Η 36χρονη Πρωθυπουργός της Φινλανδίας, Sanna Marin, ηγείται ενός κυβερνητικού συνασπισμού πέντε πολιτικών κομμάτων, σε κάθε ένα από τα οποία ηγείται επίσης γυναίκα και σχεδόν όλες είναι ηλικίας έως 30 ετών. Στην πραγματικότητα πρόκειται για μία χώρα που διοικείται σε μεγάλο βαθμό από γυναίκες.
Από τους Naomi Moriyama και William Doyle/CNN
Αυτό δεν συνέβη τυχαία, αλλά αποτελεί αποκορύφωμα μιας εθνικής ώθησης προς την ισότητα μεταξύ των φύλων που ξεκίνησε πριν από την ανεξαρτησία της Φινλανδίας το 1917. Το 1906, η χώρα, τότε δουκάτο της Ρωσίας, ήταν η πρώτη που έδωσε στις γυναίκες πλήρη πολιτικά δικαιώματα τόσο για να ψηφίσουν όσο και να υποβάλουν υποψηφιότητα. Ένα χρόνο αργότερα, οι 19 γυναίκες που εξελέγησαν στο φινλανδικό κοινοβούλιο ήταν οι πρώτες γυναίκες βουλευτές στον κόσμο. Σήμερα, περίπου οι μισές από τις βουλευτικές και υπουργικές θέσεις της χώρας κατέχονται από γυναίκες.
Πράγματι, η Φινλανδία έχει κάνει πολλά για να νιώθει περήφανη, καταλαμβάνοντας τη δεύτερη θέση στην περσινή έκθεση του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ για το Παγκόσμιο Χάσμα των Φύλων, ακριβώς πίσω από μία άλλη Σκανδιναβική χώρα, την Ισλανδία. Στην ίδια έκθεση, οι ΗΠΑ και η Ιαπωνία κατείχαν τις θέσεις Νο. 30 και Νο. 120 αντίστοιχα μεταξύ 156 χωρών.
Το 2015 είδαμε από πρώτο χέρι την πρόοδο σχετικά με την ισότητα των φύλων στη Φινλανδία, μετακομίζοντας εκεί με τον οκτάχρονο τότε γιο μας από τη Νέα Υόρκη, στην αγροτική περιοχή της North Karelia.
Ο William, έκανε το μεταπτυχιακό του, μελετώντας το παγκοσμίου φήμης φινλανδικό εκπαιδευτικό σύστημα παιδικής ηλικίας ως υπότροφος Fulbright στο Πανεπιστήμιο της Ανατολικής Φινλανδίας και εγώ για να εξερευνήσω τα τοπικά τρόφιμα, τον πολιτισμό και τη φύση του πιο καταπράσινου κράτους της Ευρώπης.
Τελειώσαμε, έχοντας θαυμάσει τόσο πολύ τον λαό και την κοινωνία της Φινλανδίας που από τότε επιστρέφουμε συχνά στη North Karelia και στην πρωτεύουσα της, το Ελσίνκι, ως επισκέπτες.
Σε αντίθεση με τη στερεότυπη εικόνα των Φινλανδών ως συγκρατημένων, «υιοθετήθηκα» αμέσως ως μια χαμένη αδερφή από τις πληθωρικές, εξαιρετικά επιτυχημένες γυναίκες της οργάνωσης Martha, τα μέλη μιας εθελοντικής ομάδας κοινοτικών υπηρεσιών και από ένα ευρύ φάσμα επαγγελματιών, καθηγητριών πανεπιστημίου και καθημερινών γυναικών, πολλές από τις οποίες ήταν μαμάδες.
Στη Φινλανδία, βρήκαμε μια σκληρά ισότιμη και μετριοπαθή κοινωνία που είναι κατά πολύ το αντίθετο από αυτό που είχαμε συνηθίσει στις ΗΠΑ. Οι μαθητές μαθαίνουν μέσα από το παιχνίδι και τις χαρούμενες ανακαλύψεις, απολαμβάνουν πολλές υπαίθριες καθημερινές περιόδους διακοπών και έχουν πολύ σεβαστούς δασκάλους και δημόσια σχολεία με επαρκή χρηματοδότηση.
Η γονική άδεια είναι γενναιόδωρη, τα δημόσια νοσοκομεία είναι πρώτης τάξεως και η πλήρης συμμετοχή των γυναικών στην πολιτική ηγεσία και σε πολλά επαγγέλματα γίνεται αποδεκτή ως καθημερινότητα.
Επίσης, διαπιστώσαμε ότι η πρόοδος στην ισότητα των φύλων στη Φινλανδία είναι ένα από τα πιο εμπνευσμένα χαρακτηριστικά αυτού του καταπράσινου έθνους στην κορυφή του κόσμου και θέλαμε να μάθουμε πώς συνέβη αυτό. Έτσι, ρωτήσαμε την επικεφαλής της οργάνωσης, η οποία αποτέλεσε και την πιο εμπνευσμένη γυναίκα της Φινλανδίας σε μια δημοσκόπηση του 2021 από τον δημόσιο ραδιοτηλεοπτικό σταθμό YLE: Πρόκειται για μια 77χρονη σήμερα γιαγιά, ονόματι Tarja Halonen, που στο παρελθόν έπαιζε μπάσκετ, αγαπούσε τις γάτες και υπηρέτησε ως η πρώτη γυναίκα πρόεδρος του κράτους, από το 2000 έως το 2012. «Η Φινλανδία είναι ένα μικρό έθνος», μας εξήγησε η πρώην Πρόεδρος Halonen από το σπίτι της στην εργατική συνοικία του Ελσίνκι όπου μεγάλωσε.
«Για 700 χρόνια ήμασταν μέρος του δυτικού μας γείτονα (Σουηδία). Μετά ο βασιλιάς της Σουηδίας ξεκίνησε έναν πόλεμο εναντίον της Ρωσίας και τον έχασε. Έτσι, για άλλα 100 χρόνια υπήρξαμε κομμάτι της Ρωσίας, ευτυχώς ως αυτόνομο τμήμα. Σήμερα, η ανεξαρτησία μας κρατά λίγο περισσότερο από 1 αιώνα». Ωστόσο, συμπλήρωσε, «είχαμε έναν εμφύλιο, δύο πολέμους και πολλές δυσκολίες».
«Έχουμε μάθει να είμαστε πολύ ανεξάρτητοι, πεισματάρηδες και εργατικοί. Ίσως για αυτό ήταν πιο εύκολο για εμάς να συνειδητοποιήσουμε ότι χρειαζόμαστε και τους άνδρες και τις γυναίκες, εξίσου, προκειμένου να λειτουργήσει μια κοινωνία στο 100%. Εδώ στον Βορρά (του πλανήτη) έχουμε μια μακρά παράδοση ισχυρών γυναικών στην κοινωνία. Οι γυναίκες πρέπει να είναι δυνατές για να επιβιώνουν και για να βοηθούν τις οικογένειές τους και τους συμπολίτες τους», πρόσθεσε η Halonen.
Η πρόοδος στον τομέα της ισότητας των φύλων στη Φινλανδία σφυρηλατήθηκε από γυναικείες και εργατικές οργανώσεις και από πολλές φωτισμένες γυναίκες και άνδρες. Μία τέτοια πρωτοπόρος ήταν η Miina Sillanpaa, μια πρώην εργαζόμενη στον τομέα φροντίδας παιδιών και υπηρέτρια σε σπίτια που εξελέγη στο κοινοβούλιο το 1907 και υπηρέτησε εκεί για 38 χρόνια.
Έγινε το πρώτο μέλος του υπουργικού συμβουλίου του κράτους το 1926 και ηγήθηκε της εθνικής ένωσης υπαλλήλων και οικιακών εργαζομένων για 50 χρόνια. Η Sillanpaa βοήθησε στη δημιουργία μιας οργάνωσης καταφυγίων για ανύπαντρες γυναίκες και τα παιδιά τους και αγωνίστηκε για να βελτιώσει τη ζωή των ηλικιωμένων και των μειονεκτούντων.
Ένας Φινλανδός επιχειρηματίας μας είπε πρόσφατα για το «ήθος της ισότητας» που είναι «πολιτισμικά ενσωματωμένο» στο κράτος. Εξήγησε ότι «αυτό συμβαίνει σε θεμελιώδεις κοινωνικές υπηρεσίες όπως η υγειονομική περίθαλψη και η εκπαίδευση υψηλής ποιότητας, που προσφέρονται σε όλους τους πολίτες ως ουσιαστικό, αδιαπραγμάτευτο θεμέλιο για την ισότητα των φύλων σε μια κοινωνία».
Αυτό δεν σημαίνει ότι η Φινλανδία δεν έχει το μερίδιό της σε κοινωνικά προβλήματα, συμπεριλαμβανομένου του αλκοολισμού και της σεξουαλικής παρενόχλησης. Υπάρχει ενδοοικογενειακή βία στη Φινλανδία, με το 23% των γυναικών ηλικίας 15 έως 49 ετών να βιώνουν βία από τον σύντροφο στη διάρκεια της ζωής τους, σύμφωνα με στοιχεία των Ηνωμένων Εθνών. Ο ρατσισμός είναι επίσης ένα πρόβλημα.
Μία έκθεση του 2020 από τον Διαμεσολαβητή Ισότητας της ίδιας της κυβέρνησης της Φινλανδίας διαπίστωσε ότι τέσσερις στους πέντε ανθρώπους αφρικανικής καταγωγής έχουν υποστεί διακρίσεις με βάση το χρώμα του δέρματός τους. «Ο ρατσισμός είναι βαθύς» στη Φινλανδία, αναφέρει η έκθεση. «Οι τρόποι σκέψης μας και οι τρόποι δράσης μας είναι σε μεγάλο βαθμό ρατσιστικοί, ακόμα κι αν δεν το παρατηρούμε ή δεν είμαστε διατεθειμένοι να το παραδεχτούμε».
Αλλά ταυτόχρονα, η Φινλανδία είναι ένας από τους παγκόσμιους ηγέτες στην προσπάθεια για μια καλύτερη ζωή για όλους τους πολίτες της. Οι δημόσιες υπηρεσίες και τα σχολεία της είναι από τα καλύτερα στον κόσμο.
Η ισχυρή συμμετοχή των γυναικών στη λήψη αποφάσεων βοήθησε στην οικοδόμηση ενός έθνους που κατέχει την πρώτη θέση μεταξύ των 193 κρατών του κόσμου στη βιώσιμη ανάπτυξη, σύμφωνα με μια έκθεση των Ηνωμένων Εθνών του 2021, η οποία διαπίστωσε ότι η Φινλανδία έχει επιτύχει ή σχεδόν έχει επιτύχει τους στόχους του ΟΗΕ για τη βελτίωση της υγείας και της εκπαίδευσης.
Και μακριά από το να είναι μια κεντρικά σχεδιασμένη σοσιαλιστική οικονομία, η Φινλανδία είναι στην πραγματικότητα το αντίθετο: Μια ακμάζουσα οικονομία ελεύθερης αγοράς που διαθέτει τόσο το καλύτερο επιχειρηματικό περιβάλλον στον κόσμο όσο και το ισχυρότερο κράτος δικαίου, σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Δείκτη Καινοτομίας του 2021.
«Η πλήρης και ισότιμη συμμετοχή των γυναικών στην κοινωνία κατέστησε δυνατή την ανάπτυξη της Φινλανδίας», είπε ο πρωθυπουργός Sanna Marin σε ομιλία της στο Φόρουμ για την Ισότητα των Γενεών του περασμένου έτους. «Πριν από εκατό χρόνια, η Φινλανδία ήταν μια φτωχή και διχασμένη από συγκρούσεις κοινωνία. Δεν ήταν δυνατόν να αγνοήσουμε τις δυνατότητες του μισού πληθυσμού μας».
Σήμερα, καθώς η γειτονική Ρωσία διεξάγει πόλεμο κατά της Ουκρανίας, η Marin και η κυβέρνησή της αναθεωρούν τη θέση της χώρας τους σε μια ταχέως μεταβαλλόμενη σύγχρονη Ευρώπη, συμπεριλαμβανομένης της πιθανότητας ένταξης της στο ΝΑΤΟ.
Όσο περισσότερο μιλάμε με τους Φινλανδούς, τόσο περισσότερο εντυπωσιαζόμαστε από το πόσο συχνά δίνουν έμφαση στην ιδέα της σχέσης συνεργασίας μεταξύ γυναικών και ανδρών, παρά σε έναν ανταγωνισμό «γυναικών εναντίον ανδρών». Συχνά ακούμε για τη συλλογική Φινλανδική επιθυμία να νοιάζεται για κάθε μέλος της κοινωνίας της.
Η Φινλανδία δεν είναι απαραίτητα «καλύτερη» ή ακόμη και άμεσα συγκρίσιμη με πολλά άλλα κράτη. Αλλά μπορεί να χρησιμεύσει ως πηγή έμπνευσης για προβληματισμό σχετικά με το ποιες μπορεί να είναι λαμπερές αλήθειες στις ανθρώπινες σχέσεις. Ο λαός της Φινλανδίας είναι ο πρώτος που παραδέχεται ότι αυτό είναι ακόμη ένα έργο σε εξέλιξη, αλλά δείχνει στον κόσμο γιατί αξίζει να αγωνιστεί.
