Είναι ένα δανικό έδαφος που βρίσκεται στον Βόρειο Ατλαντικό. Πολλοί από τους κατοίκους του λαχταρούν την ανεξαρτησία τους εδώ και δεκαετίες. Η Κίνα και η Ρωσία ψάχνουν τριγύρω. Αλλά δεν είναι η Γροιλανδία.
Από τους Amelia Nierenberg, Jeffrey Gettleman και Regin Winther Poulsen/The New York Times
Πρόκειται για τις Νήσους Φερόε, ένα άλλο μακρινό κομμάτι του Βασιλείου της Δανίας, εκατοντάδες μίλια από την Κοπεγχάγη. Τα 18 νησιά, τραχιά, όμορφα, ανεμοδαρμένα και συχνά μουσκεμένα από τη βροχή, έχουν τη δική τους περίπλοκη ιστορία που τώρα μπλέκεται στην κρίση της Γροιλανδίας. Παρόλο που ο Donald Trump υποχώρησε από τις απειλές του να καταλάβει τη Γροιλανδία, πυροδότησε ένα κύμα άγχους σε αυτό το μέρος του κόσμου.
Οι Φερόες, που φιλοξενούν 55.000 ανθρώπους, βρίσκονται στη μέση μιας κρίσιμης πλωτής οδού μεταξύ Ισλανδίας και Σκωτίας στο κατώφλι της Αρκτικής, όπου οι υπερδυνάμεις ανταγωνίζονται για την κυριαρχία. Ευρωπαϊκοί αλιευτικοί στόλοι, αμερικανικά πολεμικά πλοία και ρωσικά υποβρύχια διασχίζουν αυτά τα νερά. Πριν από λίγα χρόνια, μια κινεζική εταιρεία προσπάθησε να ανακατευθεί στο τηλεπικοινωνιακό σύστημα των Νήσων Φερόε.
Καθημερινά, τα πράγματα φαίνονται καλά και φυσιοπλογικά. Τα φιλόξενα εστιατόρια σερβίρουν αρνί σε ζύμη, μια σπεσιαλιτέ των Φερόων. Τα εκτροφεία σολομού εξάγουν ψάρια αξίας σχεδόν ενός δισεκατομμυρίου δολαρίων σε όλο τον κόσμο. Η κυκλοφορία είναι ομαλή μέσω του εντυπωσιακού δικτύου σηράγγων των νησιών. Οι Φερόες έχουν κατασκευάσει ακόμη και έναν κυκλικό κόμβο κάτω από τη θάλασσα.
Σε αντίθεση με τη Γροιλανδία, η οποία βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στις δανικές επιδοτήσεις, οι Φερόες έχουν δημιουργήσει μια ισχυρή τοπική οικονομία. Αυτό δίνει στους κατοίκους υψηλό βιοτικό επίπεδο και τα μέσα για να αποσχιστούν από τη Δανία και να προχωρήσουν μόνες τους. Τα τελευταία χρόνια, η προσπάθεια για ανεξαρτησία είχε ενταθεί.
Στη συνέχεια, οι απειλές του Trump να καταλάβει τη Γροιλανδία αποτέλεσαν υπαρξιακή απειλή για το Βασίλειο της Δανίας. Η Γροιλανδία πλησίασε τη Δανία, τον πρώην αποικιοκράτη της. Και τα Νησιά Φερόες σταμάτησαν τις διαπραγματεύσεις με την Κοπεγχάγη για περισσότερη αυτονομία που υποτίθεται ότι θα ξεκινούσαν τον περασμένο μήνα.
Ωστόσο, ανώτερα μέλη της ημιαυτόνομης κυβέρνησης των νησιών επιμένουν ότι δεν εγκαταλείπουν το όνειρό τους.
«Η Γροιλανδία και η Δανία βρίσκονται σε κακή κατάσταση», δήλωσε ο πρωθυπουργός Αksel V. Johannesen. «Υπάρχει μια ευρεία πολιτική συμφωνία ότι η σχέση μας με τη Δανία πρέπει να αλλάξει».
Ακόμα κι αν αυτά τα νησιά έχουν προσελκύσει πολύ λιγότερη προσοχή από τη Γροιλανδία, οι γεωπολιτικοί αναλυτές τα παρακολουθούν στενά και οι ίδιοι οι κάτοικοι του νησιού μπορούν να αισθανθούν το αυξανόμενο ενδιαφέρον.
«Ο παλιός Ψυχρός Πόλεμος επιστρέφει», δήλωσε ο Hogni Hoydal, πρώην υπουργός Εξωτερικών των Νήσων Φερόε και ηγετική φωνή υπέρ της ανεξαρτησίας. «Και εμείς βρισκόμαστε στο επίκεντρο».
«Είμαστε οι Άγριες Κάρτες»
Οι Φερόες Νήσοι θεωρούν τους εαυτούς τους ως επιζώντες σε μια σκληρή γη. Πολλοί ανάγουν την καταγωγή τους στους Βίκινγκς που έφτασαν στην ακτή πριν από περισσότερα από 1.000 χρόνια. Η πατρίδα τους είναι ένα από τα πιο βροχερά μέρη της Ευρώπης και οι άνεμοι εκεί φτάνουν συνήθως τα 30 έως 40 μίλια την ώρα. Αλλά οι Φερόες Νήσοι δεν φοβούνται. Όπως λένε: «Δεν υπάρχει κακός καιρός. Μόνο κακά ρούχα».
Ο Joannes Patursson, ένας κτηνοτρόφος προβάτων, είναι μέρος της 17ης γενιάς της οικογένειάς του που ζει σε μια εντυπωσιακή παραθαλάσσια αγροικία με μια φωτεινή πράσινη στέγη από γρασίδι που είναι συνηθισμένη εδώ. Είναι φθηνό, άφθονο υλικό και γνωστό για την καλή μόνωση. «Πάντα θα υπάρχει αγώνας», είπε ο Patursson για την προσπάθεια για ανεξαρτησία. «Είμαστε ένα δικό μας έθνος».
Ο Patursson κρατάει ακόμη και ένα παλιό μαχαίρι κρεμασμένο στον τοίχο του, το οποίο ένας θαρραλέος πρόγονος χρησιμοποίησε για να κομματιάσει μια δανική σημαία πριν από σχεδόν έναν αιώνα.
Το 1946, οι Φερόες Νήσοι ψήφισαν οριακά υπέρ της ανεξαρτησίας, αλλά ο Δανός βασιλιάς το μπλόκαρε. Το 2000, όταν οι Φερόες προσπάθησαν να διαπραγματευτούν για πλήρη κυριαρχία, η Δανία απείλησε να αποσύρει τις επιδοτήσεις της. Εκείνη την εποχή, η οικονομία των νησιών δεν ήταν τόσο ισχυρή και οι Φερόες υποχώρησαν, ελπίζοντας να προσπαθήσουν ξανά αργότερα.
Τον περασμένο μήνα, οι Φερόες Νήσοι υποτίθεται ότι θα ξεκινούσαν ξανά τις διαπραγματεύσεις με τη Δανία προκειμένου να πιέσουν για μεγαλύτερη αυτονομία. Αλλά αυτό συνέβη πριν ο Trump διπλασιάσει τις απειλές του να «πάρει» τη Γροιλανδία, ανησυχώντας ολόκληρο το δανικό βασίλειο και οδηγώντας πολλούς στην Ευρώπη να φοβούνται ότι η παγκόσμια τάξη κατέρρεε. Έτσι, η ηγεσία των Φερόων Νήσων, οι οποίες συνδέονται με τη Δανία για περισσότερα από 600 χρόνια, αποφάσισε ότι δεν ήταν η κατάλληλη στιγμή για έντονες διαπραγματεύσεις με την Κοπεγχάγη.
«Είναι πολύ σημαντικό να σταθούμε ενωμένοι», δήλωσε ο Eyddis Hartmann Niclasen, νομοθέτης ενός φιλοδανικού κόμματος στο Κοινοβούλιο των Φερόων Νήσων, το οποίο συνεδριάζει σε ένα κομψό, ξύλινο σπίτι. «Στην τρέχουσα παγκόσμια κατάσταση», πρόσθεσε, «είμαστε μπαλαντέρ στον Βόρειο Ατλαντικό και τα μεγάλα έθνη θα επωφεληθούν από αυτό».
Ένα Ζωτικό Σημείο στο πλανήτη
Οι Νήσοι Φερόες βρίσκονται ακριβώς μέσα σε ένα από τα σημαντικότερα ναυτικά σημεία στον κόσμο, το οποίο είναι επίσης μια από τις κύριες διαδρομές της Ρωσίας μεταξύ της Αρκτικής και του Ατλαντικού Ωκεανού.
Η πλωτή οδός ονομάζεται GIUK Gap, και πήρε το όνομά της από τις περιοχές γύρω της: Γροιλανδία, Ισλανδία και Ηνωμένο Βασίλειο. Έχει πλάτος 200 μίλια στο στενότερο σημείο της και χρησιμοποιείται από το ΝΑΤΟ, το οποίο ενέτεινε τις περιπολίες του εκεί πέρυσι, καθώς και από ρωσικά πυρηνικά υποβρύχια που προέρχονται από το Murmansk, την κύρια βάση υποβρυχίων της Ρωσίας στην Αρκτική.
Οι Νήσοι Φερόες είναι «δυσανάλογα σημαντικές», δήλωσε ο Troy J. Bouffard, διευθυντής του Κέντρου για την Αρκτική Ασφάλεια και Ανθεκτικότητα στο Πανεπιστήμιο του Alaska Fairbanks.
Παρόλο που οι Νήσοι Φερόες έχουν τον πληθυσμό ενός αμερικανικού προαστίου, είπε, βρίσκονται «ακριβώς στη μέση ενός από τα πιο σημαντικά σημεία διέλευσης για τον κύριο αντίπαλό μας».
Η Κίνα προσπάθησε να πείσει τον τηλεπικοινωνιακό γίγαντα Huawei το 2019 να εκσυγχρονίσει το δίκτυο των Νήσων Φερόε με αντάλλαγμα την αύξηση του αμοιβαίου εμπορίου. Η αμερικανική κυβέρνηση έχει χαρακτηρίσει την Huawei ως απειλή για την εθνική ασφάλεια και έχει ασκήσει τεράστια πίεση στους πολιτικούς των Νήσων Φερόε να μην επιτρέψουν στην εταιρεία να δραστηριοποιηθεί εκεί. Τελικά, τα νησιά επέλεξαν έναν διαφορετικό — και ευρωπαϊκό — προμηθευτή.
Τα τελευταία χρόνια, περισσότερα αμερικανικά υποβρύχια και σκάφη από άλλα κράτη του ΝΑΤΟ έχουν εμφανιστεί στα λιμάνια των Φερόων Νήσων, σύμφωνα με στοιχεία του Υπουργείου Εξωτερικών των Φερόων Νήσων.
Μετά την ολοκληρωτική εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία το 2022, οι περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες απέφυγαν να σχετίζονται με ρωσικά σκάφη. Όχι οι Φερόες Νήσοι. Ρωσικές αλιευτικές μηχανότρατες δένουν εδώ εδώ και χρόνια. Εξακολουθούν να το κάνουν.
Ορισμένοι πολιτικοί των Φερόων Νήσων ανησυχούν ότι η Ρωσία χρησιμοποιεί τις μηχανότρατες για να διεξάγει επιχειρήσεις επιτήρησης ή ενδεχομένως ακόμη και να σχεδιάζει δολιοφθορές. Αρκετά μεγάλα υποθαλάσσια καλώδια στη Σκανδιναβία και τις χώρες της Βαλτικής έχουν κοπεί τα τελευταία χρόνια και η Ρωσία παραμένει ο κύριος ύποπτος.
«Πραγματικά δεν γνωρίζουμε τι κάνουν τα ρωσικά πλοία», δήλωσε ο Sjurdur Skaale, ο οποίος εκπροσωπεί τις Φερόες Νήσους στο Κοινοβούλιο της Δανίας. Και, πρόσθεσε, «Δεν γνωρίζουμε τι υπάρχει στο κάθε πλοίο».
Ένα άλλο πράγμα που τον κάνει νευρικό είναι μια πρόσφατη αλλαγή στο ρωσικό ναυτικό δόγμα. Λίγους μήνες μετά την έναρξη του πολέμου στην Ουκρανία, η κυβέρνηση της Ρωσίας ανακοίνωσε ότι ρωσικά πολιτικά σκάφη θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για στρατιωτικούς σκοπούς, εάν χρειαστεί.
Οι Φερόες Νήσοι βρίσκονται επί του παρόντος υπό την ομπρέλα ασφαλείας του ΝΑΤΟ ως μέρος του Βασιλείου της Δανίας, ενός από τα ιδρυτικά μέλη της συμμαχίας. Χωρίς το ΝΑΤΟ, είπε ο Skaale, «οι Ρώσοι θα μας έπαιρναν αν ήθελαν πριν το πρωινό αύριο».
Αλληλεγγύη, προς το παρόν
Οι ηγέτες των Φερόων Νήσων λένε ότι δεν εγκαταλείπουν την προσπάθειά τους για περισσότερη αυτονομία. Λένε ότι πρέπει να συνάψουν τις δικές τους εμπορικές συμφωνίες με ξένα έθνη και ότι, βάσει της τρέχουσας συμφωνίας με τη Δανία, τους στερείται η δική τους φωνή στη διεθνή σκηνή.
Με τις απειλές του Trump για τη Γροιλανδία, κάποιοι μπορεί να πιστεύουν ότι αυτή είναι μια εξαιρετική στιγμή για τις Φερόες Νήσους να αποσπάσουν παραχωρήσεις, επειδή η Δανία απεγνωσμένα προσπαθεί να αποτρέψει τη διάλυση του αιώνιου βασιλείου της.
Αλλά αρκετοί πολιτικοί των Φερόων Νήσων δήλωσαν ότι δεν θέλουν να εκμεταλλευτούν αυτή την επιρροή και να παίξουν σκληρά, τουλάχιστον όχι τώρα.
«Από διαπραγματευτική άποψη, είναι πιθανώς άσοφο», δήλωσε ο Bjarni Karason Petersen, ένα άλλο μέλος του Κοινοβουλίου των Φερόων Νήσων, του οποίου το κόμμα πιέζει για συνομιλίες για την ανεξαρτησία. «Αλλά είναι μια πράξη καλής πίστης και αλληλεγγύης προς τους φίλους μας στη Γροιλανδία και τη Δανία». Υπάρχει ευρεία υποστήριξη στο κοινό για μεγαλύτερη αυτονομία από άτομα όπως η Heri Joensen, ο frontman των Tyr, μιας metal μπάντας από τις Φερόες. «Νιώθουμε ήδη αρκετά ανεξάρτητοι», είπε ο Joensen.
Παρόλο που έχει περιοδεύσει σε όλο τον κόσμο, συνεχίζει να επιστρέφει στην πατρίδα του, όπου ένας πεζοπόρος μπορεί να πιει νερό κατευθείαν από τα ρυάκια, οι άνθρωποι μπορούν να αφήσουν τα αυτοκίνητά τους ξεκλείδωτα για εβδομάδες και οι πλαγιές των λόφων είναι διάσπαρτες με σπίτια με χορταριασμένες στέγες που μεταδίδονται από γενιά σε γενιά.
