Το παιχνίδι έχει αλλάξει. Από τη στιγμή που οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ επιτέθηκαν στο Ιράν, το εφιαλτικό σενάριο για την παγκόσμια οικονομία για το οποίο μιλούσαν οι περισσότεροι ήταν το κλείσιμο του Στενού του Hormuz, του σημαντικότερου σημείου συμφόρησης για το πετρέλαιο στον πλανήτη.
Αλλά ένας διαφορετικός και πιο ανησυχητικός εφιάλτης άρχισε να ξετυλίγεται με άμεσες επιθέσεις στη ραχοκοκαλιά της ενεργειακής παραγωγής της περιοχής του Περσικού Κόλπου: την προοπτική μακροπρόθεσμων ζημιών εκατομμυρίων δολαρίων σε εγκαταστάσεις που παρέχουν ένα κρίσιμο μέρος του παγκόσμιου φυσικού αερίου.
Τώρα, αντί να αναρωτιούνται αν ο πόλεμος θα διαρκέσει μέρες ή εβδομάδες, αξιωματούχοι και οικονομολόγοι κάνουν εικασίες για τις επιπτώσεις που θα μπορούσαν να διαρκέσουν μήνες και χρόνια.
«Έχουμε περάσει από τη διακοπή της διαμετακόμισης, η οποία είναι μια προσωρινή κατάσταση, στην επίθεση σε υποδομές, οι οποίες έχουν μακροπρόθεσμες επιπτώσεις», δήλωσε ο David Goldwyn, πρώην διπλωμάτης των ΗΠΑ και αξιωματούχος του Υπουργείου Ενέργειας.
Αυτή η νέα φάση του πολέμου ξεκίνησε την προηγούμενη Τετάρτη, όταν το Ιράν πραγματοποίησε μια πυραυλική επίθεση αντιποίνων στο Ras Laffan, το τεράστιο ενεργειακό συγκρότημα του Κατάρ. Αυτός ο στόχος παράγει περίπου το ένα πέμπτο του υγροποιημένου φυσικού αερίου στον κόσμο, ένα μεταφερόμενο καύσιμο που χρησιμοποιείται για τη θέρμανση κατοικιών, το μαγείρεμα φαγητού, την ηλεκτροδότηση εργοστασίων και την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας σε όλη την Ασία και την Ευρώπη.
Το Ιράν έπληξε άλλα διυλιστήρια και εγκαταστάσεις φυσικού αερίου στο Κουβέιτ, το Κατάρ και τη Σαουδική Αραβία την Πέμπτη. Οι επιθέσεις ακολούθησαν μια ισραηλινή επίθεση στο κοίτασμα φυσικού αερίου South Pars του Ιράν.
Αξιωματούχοι και εργαζόμενοι εξακολουθούν να ψάχνουν στα ερείπια και η πλήρης έκταση της ζημιάς δεν έχει ακόμα εκτιμηθεί. Παρόλα αυτά, ο Saad Sherida al-Kaabi, υπουργός Ενέργειας του Κατάρ, δήλωσε την Πέμπτη ότι θα χρειαστούν έως και πέντε χρόνια για την επισκευή και ότι αυτή κατάσταση θα μειώσει την εξαγωγική ικανότητα της χώρας κατά 17%.
Οι επιθέσεις έδειξαν ότι παρά τις σχετικές αδυναμίες του Ιράν, η χώρα ασκεί τεράστια επιρροή στην παγκόσμια οικονομία. Χρησιμοποιώντας όπλα μικρής κλίμακας, χαμηλού κόστους για την αντιμετώπιση εξαιρετικά εξελιγμένων και ακριβών πυραυλικών συστημάτων, είπε ο Goldwyn, οι Ιρανοί «έχουν επιδείξει μια μακροπρόθεσμη απειλή να είναι σε θέση να επιτεθούν σε υποδομές σε όλο τον Κόλπο».
Πολλά παραμένουν αβέβαια. Και οι συνθήκες επί τόπου – και πίσω από τις κλειστές πόρτες των πολιτικών ηγετών – αλλάζουν με ιλιγγιώδη ρυθμό.
Θα κλιμακωθούν οι επιθέσεις, με περισσότερες σε κρίσιμες ενεργειακές υποδομές; Πόσο καιρό θα κλείσει το Στενό; Πόσο καιρό θα διαρκέσει ο πόλεμος; Τι θα συμβεί μετά το τέλος των εχθροπραξιών;
Προς το παρόν, αν και πολλές ενεργειακές εγκαταστάσεις στον Περσικό Κόλπο έχουν αναστείλει τη λειτουργία τους, οι περισσότερες είναι άθικτες.
«Εξακολουθούμε να βρισκόμαστε σε μια κατάσταση όπου, αν το Στενό άνοιγε αύριο, το μεγαλύτερο μέρος της παραγωγής ενέργειας στην περιοχή θα μπορούσε να επανέλθει σε λειτουργία αρκετά γρήγορα», σε διάστημα μερικών μηνών, δήλωσε ο Jason Bordoff, ιδρυτικός διευθυντής του Κέντρου Παγκόσμιας Ενεργειακής Πολιτικής στο Πανεπιστήμιο Κολούμπια.
Ωστόσο, η κατάσταση θα μπορούσε να αλλάξει ανά πάσα στιγμή εάν οι επιθέσεις συνεχιστούν, πρόσθεσε.
Αυτό που είναι σαφές είναι ότι η ζημιά από αυτή την πίεση στην παγκόσμια βιομηχανία ενεργειακού εφοδιασμού και ναυτιλίας έχει τη δυνατότητα να θέσει την παγκόσμια οικονομία σε μια διαφορετική και πιο επικίνδυνη τροχιά.
«Αυτή είναι μακράν η μεγαλύτερη αναστάτωση στον κλάδο του αργού πετρελαίου και των προϊόντων διύλισης που έχουμε δει ποτέ στην ιστορία», δήλωσε ο Jason Miller, καθηγητής διαχείρισης αλυσίδας εφοδιασμού στο Πανεπιστήμιο του Μίσιγκαν. «Το πετρέλαιο εμπεριέχεται σε όλα», είπε, επομένως ο πληθωριστικός αντίκτυπος θα μπορούσε να είναι τεράστιος.
Οι αναλυτές της εταιρείας συμβούλων ενέργειας Wood Mackenzie έχουν ήδη προειδοποιήσει ότι τα 200 δολάρια το βαρέλι δεν είναι εκτός της σφαίρας των δυνατοτήτων το 2026, από περίπου 73 δολάρια πριν από τον πόλεμο.
«Δεν μπορώ να φανταστώ ότι δεν θα αρχίζαμε να βλέπουμε τις οικονομίες να πέφτουν σε ύφεση με τις τιμές της ενέργειας σε εκείνο το σημείο», δήλωσε ο Miller.
Οι υψηλότερες τιμές ενέργειας τείνουν να επιβραδύνουν την οικονομική ανάπτυξη, να αυξάνουν την ανεργία και να επιταχύνουν τον πληθωρισμό.
Είναι επίσης σημαντικό να σημειωθεί ότι η τιμή του ντίζελ και του καυσίμου αεριωθούμενων — τα οποία υποβάλλονται σε διαφορετική επεξεργασία — γενικά αυξάνεται ταχύτερα από τη βενζίνη που αγοράζουν οι οδηγοί στο πρατήριο. Και αυτό έχει δυσανάλογη επίδραση στη μεταφορά αγαθών σε όλο τον κόσμο, είτε με αεροπλάνο, πλοίο είτε με φορτηγό.
Αυτές οι αυξημένες τιμές ενέργειας θα μπορούσαν τελικά να αυξήσουν την τιμή σχεδόν κάθε αβοκάντο, αυτοκινήτου, ζευγαριού αθλητικών παπουτσιών, κινητού τηλεφώνου και φαρμάκου που αγοράζεται και πωλείται σε όλο τον κόσμο.
Οι μεταφορείς σε ορισμένες περιοχές πρέπει επίσης να αντιμετωπίσουν τις αυξανόμενες τιμές των εμπορευμάτων, τις κλειστές διαδρομές, τα ακινητοποιημένα πλοία, τις μεγάλες παρακάμψεις και τα ασφαλιστικά ασφάλιστρα υψηλού κινδύνου.
Χιλιάδες πλοία βρίσκονται ακινητοποιημένα στον Περσικό Κόλπο. Και μεταφορείς όπως η Maersk και η CMA CGM έχουν πει στους πελάτες τους ότι διατηρούν το δικαίωμα να απορρίπτουν τα εμπορευματοκιβώτιά τους στο πλησιέστερο διαθέσιμο λιμάνι. Οι πελάτες θα πρέπει να πληρώσουν τις πρόσθετες χρεώσεις.
Αν και το πετρέλαιο τείνει να γίνεται πρωτοσέλιδο, η προμήθεια φυσικού αερίου από πολλές απόψεις βρίσκεται στο επίκεντρο των οικονομικών επιπτώσεων από τις εντεινόμενες μάχες στον Κόλπο την περασμένη εβδομάδα.
Οι εγκαταστάσεις επεξεργασίας υγροποιημένου φυσικού αερίου, ή LNG, είναι πολύ λιγότερες από τις εγκαταστάσεις πετρελαίου. Η εγκατάσταση του Κατάρ, η μεγαλύτερη στον κόσμο, δεν λειτουργεί εδώ και εβδομάδες και έχει υποστεί ζημιές. Αυτό επηρεάζει επίσης την τιμή και τη διαθεσιμότητα κρίσιμων υλικών όπως το λίπασμα και το ήλιο, ένα υποπροϊόν του φυσικού αερίου που χρησιμοποιείται για την κατασκευή ημιαγωγικών τσιπ.
Ο Jan-Eric Fahnrich, ανώτερος αναλυτής στην Rystad Energy, δήλωσε ότι ο αντίκτυπος ξεπέρασε τη ζημιά στα κοιτάσματα φυσικού αερίου. Οι κρίσιμες ενεργειακές υποδομές του Κόλπου που θεωρούνταν ασφαλείς θεωρούνται πλέον ευάλωτες, είπε. Έχει δημιουργηθεί προηγούμενο.
«Οι αγοραστές θα αποτιμήσουν αυτόν τον κίνδυνο για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα από την ίδια την αρχική διακοπή», έγραψε ο Fahnrich σε μια ανάλυση.
Οι χώρες της Ασίας και της Ευρώπης, οι οποίες εξαρτώνται από το LNG, είναι πιθανό να αντιμετωπίσουν υψηλότερες τιμές φυσικού αερίου πολύ μετά το άνοιγμα του Στενού του Hormuz.
Οι κυβερνήσεις σε όλο τον κόσμο εργάζονται για να μετριάσουν τον αντίκτυπο των αυξανόμενων τιμών πετρελαίου και φυσικού αερίου. Η Αυστρία, η Βραζιλία, η Ιταλία, η Πορτογαλία και η Τουρκία μείωσαν ή ανέστειλαν τους φόρους καυσίμων, σύμφωνα με τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας. Η Γαλλία, η Ουγγαρία, η Ιαπωνία, η Νότια Κορέα, το Μεξικό και η Ταϊλάνδη έθεσαν όριο στις τιμές ορισμένων καυσίμων.
Στο Μπαγκλαντές, τα πανεπιστήμια έκλεισαν και το Πακιστάν έκλεισε τα σχολεία για δύο εβδομάδες. Η Σρι Λάνκα περιόρισε τα καύσιμα.
«Πολλοί καταναλωτές σε όλο τον κόσμο εξακολουθούν να είναι πληγωμένοι από τις προηγούμενες αυξήσεις τιμών κατά τη διάρκεια της παγκόσμιας ενεργειακής κρίσης του 2021-23», σημείωσε ο οργανισμός. Ωστόσο, μετά από χρόνια που έχουν πληγεί από μια παγκόσμια πανδημία, καταρρεύσεις στην αλυσίδα εφοδιασμού και επώδυνο πληθωρισμό, οι κυβερνήσεις έχουν περιοριστεί — από εξαντλημένους προϋπολογισμούς και τρομακτικά φορτία χρέους — ως προς την ικανότητά τους να ανταποκριθούν σε μια άλλη κρίση.
