλά και κυρίως δεν αμφισβητούν ποτέ την αξία των ιδεών τους! Κανείς δεν ρώτησε στα σοβαρά αυτήν την κοπέλα “Πιστεύεις αλήθεια ότι θα ανακαινίσεις ένα αστικό τετράγωνο με το να γκρεμίσεις κάποια τμήματα του;”…
Αντιθέτως, της είπαν ότι προέχει να την μάθουν να “σκέφτεται ελεύθερα”… να σκέφτεται “απαλλαγμένη από αγκυλώσεις ενός αμαρτωλού παρελθόντος”.
Στην πραγματικότητα όμως συμβαίνει το αντίθετο. Δεν μπορεί να υπάρξει ελευθερία, νοητή ή άλλη, όταν δεν σέβεσαι την ιδιοκτησία του άλλου. Όταν δεν σέβεσαι την ελευθερία του άλλου! Όταν δεν έμαθες ότι δεν υπάρχει ελευθερία αν δεν υπάρχει μια ευνομούμενη κοινωνία- ότι αυτοί ακριβώς οι νόμοι που της λένε ότι την “περιορίζουν”, ότι “αλυσοδένουν την σκέψη της”, είναι ακριβώς αυτοί που της εξασφαλίζουν την ελευθερία της. Ότι αν δεν υπήρχαν αυτοί οι νόμοι, θα ίσχυε ο νόμος της ζούγκλας ο οποίος στο δικό μου “μουχλιασμένο μυαλό” δεν συνάδει και πολύ με την προσωπική ελευθερία.
Νομίζω πως ήρθε η ώρα να επανεξετάσουμε το τι διδάσκεται στα Πανεπιστήμια μας. Να δούμε ο καθένας στον τομέα του κατά πόσο η διδασκόμενη ύλη εξυπηρετεί τος αρχικούς σκοπούς της διδασκαλίας. Κατά πόσο οι αυριανοί πτυχιούχοι θα έχουν έστω την στοιχειώδη κατάρτιση για να προσφέρουν έργο στην κοινωνία. Προτρέχω ίσως λίγο, το ξέρω. Σίγουρα όμως καλύτερα αυτή η συζήτηση να γίνει νωρίτερα παρά αργότερα.
