Στην αρχή της πανδημίας, μεγάλο μέρος του δυτικού κόσμου ακολούθησε μία παρόμοια προσέγγιση ως προς την προστασία του πληθυσμού και την αντιμετώπιση της Covid-19. Οι εξάρσεις αντιμετωπίστηκαν με lockdown. Τα διεθνή ταξίδια περιορίστηκαν σε μεγάλο βαθμό. Και παρόλο που οι περιορισμοί στο σπίτι συχνά αποδεικνύονταν αμφιλεγόμενοι, τα μέτρα υγιεινής όπως η κοινωνική απόσταση, το πλύσιμο των χεριών και η χρήση μάσκας προτάθηκαν έντονα ή ακόμα και επιβλήθηκαν νομικά.
Ωστόσο, αυτές οι εποχές έφυγαν. Η διαχείριση της πανδημίας διαφέρει πλέον ευρέως από χώρα σε χώρα, με τη μάσκα προσώπου να αποτελεί μόνο ένα παράδειγμα της ολοένα και πιο κατακερματισμένης προσέγγισης στον κόσμο για την Covid-19.
Η επιστήμη για τις μάσκες είναι αρκετά σαφής και έχει ισχυροποιήσει την άποψη της κατά τη διάρκεια της πανδημίας. Μελέτες έχουν δείξει ότι οι μάσκες μειώνουν σημαντικά τις πιθανότητες μετάδοσης του κορωνοϊού και ορισμένοι τύποι μάσκας μπορούν να βοηθήσουν στην πρόληψη του ιού σε εκείνους που τις χρησιμοποιούν.
Ωστόσο, οι συζητήσεις εξακολουθούν να μαίνονται σε πολλές χώρες σχετικά με τη χρήση τους, και ορισμένες περιοχές έχουν αποσύρει πρόσφατα τις οδηγίες της υποχρεωτικότητας σε διάφορους χώρους με πολύ κόσμο. «Οι μάσκες παραμένουν σύμβολο μιας διχασμένης κοινωνίας, μεταξύ εκείνων που αισθάνονται ότι έχουμε περιοριστεί πάρα πολύ και εκείνων που πιστεύουν ότι δεν έχουμε επέμβει αρκετά κατά τη διάρκεια της πανδημίας», ανέφερε ο Simon Williams στο CNN, ανώτερος λέκτορας για συμπεριφορές κατά της Covid-19 στο Πανεπιστήμιο Swansea στην Ουαλία.
Με την προοπτική μιας ακόμη έξαρσης της πανδημίας, αρκετές χώρες αντιμετωπίζουν εκκλήσεις για επιστροφή στην υποχρεωτική χρήση μάσκας. Αντιμετωπίζουν όμως αντίσταση από ανθρώπους που έχουν κουραστεί από τα ατελείωτα μικτά μηνύματα και πολλοί ειδικοί φοβούνται ότι σε χώρες όπου οι κανόνες έχουν χαλαρώσει, η εκ νέου επιβολή εντολών υποχρεωτικότητας θα μπορούσε να είναι πιο περίπλοκη.
Διαφορετικές προσεγγίσεις
Στις πρώτες ημέρες της πανδημίας υπήρξε ένας πρώιμος δισταγμός σχετικά με τη χρήση μασκών προσώπου από τις κυβερνήσεις και τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (ΠΟΥ), εν μέσω φόβων ότι η βιασύνη για τη χρήση τους θα αφήσει εργαζόμενους στην πρώτη γραμμή χωρίς επαρκή προστατευτικό εξοπλισμό. Όμως, καθώς ο κόσμος μάθαινε περισσότερα για την Covid-19, η χρήση τους έγινε συνηθισμένη από τα μέσα του 2020.
«Οι μάσκες βοηθούν στο φιλτράρισμα του αερολύματος που δημιουργείται στην αναπνευστική μας οδό όταν αναπνέουμε ή μιλάμε. Είναι πιο αποτελεσματικές στο φιλτράρισμα μεγαλύτερων σωματιδίων αερολύματος και λιγότερο αποτελεσματικές στο φιλτράρισμα των μικρότερων», δήλωσε ο Bryan Bzdek, ερευνητής στο το Ερευνητικό Κέντρο Αερολυμάτων του Πανεπιστημίου του Bristol, συνοψίζοντας τον επιστημονικό μηχανισμό πίσω από τη χρήση μάσκας. «Αυτό είναι εννοιολογικά παρόμοιο με την οδήγηση ενός αυτοκινήτου όταν υπάρχουν πολλά έντομα: Τα μεγάλα τείνουν να προσκρούουν στο παρμπρίζ ενώ τα μικρά ακολουθούν τη ροή του αέρα γύρω από το αυτοκίνητο», είπε.
Εκτός της νοτιοανατολικής Ασίας, όπου η χρήση μάσκας είχε δοθεί σαν οδηγία προστασίας από τις αρχές μετά το ξέσπασμα του SARS το 2002, ελάχιστοι συνήθιζαν να καλύπτουν τα πρόσωπά τους δημοσίως. Αλλά το σοκ της επιδημίας Covid-19 έδειξε ότι οι συμπεριφορές άλλαξαν γρήγορα, λένε οι ειδικοί.
«Οι επιστήμονες της κοινωνιολογίας και οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής εξεπλάγησαν με το πόσο γρήγορα οι άνθρωποι υιοθέτησαν τις μάσκες όταν απαιτήθηκε», είπε ο Williams στο CNN. «Η μεγαλύτερη εξέλιξη στις αντιλήψεις για τις μάσκες σχετικά με την πανδημία ήταν η γενική αποδοχή ότι προστατεύουν πιο πολύ τους άλλους, αν όχι περισσότερο, από αυτόν που τις φοράει», πρόσθεσε.
«Τα ακριβή οφέλη όσον αφορά τα κρούσματα που προλήφθηκαν και τις ζωές που σώθηκαν ακόμα μελετώνται, αλλά ακόμη και τα οριακά κέρδη είναι πολύτιμα, καθώς οι μάσκες είναι σχετικά χαμηλού κόστους, κάτι που σημαίνει ότι είναι μία ευκολότερη λύση σε σχέση με τις αποστάσεις ή την απομόνωση».
Ωστόσο, παρά το γεγονός ότι η πλειονότητα της επιστημονικής έρευνας για τις μάσκες προσώπου επεκτείνεται, οι χώρες οδεύουν προς διάφορες κατευθύνσεις.
Στις ΗΠΑ, ο πρόεδρος Joe Biden έχει κάνει τις μάσκες βασικό πυλώνα της απόκρισης του στην Covid-19. Η κυβέρνησή του ακολούθησε τις οδηγίες από το Κέντρο Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων των ΗΠΑ σχετικά με τις συστάσεις για τις μάσκες, επιβάλλοντάς τες σε ομοσπονδιακό επίπεδο και ενθαρρύνοντας τα σχολεία να τις χρησιμοποιούν.
Αλλά αντιμετώπισε εμπόδια από πολλές πολιτείες. Πιο πρόσφατα, το Υπουργείο Παιδείας του Biden έχει εμπλακεί σε μια μάχη με το Υπουργείο Παιδείας της Φλόριντα, αφού αποφάσισε να μειώσει τη χρηματοδότηση για ορισμένες σχολικές περιφέρειες που απαιτούν από τους ανθρώπους να φορούν μάσκες.
Στην Ευρώπη, οι οδηγίες για μάσκες έχουν γίνει κανόνας, ακόμη και όταν αρκετές χώρες είδαν τα κρούσματα Covid-19 και τις νοσηλείες τους να τίθενται υπό έλεγχο, με αυστηρότερους κανόνες για τα μη εμβολιασμένα άτομα που πηγαίνουν σε εσωτερικούς χώρους, όπως εστιατόρια και μπαρ.
Η Ισπανία, για παράδειγμα, απαιτεί μάσκες σε εσωτερικούς χώρους όταν δεν είναι δυνατή η κοινωνική απόσταση. Η Γαλλία έχει άρει πρόσφατα την απαίτησή για χρήση μάσκας σε εξωτερικούς χώρους, αλλά ο κανόνας παραμένει σε ισχύ για κλειστούς χώρους. Και οι Ιταλοί εξακολουθούν να υποχρεούνται να καλύπτουν τα πρόσωπά τους σε κλειστούς χώρους ή στα μέσα μαζικής μεταφοράς (η εντολή για μάσκα εξωτερικού χώρου έχει πλέον αρθεί).
Ωστόσο, η Αγγλία, παρά την επίμονη αύξηση των κρουσμάτων από το καλοκαίρι, δεν απαιτεί πλέον από τους ανθρώπους να καλύπτουν πουθενά τα πρόσωπά τους, με τον Βρετανό πρωθυπουργό Boris Johnson να το αφήνει στην «προσωπική επιλογή».
Η ψυχολογία πίσω από τις μάσκες
Οι ειδικοί λένε ότι το να φορούν περισσότεροι άνθρωποι μάσκες εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τους κανόνες που ισχύουν στην εκάστοτε χώρα. «Η μόνη μεγαλύτερη επιρροή της χρήσης της σε όλους τους χώρους είναι η θέσπιση νόμου», δήλωσε ο Ivo Vlaev, καθηγητής Επιστήμης της Συμπεριφοράς στο Πανεπιστήμιο του Warwick. Σύμφωνα με στοιχεία από το Covid Behavior Tracker του Imperial College του Λονδίνου, τη μεγαλύτερη κυλιόμενη μελέτη για τον κοινωνικό αντίκτυπο του Covid-19 στον κόσμο, «Η χρήση μάσκας είναι μια συμπεριφορά που επηρεάζεται σημαντικά από τους κοινωνικούς κανόνες ή την πίεση των συνομηλίκων και έτσι σε ένα περιβάλλον όπου οι μάσκες δεν επιβάλλονται πλέον, αυτό μπορεί να επηρεάσει τους άλλους να μην φορούν τις δικές τους. Αυτό φαίνεται καλά από το σημείο καμπής στο Ηνωμένο Βασίλειο όταν ανακοινώθηκε η υποχρεωτική χρήση μάσκας», πρόσθεσε ο Vlaev, σημειώνοντας μια γρήγορη αύξηση στη χρήση μάσκας πέρυσι και μια εξίσου ξαφνική πτώση από τον Ιούλιο όταν καταργήθηκε ο κανόνας.
Σύμφωνα με το Γραφείο Εθνικής Στατιστικής Υπηρεσίας της Βρετανίας, σχεδόν ένας στους πέντε κατοίκους της χώρας δηλώνει ότι δεν φοράει κάλυμμα προσώπου ποτέ έξω από το σπίτι του, σε σύγκριση με μόλις 4% στα μέσα Ιουνίου όταν ήταν ακόμη υποχρεωμένοι. Αλλά όταν το κοινό παίρνει εντολές βάση νόμου, τα ασαφή μηνύματα μπορεί να είναι πιο δαπανηρά.
Ο Simon Williams είπε στο CNN ότι αρχικά ήταν «έκπληκτος» από το πόσο γρήγορα οι άνθρωποι σταμάτησαν να φορούν μάσκες στο Ηνωμένο Βασίλειο τους τελευταίους μήνες. «Οφείλεται πραγματικά στα ανάμεικτα μηνύματα που πολλοί άνθρωποι πιστεύουν ότι η κυβέρνηση έχει περάσει», πρόσθεσε. «Πολλές χώρες στην Ευρώπη είχαν μια πιο συνεπή πολιτική για τις μάσκες και έτσι αυτό το κάνει πιο συνηθισμένο με την πάροδο του χρόνου».
Οι Βρετανοί νομοθέτες φορούσαν μάσκες στη Βουλή των Κοινοτήτων την περασμένη εβδομάδα, αφού ο υπουργός υγείας τους ενθάρρυνε να «παίξουν τον ρόλο τους» στον περιορισμό της μετάδοσης της Covid-19. Λίγοι βουλευτές εντοπίστηκαν με καλύμματα προσώπου πριν από την περασμένη εβδομάδα.
Η βρετανική κυβέρνηση αντιμετωπίζει τώρα μια νέα δοκιμασία καθώς προσπαθεί να ενθαρρύνει ξανά τη χρήση μάσκας, χωρίς την υποστήριξη νόμου, καθώς τα κρούσματα αυξάνονται ενόψει του χειμώνα.
Ο υπουργός Υγείας του Ηνωμένου Βασιλείου, Sajid Javid, προέτρεψε πρόσφατα τους ανθρώπους να φορούν μάσκες σε ορισμένες περιπτώσεις για να αποφύγουν μελλοντικούς περιορισμούς. Αλλά αναγκάστηκε να παραδεχτεί ότι είναι «δίκαιο» για το κοινό να αναρωτιέται γιατί τώρα ενθαρρύνονται να το κάνουν, όταν οι νομοθέτες είχαν εμφανιστεί ώρες νωρίτερα στη Βουλή των Κοινοτήτων χωρίς καλύμματα προσώπου. Οι ειδικοί αμφιβάλλουν εάν μια τέτοια καθοδήγηση θα έχει τόσο μεγάλη βαρύτητα όσο κατά τα προηγούμενα στάδια της πανδημίας.
«Καθώς ο αριθμός των χρηστών μάσκας μειώνεται, η ικανότητα των αρχών να επιβάλλουν τις εντολές για την υποχρεωτικότητα της χρήσης τους μειώνεται», δήλωσε ο Robert Dingwall, καθηγητής κοινωνικών επιστημών στο Πανεπιστήμιο του Nottingham Trent. Αυτή η σκέψη είναι που οδήγησε τις περισσότερες χώρες της ΕΕ να επιβάλουν μεγαλύτερα και περιστασιακά αυστηρότερα μέτρα χρήσης μάσκας.
«Οι άνθρωποι θα έχουν μάθει μια νέα συμπεριφορά – φορώντας μάσκες – πριν την “ξεμάθουν” και μετά θα πρέπει να την ξαναμάθουν», πρόσθεσε με έντονο σκεπτικισμό ο Williams…
